Speaker A
Lektury obowiązkowe Olga Tokarczuk, profesor Andrews w Warszawie, omówienie szybkie.
Omówienie opowiadania Olgi Tokarczuk „Profesor Andrews w Warszawie” z kontekstem stanu wojennego w Polsce.
Key Takeaways
- Opowiadanie łączy realizm historyczny z symboliką i oniryzmem.
- Warszawa i Polska są przedstawione jako egzotyczne i obce dla zachodniego przybysza.
- Stan wojenny był okresem terroru, represji i społecznego strachu.
- Perspektywa obcego pozwala zobaczyć Polskę w nowym, nie zawsze korzystnym świetle.
- Tokarczuk trafnie oddaje atmosferę i realia grudnia 1981 roku.
Summary
- Opowiadanie „Profesor Andrews w Warszawie” pochodzi z tomu „Gra na wielu bębenkach” z 2001 roku.
- Akcja rozgrywa się w Warszawie między 12 a 15 grudnia 1981 roku, tuż przed i w trakcie wprowadzenia stanu wojennego.
- Profesor Andrews, angielski psycholog, przyjeżdża do Warszawy na wykłady i seminaria.
- Warszawa jest ukazana jako miasto brzydkie, obce i egzotyczne, z labiryntową topografią i trudnościami komunikacyjnymi.
- Opisano realistyczne elementy stanu wojennego: masowe aresztowania, obecność wojska i milicji, wyłączone telefony, strajki i represje.
- W opowiadaniu pojawiają się elementy oniryczne i symboliczne, np. sen o wronie, karp w wannie, niedziałający telefon.
- Tokarczuk pokazuje Polskę oczami obcego, co uwidacznia egzotyczność i izolację kraju w tamtym czasie.
- Symbolika w utworze odnosi się do stanu wojennego i jego skutków dla społeczeństwa polskiego.
- Autor omawiający utwór podkreśla połączenie realizmu z estetyką marzenia sennego.
- Przypomnienie historyczne o stanie wojennym i jego brutalnym tłumieniu oporu społecznego.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Moi drodzy, przed nami opowiadanie Olgi Tokarczuk, opowiadanie, a więc utwór epicki, zatytułowany Profesor Andrews w Warszawie, pochodzący z tomu Gra na wielu bębenkach, który ukazał się w roku 2001.
Speaker A
Miejsce akcji zostało określone w tytule, to Warszawa, czas akcji to kilka dni między 12 a 15 grudnia 1981 roku, o tym za chwilę powiem szerzej.
Speaker A
Utwór rozpoczyna się przylotem do Warszawy profesora Andrewsa, cenionego przedstawiciela jednej ze szkół psychologicznych opartych na psychoanalizie.
Speaker A
Profesor Andrews jest Anglikiem.
Speaker A
Kończy się akcja utworu trzy dni później, kiedy Andrewsowi udaje się dostać do ambasady brytyjskiej w Warszawie.
Speaker A
Do stolicy Polski profesor Andrews przyjeżdża po to, by przez mniej więcej tydzień spędzić czas na wykładach i seminariach, jak powiedziałem wcześniej, on jest cenionym psychologiem, cenionym naukowcem.
Speaker A
Na lotnisku czeka na Andrewsa przewodniczka Gosia, Andrews zostaje zawieziony na jedno z warszawskich osiedli i zakwaterowany w malutkiej kawalerce, znajdującej się na ostatnim piętrze anonimowego, niczym niewyróżniającego się spośród wielu innych takich samych bloków na tym osiedlu.
Speaker A
Jest wieczór, Andrews zasypia, budzi się następnego dnia rano, jest spóźniony, jest 11, czeka na Gosię, Gosia się nie pojawia, telefon milczy, Andrews podejrzewa, telefon jest zepsuty, musimy pamiętać, że jest to 13 grudnia 1981 roku.
Speaker A
I tutaj musimy włączyć kontekst historyczny, Andrews przylatuje do Warszawy 12 grudnia, a więc przededniu wprowadzenia stanu wojennego.
Speaker A
Gdy budzi się rano następnego dnia, jest niedziela, 13 grudnia, stan wojenny został wprowadzony przez władze komunistyczne.
Speaker A
Właśnie w noc z 12 na 13 grudnia 81 roku.
Speaker A
Co to było, co to znaczyło?
Speaker A
No to był taki czas, kiedy rozpoczęły się masowe aresztowania członków Solidarności, samego 13 grudnia aresztowano około 13, około 5000 członków Solidarności, w przeciągu całego stanu wojennego wolności pozbawiono około 10 000 ludzi.
Speaker A
Na ulice wyprowadziły władze około 70 000 żołnierzy, około 30 000 milicjantów.
Speaker A
1750 czołgów, 1400 pojazdów opancerzonych, około 500 pojazdów bojowych, to była potężna siła skierowana przeciwko polskiemu społeczeństwu.
Speaker A
Internowano między innymi przywódcę Solidarności Lecha Wałęsę, osadzono go w ośrodku odosobnienia w Arłamowie, społeczeństwo nie przyjęło stanu wojennego pokojowo ani radośnie, wyszli ludzie na ulice, wybuchły strajki okupacyjne.
Speaker A
Te strajki były brutalnie spacyfikowane przez ZOMO, przez milicję.
Speaker A
Wsparto ich także wojsko, do najkrwawszych rozpraw z protestującymi doszło na Śląsku.
Speaker A
W kopalni Wujek w Katowicach zastrzelono dziewięciu górników.
Speaker A
W sumie ocenia się, że w wyniku wprowadzenia stanu wojennego zginęło w Polsce kilkadziesiąt osób.
Speaker A
To tytułem kontekstu.
Speaker A
Natomiast wróćmy do opowiadania Olgi Tokarczuk.
Speaker A
Zasadniczą częścią tego krótkiego utworu jest opis błądzenia Andrewsa po Warszawie.
Speaker A
W Warszawie, która zostaje tutaj opisana jako miasto brzydkie, obce i dzikie.
Speaker A
Skupmy się może przez chwilę na obrazie miasta.
Speaker A
Warszawa, a więc również Polska ukazana jest jako kraj egzotyczny.
Speaker A
Andrews w pewnym momencie, jak przyleciał do Polski, pogratulował sobie pomysłu zabrania w tę podróż czapki uszanki, którą miał na pamiątkę jeszcze z czasów podróży do Azji.
Speaker A
No właśnie tak jesteśmy traktowani, o Polsce Andrews wie bardzo niewiele.
Speaker A
I gdzieś plasujemy się na poziomie azjatyckim.
Speaker A
W Polsce przed sklepami rozciągają się gigantyczne kolejki.
Speaker A
Dla nas to był nieodłączny element krajobrazu, dla przybysza z zachodu była to egzotyka.
Speaker A
Polskie potrawy są niesmaczne, są dziwne, dumą Polaków jest barszcz.
Speaker A
On jest popularny na całym świecie.
Speaker A
Ale generalnie jedzenie jest niesmaczne, kawa paskudna, wódka i bimber strasznie poniewierają.
Speaker A
Warszawa jest również miastem obcym.
Speaker A
Andrews nie zna topografii miasta, gubi się na osiedlu, wsiada do przypadkowego autobusu, gdzieś jedzie, potem wysiada, wraca na piechotę, ledwo wraca do swojej kawalerki, ledwo trafia.
Speaker A
Warszawa jawi się tutaj jako miasto labirynt, miasto w takie, w którym człowiek może się pogubić.
Speaker A
No nie ma tak jak Tezeusz nici Ariadny nasz bohater, prawda?
Speaker A
Miasto jest brzydkie poza tym.
Speaker A
Polska jest brzydka.
Speaker A
Warszawiacy są brzydcy, na przykład pomocy w pewnym momencie udzieli Andrewsowi otyły, czerwony na twarzy mężczyzna.
Speaker A
Nawet książki w regale mają brzydkie, szorstkie okładki.
Speaker A
Nie da się ukryć, że znajdujemy się na rubieżach cywilizacji, nikt tutaj nie zna języka angielskiego.
Speaker A
Andrews nie może się z ludźmi porozumieć.
Speaker A
Na domiar złego w sklepie może kupić wyłącznie ocet oraz ryby, które są zabijane na miejscu sklepowym odważnikiem.
Speaker A
No to budzi zdecydowanie odruch wstrętu człowieka cywilizowanego.
Speaker A
Podobnie, kiedy Andrews ostatniego dnia trafia do jednego z warszawskich mieszkań, właśnie tego mężczyzny, który mu pomoże.
Speaker A
Wchodzi do łazienki, nagle się orientuje, że w wannie trzymany jest karp, pływa w wannie ryba czekając na święta.
Speaker A
To go całkowicie już rozstraja, ponieważ ludzie cywilizowani raczej w wannach się kąpią, a nie trzymają ryby.
Speaker A
Co jeszcze można o tym opowiadaniu szybko powiedzieć?
Speaker A
Na pewno zwraca uwagę realistyczny obraz stanu wojennego.
Speaker A
Który przenika się z estetyką oniryczną, konwencją marzenia sennego, już to wytłumaczę.
Speaker A
Takie realistyczne obrazy, dowody na to, że Tokarczuk doskonale zna realia stanu wojennego są przede wszystkim znikający ludzie, to jest tak Gosia, przewodniczka, która w niedzielę 13 grudnia nie pojawia się w mieszkaniu Andrewsa, prawdopodobnie zostanie, zostaje aresztowana, internowana.
Speaker A
To również niedziałające telefony, władze 13 grudnia wyłączyły w całym kraju wszystkie telefony.
Speaker A
Po to, żeby ludzie nie mogli się ze sobą kontaktować.
Speaker A
Na ulicach są czołgi, to jest symbol terroru komunistycznego, to jest przygnębienie, to jest rzeczywiście takie zduszenie oporu.
Speaker A
Zastraszanie społeczeństwa, po ulicach chodzą uzbrojeni żołnierze, budzący strach.
Speaker A
Warszawiacy odwracają się od nich z obrzydzeniem i wymilczeniu.
Speaker A
A na to wszystko wplecione są elementy oniryzmu, marzenia sennego.
Speaker A
Andrews, kiedy leci do Warszawy, ma sen, śni mu się wrona.
Speaker A
Wrona w szkole psychoanalitycznej reprezentuje zmianę na coś lepszego.
Speaker A
My Polacy wiemy, że stan wojenny wprowadziła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.
Speaker A
Tak się nazywała ta grupa, która wprowadziła stan wojenny.
Speaker A
W skrócie wrona, Polacy śpiewali piosenki o wronie.
Speaker A
Utwór jest dzięki temu nasycony symboliką, to wrona ze snu, to właśnie barszcz, symboliczna zupa.
Speaker A
To niedziałający telefon w mieszkaniu, to czołg, to autobus, do którego Andrews wsiada i wysiada.
Speaker A
To wreszcie karpie zabijane odważnikami.
Speaker A
Proszę pamiętać, że to opowiadanie łączy w sobie właśnie elementy realizmu i oniryzmu, a Olga Tokarczuk trafnie pokazuje stan wojenny.
Speaker A
Widziany oczyma przybysza z zewnątrz, tak się dzieje, że kiedy my mamy możliwość spojrzenia na siebie.
Speaker A
Oczyma kogoś obcego, no to dowiadujemy się o sobie czegoś nowego.
Speaker A
Dowiadujemy się, co być może lekko psuje nasz nastrój przekonanych o swojej wielkości w Europie, o tym, że jesteśmy lubiani i szanowani przez wszystkich.
Speaker A
Przez Anglika, który trafia do Polski i zostaje tutaj na kilka dni, no jesteśmy postrzegani jako egzotyczny, dziwaczny kraj z dziwacznymi obyczajami.
Speaker A
Leżący gdzieś na obrzeżach cywilizacji, nawiasem mówiąc, tak sobie pozwolę na sam koniec na takie przypomnienie.
Speaker A
W jednym z najdawniejszych zabytków języka polskiego, tak zwanej bulli gnieźnieńskiej z roku 1136, jest napisane, że Polska to kraj w odległych rejonach świata leżący.
Speaker A
To tak ku rozwadze.
Speaker A
Ale myślmy o sobie dobrze, dziękuję bardzo za dzisiaj i zapraszam na resztę.
Topics:Olga TokarczukProfesor Andrews w Warszawiestan wojennyWarszawa 1981literatura polskaopowiadanieGra na wielu bębenkachpsychologiaoniryzmrepresje PRL
