Speaker A
Hej, hej, hej! W dzisiejszym filmie opowiem co nieco na temat ostrego zapalenia trzustki, często w skrócie nazywanego OZT. Ostre zapalenie trzustki, tak jak sama nazwa wskazuje, to jest ostre zapalenie narządu, jakim jest trzustka, związane z przedwczesną aktywacją enzymów trzustkowych. Można powiedzieć, że trzustka zaczyna sama trawić siebie, bo do tej aktywacji dochodzi jeszcze wewnątrz trzustki, co powoduje rozwinięcie się bardzo poważnego ostrego stanu zapalnego trzustki. Wyróżniamy dwa typy ze względu na przebieg tego zapalenia: obrzękowe śródmiąższowe, to jest większość przypadków, jak również martwicze ostre zapalenie trzustki. Tam dochodzi do poważnej martwicy fragmentów tkanek trzustki i około trzustkowych tkanek. W 80 procentach na szczęście przebieg tej choroby jest dosyć łagodny i może być leczony zachowawczo. Niemniej jednak w pozostałych przypadkach przebieg może być ciężki, z rozwinięciem się niewydolności wielonarządowej. Ale zastanówmy się, jakie mogą być przyczyny rozwoju ostrego zapalenia trzustki. Pierwsze, najważniejsze, najczęstsze to żółciopochodne OZT, bo pewnie tak jak wiecie, przewód trzustkowy łączy się z przewodem wątrobowym w przewód wspólny wyprowadzający i tam, jeżeli jest kamica żółciowa, która zablokuje ten przewód żółciowy wspólny, to wtedy cofająca się żółć może zablokować wejście po prostu na trzustkę, zablokować też ujście tych wszystkich trzustkowych enzymów. No stąd one mogą aktywować się w trzustce, może dojść do tego zapalenia i to jest najczęstsza przyczyna. A druga najczęstsza przyczyna to jest nadużywanie alkoholu, też może do tego prowadzić. Wśród innych przyczyn ich jest bardzo dużo, wyróżniamy idiopatyczne, sami nie wiemy dlaczego. Może również być to jatrogenne, czyli ze względu na działanie nas, lekarzy, właśnie po ERCP, czyli zabiegu, którym jest endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna. Jest to badanie, w którym wkładamy gastroskop, po prostu endoskop przez górny przewód pokarmowy, dalej staramy się przez zwieracz Oddiego wejść i uwidocznić, wpuszczając barwnik, jak wyglądają przewody żółciowe, czy jest w jakimś miejscu tam coś, co blokuje. W przypadku blokady na przykład przez kamień żółciowy, wydostanie tego kamienia, ale również stosowanie tego zabiegu jest dosyć inwazyjne i może doprowadzić do ostrego zapalenia trzustki. Duża ilość trójglicerydów we krwi u pacjentów również może to spowodować, pamiętajmy o tym. Jaka hiperkalcemia, różne choroby autoimmunologiczne czy stosowanie niektórych leków, na przykład pamiętajcie o azatioprynie, która ostre zapalenie trzustki może wywołać. Jakiś pooperacyjne wady, różne wrodzone czy też zaburzenia genetyczne związane głównie z jakimiś takimi z genami SPINK1, one są związane właśnie z aktywacją proenzymów trzustkowych, jak też infekcje wirusowe, takimi jak wirusy koksaki, świnka czy MMW, CMV. Ale pamiętajmy przede wszystkim o żółciowych i alkoholowych, bo to są dwie najważniejsze etiologie ostrego zapalenia trzustki. No i dalej, jakie mogą być objawy tego zapalenia trzustki? Przede wszystkim może być nagły, silny, tępy ból brzucha, który zlokalizowany jest głównie w nadbrzuszu lub też trochę bardziej w lewym kwadrancie. Ten ból może promieniować do kręgosłupa i to jest typowy ból w nadbrzuszu, nagły, który do kręgosłupa promieniuje, może to być trzustka. Jak również towarzyszą nudności, wymioty, które nie przynoszą ulgi, zwiększone napięcie powłok brzucha czy wyczuwalny opór w nadbrzuszu i niedrożność porażenna jelit, bo to co wtedy tam się dzieje, to katastrofa w jamie brzusznej. Uszkodzenie trzustki, możliwe uwolnienie się tych enzymów na całą jamę brzuszną, to drażni otrzewną i stąd może dojść do niedrożności porażennej. Z drugiej strony zwiększonego napięcia powłok brzucha towarzyszy temu wszystkiemu może również gorączka w pierwszym tygodniu, związana z uogólnionym stanem zapalnym. No bo tam się dzieje po prostu katastrofa, enzymy trawią wszystko, co mają w swoim zasięgu, tutaj naciągają komórki zapalne i no się dzieje, nie fajnie. Jeżeli w kolejnych tygodniach pojawia się gorączka, której wcześniej już nie było, to możliwe, że doszło do zakażenia martwiczych tkanek, na przykład rozwija się ropień w okolicy trzustki. Mogą wystąpić zaburzenia świadomości, tachykardia, tachypnoe, bo to są wszystko elementy związane ze wstrząsem, który może rozwijać się w przebiegu ostrego zapalenia trzustki. Bo jeżeli ono ma ciężki przebieg, to rozwija się niewydolność wielonarządowa, stąd takie objawy również. Jeżeli etiologia jest kamica i jest to blokada w odpływie żółci, a żółtaczka zaporowa, stąd mamy oczywiście również żółtaczkę. Możliwe jest również towarzyszący temu wszystkiemu wysięk do opłucnej. I jeszcze przypomnijmy dwa takie objawy związane z naprawdę ciężkim przebiegiem OZT i towarzyszącym krwawieniem, jak objaw Cullen'a, czyli to takie zasinienie, tak jakby siniak wokół pępka, oraz objaw Grey Turnera, kiedy takie siniaki pojawiają się w okolicach lędźwiowych po obu stronach, po bokach pacjenta. Warto o nich również pamiętać, chociaż tak naprawdę bardzo często to one się nie zdarzają. Jeżeli mamy podejrzenie, że może to być OZT i chcemy go rozpoznać, no to musimy spełnić minimum dwa z trzech kryteriów. To jest bardzo ważne, żebyście pamiętali. Jeden to jest charakterystyczny obraz kliniczny, czyli nagły ból brzucha promieniujący do pleców, i to co mówiłem o czym przed chwilą. Drugie to zwiększona aktywność enzymów trzustkowych we krwi, amylazy lub lipazy, trzykrotnie przekraczające górne granice normy. Jak trzecia część, trzecie kryterium to są wyniki badań obrazowych, typowe dla ostrego zapalenia trzustki, w zależności jakie badanie wykonamy. Najczęściej robimy USG, ale możliwe jest też, taka rzadziej, MRI i tam w USG mogą być zmiany typowe dla zatarcia kształtu trzustki i tak dalej, i tak dalej. Jeszcze o tym będę mówił, więc dwa z trzech to rozpoznajemy wtedy ostre zapalenie trzustki. Jeżeli chodzi o inne wyniki badań laboratoryjnych, a podstawą rozpoznania, to o czym mówiłem, jest wzrost enzymów trzustkowych, lipazy, amylazy powyżej trzykrotności górnej granicy normy, z czego lipaza jest enzymem bardziej czułym i swoistym dla OZT i on może dłużej się we krwi utrzymywać. Natomiast amylaza może zanikać po 48-72 godzinach, ale może również pojawić się w moczu. Przede wszystkim też zanika tak szybko, bo ona z moczem jest dosyć prosto wydalana. Warto pamiętać, że amylaza może we krwi również być podniesiona nie tylko z powodu trzustki, jak i również innych takich katastrof w jamie brzusznej, na przykład w perforacji przewodu pokarmowego, niedokrwieniu jelit, pęknięciu torbieli jajnika czy też pęknięciu ciąży pozamacicznej. Amylaza może iść do góry. Jeżeli chodzi o inne badania, które chcielibyśmy zrobić u pacjenta, to na przykład w morfologii możliwe jest, że będziemy widzieć zwiększoną ilość krwinek czy też hematokryt podwyższony ze względu na duże odwodnienie i wysięg do tak zwanej przestrzeni trzeciej. Często tutaj tworzą się różnego rodzaju w momencie, kiedy trzustka jest uszkodzona, wylewają się te enzymy, to tworzą się w jamie brzusznej różnego rodzaju zbiorniki płynowe. Zbiorniki płynowe to moment, kiedy wyobraźcie sobie, że trzustka jest w pewnym momencie rozwalona, uwalona i coś tam się wylewa, wszystko jest oblepione przez towarzyszące tkanki, głównie tę sieć większą, która tam jest. Jak to się oblepia wszystko tą siecią, no to mogą tworzyć się takie zbiorniki, gdzie ucieka płyn. Stąd u pacjentów dominuje bardzo silne odwodnienie, a może dołączyć do tego niedokrwistość. Jeżeli gdzieś dojdzie do uszkodzenia naczyń krwionośnych, a wylewające się enzymy również towarzyszą naczynia krwionośne, żyły, tętnice śledzionowe czy żółte wrotną, mogą naciągać, mogą uszkadzać, mogą prowadzić do krwawień. Jaki w związku z masywnym stanem zapalnym może być leukocytoza, podniesione CRP, prokalcytonina i tutaj wzrost koreluje z ciężkością ostrego zapalenia trzustki. Warto pamiętać, że jak na wstępie mamy CRP bardzo wysokie, przynajmniej 200 w pierwszych dobach, to znaczy, że naprawdę to zwiastuje dosyć ciężki przebieg. Podwyższony mocznik może wskazywać na niedostateczne wyrównanie płynów czy też rozwój ostrego uszkodzenia nerek w związku.