EPOKI 00. Proces historycznoliteracki- wprowadzenie. Epoki klasyczne/ romantyczne. Kanon estetyczny.

Wprowadzenie do procesu historyczno-literackiego i klasycznych oraz romantycznych epok literackich z omówieniem kanonu estetycznego.

Key Takeaways

Literatura to proces ciągły, gdzie epoki wpływają na siebie nawzajem.
Klasyczny kanon piękna z antyku jest fundamentem epok klasycznych.
Epoki romantyczne i modernistyczne świadomie odchodzą od klasycznych norm estetycznych.
Zrozumienie kontekstu historycznego i społecznego jest kluczowe do interpretacji literatury i sztuki.
Nie ma epok lepszych lub gorszych, lecz różne podejścia i style w historii literatury.

What the video covers

Proces historyczno-literacki to ciągłość i ewolucja literatury na przestrzeni dziejów, z wpływem poprzedników i czynników zewnętrznych.
Omówienie 10 epok historyczno-literackich z umownymi datami początku i końca każdej z nich.
Podział epok na dwie grupy według stosunku do klasycznego kanonu piękna wywodzącego się z antyku.
Epoki klasyczne (antyk, renesans, oświecenie) nawiązują do kanonu estetycznego, który kładzie nacisk na harmonię, umiar i porządek.
Epoki romantyczne i modernistyczne odchodzą od klasycznego kanonu, akcentując emocje, intuicję i indywidualizm.
Prezentacja odwróconej sinusoidy Krzyżanowskiego jako narzędzia ułatwiającego zrozumienie relacji między epokami.
Zwrócenie uwagi na wpływ wydarzeń historycznych, społecznych i politycznych na rozwój literatury i sztuki.
Podkreślenie, że epoki nie są oceniane jako lepsze lub gorsze, lecz jako różne fazy procesu literackiego.
Wskazanie na znaczenie kontekstowej definicji epok dla łatwiejszego ich rozumienia i omawiania.
Omówienie symboliki i wartości kanonu klasycznego, takich jak złoty podział i harmonia.

Chapters

Czym jest proces historyczno-literacki?

Proces historyczno-literacki to ciągłość i ewolucja literatury na przestrzeni dziejów, gdzie twórcy inspirują się poprzednikami i reagują na zmieniające się warunki społeczne, polityczne i kulturowe.

Jakie epoki literackie są omawiane w filmie?

Film omawia 10 epok historyczno-literackich: antyk, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, młodą Polskę, 20-lecie międzywojenne oraz współczesność podzieloną na trzy okresy po 1939 roku.

Co to jest klasyczny kanon piękna?

Klasyczny kanon piękna to zbiór norm estetycznych wypracowanych w antyku, które kładą nacisk na harmonię, umiar, porządek i spokój, stanowiąc podstawę epok klasycznych takich jak renesans i oświecenie.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Proces historyczno-literacki. Moi drodzy, dzisiaj dość istotne spotkanie, ponieważ będzie ono stanowiło wprowadzenie do filmów, na których omawiam poszczególne epoki historyczno-literackie. Żeby wiedzieć, dlaczego mówię tak, a nie inaczej w kontekście antyku czy też renesansu, czy też romantyzmu, no to dobrze mieć

Speaker A

świadomość tego, czym w ogóle jest proces historyczno-literacki. Temu służy dzisiejsze spotkanie. W związku z tym proponuję, żebyśmy napili się łyk ożywczej kawy, bo to zawsze pomaga i możemy przejść do rzeczy. Podczas dzisiejszego spotkania będę wam pokazywał prezentację, którą

Speaker A

przygotowałem. Ona jest dość schematyczna. Niektórych z was może zaskoczyć, ale mam nadzieję, że wam pomoże, że zorientujecie się, iż tak naprawdę niewiele trzeba się tutaj uczyć na pamięć, że bardzo dużo można zrozumieć, wydedukować, co jest nam potrzebne w ogóle do wejścia

Speaker A

w zagadnienie procesu historyczno-literackiego. To świadomość tego, że sam proces historyczno-literacki polega na uświadomieniu sobie, że literatura na przestrzeni dziejów stanowiła proces, to znaczy była pewną ciągłością.

Speaker A

Ci, którzy w danym momencie tworzyli, mieli swoich poprzedników, którymi się inspirowali albo których zwalczali, ale jednocześnie ci twórcy stanowili inspirację dla swoich następców.

Speaker A

Proces jest zjawiskiem ciągłym i jednocześnie druga kwestia, literatura na przestrzeni dziejów ewoluuje, zmienia się, ulega różnym tendencjom, modom, podlega różnym prądom, kierunkom, nurtom, ale też mają na nią wpływ czynniki zewnętrzne, jak na przykład wojny, kataklizmy, niezwykle istotne przełomowe

Speaker A

wydarzenia historyczne, społeczne, polityczne, odkrycia, wynalazki, kryzysy, w jakich znajduje się ludzkość. Zrozumienie tego pozwoli wam spojrzeć na literaturę, ale nawet szerzej, na sztukę, na filmy, obrazy, na rzeźbę, rozumiejąc, dlaczego to zostało stworzone w taki, a nie inny sposób. Dobra, dość

Speaker A

gadania. Wejdźmy do prezentacji, którą wam przygotowałem. Popatrzcie, proszę. Na ten slajd numer 1 jest esencja wiedzy szkolnej.

Speaker A

Najczęściej mówimy i najprawdopodobniej mówiliście w szkole o 10 epokach historyczno-literackich. Ja tutaj pozwoliłem sobie zaproponować pewne daty początku i końca każdej z tych epok. To są daty bardzo umowne.

Speaker A

One niektóre są bardzo precyzyjne, prawda, bo są daty roczne, ale oczywiście jeżeli przyjrzeć się bliżej kolejnym epokom, zapraszam do filmów, podczas których będę je omawiał na moim kanale, to zorientujecie się, że sprawa wcale tak oczywista nie jest. Ale tutaj

Speaker A

musimy sobie coś uprościć. No więc mówimy najczęściej o 10 epokach historyczno-literackich: antyk, średniowiecze, odrodzenie, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, młoda Polska, 20-lecie międzywojenne, współczesność. No tu się już muszę ugryźć w język, no bo współczesność, jak być może pamiętacie ze szkoły, o tym się

Speaker A

mówi w kontekście literatury po roku 1939. No to jeśli mówimy o roku 1940, no to jakaż to jest współczesność? Za chwilę 100 lat będzie do tej daty.

Speaker A

Dlatego też w większości już podręczników mówi się o trzech takich obszarach literatury po roku 1939.

Speaker A

Mówimy o okresie wojny i okupacji, o literaturze czasów PRL-u i o literaturze po roku 1989.

Speaker A

Natomiast jeśli chodzi o te epoki wcześniejsze, no to popatrzcie, zaczynamy od antyku. Tutaj napisałem w nawiasie, że to starożytność klasyczna, żebyśmy sobie wyodrębnili spośród całej starożytnej literatury, kultury, sztuki. Po co? Wiążemy z dorobkiem starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu, czyli wywalamy

Speaker A

Egipt, Mezopotamię, Sumerów. Jesteśmy okrutni, prawda? Yyy, Chiny starożytne ograniczamy się do naszego kręgu kulturowego i widzimy się, cała zabawa zaczyna się od wieku przed naszą erą.

Speaker A

Potem mamy średniowiecze, potem jest odrodzenie zwane też renesansem. Mamy barok, oświecenie. Pojawia się znowu nazwa wymienna, klasycyzm, od dominującego kierunku w sztuce, w architekturze. Romantyzm, pozytywizm, który w Europie przecież najczęściej określa się mianem realizmu. Młoda Polska, nazwa typowo polska, prawda? Więc

Speaker A

w kontekście Europy mówimy o modernizmie, potem 20-lecie międzywojenne. No i to, co już wcześniej zasygnalizowałem, trzy etapy literatury po roku 1939.

Speaker A

Daty, które macie, pozwólcie, nie będę tego dzisiaj omawiał, ponieważ nie to jest przedmiotem naszego spotkania. Kto chce, może sobie zaznaczyć, może to sobie jakoś sfotografować. Dla mnie istotne jest coś innego. Mianowicie badacze, historycy literatury analizując epoki, które tutaj widzicie, doszli do

Speaker A

wniosku, że te epoki coś ze sobą łączy i jednocześnie niektóre z nich bardzo od siebie różni. Historyk literatury, wybitny Julian Krzyżanowski, sformułował taką zasadę sinusoidą, wpisał te epoki w sinusoidę.

Speaker A

Ta sinusoida Krzyżanowskiego bardzo, bardzo znana była dla mnie, nie ukrywam, inspiracją, ale zrobiłem to dla was inaczej. Myślę, że bardziej logicznie.

Speaker A

Dlaczego? Popatrzcie, proszę, na slajd kolejny. To jest właśnie ten tak zwany odwrócony schemat Krzyżanowskiego.

Speaker A

Mamy epoki wpisane w sinusoidę, ale zaczynamy od garba w dół, a nie w górę, jak w większości szkolnych wykresów.

Speaker A

Będę kilkakrotnie wracał do tego odwrócenia, żeby pokazać wam, jak bardzo ułatwia to zrozumienie pewnych zjawisk.

Speaker A

I celem tego odwrócenia jest między innymi pokazanie wam pewnej logiki. Nie musicie uczyć się na pamięć epok historyczno-literackich. Popatrzcie, to jest proces. Mamy do czynienia z linią ciągłą.

Speaker A

Mamy na dole wykresu pięć epok, na górze pięć epok, ale zwracam uwagę, że po młodej Polsce znajduje się taka linia przerywana, prostopadła. Dlaczego? Wszystko, o czym będę mówił, to, co będzie łączyć epoki na dole i epoki na górze, jest bardzo,

Speaker A

wydaje mi się, sprawdzalne aż do mniej więcej początku XX wieku. Później ilość nurtów, prądów, kierunków, mód jest tak ogromna, że zaczyna nam się ten wykres nieco sypać.

Speaker A

I dobrze. I bardzo dobrze, ponieważ pamiętajcie, że wykres nie zastąpi myślenia. Ma wam tylko w czymś pomóc. No więc moi państwo, z tego wykresu widzimy już dwie kwestie. Po pierwsze, epoki na dole coś łączy, epoki na górze coś

Speaker A

łączy, epoki na dole dzieli coś od tych epok na górze. Co zaraz sobie wytłumaczymy. I jeszcze jedna rada.

Speaker A

Słuchajcie, yyy, czasami macie kłopot z rozpoczęciem rozmowy o jakiejś epoce. Na przykład, nie wiem, wyobraźmy sobie taką sytuację. Jesteście proszeni o to, y, powiedz mi, y, czym jest barok? No i pojawia się kłopot. Słuchajcie, najprostsza na świecie definicja to

Speaker A

definicja kontekstowa epoki. Jeżeli jesteście pytani o barok, to popatrzcie nawet z tego wykresu. Barok jest to epoka historyczno-literacka usytuowana pomiędzy poprzedzającym ją renesansem i następującym po niej oświeceniem. Słuchajcie, jak to brzmi, prawda? Niby nie powiedzieliśmy nic szczególnie wyszukanego, ale już

Speaker A

umiejscowiliśmy tak naprawdę barok pomiędzy epoką poprzedzającą i następującą, a za chwilę zobaczycie, jak można więcej jeszcze wyciągnąć z tego wykresu.

Speaker A

Mając świadomość i to jest bardzo ważny slajd, że epoki na dole i epoki na górze dzielimy według dwóch kryteriów podziału.

Speaker A

Pierwszy, wydaje mi się najważniejszy, to podział epok według stosunku do klasycznego kanonu piękna. Popatrzcie, wprowadzam bardzo ważne pojęcie. Klasyczny kanon piękna, czyli kanon estetyczny, który został ukształtowany w pierwszej z tych epok, w antyku.

Speaker A

Antyk, pamiętacie, to klasyczna starożytność. Wiemy już, dlaczego klasyczna, ponieważ wtedy wypracowano normy i zasady stanowiące o tym, co jest piękne. Za chwilę poznacie te normy.

Speaker A

W tej chwili ważniejsze wydaje się być uświadomienie sobie, że epoki na dole naszego wykresu nawiązują do tego kanonu, odtwarzają, inspirują się tym kanonem też,

Speaker A

przetwarzają w pewien sposób klasyczny wzorzec piękna. Te epoki to renesans. Popatrzcie na nazwę renesans. Po polsku odrodzenie, bo tak tłumaczymy włoskie rinaszcita albo francuskie renesans.

Speaker A

To odrodzenie klasycznych zasad piękna. To odrodzenie antycznego kanonu estetycznego. Oświecenie, kolejna epoka klasyczna w Europie, nazywana jest od dominującego stylu w literaturze, sztuce, w architekturze klasycyzmem, prawda?

Speaker A

Najbardziej klasyczna z epok klasycznych, ponieważ właśnie w oświeceniu t

Speaker A

Pozytywizm to też realizm. Przypominam wam definicję ze słownika terminów literackich. Realizm to kierunek, to prąd w literaturze i sztuce, który ukształtował się w XIX wieku. A jego podstawę stanowiła swoiście interpretowana estetyka mimetyczna. Mimezis to jedna z fundamentalnych cech kanonu klasycznego.

Speaker A

Niektórzy do epok klasycznych zaliczają 20lecie międzywojenne. Ja mam z tym pewien problem, ponieważ pamiętamy, że oczywiście pojawiło się wielu twórców silnie klasycyzujących w dleciu międzywojennym.

Speaker A

Ale były tam bardzo mocne również kierunki awangardowe, futurystyczne, zrywające z klasycznym kanonem piękna. Więc ta pionowa przerywana linia tutaj jest bardzo, bardzo istotna.

Speaker A

Skoro mówimy o podziale epok według stosunku do klasycznego kanonu piękna, to popatrzcie, że na górze naszego wykresu znajdą się epoki, które w jakiś sposób odchodzą od kanonu. Żyjący tam kurcy uznali, że klasyczny kanon piękna jest ograniczeniem, że wcale nie

Speaker A

decyduje o tym, że coś jest piękne. W związku z tym odchodzono w średniowieczu, w baroku, w romantyzmie.

Speaker A

W modernizmie odchodzono od klasycznego kanonu piękna i w kolejnym obszarze tego, co nazywamy literaturą po roku 1939, w pewnym momencie pojawiła się taka propozycja, żeby nazwać ten okres postmodernizmem, jakby podkreślając właśnie odejście od klasycznego kanonu. Będę o tym mówił już na

Speaker A

osobnych filmach związanych czy z 20leciem, czy z literaturą po roku 1939, ponieważ na każdym filmie omawiającym poszczególną epokę historyczno-literacką będę nawiązywał do tego wykresu. Będzie nam po prostu łatwiej. Będziemy poruszać się w obszarze świetnie nam znany. Ale moi państwo, dzisiaj jeszcze będę mówił

Speaker A

o drugim kryterium podziału epok. nie tylko na epoki klasyczne, te na dole i romantyczne, ale o podziale ze względu na dominujący w danej epoce światopogląd, na pewien paradygmat związany z wartościami.

Speaker A

W ten sposób określamy epoki, które są zorientowane na człowieka. Dominuje w tych epokach antropocentryzm.

Speaker A

czyli światopogląd oparty na usytuowaniu człowieka w centrum zainteresowania filozofii, nauki, sztuki, literatury. I zobaczcie, dziwnym trafem blisko człowieka będą epoki na dole.

Speaker A

Antyk, renesans ze swoim humanizmem, prawda? Oświecenie z tym dydaktyzmem oświeceniowym ukierunkowanym na nauczanie i rozwój jednostki ludzkiej.

Speaker A

realizmem, z zainteresowaniem sprawami społecznymi, obyczajowymi i epoki, które są zorientowane na Boga albo na sprawy związane ze światem ponadludzkim.

Speaker A

My określiliśmy to mianem teocentryzmu. Przypominam, teocentryzm to światopogląd, który sytuuje w centrum zainteresowania filozofii, nauki, sztuki, literatury i oczywiście religii Boga. Średniowiecze. Jakaż to jest silnie zorientowana na Boga epoka. Tam Bóg jest miarą wszech rzeczy. Barok.

Speaker A

Później w romantyzmie już nie tyle mówimy o Bogu, ile jakimś absolucie. o naturze. Jeśli i teraz popatrzcie na sens umiejscowienia epok klasycznych czy tych związanych z antropocentryzmem na dole.

Speaker A

Człowiek to istota żyjąca na ziemi. Bóg jest gdzieś tam wysoko. Możemy sobie w ten sposób jakoś pomagać, mówiąc o epokach zorientowanych na Boga, takich jak średniowiecze, jak barok, które widzimy gdzieś w swoich wartościach, założeniach wyżej.

Speaker A

To nie znaczy, że są to epoki lepsze i gorsze. Zauważcie, nie powiedziałem tak do tej pory i nie powiem nigdy. Nie będę oceniał epok na lepsze i gorsze. Kiedyś widziałem taki wykres, gdzie epoki romantyczne były podpisane stagnacja, a epoki klasyczne rozwój,

Speaker A

bzdura. Popatrzcie ile wynosi do literatury, do filozofii barok, romantyzm, modernizm. Gdzie tu mówić o stagnacji, prawda? No dobrze, moi państwo, zapamiętaliście sobie dwa kryteria podziału. Zajmiemy się teraz pierwszym z nich. Kryterium estetyczne, czyli epoki, które nawiązują do klasycznego kanonu i

Speaker A

epoki, które od tego kanonu odchodzą. Czym był klasyczny kanon piękna? Pytanie chyba najważniejsze dzisiaj.

Speaker A

Sięgając do różnych opracowań, podręczników, mądrych książek, wybrałem te cechy klasycznego kanonu piękna, które pojawiają się najczęściej.

Speaker A

Przypominam, to jest ten kanon estetyczny opracowany w antyku. Twórcy starożytni nie wymyślili sobie znikąd tego, że tworzą tak, a nie inaczej, bo to jest piękne. Oni wypracowali ten kanon przez wieki.

Speaker A

za piękne uznali to, co jest harmonijne, zrównoważone symetryczne. To, co jest proporcjonalne, to przecież w starożytności pojawił się złoty podział.

Speaker A

Popatrzcie, że jeżeli weźmiemy sobie czy też ten tę rzeźbę pola belwederskiego, czy weźmiemy sobie pantenon, są rzeźby, to są budowle, które zostały stworzone w oparciu o złotą proporcję, o złoty podział.

Speaker A

Dla tych, którzy nie wiedzą, czym jest złoty podział, szybciutkie wyjaśnienie, trochę matematyczne. Wybaczcie, jeżeli jeżeli powiem coś niezrozumiałego. Dla mnie jest to ledwo zrozumiałe. W starożytności określono złoty podział jako stosunek odcinka, który ma powiedzmy długość C do odcinka.

Speaker A

który składa się też jest równy C, ale składa się z odcinków A i B. I teraz stosunek A odcinka A, który jest dłuższy od stosunku od odcinka B, A do B ma się tak samo jak C do A. I ten złoty

Speaker A

podział, ta złota proporcja wynosi 1,618. Twórcy starożytni zauważyli, że ta złota proporcja daje się zauważyć również w ludzkim ciele.

Speaker A

Na tutaj w tym miejscu na w prawym dolnym rogu widzicie Leonarda da Vinci, człowieka witrówiańskiego, który jest wpisany w doskonałe figury, kwadrat i przede wszystkim koło. I on też jest zgodny z zasadą złotej proporcji. Można powiedzieć, że złoty podział był takim

Speaker A

pierwszym kanonem estetycznym. Jakby sprawdzić różne proporcje ciała tego Apolina Belwederskiego, tam też wyjdzie 1618.

Speaker A

Jakby sprawdzić partenon Fidiasza, tam też wyjdzie ten złoty podział. Kanon klasyczny to też zwrócenie uwagi, że piękne jest to, co w umiarze, bez przesady, to co uporządkowane, to co przynosi spokój, to co jest poważne, to co jest zgodne z zasadami, zgodne z

Speaker A

regułami. Panon klasyczny to też jasność i zrozumiałość. Klasycznie piękne jest to, co mimetyczne. Napisałem tu w nawiasie realizm, bo realizm później właśnie kierunek już w czy prąd, przepraszam, w XIX wieku odwoływał się do zasady mimezis. Przypominam, mimezis to inaczej odzwierciedlanie,

Speaker A

naśladowanie odwzorowywanie rzeczywistości przez artystę. zasada dekorum, a więc stosowności, określenie tego, co jest stosowne, tego co stosowne nie jest. Czystość gatunku, alokagatia, czyli właśnie połączenie tych elementów piękna fizycznego i moralnej doskonałości.

Speaker A

Klasyczny kanon piękna oznacza też dążenie do doskonałości, do doskonałej formy, do ideału. W epokach klasycznych honorowano klasyczny kanon piękna. Mówi się, że jest to literatura. W pewnym momencie też zacząto określać, używać określenia mitologia południa dla odróżnienia od epok, które od kanonu

Speaker A

odchodzą, wzorując się na literaturze i mitologii północy. To romantycy świetnie rozumieli i oni wskazywali, że te epoki na górze, twórców w tych epokach na górze fascynuje to, co na północy.

Speaker A

Stąd między innymi fascynacja różnego rodzaju podaniami, sagami skandynawskimi. Południe to oczywiście słoneczna Grecja i Italia. Popatrzcie, literatura, mitologia południa sugeruje uporządkowanie charakterystyczne, typowe dla takiego krajobrazu śródziemnomorskiego. Wyobraźcie to sobie.

Speaker A

Słońce, morze śródziemne, oliwki, wino, płczość. To jest kanon klasyczny. północ to mrozy, śniegi to mroczne podania, sagi i przypomnijcie sobie właśnie te fascynacje modernistów, romantyków, tym co niepokojące, groźne twórców baroku, ale też średniowiecza.

Speaker A

Wydaje mi się, że właśnie pokazaliśmy, dlaczego epoki klasyczne powinny być na dole, bo to południe, północ.

Speaker A

na górze, a to odejście od kanonu. No i teraz fundamentalna sprawa, o której chciałem wam powiedzieć. O ile mamy z epokami klasycznymi pewien porządek, no bo wiemy, że nawiązać do kanonu można w jednym kierunku, nawiązując do kanonu.

Speaker A

Natomiast odchodzić od kanonu można w różnych kierunkach. zdecydowanie łatwiej wam na maturze będzie opisać epoki klasyczne jak renesans, jak klasycystyczne oświecenie, jak realistyczny pozytywizm, niż wysnąć wnioski co do charakteru średniowieca, baroku, romantyzmu czy też młodej Polski, bo one łączą się tylko w jednym,

Speaker A

niechęcią do kanonu, ale przypominam, że twórcy mogą odchodzić w różnych kierunkach. Jeżeli chcecie sobie w tym momencie troszkę podnieść poprzeczkę, to możecie zadać sobie jedno pytanie, którym mogą różnić się od siebie kierunki, w których od klasycznego kanonu estetycznego odchodzą twórcy w

Speaker A

poszczególnych epokach romantycznych. I teraz możecie zastopować ten film i się zastanowić, jak na to pytanie można odpowiedzieć. A wy popatrzcie, bo tutaj wam troszkę podpowiadam.

Speaker A

średniowiecze. Zobaczcie jakie tam są style w architekturze. Jak styl romański, styl gotycki. Mamy dans makabr, mamy farsę, mamy moralitet.

Speaker A

Prawda? Jak to różni się od tego uporządkowanego klasycznego wzorca? Jak różni się styl gotycki od złotej proporcji.

Speaker A

Styl barokowy ze swoim wyrafinowaniem, dążeniem do właśnie asymetrii. Zobaczcie Rokoko, zobaczcie marinizm, zobaczcie dramat szekspeowski ze swoją nienawiścią do zasad, reguł, tragedii antycznej. romantyzm, który z jednej strony jest silnie zorientowany na historię, historyzm, ale z drugiej strony ludowość, neotyk, synkretyzm,

Speaker A

prawda? Znowu odejście od czystości gatunkowej, takie jak balomantyczne, powieść poetycka, dramat romantyczny. No i wreszcie młoda Polska ze swoim modernizmem i neoromantyzmem, symbolizmem impresjonizmem ekspresjonizmem tych izmów jest tam przecież cała, cała masa.

Speaker A

I drugie kryterium, przypominam, podziału epok. To epoki, w których ludzkość zbliżała się do Boga, jakby szukała inspiracji tam w górze i epoki, które są bliskie człowiekowi. Stąd właśnie sformułowania antropocentryzm i teocentryzm. Stąd tam na dole pojawiło się to homosum humanil

Speaker A

am alienum puto. Człowiekiem jestem. Nic co ludzkie nie jest mi obce. A na górze to przecież w romantyzmie Mickiewicz napisał: "Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko." Czucie i wiara to przecież jest kwintesencja

Speaker A

tego, co jest związane z emocjami, z intuicją, z wyobraźnią, z wierzeniami. Na dole mędrca szkiełko i oko, bo to są metody naukowe.

Speaker A

w tych epokachocentrycznych i antropocentrycznych, jak możemy w pewnym skrócie to określić. Ważna jest relacja między człowiekiem a Bogiem.

Speaker A

Zauważcie, że na przykład renesans nie odrzuca Boga. To byłby bardzo poważny błąd, gdybyśmy powiedzieli, że epoki na górze to epoki, gdzie człowiek wierzy, a na dole przestaje wierzyć. Nie, nie, nie. To nie o to chodzi. To chodzi o to,

Speaker A

że w epokach na dole miarą wszech rzeczy jest człowiek. Bóg jest ważny, ale Bóg jest antropomorfizowany, uczłowiecany. Przypomnijcie sobie Boga ukochanowskiego. Jak blisko jest między osobą mówiącą, no chociażby w takiej fraszce o żywocie ludzkim, w której wieczna myśli, któraś jest

Speaker A

dalej niż od wieka. jak gdzie gdzie ta osoba mówiąca stawia się obok Boga. Potem zobaczcie jaka jest gigantyczna różnica między Bogiem a człowiekiem w takim średniowieczu czy w takim baroku, gdzie ten dystans jest ogromny. Bóg jest potężny, wielki tam na górze, a człowiek

Speaker A

ma ciupeńki pyłek na dole. To jest właśnie ta różnica między epokami, w których człowiek jest miarą wszech rzeczy, a epokami, w których Bóg absolutnie jest miarą wszech rzeczy.

Speaker A

Co z tego wynika dla naszej czy też waszej nauki o epokach? Macie tutaj pewne podpowiedzi.

Speaker A

Nie będę czytał treści tych slajdów. To jest taka ściągawka, bo tym się będę zajmował na kolejnych filmach. już za chwilę starożytność i tam właśnie sobie powiemy o tej pierwszej z epok klasycznych, najbardziej klasycznej, potem średniowiecze, gdzie odchodzimy od

Speaker A

klasycznego kanonu, potem renesans, gdzie adfontes, wracamy do korzeni i znowu odchodzimy w baroku, a znowu potem wracamy w oświeceniowym klasycyzmie, a potem sobie o romantyzmie powiemy. To będzie bardzo ciekawe, mam nadzieję, też dla was. Pozytywizm, młoda Polska, 20lecie. No i później ten zamykający

Speaker A

film, gdzie będziemy mówić o trzech tak naprawdę parach, epokach czy też trzech okresach po roku 1939.

Speaker A

Słuchajcie, co na dzisiaj warto zapamiętać, zabrać ze sobą? Podział epok na klasyczne i romantyczne.

Speaker A

Klasyczne nawiązują do klasycznego kanonu piękna. Romantyczne odchodzą. Epoki klasyczne to epoki kultury. Dlatego ich patronem jest Apollo.

Speaker A

Apollo, przypominam, opiekun mus. On jest odpowiedzialny za to, co nazywamy klasycznym pięknem. Epoki romantyczne to fascynacja naturą.

Speaker A

I tutaj patronem będzie Dionizos. Nie tylko Bóg. wina. Nie upraszczajmy, on był bogiem natury. On był bóstwem wegetacji, bóstwem chłodności. A więc mamy pierwszą taką antynomię. Kultura, natura.

Speaker A

Rozum w epokach klasycznych był głównym narzędziem poznawania rzeczywistości świata, dochodzenia do prawdy w epokach romantycznych uczucie.

Speaker A

Dlatego też w epokach klasycznych ludzie ufali nauce wiedzy, opierali się na naukach przyrodniczych. W romantycznych epokach wyżej ceniono wiarę, intuicję, natchnienie.

Speaker A

Epoki na dole, epoki klasyczne mają charakter apoliński. Ich patronem jest Apollo. Tłumaczyłem już dlaczego. Sam będący wzorcem piękna. Patronem epok romantycznych jest Dionizos, więc te epoki mają taki charakter bardziej dionizyjski.

Speaker A

Antropocentryzm jako światopogląd cytuujący człowieka w centrum zainteresowania filozofii, sztuki i literatury będzie charakterystyczny, typowy dla tych epok na dole, dla epok na górze. Teocentryzm, a więc ten światopogląd, który Boga sytuuje w centrum zainteresowania filozofii, sztuki, literatury, no i

Speaker A

oczywiście religii. W antropocentryzmie człowiek jest miarą wszech rzeczy. W teocentryzmie Bóg jest punktem odniesienia.

Speaker A

Moi drodzy, mam nadzieję, że zrozumieliście. Mam nadzieję, że razem sobie uczyniliśmy taki wstęp. Podzieliliśmy epoki klasyczne romantyczne na te epoki, w których nawiązywano do kanonu piękna i epoki, w których od tego kanonu chodzą.

Speaker A

Dziękuję wam bardzo i zapraszam na kolejne filmy, na których omawiam epoki historyczno literackie. Dziękuję wam, trzymajcie się.

Speaker A

Czołem i cześć. Yeah.

Topics:proces historyczno-literackiepoki literackiekanon estetycznyantykrenesansromantyzmklasycyzmliteratura polskahistoria literaturyJulian Krzyżanowski

Get More with the SozAI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries and speaker detection. 30 minutes free.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →

Free tools: TXT to SRT · SRT Validator · Merge SRT · Subtitle to Text · All tools