Speaker A
Түргештер туралы не білесің? Бұл мемлекет қалай құрылды? Түргештер қандай қауіптермен күресті? Сұлу қаған жайлы не айта аласың? Түргеш қағанатының тарихы қалай аяқталды? Осы сұрақтарға жауап берейік.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Түргештер туралы не білесің? Бұл мемлекет қалай құрылды?
Speaker A
Тәуелсіздігінен айрылғанымен, түркі тайпалары Таң империясына қарсы үздіксіз көтеріліске шықты. Олардың ішінде тек түргеш тайпасы 8-ші ғасырдың басында өз мақсатына жетті.
Speaker A
704-ші жылы түргеш тайпасы Үшлік көсемнің басшылығымен қытайларды жеңіп, Жетісуда өз мемлекетін құрды.
Speaker A
Қағанаттың негізгі жер аумағы Жетісу өңірі, яғни Орта Азияның оңтүстік-шығысындағы Шаш қаласынан Шығыс Түркістандағы Бесбалық, Тұрфанға дейінгі аумақты қамтыды.
Speaker A
Бас ордасы Суяб қаласы болса, жазғы ордасы Күнгүтте болды.
Speaker A
Бұл қаланың орны Іле өзенінің бойынан табылған.
Speaker A
Түргеш тайпасы.
Speaker A
Қағанаттың негізін түргеш тайпасы құраған.
Speaker A
Олар Сары түргештер және Қара түргештер болып бөлінген.
Speaker A
Түргештер туралы алғашқы деректер 6-шы ғасырдан белгілі.
Speaker A
Олар туралы деректерді Қытай жылнамаларымен Күлтегін жазбаларынан кездестіруге болады.
Speaker A
Түргеш қағанаты.
Speaker A
Түргештерге кімдер қауіп төндірді?
Speaker A
Түргеш қағанаты 20 саяси-әкімшілік аймаққа бөлінді.
Speaker A
Олардың барлығы қағанға бағынышты болды.
Speaker A
Үшлік қағанатта екі жылдай билік құрып, 706-шы жылы қайтыс болды.
Speaker A
Осы жылы арабтар Хорасан өңірін жаулап алып, Мәуереннахр жеріне әскери жорықтарын бастайды.
Speaker A
Арабтардың атақты қолбасшысы Құтайба ибн Мүслим 8-ші ғасырда Орта Азияға басып кірді.
Speaker A
711-ші жылға дейін билік құрған Сақалдың кезінде Түргеш қағанатының ішкі және сыртқы жағдайы өте күрделі болды.
Speaker A
Билік үшін Сары түргештер мен Қара түргештер арасында талас-тартыс жиілей түсті.
Speaker A
Ал сырттан Шығыс Түркі қағанаты, арабтар және Таң империясы қауіп төндірді.
Speaker A
Шығыс Түркі қағанатының билеушісі Қапаған 711-ші жылы түргеш әскерін жеңіп, қағанатты өзіне бағындырды.
Speaker A
Сұлу қаған жайлы не айта аласың?
Speaker A
Сұлу қаған 715-738-ші жылдар аралығында Түргеш қағанатын басқарды.
Speaker A
Біраз жылдар бойы ішкі және сыртқы талас-тартыстардан тұралаған Түргеш қағанаты Сұлу қағанның тұсында қайтадан күшейеді.
Speaker A
Яғни билік Қара түргештердің қолына өтеді.
Speaker A
Қаған ордасы Тараз қаласына көшіріледі.
Speaker A
Сұлу қаған Шығыс Түркі қағанатымен қалыптасқан жағдайды туыстық жолмен шешіп, Таң империясымен де бейбіт келісімге келеді.
Speaker A
Осылайша бар күшін арабтарға қарсы жұмылдырады.
Speaker A
723-ші жылы түргештер алғаш рет Ферғанадағы қарлықтармен және Шаш халқымен бірге отырып, арабтарды жеңеді.
Speaker A
Осы соғыста батылдығымен ержүректілігін танытқан Сұлуға арабтар Сүзеген деген ат береді.
Speaker A
736-шы жылы түргештер қарлықтармен бірге отырып, Тохаристанға дейін жетіп, арабтарды екінші рет жеңеді.
Speaker A
Түргеш қағанатының тарихы қалай аяқталды?
Speaker A
738 жылы Сұлу қаған.
Speaker A
738-ші жылы Сұлу қаған қол астындағы Баға тарханның қолынан қаза табады.
Speaker A
Қайтадан басталған ішкі талас-тартысты Қытай империясы шебер пайдаланып, 748-ші жылы Суябты қиратып, Шашты басып алады.
Speaker A
Алайда 751-ші жылы Атлах шайқасында арабтар мен қарлық түргештердің біріккен одағы Қытай әскерін жеңеді.
Speaker A
Бұл жеңіс Орта Азия жеріндегі Қытай империясының билігін біржолата жояды.
Speaker A
Әлсіреген түргеш мемлекеті қарлықтардың қысымынан 756-шы жылы күйрейді.
