Histologia – budowa układu oddechowego — Transcript

Po małej przerwie dzisiaj jednak bardziej histologicznie, lecz nadal z niecierpliwością czekając na wyniki pierwszego drugiego kolokwium, porozmawiamy sobie o układzie oddechowym. Więc pierwsza rzecz, którą trzeba zaznaczyć, to że on składa się z dwóch jakby takich najważniejszych części, które wyróżniamy, czyli części

przewodzącej, części przewodzącej powietrze, na której skład wchodzi jama nosowa, jama nosowo-gardłowa, krtań, tchawica, oskrzela i oskrzeliki oraz część oddechowa, w której skład wchodzą oskrzeliki oddechowe, przewody oddechowe oraz pęcherzyki płucne. I to w części oddechowej zachodzi faktyczna wymiana

gazowa. A jak już sama nazwa wskazuje, ta część przewodząca ma za zadanie tylko dostarczyć powietrze. Jama nosowa jest takim pierwszym przystankiem powietrza, o którym sobie opowiemy. Pierwsza część tej jamy, o której powiem, to przedsionek nosa. On jest wysłany nabłonkiem wielowarstwowym, płaskim rogowaciejącym i zawiera gruczoły łojowe, potowe oraz włosy nozdrzy. No w sumie wszyscy dajemy sobie sprawę, jak to wygląda, ale już tam głębiej w jamie nosowej jest ona podzielona na część oddechową i część węchową. Część oddechowa to ta, która znajduje się

między małżowinami środkową i dolną i jest wysłana nabłonkiem wielorzędowym walcowatym urzęsionym. Tam znajdują się właśnie liczne komórki kubkowe, które wydzielają śluz, a w błonie śluzowej znajdują się takie żylne sploty jamiste tworzące takie jakby narząd wzwodowy i to

raz co pół godziny ten splot pęcznieje. Raz to w jednej, raz to w drugiej tej przysłowiowej dziurce i sprawia to, że właśnie tylko jedną stroną oddychamy. Natomiast w przypadku alergii ten splot może pęcznieć po obu stronach.

No to tutaj przyczynia się do znacznych problemów z oddychaniem. Yyy na powierzchni yy tej części oddechowej znajduje się śluz i płyn surowiczy. Jego głównym zadaniem jest nawilżanie powietrza. Natomiast też trzeba powiedzieć, co jest ważne, że w tej części oddechowej, tam

gdzie są naczynia krwionośne głębiej schowane, dochodzi do takiego przeciwprądowego przepływu krwi tętniczej. Znaczy, że w inną stronę zupełnie płynie krew, co płynie powietrze przez rogiowe. I dlatego na całej [Muzyka] długości przepływu przez jamę nosową, przez część oddechową następuje też

nagrzewanie powietrza. Druga z tych części to część węchowa i ona zajmuje górną część jamy i małżowinę górną.

Pokryta jest nabłonkiem wielorzędowym walcowatym, tylko że już nie urzęsionym. Tam właśnie nabłonek węchowy, który tam się znajduje, jest zbudowany z kilku rodzajów komórek.

Pierwsze to są komórki węchowe. Ich tam dendryty są zakończone takimi guzkami węchowymi. To właśnie one wystają na powierzchni na błonku. Od guzka tego, który wystaje na powierzchni, wychodzą takie rzęski. I kiedy właśnie substancja wonna tymi rzęskami się styknie, że tak powiem, yyy, to wtedy

wytwarzany jest potencjał czynnościowy. Aksony tych komórek są bardzo wąskie i długie i przechodzą przez błonę podstawną na błonę węchową. Tam właśnie są otoczone przez takie komórki jakby gleju.

I ostatecznie przechodzi ten akson przez blaszkę sitową kości sitowej i już na obszarze jamy czaszki tworzy opuszkę węchową i właśnie w tej opuszce tworzą synapsy z takimi komórkami mitralnymi i tam tworzą kłębuszki. Jakby te kłębuszki przede wszystkim jakby

są tym tworzywem dla tej opuszki. Opuszka właśnie z tych kłębuszków jest zbudowana i te komórki z kłębuszka idą drogami pasma węchowego do prążka węchowego bocznego, który jest ośrodkiem węchowym. Oprócz tego znajdują się też komórki podporowe, które posiadają mikrokosmki oraz komórki

podstawne, które mogą się dzielić i różnicować w nabłonek węchowy. Dodatkowo też w tej części węchowej znajdują się takie gruczoły pęcherzykowe, które wydzielają tak zwany taki czynnik OBP, to jest odorant binding protein, czyli białko wiążące te substancje zapachowe i ono je wiąże i

potem transportuje do rzęsek komórek węchowych. I warto też wspomnieć, że gruczoły pęcherzykowe części węchowej i nosowej wydzielają też i lizozym i immunoglobuliny A, które też spełniają taką rolę, że czyszczą nabłonek z substancji zapachowych, które już zostały [Muzyka]

odebrane. Następny etap, przez który z jamy nosowej przechodzi powietrze, to jama gardła i ona jest podzielona przez podniebienie miękkie na część nosową i część ustną.

Część nosowa jest wysłana nabłonkiem walcowatym urzęsionym. Tam znajdują się gruczoły śluzowo-surowicze. Natomiast część ustna jest wysłana nabłonkiem wielowarstwowym płaskim i tam znajdują się tylko gruczoły śluzowe. Z gardła przechodzimy do krtani, no która ma taką typową budowę,

czyli błonę, gdzie występuje błona śluzowa, podśluzowa, chrząstki, mięśnie szkieletowe. I z takich najważniejszych elementów tej krtani to jest nagłośnia pokryta nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. Czyli jakby zakładamy, że ona jest jeszcze tym przedłużeniem takiego gardła, które wchodzi do krtani, dlatego

ten nabłonek jeszcze jest wielowarstwowy płaski. Fałdy przedsionkowe są zbudowane z nabłonka wielorzędowego walcowatego urzęsionego i posiadają gruczoły śluzowo-surowicze. Natomiast fałdy głosowe są pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim i gruczołów w żadnym wypadku nie mają. Ale dodatkowo trzeba wspomnieć, że w nich znajduje się

taka duża ilość włókien sprężystych, które tworzą więzadło głosowe. Wiemy też, że po boku więzadła głosowego znajdują się mięśnie głosowe. chrząstki. Na początku wszystkie chrząstki krtani są chrząstkami szklistymi, ale natomiast dopiero później część z nich, czyli chrząstka nagłośniowa, różkowata i klinowata,

stają się sprężyste. I z krtani idziemy do tchawicy. No i tchawica dosyć ma ciekawą budowę, ponieważ posiada tak samo błonę śluzową, blaszkę właściwą, błonę podśluzową, chrząstki, mięśnie gładkie, przydankę, ale co trzeba

powiedzieć o błonie śluzowej, że jest pokryta nabłonkiem wielorzędowym walcowatym urzęsionym. No i właśnie ona zbudowana jest z wielu różnych komórek, które mają przeróżne funkcje. Między innymi są to komórki urzęsione, które posiadają, jak już mówiłem, rzęski. Główną ich rolą jest

usuwanie zanieczyszczeń, ale również posiadają receptory smaku gorzkiego. I właśnie działanie receptorów działa ostatecznie. Jakby celem tego jest zwiększenie stężenia jonów wapnia, a ostatecznie prowadzące do odkrztuszania ewentualnych tych zanieczyszczeń, bo jak wiemy receptory smaku gorzkiego ewolucyjnie związane są z wykrywaniem wszelkiego

rodzaju substancji niekorzystnych, jakichś trujących, toksycznych i dlatego też taka a nie inna odpowiedź organizmu jest z tym związana. Komórki kubkowe to kolejne. To są takie gruczoły, które po prostu są jednokomórkowymi takimi gruczołami. One wydzielają śluz. Są też komórki

surowicze. Są również komórki szczoteczkowe. Te komórki szczoteczkowe zawierają mikrokosmki. Yyy uważa się, że reagują one na bodźce czuciowe.

Występują również komórki ziarniste. Mówimy na nie, że też są z grupy APUD. Yyy i one zawierają dużo pęcherzyków wydzielniczych i też pod wpływem substancji, które one uwalniają, też one w jakiś sposób regulują średnicę przewodów oddechowych. No i jeszcze

prawie jak zawsze występują również komórki podstawne, czyli komórki macierzyste stanowiące potem bazę do odtwarzania uszkodzonych komórek, uszkodzonego nabłonka.

W blaszce właściwej znajduje się dużo włókien sprężystych, ale oprócz tego też bardzo dużo limfocytów, komórek plazmatycznych, które produkują immunoglobulinę A i razem po prostu ten układ tych limfocytów i komórek plazmatycznych wytwarza tak zwany MALT, czyli tkankę limfatyczną błony

śluzowej. To jest chyba Mucosa Associated Lymphoid Tissue. I teraz powiemy sobie, w tej tchawicy jest jeszcze błona podśluzowa.

Właśnie w niej też są liczne bardzo gruczoły tchawicze. No bo jak wiemy ten śluz, który one wydzielają, znaczy wydzielają, stanowi swoistą pułapkę dla antygenów i przeróżnych zanieczyszczeń. Chrząstki tchawicy zbudowane są ze chrząstki szklistej.

Mają taki k...

mają taki kształt podkowiasty. Y, w Oskrzelach y już tworzą takie wyspy, natomiast, a w oskrzelach płatowych takie płytki. No a wiemy, jesteśmy nadal w tchawicy i tam cały czas są takimi przyjemnymi podkówkami. Trzeba jeszcze powiedzieć, że tchawica też zawiera mięśnie gładkie

i skurcz też często spowodowany jest zwiększonym ciśnieniem w klatce piersiowej. Ostatecznie właśnie taki typowy przykład, kiedy następuje skurcz mięśni gładkich tchawicy, to jest kaszel. No i ostatecznie na zewnątrz tego wszystkiego jest przydanka zbudowana z tkanki łącznej właściwej. Z

tchawicy dochodzimy do oskrzeli. Jak wiemy, tchawice na poziomie T4 T5 kręgów, czyli w płaszczyźnie poprzecznej klatki piersiowej rozdziela się na oskrzele główne prawe, oskrzele główne lewe. No i jesteśmy już w oskrzelach. W Ostrzelach również znajduje się są wysłane na błąkiem wielorzędowym

walcowatym i w rozdwojeniach oskrzeli są takie skupiska komórek wydzielniczych. Mówimy, że to są tak zwane ciałka nerwowo-nabłonkowe. No i co te ciałka robią? One są, twierdzi się, że one są hemoreceptorami, czyli są wrażliwe na na przykład na zmianę stężenia przeróżnych

gazów w powietrzu, który wdychamy i wydzielają one peptydy i katecholaminy, które mają właśnie wpływ na te mięśnie gładkie i naczynia krwionośne yyy zarówno skrzeli, jak i potem całych płuc. W Ostrzelach również występuje występuje bardzo rozwinięta tkanka limfatyczna. Ona już tu tworzy tak zwany

balt. Mówimy, że to jest bronkus associated lymphatic tissue, czyli po prostu tkanka łączna oskrzeli. Znaczy nie łączna, przepraszam, tylko limfatyczna.

Przepraszam za pomyłkę. No i właśnie w jej skład wchodzą limfocyty rozproszone, gróki limfatyczne, kryptokępki. One zbudowane są głównie z limfocytów NK natural killer oraz limfoycytów TC, czyli cytotoksycznych. No i ostatecznie schodzimy sobie na naszych kochanych oskrzelików. Do tej pory zawsze

towarzyszył nam na błonek wielorzędowy walcowaty, a tym razem już stopniowo jest zastępowany przez nabłonek jednowarstwowy sześcienny już w oskrzelikach końcowych.

W tych oskrzeliwach końcowych, w tym nabłonku znajdują się komórki ziarniste, komórki urzęsiona, ale również komórki Klary. To są takie szczególne komórki.

Tam jest bardzo dobrze rozwinięta szorstka i gładka siateczka śródplazmatyczna. I natomiast też siateczka gładka zawiera bardzo dużej ilości cytochromu P450, który bierze udział w neutralizacji substancji szkodliwych, toksycznych. Komórki te posiadają również pełno pęcherzyków wydzielniczych, które wydzielają glikozaminoglikany oraz też

niektóre składniki surfaktantu oraz tryptazy i lizozy. Trzeba wspomnieć taka ciekawostka, że ta tryptaza, która też jest uwalniana przez komórki klary rozkłada hemaglutyninę wirusów grypy typu A, sprawiając, że stają się one czynne. Teraz przechodzimy do tej części oddechowej, układu oddechowego, czyli

tam, gdzie zachodzi wymiana gazowa przede wszystkim, czyli odpowiednio z oskrzelików końcowych przechodzimy w oskrzeliki oddechowe. strzeliki oddechowe przechodzą w przewody oddechowe i ostatecznie dochodzimy do pęcherzyków płucnych. Pęcherzyki płucne zbudowane są z tak zwanego nabłonka oddechowego, który zbudowany jest z

komórek zwanych pneumocytami. I odpowiednio tych pneumocytów są różne typy. Są pneumocyty typu pierwszego, drugiego, trzeciego. I zaczniemy od początku. Te pneumocyty typu pierwszego to są płaskie komórki, które wchodzą w skład bariery krew powietrze. Jest ich na dobrą sprawę

tylko 40%, ale stanowią 90% objętości płuc. Nie objętości przepraszam, lecz powierzchni do wymiany gazowej.

Wspomnijmy sobie teraz o tej barierze krew powietrze, bo tą barierę musi przejść przyjść przejść gazy muszą w jedną, w drugą stronę, w zależności w którą stronę, jak idzie wymiana gazowa.

Znaczy wiadomo, że tlen zawsze do naczyń krwionośnych, do erytrocytów, natomiast z nich usuwane są usuwany jest dwutlenek węgla. Więc idąc po kolei od strony płuc, jest to cytoplazma pneumocytu typu pierwszego, potem zespolone błony podstawne, komórki śródbłonka i pneumocyty typu pierwszego.

Wiemy, pamiętamy komórki śródbłonka, inaczej endoteliocyty, to są komórki, które wyściełają, tworzą naczynia włosowate i cytoplazma komórek śródbłonka i błonę erytrocytu. Jeszcze raz te cztery podstawowe elementy.

Cytoplazma, pneumocy typu pierwszego, zespolone błona, podstawna pneumocytu typu pierwszego i komórki śródbłonka, cytoplazma komórki śródbłonka i błona erytrocytu. Musimy sobie postarać to jakoś tak wizualnie, przestrzennie ułożyć i to zapamiętać. Warto też wspomnieć że wymiana dwutlenku węgla zachodzi przez

błonę errocytów w postaci jonów węglanowych HCO3- i one właśnie w takim szczególnym antyporcie z jonami chlorkowymi są zamieniane dzięki transporterowi anionowemu, który nazywa się prążek 3. Natomiast pneumocyty typu drugiego to są sześcienne takie komórki, które posiadają bardzo dużo

szorstkiej siateczki śródplazmatycznej, dużo rozwiniętego aparatu golgiego, wiele mitochondriów. I ich głównym zadaniem jest wydzielanie surfaktantu. W ich pękerzykach właśnie są elementy tworzące ten surfaktant, czyli między innymi fosfolipidy, cholesterol, białka, spa, sp, spc. które właśnie łącznie uwolnione razem z tymi

substancjami produkowanymi przez komórki Klary utworzą surfaktant. W pęcherzyku, kiedy on jest jeszcze nieuwolniony, to ten surfaktant ma formę takich blaszek. Dlatego też te pęcherzyki nazywamy ciałkami blaszkowatymi wewnątrz tych pneumocytów typu drugiego. Jeszcze również odnajdujemy tutaj pneumocyty typu trzeciego. Ich jest bardzo malutko i też

do końca nie wiadomo, co one robią. Najczęściej mówi się o tym, że po prostu są one hemoreceptorami. No jeszcze na koniec z takich ciekawostek opowiemy sobie co nieco o surfaktancie.

No to musimy zdać sobie sprawę co on robi, czyli zapewnia niskie napięcie powierzchniowe, a to zapewnia nam, że podczas wydechu pęcherzyki płucne nie zapadają się oraz łatwiej zachodzi dyfuzja gazów dzięki tej warstwie surfaktantu oraz działa on bakteriójczo i zmniejsza zużycie energii podczas

wydechu potrzebnego, aby gazy opuściły płuc. Z czego on przede wszystkim jest zbudowany? Z dipalmitynianu fosfatydylocholiny fosfatydyloglicerolu oraz apoprotein surfaktantowych. Te apoproteiny surfaktantowe oznaczane są jako literkami SP. I tak jak wspomniałem właśnie te apoproteiny surfaktantowe SP są wydzielane przez pneumocytyp typu

drugiego. To ten ta apoproteina SPA, SPB, SPC. I też nadmiar surfaktantu może być z powrotem pobrany.

On ulega recyrkulacji jako w postaci pęcherzyków endodermalnych, czyli właśnie komórki pneumocytu drugiego mogą go pobrać z powrotem oraz też makrofagi mogą, że tak powiem, pożrać kolokwialnie to ujmując nadmiar surfaktantu. Dodatkowo jeszcze trzeba wspomnieć o bardzo ważnej roli tlenku

azotu 2, który powstaje dzięki syntazie NO. powstaje z aminokwasu argininy. Jego głównym zadaniem jest rozszerzanie oskrzelików i oskrzeli. A też trzeba wspomnieć, że w ścianach właśnie pęcherzyków płucnych jest bardzo dużo glutationu. On zapewnia trwałość tlenkowi azotu, ponieważ normalnie tlenek azotu rozpada się w

przeciągu kilku sekund, a związany z glutationem jego czas przeżycia, jakby to powiedzieć wydłuża się nawet do kilku godzin. On też często wiąże się z hemem hemoglobiny i właśnie to jest sposób, w jaki on jest transportowany do przeróżnych tkanek. Nie zagłębiałem się

tutaj w szczegóły związane z elementami takimi czysto klinicznymi. W podręczniku wszystko jest dokładnie opisane, a jakby w filmie chciałem przedstawić takie tylko podstawy, które są wymagane, a ta cała reszta jest jakby do doczytania i do spojrzenia nad tym swoim

własnym okiem. No poza tym też nie wiem na ile kompletne są te dane w książce.

nie chcę czegoś pomylić, przekręcić, bo jednak jeżeli chodzi już o konkretne zespoły chorobowe, nie będąc lekarzem, wolałbym po prostu jeszcze tego nie dotykać, a informacje z moich własnych notatek jednak zachować jeszcze do użytku własnego, a nie te informacje

rozpowszechniać. M.