Speaker A
Lektury obowiązkowe: mitologia grecka Jana Parandowskiego, mit o Demeter i Korze, zwany też jako mit o Demeter i Persefonie.
Omówienie mitu o Demeter i Korze (Persefonie) z mitologii greckiej na podstawie Jana Parandowskiego oraz jego symboliki pór roku.
Key Takeaways
- Mit o Demeter i Persefonie tłumaczy zmienność pór roku przez mitologiczną historię porwania i powrotu córki Demeter.
- Demeter jako bogini urodzaju ma kluczowe znaczenie dla życia i płodności ziemi, a jej żałoba powoduje zastoje w przyrodzie.
- Persefona, jako królowa podziemnego świata, symbolizuje śmierć i odrodzenie, co jest ważne w tradycji greckiej i rzymskiej.
- Mit jest inspiracją dla sztuki i literatury, m.in. barokowej rzeźby i trenów Kochanowskiego.
- Mitologia grecka łączy się z kalendarzem i naturalnymi cyklami, co jest widoczne w obchodach równonocy i pór roku.
What the video covers
- Prezentacja mitu o Demeter, bogini urodzaju, i jej córce Korze, zwanej także Persefoną.
- Opis porwania Kory przez Hadesa i jej przemiany w królową podziemnego świata.
- Wyjaśnienie symboliki mitu jako tłumaczenia przemienności pór roku w kulturze greckiej.
- Omówienie roli Demeter jako bogini płodności i wpływu jej rozpaczy na ziemię i przyrodę.
- Przedstawienie negocjacji Zeusa z Hadesem oraz znaczenia owocu granatu w micie.
- Związek mitu z tradycją literacką, m.in. trenami Jana Kochanowskiego.
- Prezentacja barokowej rzeźby Giovanniego Berliniego przedstawiającej porwanie Prozerpiny.
- Wskazanie na mit eleuzyjski i jego przesłanie o wiecznym powrocie i cykliczności życia.
- Symboliczne powiązanie daty nagrania (23 września) z początkiem jesieni i mitologicznym kontekstem.
- Zachęta do dalszego poznawania kultury i sztuki związanej z tym mitem.
Chapters
- 00:00Wprowadzenie do mitu o Demeter i Korze
- 01:24Rodzina Demeter i jej rola w mitologii
- 02:47Porwanie Kory przez Hadesa
- 04:08Poszukiwania Kory przez Demeter
- 05:34Skutki porwania dla ziemi i przyrody
- 06:54Negocjacje Zeusa i zmiana imienia Kory na Persefonę
- 08:33Symbolika mitu i przemienność pór roku
- 11:18Persefona w literaturze i sztuce
- 12:59Barokowa rzeźba Giovanniego Berliniego
- 14:33Mit eleuzyjski i podsumowanie
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Moi drodzy, zauważyliście, że zacząłem od łyku kawy. Tę kawę symbolicznie piję z wami wszystkimi. O tym, jak możecie się jej napić ze mną, opowiem na koniec. Zobaczycie też pewną informację w opisie do filmu.
Speaker A
Dobra, no to przejdźmy do pracy, przejdźmy do samego mitu o Demeter i Korze. Demeter była boginią urodzajów i wszelkiego kwitnienia. To była bardzo ważna bogini. Zobaczcie, była córką
Speaker A
Kronosa i Rei, czyli bardzo ważnych tytanów. Tym samym była siostrą Zeusa, Posejdona, Hadesa, Hestii i Hery, najważniejszych bogów. Należała do tej szóstki bogów, którzy podzielili między siebie ziemię. Demeter, tak jak powiedziałem, jako bogini wszelkiego kwitnienia, jako bogini urodzaju, zdecydowała w zasadzie o tym
Speaker A
wszystkim, co rosło na ziemi, to co rozkwitało, to nad czym pracowali rolnicy, to czym zajmowali się gospodarze, to z czego żyły całe osady. Tym samym Demeter należała do najbardziej poważanych bóstw w starożytnej Grecji. Była czczona jako bogini rolnictwa, bogini zboża, bogini
Speaker A
płodności. Z Zeusem miała córkę Korę i właśnie w związku z Korą, to imię oznacza dziewczyna, wiąże się jeden z najważniejszych mitów: porwanie Kory. Kora, jak wiadomo, była piękną dziewczyną, która spędzała czas nierzadko na beztroskich zabawach z przyjaciółkami. Pewnego dnia
Speaker A
wybrała się na łąkę, by nazywać kwiaty. Demeter ostrzegała córkę, by nie zrywała przypadkiem narcyzów, kwiatów, które są poświęcone Hadesowi, władcy świata zmarłych. Demeter była zazwyczaj posłuszna... Przepraszam, Kora była zazwyczaj posłuszna matce, czyli właśnie Demeter, natomiast, no, kiedy zobaczyła
Speaker A
wśród różnych kwiatów niezwykle piękny, rozkwitły nagle, niespodziewanie wyciągnęła po niej rękę, zerwała go i wtedy okazało się, że to był właśnie narcyz. Ziemia rozstąpiła się przed Korą, stanął dorodny mężczyzna i powiedział: to ja jestem Hadesem, władcą krainy podziemi,
Speaker A
a ty jesteś moja. I brzdąk, porwał ją i zabrał do swego podziemnego pałacu. Na łące zapanowała cisza, cała przyroda zmartwiała, przerażona tym porwaniem Kory. Wiadomo przecież, że kto raz trafi do królestwa podziemi, kto raz trafi do świata zmarłych, już stamtąd nie wróci.
Speaker A
Demeter czekała na córkę, martwiła się, niepokoiła się. Dziewczyna nie wracała do domu. Bogini wyruszyła na poszukiwania. Trwały one podobno 9 dni i 9 nocy. Nie jadła, nie piła, szukała swojej Kory. Grecy twierdzą, że właśnie wtedy Demeter już na zawsze przestała się beztrosko
Speaker A
śmiać. Nie była w stanie dowiedzieć się, co stało się, skoro nie była w stanie ustalić, co dzieje się z jej córką. Dopiero po pewnym czasie, dopiero po pewnym czasie usłyszała informacje, doszła do niej informacja, że jej córka została porwana
Speaker A
przez, no, jej brata Hadesa, boga krainy podziemnej. Demeter najpierw domagała się od Hadesa, by oddał jej córkę. Ten nie zgodził się na to. Kora była uwięziona. Demeter błąkała się po świecie i jej rozpacz była tak ogromna, że cała
Speaker A
ziemia okryła się żałobą. Musicie sobie w tym momencie uświadomić, że przecież Demeter była boginią urodzaju, boginią rozkwitu, boginią kwitnienia, boginią płodności. W momencie, kiedy okryła się żałobą, ziemia przestała rodzić, drzewa przestały dawać owoce, zboża nie wypuszczały kłosów, trawy nierozkwitały,
Speaker A
żadne zioła nie leczyły ludzi, zwierzyna domowa padała, bo nie miała co jeść, ludzie nie mogli polować, bo inne dzikie zwierzęta też ginęły. Nie było owoców, nie było chleba, nie było nawet wina, bo przecież winna latorośl też nie kwitła.
Speaker A
Świat pogrążył się w chaosie, ziemia stanęła na krawędzi zagłady. No to zaniepokoiło bogów olimpijskich. Sam Zeus musiał zająć się sprawą. Bez problemu ustalił, co się stało, wezwał Hadesa, swojego brata. Przecież na negocjacji pojawił się jednak problem. Otóż Hades w
Speaker A
międzyczasie zakochał się w Korze i uczynił ją swoją żoną. Ważna sprawa: w tym momencie, kiedy Kora stała się żoną Hadesa, tym samym panią podziemnego świata, zmieniła imię, doszło do symbolicznej zmiany imienia. Od tej pory nie była Korą, tylko była
Speaker A
Persefoną. Jako Persefona rządziła światem zmarłych. No, stało się coś jeszcze. Otóż Persefona zakochała się w Hadesie. Zeus miał, jak widzicie, zadanie nader niełatwe. Musiał rzeczywiście położyć na szali cały swój boski autorytet gromowładnego, odpowiedzialnego za cały świat. Postanowił, że jednak Persefona
Speaker A
wróci do matki. Się zasmucił, adres się zafrasował, ale na pewien pomysł. W dniu, w którym jego żona miała na zawsze opuścić krainę podziemi, to częstował ją jabłkiem granatu, owocem, który jest poświęcony podziemnemu światu. Persefona przyjęła poczęstunek, ukąsiła i w ten
Speaker A
sposób już na zawsze została przypisana krainie zmarłych, krainie podziemi. Ta to zdarzenie dało Hadesowi możliwość przebywania z żoną przez 3 miesiące w roku i tak oto przez 3 miesiące córka Demeter była Persefoną, panią podziemnego świata, a przez 9 miesięcy była Korą i przebywała
Speaker A
wraz z matką na powierzchni Ziemi. Zauważcie, że w ten sposób mit o Demeter i Persefonie posłużył Grekom do tłumaczenia przemienności pór roku. W czasie, kiedy Demeter jest pozbawiona córki, kiedy jest sama, kiedy Persefona znajduje się w krainie podziemi,
Speaker A
na powierzchni panuje zima, ziemia nie rodzi. Taki wielki jest smutek, taka wielka jest tęsknota Demeter za córką. W momencie, kiedy Persefona wychodzi spod ziemi i staje się Korą, radość matki jest tak wielka, że wszystko rozkwita, cała przyroda ożywia się na
Speaker A
nowo. To jest właśnie wiosna. Kiedy są razem, kiedy cieszą się swoją wzajemną obecnością, mamy lato, a kiedy zaczyna zbliżać się czas powrotu Kory pod ziemię, mówimy o jesieni. No bo wtedy mamy porę roku deszczową, dżdżystą, nieprzyjemną. Przeczuwa bogini Demeter nadchodzące
Speaker A
rozstanie z córką. Nieprzypadkowo dzisiaj o tym mówię, ponieważ dzisiaj, akurat w dniu, w którym nagrywam ten film, mamy 23 września. 23 września to początek właśnie jesieni, jesieni, powiedziałbym, kalendarzowej, ponieważ podobno jesień meteorologiczna zaczyna się znacznie wcześniej. My kojarzymy pierwszy dzień jesieni z
Speaker A
równonocą, czyli zrównaniem dnia z nocą. Naukowcy by mi natychmiast wytknęli, że tak naprawdę to nastąpi za dwa dni, równonoc. Natomiast my pamiętajmy, dzisiaj to początek jesieni. Co w kulturze, co warto, co warto wiedzieć o Persefonie? Persefona jest królową
Speaker A
podziemnego świata. W tradycji utożsamiana jest ze śmiercią. Przypominam wam o tym w kontekście trenów Jana Kochanowskiego, który po śmierci swojej córki Urszulki przywołuje miejsce, gdzie jego zmarłe dziecko mogło znaleźć się po śmierci. W trenie II wspomina właśnie ciężką Persefonę, w
Speaker A
trenie IV ostatnią, w trenie piątym złą Persefonę. Buntuje się przeciwko tej strasznej niesprawiedliwości, jaka dotknęła jego i oczywiście jego córkę. Kochanowski używa na zmianę dwóch imion: Persefona i Prozerpina. Pamiętajmy, że mitologia rzymska przejęła ten mit i oczywiście nazwała Persefonę Prozerpiną i tak
Speaker A
właśnie, tak właśnie zatytułowany jest, zatytułowany jest rzeźba, o której chciałem wam przez chwilę powiedzieć. Niesamowita, niezwykła, barokowa, marmurowa rzeźba wykonana przez Giovanniego Berliniego na początku lat 20. XVII wieku. On był młody, miał 20 kilka lat, jak wyrzeźbił w marmurze
Speaker A
potężne, dwu i pół metrowe arcydzieło, które bardzo chcę wam pokazać. I teraz pozwólcie, że udostępnię wam ten kadr. O, popatrzcie, popatrzcie, co się dzieje. To jest właśnie porwanie Prozerpiny, a popatrzcie, jak nieprawdopodobnie plastycznie wygląda tutaj marmur. Mamy
Speaker A
Hadesa, czyli Plutona, mamy Korę, czyli Persefonę, czyli Prozerpinę. On ją chwyta, ona mu się wyrywa, znaczy jaka barokowa, niesamowita dynamika. Popatrzcie, co się dzieje. To jest niezwykłe miejsce, w momencie, gdzie prawa dłoń Hadesa zaciska się na udzie Kory. Popatrzcie, jak ten marmur wygląda.
Speaker A
To przecież nie jest marmur, to przecież jest ludzkie ciało. Niezwykłe arcydzieło, którym się można zachwycać. Jeśli chcecie się nim naprawdę zachwycić, to musicie pojechać do Rzymu i w Rzymie zobaczycie właśnie w galerii Borghese ten posąg. Cóż jeszcze mogę wam o
Speaker A
powiedzieć o Demeter i Korze? To, że te postaci wiążą się z jednym z najciekawszych mitów, tak zwanym mitem eleuzyjskim, który jest oparty o przekonanie o wiecznym powrocie. Ludzie, nasze życie, nasza egzystencja jest wpisana...
Speaker A
scenę więzienną to w tej scenie w pewnym momencie jeden z bohaterów żegota opowiada taką bajkę o diable i zbożu o tym gdy wygnał grzesznika z Rajskiego Ogrodu nie chciał żeby człowiek umarł z głodu rozkazał aniołom rozsypać ziarno na drodze którą szedł Adam Adam nie
Speaker A
wiedział co z tym ziarnem począć zostawił poszedł w nocy przyszedł diabeł zobaczył to rozsypane ziarno pomyślał o Bóg tutaj miał jakiś plan No to ja zrobię Bogu na złość rogiem zrobił dziurę w ziemi wsypał tam żyto napluł zasypał ziemią przybił kopytem i poszedł
Speaker A
zadowolony że oszukał Boga Tymczasem na wiosnę ziarno dało plon wyrosła trawa kwiaty kłosy nasiona i od tego momentu Adam mógł spożywać chleb to historia to bajka która ma swój morał ofiara młodzieży Litewskiej ofiara Młodzieży Polskiej niezdaremna ci którzy umęczeni przez
Speaker A
cara zginął dadzą plon stukrotny a Polska się odrodzi tak to wyglądało u Adama Mickiewicza w trzeciej części Dziadów tak to korzysta z mitu eleuzyjskiego tak to właśnie przywołuje w pewien sposób mit o Demeter i Korze czy też Demeter i Persefonie
Speaker A
jeden z moich ulubionych twórców Kazik Staszewski zespół Kult Przypominam wam Zobaczcie sobie i Posłuchajcie piosenki o młodym gitowcu Dom wschodzącego słońca tam padają takie słowa jak młody gitfunfel kopyrta koledzy w celi śpiewają ty wrócisz do funfli ty wrócisz
Speaker A
do zgredki gdy tylko zakwitną nagietki piękny przykład mitu eleuzyjskiego w piosence współczesnego zespołu rockowego powiedziałem wam że chętnie piję z wami kawę jest rzeczywiście taka inicjatywa możecie wypić ze mną kawę musicie wejść na odpowiedni link który znajdziecie w
Speaker A
opisie tego filmu No i jest szansa że wspólnie będziemy delektować się tym pysznym brunatnym napojem Dziękuję wam bardzo i zachęcam do oglądania innych moich filmów na kanale Ponurego polonisty Trzymajcie się czołem cześć
Topics:mitologia greckaDemeterKoraPersefonaHadesJan Parandowskipory rokumit eleuzyjskirzeźba barokowatren Kochanowskiego
