Fizjologia hormonów nadnerczy — Transcript

Hej, w dzisiejszym filmie porozmawiamy na temat fizjologii hormonów produkowanych przez nadnercza, przede wszystkim przez hormony produkowane przez korę nadnerczy. Nadnercza to małe, piramidowe struktury zlokalizowane na biegunie górnym nerek, nerki prawej i nerki lewej. Znaczy to, że mamy dwa nadnercza. Nadnercza anatomicznie

dzielą się na dwie struktury: na korę nadnerczy, zewnętrzną część, i środkową część, czyli rdzeń nadnerczy. W korze nadnerczy wyróżniamy trzy warstwy komórek: warstwę kłębkowatą, która produkuje głównie mineralokortykosteroidy, czyli przede wszystkim aldosteron; warstwę pasmowatą, która produkuje przede wszystkim glikokortykosteroidy, czyli nasz najważniejszy glikokortykosteroid, kortyzol; i mamy jeszcze warstwę siatkową, która produkuje zarówno glikokortykosteroidy, jak i androgeny nadnerczowe, takie jak dehydroepiandrosteron, androstendion czy testosteron. Natomiast rdzeń nadnerczy produkuje zupełnie inne hormony. Te hormony z kory nadnerczy są to hormony steroidowe, które powstają z

cholesterolu, o tym już powiem zaraz. Natomiast rdzeń nadnerczy, będący tak naprawdę funkcjonalnie neuronami zaadrenalizowanymi układu współczulnego, takim skrępowaniem tych neuronów, wydziela katecholaminy, czyli adrenalinę i noradrenalinę, powstające z przemian tyrozyny. Adrenalina i noradrenalina to są najważniejsze elementy układu

współczulnego i dlatego nie będę skupiał się na nich w tym momencie, ponieważ musielibyśmy się zająć całym układem współczulnym. W tym momencie warto wiedzieć, że w rdzeniu nadnerczy produkowana noradrenalina jest przekształcana do adrenaliny i właśnie adrenalina jest głównie uwalniana do

krwi, natomiast noradrenalina jest uwalniana na zakończeniach neuronów współczulnych układu współczulnego, wywołując efekty, które znamy pod tytułem często hormony walki i ucieczki. I właśnie tutaj często podwyższenie ciśnienia, przyspieszenie akcji serca i tak dalej, i tak dalej, wszystko co robi układ współczulny, ale nie o tym będzie

dzisiejszy odcinek. Skupimy się na hormonach kory nadnerczy, bo one są bardzo ważne dla zrozumienia tych wszystkich problemów endokrynologicznych, o których będziemy opowiadać w kolejnych odcinkach. Przede wszystkim musimy powiedzieć parę słów na temat syntezy hormonów steroidowych. Ja nie każę nikomu uczyć się tego na pamięć,

ale warto pamiętać o niektórych tutaj enzymach, ponieważ ich konkretne niedobory później skutkują określonymi chorobami. Na przykład w wrodzonym przeroście kory nadnerczy są niedobory konkretnych enzymów. Ale przypomnijmy, jest nam cholesterol, który jest przekształcany w pregnenolon, który służy nam do syntezy progesteronu czy

17-OH pregnenolonu. Prognenolon i progesteron również mogą być w dwóch tych szlakach ostatecznie przekształcane w 17-OH progesteron i tutaj jest 3-beta-dehydrogenaza hydroksysteroidowa, asparaginum. Tutaj w dół jest 17-hydroksylaza, która w pozycji 17 tego łańcucha steroidowego dokładna nam grupę

OH. Dalej progesteron lub 17-OH progesteron mogą być przekształcane dalej w kolejne tutaj prekursory hormonów dzięki 21-hydroksylazie i powstaje nam 11-deoksykortykosteron, 11-deoksykortyzol. Dalej mamy 11-beta-hydroksylazę i ostatecznie z 11-deoksykortyzolu powstaje nam kortyzol,

natomiast z 11-deoksykortykosteroidu, kortykosteron i dalej już ten kortykosteron przez kompleks enzymów nazywany syntezą aldosteronu prowadzi do powstania aldosteronu. Czyli widzicie, tak naprawdę tutaj praktycznie te same enzymy są odpowiedzialne za przekształcanie dalej tych prekursorów aż do powstania kortyzolu i aldosteronu.

Natomiast musimy powiedzieć jeszcze sobie o pójściu w tym kierunku powstawania androgenów nadnerczowych i tutaj mamy enzym 17-20 liazę i odpowiednio 17a pregnenolon przekształca się w DHEA, czyli dehydroepiandrosteron, a 17a progesteron w androstendion. I oczywiście DHEA może też się przekształcać w androstendion.

Tutaj widzicie, to trochę wygląda jak na takiej mapie, że można iść w dół, w bok, w górę i tak dalej, i tak dalej. Androstendion może być przekształcany w testosteron. No i mamy też androgeny nadnerczowe, tylko cała reszta ich

przemian już się dzieje poza nadnerczami, już głównie w narządach płciowych. I tutaj są te wszystkie kompleksy aromatazy, innych tych dehydrogenaz czy 5-alfa-reduktazy, która w tkance przekształca testosteron w najbardziej aktywny dihydrotestosteron. Ale jeżeli chodzi o te przemiany tutaj,

estron, estradiolu i tak dalej, no to będzie nas zajmować, jeżeli będziemy zajmować się ginekologią i kwestią narządów płciowych, a głównie chcemy się skupić na kortyzolu i aldosteronie jako tych dwóch najważniejszych hormonach. No bo jak widzicie, również reszta tych

hormonów płciowych może być wytwarzana w narządach płciowych, więc to nie będzie nas zajmować aż tak bardzo w tym momencie. Czyli wiemy już co nieco, jak na poziomie biochemicznym syntetyzowane są hormony kory nadnerczy. Teraz dowiedzmy się nieco na temat kontroli wydzielania

tych hormonów. Zajmijmy się przede wszystkim kortyzolem, który zależy od osi podwzgórze-nadnercza, czyli wydzielanie nadnerczowe zależy od podwzgórza i przysadki. I zapewne będziecie kojarzyć ten schemat, bo tak samo jest w przypadku hormonów tarczycy, że podwzgórze wydziela hormon uwalniający, w tym przypadku jest

to CRH, kortykotropiny releasing hormon, nazywany po polsku kortykoliberyną, który działa na przedni płat przysadki mózgowej, a w efekcie przedni płat przysadki mózgowej wydziela ACTH, hormon tropowy, to tak zwaną kortykotropinę, która pobudza do wzrostu, rozwoju kory nadnerczy i wydzielania jej hormonów, przede

wszystkim kortyzolu. I to najbardziej kortyzol jest zależne od ACTH. Wydzielanie aldosteronu praktycznie w bardzo niewielkim stopniu tylko zależy od ACTH. Czyli mamy kortyzol uwalniany, kortyzol działa w jednej pętli sprzężenia zwrotnego, czyli hamuje wydzielanie ACTH i CRH przez podwzgórze i

przysadkę i świetnie, i to tak działa. Tak, czyli to jest samoregulujący się układ, podobnie jak w przypadku hormonów tarczycy, które wychowują tam dalej podwzgórze i przysadkę. Warto w tym momencie pamiętać również o tym, że glikokortykosteroidy są stosowane często

jako leki. Zaraz powiem, które efekty przede wszystkim są stosowane w lekach. Przede wszystkim, jeżeli są stosowane jako leki, to one również wychowują podwzgórze i przysadkę mózgową. Z tego wynika fakt, że stosując leki glikokortykosteroidowe, powinniśmy bardzo powoli, delikatnie schodzić z tych dawek,

bo przewlekle stosując te leki, mamy całkowicie wyhamowany ten szlak podwzgórzowo-przysadkowy, czyli nasze endogenne sterydy, czyli kortyzol, nie są uwalniane w wystarczającej ilości. W momencie, kiedy nagle odstawimy te leki, to zupełnie nadnercza nie są stymulowane do uwalniania kortyzolu. Mamy przełom

nadnerczowy, czyli ostrą niedoczynność kory nadnerczy, niedobór hormonów glikokortykosteroidów, co prowadzi do bardzo ciężkich powikłań. Będę o tym opowiadał w odcinku na temat niewydolności kory nadnerczy, ale dlatego pamiętać należy, że ze sterydów schodzimy bardzo powoli dawkami. Jeszcze coś, co

przy okazji teraz chciałem powiedzieć, że też sterydy uwalniane są pulsacyjnie, one nie są uwalniane cały czas, tylko one w ciągu doby są uwalniane w konkretnych godzinach. Warto pamiętać, że przede wszystkim szczytowe wydzielanie kortyzolu zachodzi mniej więcej około godziny dziesiątej, dwunastej, a potem stopniowo

stopniowo spada i w nocy już to uwalnianie kortyzolu do krwi jest na bardzo niskim poziomie, aby nad ranem znowu wyskoczyć, jakby napędzić nasz organizm do działania. Jeszcze chciałem powiedzieć na temat ACTH słów parę, bo ACTH z przedniego płata przysadki

mózgowej nie jest uwalniane tak od razu, tylko on jest ścinany z takiego dużo większego białka, proopiomelanokortyny. I ta proopiomelanokortyna jest dopiero cięta i powstaje z niej ACTH, gamma MSH, czyli melanotropina, beta-endorfina i gamma-lipotropina. Beta-endorfina bierze

udział w tych szlakach endorfin, które hamują odczuwanie bólu, gamma-lipotropina jest zaangażowana w przemiany tłuszczów, a melanotropina pobudza melanocyty w skórze do rozwoju i gromadzenia barwnika. I potem ACTH również, kiedy jest jego nadmiar, może być cięte i rozkładane i...

udział w tych szlakach endorfin które hamują odczuwanie bólu gamma lipotrop i na i zaangażowana w przemiany tłuszczów a melanotropina pobudza melanocyty w skórze do rozwoju i gromadzenia barwnika i potem acth również kiedy jest jego nadmiar może być cięte i rozkładane i rozkładane do

takiej cząstki klip Czyli takiego fragmentu ale do również Alfa melanotropina ny.no Agama lipotrop i na rozkładana może być do beta melanotropina trochę tych melanotropina jest kurcze sporo Dlatego warto pamiętać i kojarzyć że w momencie Jeżeli mamy jakieś zaburzenia działania kory

nadnerczy w momencie kiedy acth jest uwalniane w nadmiernych ilościach to jednym z objawów uwalniania nadmiernego poziomu acth jest również zaciemnienie skóry coś takiego jak nadmierna opalenizna i to właśnie wynika z produkcji tej melanotropina z tego prekursora tej proopiomelanokortyna i o

tym warto pamiętać do tego wrócimy jeszcze przypadku niewydolności kory nadnerczy bo tam właśnie zaciemnienie skóry jest jednym z objawów choroby No dobra ale porozmawiajmy trochę teraz na temat efektów działania tych hormonów No bo mówiłem że te hormony są wydzielane

że fajnie że to i to w ten sposób syntetyzowane tak kontrolowanej z uwalnianie hormonów Ale jakie mają efekty kortyzol czy też inne glikokortykosteroidy stosowany jako lek I przede wszystkim działają na metabolizm na przykład na metabolizm węglowodanów na dając syntezę glikogenu

w wątrobie jednocześnie również wzmacniając glukoneogenezy czyli wytwarzanie glukozy denovo z innych cząstek na przykład Tłuszczów Czy aminokwasów jednocześnie zużycia glukozy przez mięśnie tkankę tłuszczową czy tkanka limfatyczna jest zmniejszona po to żeby podwyższyć poziom glukozy we krwi w osoczu żeby zwiększyć

jej dostępność dla ośrodkowego układu nerwowego nerek erytrocytów czyli innych jeszcze tkanek dlatego stąd glikokortykosteroidy bo głównie wpływają również na metabolizm węglowodanów i nasilają powstawanie glukozy i posiadanie zapasów glukozy w postaci glikogenu w wątrobie stąd na przykład w nadmiarze glikokortykosteroidów jest

duże ryzyko rozwoju cukrzycy właśnie wywołanej tym tymi zaburzeniami metabolicznymi i podniesieniem poziomu glukozy we krwi wpływając na białka to jest troszkę tak zrobię nasila syntezę białek i to głównie chodzi o takiej ilości fizjologiczna tych hormonów Natomiast w mięśniach nasila proteolizy ze co jest

ogromnym źródłem aminokwasów dalej z używanych do produkcji glukozy w wątrobie jeżeli chodzi o Tłuszcze to kortyzol nasila lipolizę czyli rozkład tkanki tłuszczowej głównie w kończynach Natomiast w przypadku nadmiernych stężeń glikokortykosteroidów nasila on tworzenie i gromadzenie tkanki tłuszczowej szczególnie w tułowiu i w

okolicach głowy stąd przypadku nadmiaru z zespołu Cushinga czyli choroby Czyli takiego zespołu wywołanej nadmiarem glikokortykosteroidów mamy właśnie centralną otyłość również zgromadzeniem tłuszczu w obrębie twarzy ale działania metaboliczne to nie wszystko co robią glikokortykosteroidy bo ich efekt działania ten najbardziej stos rany

terapeutycznie w tych lekach to działanie immunosupresyjne bo kortyzol przede wszystkim nasila apoptozę limfocytów T które są jednymi z głównych takich napędza czy różnych procesów zapalnych w tym Auto zapalnych jednocześnie hamuje proliferację limfocytów T i b przez eony nie mogą

dalej się namnażać te nasze limfocyty oprócz tego hamuje syntezę cytokin prozapalnych prostaglandyn czy cząsteczek adhezyjnych i jeżeli chodzi o prostaglandyny to chciałem przypomnieć właśnie że to są takie mediatory zapalenia które powstają w przemianach fosfolipidów bo fosfolipidy przekształcane są przez

fosfolipaza a 2 do kwasu arachidonowego i dalej kwas arachidonowy różnymi enzymami albo cyklooksygenaza mi pierwszą lub drugą przekształca kwas w prostaglandyny lub lipooksygenaza są w leukotrieny i to są mediatory zapalenia i wiemy że cox-1 PS2 to jest enzym które

jest Celem leczenia na przykład w lekach niesteroidowych lekach przeciwzapalnych No i co chciałem powiedzieć chciałem powiedzieli że glikokortykosteroidy zwiększają syntezę takiej cząstki która się nazywa aneks inną pierwszą dawniej nazywano lipokortyna i danych z na pierwsza hamuje fosfolipaza a 2 czyli hamuje

powstawanie kwasu arachidonowego czyli hamuje ostatecznie również powstawanie prostaglandyn i leukotrienów i to też jestem bardzo ważny efekt przeciwzapalny glikokortykosteroidów właśnie stosowanych Jako leki przeciwzapalne immunosupresyjne w wielu chorobach autoimmunologicznych Czy reumatologicznych jeżeli chodzi o inne efekty glikokortykosteroidów to ich

znaczenie najbardziej jest wyrażone w przypadku nadmiaru glikokortykosteroidów i rozwijania się zespołu Cushinga czyli efektu nad zrób tych hormonów przede wszystkim one zwiększają syntezę receptorów adrenergicznych w układzie sercowo-naczyniowym te receptory adrenergiczne to są receptory dla adrenaliny i noradrenaliny czyli

nasilają ich działanie oprócz tego w tym mechanizmie hamowania powstawania prostaglandyn one hamują wydzielanie śluzu żołądkowego który jest zależne jego wydzielanie od pobudzania przez prostaglandyny aślub żołądkowe jest niezbędnym elementem bariery który chroni błonę śluzową żołądka przed drażniącym działaniem kwasu solnego

czyli w związku z tym rośnie ryzyko wrzodów żołądka i dwunastnicy bo nie ma tego ochronnego śluzu również glikokortykosteroidy zwiększają wydalanie wapnia i fosforanów z moczem jednocześnie zmniejszają wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego może to prowadzić do zwiększonego ryzyka rozwoju

osteoporozy i jeszcze warto wspomnieć Może to nie jest jakiś bardzo istotne Ale bardzo duże stężenia glikokortykosteroidów również mogą zmniejszać wydzielanie TSH przez przysadkę prowadząc do wtórnej niedoczynności tarczycy na koniec chciałem jeszcze powiedzieć o tym jak regulowanej z wydzielanie i jak w ogóle

działają mineralokortykosteroidy czyli aldosteron aldosteron jest produkowany przez korę nadnerczy pod wpływem dwóch głównych czynników stymulujących substancji nazywanej angiotensynę drugą i wysokim stężeniem jonów potasowych we krwi jeżeli chodzi o angiotensynę drugą to skąd w ogóle ona pochodzi napewno już

pamiętacie Kojarzycie coś takiego jak układ renina-angiotensyna-aldosteron i właśnie o tym układzie teraz powiem słów parę cała Cała Gratka tego układu to jest taka że to jest taki układ regulujący ciśnienie i objętość wewnątrz naczyniową i w przypadku małej objętości krwi

spadku ciśnienia krwi czy nadmiernego pobudzenia współczulnego to nerki to wszystko wykrywają mi aparat przykłębuszkowy w nefronach i wtedy produkowana jest religijna renina przez nerki która przekształca angiotensynogen produkowany w wątrobie do angiotensyny pierwszej angiotensyna pierwsza jest przekształcana przez enzyme is czyli

angiotensin-converting enzyme do angiotensyny II która angiotensyna droga prowadzi do obkurczenia naczyń krwionośnych pobudza wydzielanie wazopresyny i pobudza syntezę aldosteronu i działanie układu renina-angiotensyna-aldosteron ma podwyższyć ciśnienie tętnicze zwiększyć Objętość krwi okej i aldosteron jestem końcowym elementem wywołującym to działanie które ma zwiększyć Objętość

krwi krążącej i działa on przede wszystkim na swoje receptory ideowe głównie zlokalizowane w kanalikach dalszych nefronu i w tych kanalikach dalszych nefronu Załóżmy że to żółte to jest mocz ta różowa pośrodku to jest komórka cewki dalszej i po lewej

jest krew więc aldosteron działa na receptory mineralokortykosteroidy nowe i przez to wpływa na działanie kanałów kanałów energii rąk enak to jest kanał dla sodu aromat to jest kanał potasowy nie tutaj to działa na zasadzie tam sprzężeń zwrotnych z ilością pompy

sodowo-potasowej po tej stronie zewnętrznej i zależności od tego na silane jest resorpcja sodu z moczu a wydalanie potasu a razem z sodem resorbowalny przez kanał enak również zasysana resorbowane jest woda z powrotem do krwi czyli działania aldosteronu nasila resorpcję sodu i wody

natomiast również zwiększa wydalanie nie potasu z moczem i tak jest działanie aldosteronu na receptory mineralokortykosteroidy nowe które może tutaj trochę źle pokazałem bo to są receptory cytoplazmatyczne wewnątrz komórki również mogą działać glikokortykosteroidy natomiast warto pamiętać o jednej sprawi że wszystkie

praktycznie komórki które mają receptory dla mineralokortykosteroidów zawierają również enzym 11 beta dehydrogenazę hydroksysteroidowa która rozkłada kortyzol znaczy przekształca kortyzol do kortyzonu a kortyzol już nie ma prawa działać na receptory mineralokortykosteroidy nowe w ten sposób te komórki bronią się przed

działaniem kortyzolu którego stężenie we krwi jest kilkunasto kilku 10 czy set krotnie większe od stężenia aldosteronu czyli te receptory są bardzo specyficzne dla aldosteronu przed glikokortykosteroidami się bronią AW przypadku znacznego nadmiaru Brico to steroidów na przykład zespole Cushinga

to również glikokortykosteroidy mogą działać na receptory mineralokortykosteroidów we wnękach prowadząc właśnie do zwiększonej resorpcji z wody i zwiększenia wydalania potasu jednak aldosteron który tutaj się wydaje dobrym graczem tak naprawdę to jest taki bad boy bo on działa również

na serce i układ w ogóle sercowo-naczyniowy nasilający procesy remodelingu przerostu i przede wszystkim włóknienia włóknienia naczyń i mięśnia sercowego Co nasila rozwój niewydolności serca stąd też działań aldosteronu ma to niekoniecznie dobre działanie Dzięki bardzo za ten odcinek Zapraszam do

obejrzenia innych odcinków na kanale A jeżeli chcesz być na bieżąco zasubskrybuj kanał klikając w guziczek możesz również zostać moim patronem i wesprzeć mnie w tworzeniu filmów do zobaczenia