Najważniejsze wnioski
Dodawanie napisów w języku, którego nie znasz, to w rzeczywistości dwa zadania, nie jedno. Najpierw zrób transkrypcję w języku oryginalnym, przeczytaj ją, popraw błędy, a dopiero potem zleć tłumaczenie. Tłumaczenie oparte na błędnej transkrypcji przenosi ten błąd na każdy kolejny język. Czas wyświetlania napisów jest przypisany do mowy, więc w większości przetrwa zmianę języka – zmienia się to, ile tekstu trzeba zmieścić w każdym napisie. Sprawdź nazwy własne ręcznie. Jeśli to możliwe, poproś osobę mówiącą danym językiem natywnie, żeby obejrzała efekt końcowy.
Masz film i widzów, którzy czytają w języku, którego sam nie znasz. Napisy muszą być poprawne, a ty nie masz żadnego sposobu, by to zweryfikować. To niewygodna sytuacja, a większość porad na ten temat pomija fragment, który naprawdę decyduje o wyniku.
Kluczowa decyzja dotyczy kolejności działań. Prawie wszystko, co idzie nie tak w przetłumaczonych napisach, było błędne jeszcze przed tłumaczeniem – a tłumaczenie świetnie sprawia, że błąd wygląda jak celowy wybór słowa. Poniżej opisujemy sekwencję działań, która ogranicza szkody, i szczerze mówimy, na co nadal jesteś narażony na końcu tego procesu.
Dwa etapy, a kolejność nie jest opcjonalna
Napisy w innym języku to transkrypcja w języku oryginalnym, a następnie tłumaczenie tej transkrypcji. Tyle. Każde narzędzie, które oferuje przejście od filmu do napisów w innym języku „za jednym razem”, w rzeczywistości wykonuje oba etapy – tylko nie pokazuje ci tego środkowego.
Problem z ukrywaniem środkowego etapu polega na tym, co dzieje się z błędami. Jeśli transkrypcja źle rozpozna jakieś słowo, etap tłumaczenia nie wie, że to było przesłyszenie. Tłumaczy je wiernie, jakby było poprawne. Wynik jest gramatycznie poprawny, płynny i błędny – a ponieważ jest płynny, nic w tekście nie zwraca uwagi czytelnika. Bałaganiąca transkrypcja przynajmniej wygląda na bałagan. Czyste tłumaczenie bałaganiącej transkrypcji wygląda w porządku.
Traktuj więc transkrypcję jako dokument, który jest twój. Wygeneruj ją, otwórz, przeczytaj razem z nagraniem, popraw błędy, a dopiero potem oddaj do tłumaczenia. Jeśli publikujesz w trzech językach, ma to znaczenie trzy razy większe, bo wszystkie trzy powstają z tego samego pliku źródłowego. To samo dotyczy materiałów tylko audio, gdzie tłumaczenie nagrania wciąż oznacza najpierw jego transkrypcję, niezależnie od tego, czy kiedykolwiek zobaczysz ten pośredni tekst.
Jedno z narzędzi, które pokazuje ten środkowy etap: SozAI transkrybuje pliki wideo i audio oraz linki z YouTube na iOS, Androidzie i macOS, a po tym, jak przeczytasz i poprawisz oryginał, przetłumaczy go na ponad 99 języków. Sposobów na uzyskanie transkrypcji jest wiele; warunek jest jeden – musisz móc ją zobaczyć i edytować, zanim cokolwiek zostanie przetłumaczone, niezależnie od tego, skąd ta transkrypcja pochodzi.
Poprawianie oryginału to etap, który się najbardziej zwraca
Każda minuta spędzona na poprawianiu transkrypcji źródłowej zwraca się w każdym języku, który z niej powstanie. Każdy błąd, który zostanie, powtórzy się we wszystkich wersjach. To jedyny etap całego procesu, na którym masz pełne kompetencje – to twój język, twoje nagranie, twój temat. Kiedy przechodzisz do tłumaczenia, twoja zdolność oceny wyniku spada praktycznie do zera.
Czytaj transkrypcję z odtwarzanym nagraniem, nie „na sucho”. Czytanie na sucho wychwytuje rzeczy, które wyglądają źle. Czytanie razem z nagraniem wychwytuje rzeczy, które wyglądają dobrze, a nie są – i to jest znacznie większa kategoria. Terminy techniczne, nazwy własne i wszystko powiedziane szybko albo na tle hałasu to miejsca, gdzie błędy się kumulują.
Zwróć szczególną uwagę na zdania, które mają sens, ale brzmią dla ciebie trochę nie tak. Transkrypcja, która mówi coś, czego nigdy byś nie powiedział, to zwykle transkrypcja, w której coś źle zrozumiano. Popraw to w źródle. Jeśli poprawisz to po tłumaczeniu, musisz poprawiać raz na każdy język – i musisz wyjaśnić poprawkę komuś, kto umie przeczytać dany język.
To też dobry moment, by zdecydować, jak napisy powinny wyglądać jako tekst, a nie jako mowa. Fałszywe starty, wypełniacze, powtórzone słowa – usuń je tutaj, w języku, który rozumiesz, zamiast pozwolić tłumaczowi przenieść je dosłownie do języka, w którym zabrzmią jak niespójność.
Czas wyświetlania przetrwa. Tekst w środku – nie zawsze
Granice napisu są przypisane do mowy, nie do słów. Napis zaczyna się, kiedy ktoś zaczyna mówić, a kończy przy pauzie, końcu zdania albo zmianie mówiącego – i przetłumaczenie słów nie przesuwa żadnego z tych momentów. Dlatego struktura czasowa zbudowana dla oryginału w większości przechodzi bez zmian – to jedna rzecz w tym wszystkim, która jest naprawdę łatwa.
Czego nie da się przenieść bez zmian, to długość. Języki znacznie się różnią tym, ile miejsca zajmuje to samo znaczenie, a zdanie, które w oryginale wygodnie mieściło się w dwóch liniach, po tłumaczeniu może potrzebować trzech. Kiedy tłumaczenie nie mieści się w czasie napisu, masz dwie opcje: skrócić tekst albo przekroić napis na nowo, żeby dać mu więcej czasu.
W praktyce prawie zawsze lepiej skrócić. Przekrojenie napisu oznacza, że nie zgadza się już z mową, a kiedy przesunie się jeden napis, zwykle trzeba przesunąć też te wokół niego. Zrób to w czterech językach i masz cztery różne pliki z czasami do utrzymywania zamiast jednego. Skracanie zachowuje jedną strukturę czasową we wszystkich wersjach, co jest warte drobnej utraty niuansu w sformułowaniach.
W praktyce oznacza to, że osobę lub narzędzie robiące tłumaczenie trzeba prosić o zmieszczenie się w limicie długości, a nie tylko o przetłumaczenie. Jeśli gotowy plik potrzebujesz w innym formacie na potrzeby platformy, na której publikujesz, konwerter formatów napisów działający w przeglądarce zrobi to bez dotykania czasów. Samo tworzenie pliku z napisami to odrębne zadanie, a granice poszczególnych napisów ustawia się na etapie generowania pliku z napisami na podstawie transkrypcji.
Co sprawdzić, kiedy nie znasz ani słowa w tym języku
Tłumaczenia nie możesz sprawdzić. Możesz sprawdzić konkretne elementy w jego wnętrzu, i jest jedna kategoria, którą warto przejść punkt po punkcie: nazwy własne. Imiona, nazwy miejsc i nazwy produktów to rzeczy, które tłumaczenie najczęściej zmienia, a zmieniona nazwa jest błędem, który widzowie zauważają natychmiast – nawet ci, którzy w niczym innym nie znajdą błędu w napisach.
Przed tłumaczeniem spisz te, które pojawiają się w filmie. Po tłumaczeniu odszukaj każdą z nich w wyniku i sprawdź, czy przetrwała. Nie musisz do tego czytać zdania wokół – rozpoznajesz wzorzec.
- Imiona i nazwiska, w tym osób, o których się mówi, ale które nie pojawiają się na ekranie
- Nazwę twojej firmy i nazwy produktów
- Nazwy miejsc, zwłaszcza tych, które mają utrwaloną, inną formę w danym języku
- Wszystko, co w filmie jest wypowiadane litera po literze, jak adres URL albo kod
- Liczby i jednostki, które czasem zamiast być przetłumaczone, są tylko przeformatowane
Jeśli dana nazwa faktycznie ma inną, przyjętą formę w języku docelowym, to decyzja, do której nie masz wystarczających kompetencji – to pytanie do człowieka, nie do narzędzia. Alfabety, które nie mają wspólnych znaków z twoim językiem źródłowym, utrudniają sprawdzenie wizualne, ale nie czynią go niemożliwym; wciąż szukasz rozpoznawalnego elementu w przewidywalnym miejscu.
Osoba mówiąca danym językiem natywnie to jedyna realna kontrola
Ktoś, dla kogo język docelowy jest językiem ojczystym i kto obejrzy film z włączonymi napisami, to jedyna kontrola jakości, która naprawdę działa. Nie tłumaczenie zwrotne, które zwykle wygładza błędy i sprawia, że wyglądają wiarygodnie. Nie drugi przebieg przez maszynę tłumaczącą. Człowiek, który patrzy i mówi ci, czy to brzmi jak coś, co powiedziałby żywy człowiek.
Nie musi to być zawodowy tłumacz i nie musi to zająć dużo czasu. Większość problemów z napisami przetłumaczonymi maszynowo jest widoczna dla native speakera w ciągu pierwszej minuty, bo są to problemy z tonem, nie ze słownictwem: zbyt formalne, zbyt dosłowne, dziwnie sztywne. Zapytaj o to ogólne wrażenie, a nie o audyt linia po linii, i z krótkiej rozmowy wyciągniesz przydatną informację.
Kiedy nie masz do kogo się zwrócić, jedyne, co możesz zrobić, to zadziałać wcześniej. Prostszy język źródłowy daje bezpieczniejsze tłumaczenie. Krótkie zdania, zwyczajne słownictwo, bez gry słów, bez odniesień kulturowych, które działają tylko w jednym miejscu. Jeśli już wiesz, że film będzie miał napisy w językach, których nie znasz, ta wiedza powinna zmienić sposób, w jaki mówisz przed kamerą, a nie tylko sposób, w jaki później montujesz materiał. To realne ograniczenie dla tego, co i jak mówisz, i kosztuje cię trochę osobowości. Ale eliminuje większość sposobów, w jakie tłumaczenie może cię ośmieszyć.
Na co wciąż jesteś narażony
Idiomy i humor to obszary, w których tłumaczenie maszynowe jest najmniej wiarygodne, a błędny napis wyrządza tam najwięcej szkody. Źle przetłumaczony termin techniczny to drobny błąd, z którym widz sobie poradzi. Żart przetłumaczony dosłownie zmienia sposób odbioru całego filmu: sprawia, że mówiący wypada dziwnie, a nie zabawnie, a widz nie ma żadnej możliwości sprawdzenia, czy ta dziwność wynika z napisu, czy z ciebie.
Ton to druga strata, i trudniej ją przewidzieć. Tłumaczenie maszynowe domyślnie przyjmuje jakiś rejestr językowy, i nie musi to być twój rejestr. Swobodny, rozmowny film może wybrzmieć jak instrukcja obsługi. Nic w nim nie jest błędne. Tylko że to nie jesteś ty, a widzowie czytający te napisy nigdy nie spotkają wersji ciebie, która istnieje w oryginalnym nagraniu audio.
Niczego z tego nie da się naprawić, wkładając więcej wysiłku w sam etap tłumaczenia. Da się to naprawić, poprawiając źródło, trzymając je w prostym języku, sprawdzając nazwy własne i – kiedy to możliwe – angażując native speakera. Zrób to, a wypuścisz napisy dokładne i odrobinę bezbarwne, co jest rozsądnym wynikiem dla czegoś, czego sam nie umiesz przeczytać. Pomiń poprawianie źródła, a wypuścisz błędy, których nigdy nie znajdziesz, w tylu językach, w ilu opublikowałeś film.
