Mit o narodzinach świata. J. Parandowski "Mitologia". Ponury Polonista omawia powstanie wszystkiego.

Omówienie mitu o narodzinach świata według Jana Parandowskiego i mitologii greckiej z odniesieniami do Biblii.

Key Takeaways

Mitologia grecka opisuje powstanie świata jako narodziny z chaosu, a nie stworzenie ex nihilo.
Pierwsza para bogów – Gaja i Uranos – symbolizuje ziemię i niebo, co jest motywem wspólnym z Biblią.
Detronizacja Uranosa przez Kronosa to pierwszy akt walki o władzę w mitologii greckiej.
Erynie to boginie zemsty, które wzbudzały strach i były tabu w kulturze greckiej.
Zeus, ocalony przez matkę, staje się kluczową postacią w dalszych mitach o bogach olimpijskich.

What the video covers

Prezentacja mitu o narodzinach świata na podstawie książki Jana Parandowskiego 'Mitologia'.
Porównanie greckiego mitu o chaosie z biblijnym stworzeniem świata przez Boga.
Opis pierwszej pary bogów: Gai (ziemia) i Uranosa (niebo) oraz ich potomstwa.
Charakterystyka tytanów, cyklopów i hekatonchejrow (sturękich) jako dzieci Uranosa i Gai.
Historia detronizacji Uranosa przez Kronosa, wspierana przez Gaję.
Narodziny Erynii – bogiń zemsty, ich wygląd i rola w mitologii.
Przepowiednia Uranosa o detronizacji Kronosa przez jego potomka.
Los dzieci Kronosa, połknięcie przez niego pięciu potomków i ocalenie Zeusa przez Reję.
Wychowanie Zeusa na Krecie, rola kozy Amaltei i powstanie rogu obfitości oraz tarczy Egidy.
Zapowiedź dalszych mitów o wojnach bogów i podziale władzy między Zeusa, Posejdona i Hadesa.

Chapters

Czym różni się mitologiczne powstanie świata od biblijnego stworzenia?

W mitologii greckiej świat powstaje z chaosu, czyli z pierwotnej materii, natomiast w Biblii Bóg tworzy świat z niczego (ex nihilo) poprzez nazywanie.

Kim byli Gaja i Uranos w micie o narodzinach świata?

Gaja to ziemia, a Uranos to niebo – pierwsza para bogów, z której wywodzą się kolejne pokolenia bóstw i istot w mitologii greckiej.

Jakie znaczenie miała postać Kronosa w micie o narodzinach świata?

Kronos detronizował swojego ojca Uranosa, co symbolizuje pierwszy akt walki o władzę, a także połknął swoje dzieci, by zapobiec utracie władzy, jednak ostatecznie został obalony przez Zeusa.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Mitologia grecka Jan Parandowski. Dzisiaj przed nami mit o narodzinach świata, albo inaczej mit o powstaniu świata. Zgodnie z zapowiedzią, książką, która będzie podstawą naszych rozważań, jest Mitologia Jana Parandowskiego. Tutaj mi zakładka wyskoczyła, ponieważ mam założony Początek historii, jak chciałem wam

Speaker A

właśnie pokazać, że Parandowski o tym pisze jako o narodzinach świata, natomiast możemy też używać określenia powstanie świata, raczej nie stworzenie świata, ponieważ zauważcie, że w Biblii Bóg stwarza świat, w mitologii świat się rodzi, świat powstaje. Będę na te różnice między mitologią

Speaker A

grecką a Biblią jeszcze dzisiaj zwracał uwagę, ponieważ wydaje mi się to cowe i istotne. W dwóch momentach również wyjdziemy trochę poza Parandowskiego, ale zasygnalizowane jako konteksty wzbogacające waszą ewentualną wypowiedź. Zaczynamy tradycyjnie od łyku kawy. Na tę kawę bardzo serdecznie was zapraszam,

Speaker A

macie link pod filmem, macie też informację, że w ten sposób wspieracie mój kanał, do czego was bardzo serdecznie zachęcam. I po łyku pokrzepiającej kawy myślę, że możemy przejść do rzeczy. Jan Parandowski zaczyna swoją mitologię od słów: Na początku był chaos. W ten sposób

Speaker A

cytuje takiego wielkiego greckiego starożytnego poetę Hezjoda, który w swoim poemacie zatytułowanym Teogonia napisał: Na początku powstał chaos. Pytanie pierwsze, pierwsza wątpliwość, czym był chaos? Grecy generalnie byli materialistami, to znaczy uważali, że jeżeli coś powstaje, to musi powstać z

Speaker A

czegoś, coś musi być najpierw. Jest to inaczej niż w Biblii. Jak pamiętacie, Biblia zaczyna się od opisu stworzenia świata przez Boga. Bóg stwarza poprzez nazywanie, powołuje do istnienia z niczego, kreacją ex nihilo. W mitologii jest inaczej. W mitologii greckiej na początku jest

Speaker A

chaos, będący taką pramatrią, pryt czymś, co zawierało w sobie zalążki wszystkiego, co później powstało, a więc i ziemi, i ognia, i wody, i powietrza, i ludzi, i bogów. Grecy nie bardzo wiedzieli, czym jest chaos. Niektórzy uważali nawet, że

Speaker A

jest taką niemalże istotą boską, która jeszcze nie posiadała określonego kształtu, ale jest to początek wszystkiego, co później się pojawiło. I właśnie z tego chaosu wyłoniła się pierwsza para bogów. U Parandowskiego są to Gaja, czyli ziemia, i Uranos, czyli niebo. Znowu

Speaker A

widzicie pewną analogię do Biblii, prawda? W różnych historiach opisujących początek świata pojawia się niebo i ziemia. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię, z chaosu wyłoniła się pierwsza para bogów: Uranos, niebo, i Gaja, ziemia. Jako kontekst możecie pamiętać, że

Speaker A

w innych wersjach tego mitu z chaosu wyłania się najpierw Gaja, czyli ziemia, czyli taka pramatka, i ona we śnie dopiero rodzi swojego syna Uranosa, ale nie trzeba. Wracamy do rzeczy. Uranos i Gaja dali początek trzem takim rodom. Pierwszy z nich, pierwsi potomkowie

Speaker A

związku Uranosa i Gai to byli Tytani. Oni byli groźni, oni byli dzicy, oni byli tacy potworni. Było ich 12, a właściwie dwanaścioro, ponieważ było sześciu tytanów. Zapamiętajmy sobie najstarszego Okeanosa, najmłodszego Nazusa. To będzie drobne uzupełnienie Parandowskiego. Kretos,

Speaker A

Okeanos i jeszcze trzech innych: Koos, Hyperion, Kos. Nie musimy tego pamiętać. I są tytanidy. Najważniejsza z nich to oczywiście Reja, ale też była Klimene, była też Tetyda, Tyan, Ces, Stopes. Charakteryzowali się wyjątkowo paskudnym wyglądem i jednym okiem

Speaker A

w środku głowy. Oprócz tytanów i oprócz cyklopów Uranos charakteryzowali się tym, że, tak jak nazwa wskazuje, sturęcy mieli po 100 rąk. Nawiasem mówiąc, mieli po 50 głów do tego, więc wyglądali wyjątkowo obrzydliwie. Steny, czyli hekaton, potomstwo Uranosa i Gai,

Speaker A

także nie miały z nimi nic wspólnego. W związku z tym Uranos strącił ich wszystkich do Tartaru. Pojawia się kolejna ważna nazwa, kolejna ważna przestrzeń. Tartar to była taka bezdenna otchłań, gdzie panowały wieczne ciemności. Tam były skamieniałe drzewa, wichury, posępny szum wiatrów i jęki

Speaker A

potępionych. To było najgorsze, najstraszliwsze. Można było obliczyć, że ono było tak bardzo głęboko w ziemi, że jeżeli zrzucić z Księżyca kowadło, leciało ono na ziemię 9 dni i 9 nocy, a gdyby ktoś je wtedy podniósł i wrzucił z powierzchni ziemi do Tartaru,

Speaker A

to leciało kolejnych 9 dni, żeby się tam dostać. Więc pokazują w ten sposób Grecy, jak głęboki, w zasadzie niemalże bezdenny, był Tartar. No oczywiście nieco przesadzili Grecy, to jest tak na marginesie, ponieważ jak państwo pamiętacie, że średnia odległość

Speaker A

Księżyca od Ziemi wynosi 384 000 km, to więc ziemia na pewno tyle w głąb nie ma, ale to już zupełnie na marginesie. Słuchajcie, rzeczywiście jest tak, że przez pewien czas Uranos miał spokój, usunął swoje paskudne dzieci, ale nie zaakceptowała tego jego żona Gaja.

Speaker A

Gaja pomogła Kronosowi wydostać się z Tartaru i namówiła go do akcji przeciwko ojcu. Bardzo ważny Kronos, uzbrojony w stalowy sierp, nawiasem mówiąc w innym miejscu u Parandowskiego pisze, że on już jest żelazny, zasadził się na ojca i tym sierpem straszliwie go

Speaker A

poranił. Jak pisze Parandowski, okaleczył go haniebnie. Co to znaczy? To znaczy, że uciął mu genitalia. To skalanie, bard, kekw, pierwsze przejęcie władzy. Syn występuje przeciwko ojcu i go detronizuje. Uranos usuwa się z nieba, władzę przejmuje

Speaker A

Kronos. Druga konsekwencja jest taka, że w podbrzuszu Uranosa narodziły się straszliwe Erynie, boginie zemsty, siwe włosy, w których kłębiły się węże, czarne, poskręcane ciała, czerwone od krwi oczy. One już od samego dnia narodzin były stare. Alekto, Tyfona, Megera. One mieszkały w

Speaker A

Tartarze, dręczyły tam zesłanych grzeszników, czasami wychodziły na powierzchnię, ścigając różnych złoczyńców, a szczególnie nienawidziły tych, którzy skrzywdzili własnych krewnych, szczególnie ojcobójców. Domyślając się swoim wyglądem, swoim zachowaniem doprowadzały ich do obłędu. Erynie zostały później przez Greków, przez Rzymian, przepraszam, nazwane furii. Ciekawe jest to, że strach przed

Speaker A

Eryniami był tak wielki, że Grecy nie wypowiadali ich imienia. Zresztą to w ogóle takie tabu, czyli zakaz kulturowy. Pojawia się w różnych innych wierzeniach, nawet słowiańskich. Jeżeli boimy się czegoś bardzo, jeżeli boimy się jakiegoś demona, jego imienia, żeby go w żaden sposób nie

Speaker A

przyciągnąć. Wyobraźcie sobie, że Grecy używali zamiast nazwy Erynie eumenidy, czyli łaskawe, prawda, próbując w ten sposób jakoś je ubłagać, stosując takie imię zastępcze. No dobra, wróćmy, wróćmy do rzeczy. Mamy, proszę państwa, sytuację następującą: władzę przejął Kronos, przepędził

Speaker A

już tego Uranosa, ale usłyszał od Uranosa, od swojego ojca, przepowiednię. Powiedział Uranos mu tak: Ty mnie pozbawiłeś władzy, ciebie twój syn, ciebie twój potomek też władzy pozbędzie się. No więc, proszę państwa, w momencie kiedy bard, cyklopów i sturękich zostawił w

Speaker A

Tartarze, a dzieci, które miał ze swoją siostrą, połykał. Najpierw połknął jedno, drugie, trzecie, wiem, że połknął J, drugie, trzecie, piąte, ale nie połknął szóstego dziecka, nie połknął szóste potomka. Dlaczego? Ponieważ Reja, jego żona, matka tych połykanych dzieci, zbuntowała się przeciwko

Speaker A

temu. Szóste dziecko ocaliła, dała Kronosowi do połknięcia zawinięty w pieluchy kamień. Ten kamień połknął, myśląc, że połyka swoje szóste dziecko, natomiast tak naprawdę Reja ocaliła swojego syna, a tym okazał się Zeus. Zeus, który wychowywał się z dala od

Speaker A

okrutnego ojca na wyspie Krecie. Tam się nim opiekowała między innymi koza Amaltea, nim figursk. Stąd między innymi wziął się taki związek frazeologiczny róg obfitości, róg Amaltei, prawda? W momencie, kiedy Amaltea ułamała sobie róg, Zeus wziął go w dłonie i pobłogosławił, i ten

Speaker A

róg kozy Amaltei napełniał się od tego czasu różnymi dobrami, owocami, miodami i dla właściciela był źródłem niewyczerpalnego dostatku, rogu obfitości. Korn kopia to i Zeus dorastał. Nawiasem mówiąc, nawet ta Amaltea przysłużyła mu się po śmierci, ponieważ jak umarła, to Zeus ściągnął ze swojej

Speaker A

ukochanej kozy opiekunki skórę i obił tą skórą swoją tarczę, i w ten sposób powstała tarcza, której nie mógł przebić żaden pocisk. To była ta słynna Egida. Słuchajcie, kiedy Zeus dorósł, postanowił odzyskać, zdobyć władzę, postanowił odzyskać swoje rodzeństwo i przegonić, przegonić

Speaker A

Kronosa. Jak to uczynił? Najpierw wspólnie z matką spowodowali, że Kronos zwrócił pojawiło się już na ziemi żywe grono rodzeństwa Zeusa. Wybuchła wojna, wybuchła straszliwa w...

Speaker A

rodzeństwem to są ci których przypominam uwolnił z Tartaru tylko Okeanos się nie przyłączył do Kronosa wic zaczęła się straszliwa wojna wojna trwała 10 lat żadna ze stron nie mogła tutaj zdobyć jakieś wyraźnej priok ze UW Tartaru uwięzionych tam CG cyklopów i

Speaker A

sturękich i w ten sposób wzmocnione siły Olimpijskie mogły wreszcie zyskać przewagę nad tytanami i ich pokonać dlatego też DL do Tartaru a ich przywódca wojenny to był Atlas to był jeden z synów japeta i klim został skazany na wieczne czasy na

Speaker A

podtrzymywanie sklepienia niebieskiego PR pamiętacie to jest w licznych różnych dziełach ikonograficznych podtrzymuje niebo to jest Atlas to jest kara za to że on walczył przeciwko Bog ta wojna skończyła się triumfem Zeusa oraz jego Sprzymierzeńców chwilę później wybuchła druga wojna Gaja zrodziła takie

Speaker A

pokolenie Gigantów potężnych jak sama nazwa wskazuje wielkoludów z wężami kłębiący gigantyczną sił Giganci uderzyli na bogów oni mś się na Zeusie w imieniu g za to że Tytani zostali zrzuceni w głąb Tartaru ale Ale wygrali po raz kolejny Bogowie

Speaker A

wyb Tytanów straszliwego tyfona to był Potwór który w ostatniej chwili został Zrodzony przez Gaję wszyscy się go potwornie bali tylko Zeus stanął naprzeciwko tyfona i przygniótł go Górą Etną i teraz już wiemy dlaczego Etna jest wulkanem który tryska ogniem to

Speaker A

wtedy tyfon usiłuje wydostać się spod ciężaru Etny koniec walki to czas kiedy trzeba było podzielić władzę Zeus Posejdon Hades Hera Demeter Hestia przypominam to byli ci Bogowie ta szóstka potomków Kronosa i Rei która podzieliła między siebie władzę Zeus

Speaker A

został oczywiście panem całego świata za żonę wziął swoją siostrę która stała się patronką Kobiet No i panią świata Posejdon objął w władanie wszystkie wody wszystkie morza a Hades krainę podziemi Demeter została boginią obfitości boginią urodzaju natomiast Hestia boginią domowego ogniska w ten sposób

Speaker A

Grecy podzielili sobie władzę przepraszam w ten sposób Grecy pokazali jak Bogowie podzielili się władzą nad światem to jest proszę państwa tyle świat wyobrażanie przez Greków To jest ostatni element mojej opowieści ziemia według Greków była płaska opierała się albo na

Speaker A

żółwiach inni uważali że na krokodylach jeszcze inni że na słoniach rzekę opływa ziemię opływa rzeka Okeanos Okeanos przypominam to był ten z tytanów który nie stanął po stronie Kronosa a więc on miał tę możliwość żeby w dalszym ciągu

Speaker A

opiekować się światem w ten sposób on zabezpieczał ziemię opływająca najwyższym miejscem Oczywiście najważniejszym zemi była góra Olimp na szczytach tej góry swoje siedziby mieli Bogowie najwyżej oczywiście był usytuowany pałac Zeusa Bogowie jak państwo być może pamiętacie byli nieśmiertelni spożywali ambrozję pili

Speaker A

nektar Ambrozja dała im nieśmiertelność nektar wieczną młodość niespożyte siły ale pamiętajmy Bogowie podlegali też przeznacz to jest ziemia pod ziemią Była Kraina zmarłych królestwo zmarłych ponieważ tą krainą władał Hades królestwo zmarłych nazwane jest również hadesem Hades ma żonę żona

Speaker A

nazywa się Persefona Persefona to inaczej kora córka Demeter którą kiedyś Hades porwał ale to jest osobny osobny już mit za bramami królestwa podziemnych swoje wody rozlewał rzeka Styks przez Styks przewoził dusz zmarłych haron przyjmował monetę o nominale jednego

Speaker A

obola i to była opłata za przewóz dlatego międ innymi w usta zmarłego starożytni Grecy władali obola właśnie dla przewoźnika ten który przepłynął przez Styks już nie mógł wrócić już nie miał możliwości wrócić na ziemię do żywych proszę państwa pamiętajmy że

Speaker A

Styks miało też cudowne właściwości to była taka rzeka jeżeli tam się Zanurzył w tej rzece ciało człowieka to ono nabywał niezwykłej odporności na ciosy Jak pamiętacie boginka Tetyda tam właśnie kąpała swego synka Achillesa była też taka rzeka w

Speaker A

podziemiach nazywała się lete to była rzeka zapomnienia jak ktoś napił się wody z rzeki lete to zapominał o tym co działo się w życiu ziemskim więc dusze zmarłych pojone były wodą z lete już nie tęsk ziemskim życiem najstraszliwszy miejscem

Speaker A

przypominam w Hadesie był Tartar to była ta otchłań gdzie dręczone były dusze największych złoczyńców przez [Muzyka] ery natomiast ci którzy żyli bardzo dobrze pobożnie bohaterowie herosi oni trafiali do Elizjum na wyspy Błogosławione gdzie była wieczna wieczna wiosna a na polach elizejskich odbywały

Speaker A

się nieustające biesiady warto było być dobrym 12 bogów olimpijskich to są ci Bogowie którzy mieszkali na Olimpi na ich ta ten skład 12 tak na WOS mówiąc trochę się zmieniał w zależności od tego którzy akurat byli przez Greków najbardziej

Speaker A

lubiani ale Przyjmujemy że najczęściej bogów olimpijskich Zan Zeusa Posejdona Apolla artemide atene afrodyt Hefajstosa Hermesa Aresa Demeter i hestie niektórzy uważali że nie Demeter i nie Hestia ale Hades i Dionizos nie rozstrzygniemy tego Słuchajcie mam nadzieję że trochę o

Speaker A

powstaniu świata tym uporządkowaniu świata sobie powiedzieliśmy to jest tyle na dzisiaj Dziękuję wam bardzo za uwagę Pozdrawiam serdecznie No i cóż no i zapraszam do oglądania kolejnych moich filmów Trzymajcie się czołem cześć

Topics:mitologia greckaJan Parandowskimit o narodzinach światachaosGajaUranostytaniKronosZeusErynie

Get More with the SozAI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries and speaker detection. 30 minutes free.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →

Free tools: TXT to SRT · SRT Validator · Merge SRT · Subtitle to Text · All tools