Speaker A
Құрметті тыңдармандар, бұл дұрыс сөйлейік бағдарламалар циклы. Келесі біздің бір тақырыбымыз ол тілек айту жайында айтып өтсек. Тілекті қалай дұрыс айтудың ерекшеліктері бар ма, осы мәселе жөнінде.
Ask about this video. Answers come from its transcript only — with the timestamp, so you can check them.
Generated from the transcript and can be wrong — check the timestamp.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker B
Әрине, ерекшелігі бар, ерекшелігі болғанда қандай. Мынау бізді тыңдап отырғандар қазақ тілін үйренем, қазақы ортада өзімді еркін сезінетіндей тілді білсем деп отырғандар ғой енді, Нұрсұлтан.
Speaker B
Сондықтан тілек айтпаса, қазақы ортада жүру, еркін өзін сезіну мүмкін емес. Бұл ауызша қарым-қатынаста күнделікті біздің алдымыздан шығатын жағдаят, тілек айтатын жағдаяттар көп болады.
Speaker B
Біз алдыңғы аудиокурстарда айттық қой, қоштасқанда да тілек айтып қоштасады қазақтар, амандасқанда да тілек айтып амандасады.
Speaker B
Былай қарасаң, тілек айту жай ғана бір қуанышты оқиғаға байланысты болатын этикеттік норма емес.
Speaker B
Тіпті қазақтың тұрмысында өте жиі кездесетін жағдаят.
Speaker B
Сондықтан қателерге ұрынбау керек.
Speaker B
Біз енді курсымызда әлгі орыс тіліндегі құбылыстармен салыстырып отырамыз, өйткені көбіне қазақ тілін үйреніп жүргендер.
Speaker B
Енді орыс тілін жақсы білетіндер, орыс мәдениетін жақсы түсінетін адамдар.
Speaker B
Мысалы, солар мына орыс тілінің тілек айту нормаларын бізге әкеп салады.
Speaker B
Мысалы, мынандай мерекелерде, әсіресе ресми корпоратив дейді ғой, сондай жиындарда қазақтың қыз-жігіттері.
Speaker B
Құрметті Бәленбай, ешқашан қартаймаңыз деп айтып тұрады.
Speaker A
Мхм.
Speaker B
Ешқашан қартаймаңыз деген сияқты.
Speaker B
Бұл қазақтың тілек айту дәстүріне жат нәрсе.
Speaker B
Өйткені енді өзің ойлашы, Нұрсұлтан, кім қартаймайды?
Speaker A
Иә.
Speaker B
Сен де қартаясың, мен де қартаямын.
Speaker B
Қартаймайтын қалай ойлайсың?
Speaker B
Астағфирулла, кім қартаймайды?
Speaker B
Шайтан қартаймайды.
Speaker B
Сондықтан немесе өліп қалған адам қартаймайды ғой.
Speaker B
Жастай өліп қалған, сондықтан қазақтың ақсақалдары әдетте.
Speaker B
Ешқашан қартаймаңыз десе, қайтар.
Speaker B
Мен саған немене шайтан бедім деп айтады.
Speaker B
Астағфирулла.
Speaker B
Сондықтан тілек айтқан кезде қазақ ортада егер сіз ол кісіге үлкен ғұмыр тілесеңіз, ұзақ ғұмыр тілесеңіз.
Speaker B
Жасыңыз ұзақ болсын, ақ басты, ақсақал, сары тісті жей болыңыз деп айтады.
Speaker B
Бұл деген сөз сүйкімсіз болыңыз деген сөз емес.
Speaker B
Бұл деген сөз жасыңызға жас қосылған сайын айналаңызды сізді қадірлейтін, құрметтейтін туыстарыңыз, немере-шөберелеріңіз көп болсын деген сөз.
Speaker B
Сол сияқты әрбір ситуацияға байланысты айтылатын тілектер бар.
Speaker B
Енді баяғы кезде мал бағып жүрген адамды кездестіріп қалсаңыз далалы жерде.
Speaker B
Онда оны көрген кезде бағар көбейсін деп айтады.
Speaker A
Мхм.
Speaker B
Бағар деген бағатын малын көп болсын деген сөз.
Speaker B
Енді мысалы, диқаншыны кездестіріп қалсаңыз, қырман тасысын деп тілек айтады.
Speaker B
Яғни, астың көп болсын, өнімді көбірек ал деген жақсы тілек.
Speaker B
Енді осындай қолданыстарды қазіргі заманға да икемдеп, әрбір кәсіп иесін көрген кезде.
Speaker B
Сол кәсіп иесіне қатысты тілектерді құрастырып айтуға болады.
Speaker B
Жазар көбейсін дейміз біздер мысалы.
Speaker A
Иә.
Speaker B
Тіл танушылар бір-бірімізді көрген кезде қалжыңдасып.
Speaker B
Содан кейін енді мынандай қазір саулық тілеймін деген қолданыс көбейіп бара жатыр да.
Speaker B
Енді саулық деген сөздің өзі жеке дара тұрған кезде сау болушылық, аманшылық дегенді білдіреді.
Speaker B
Бірақ енді саулық деген сөз ол омоним сөз.
Speaker B
Мысалы, он саулығың болғанша, ақ жаулығың болсын деген мақалдағы саулық ол қойды білдіреді.
Speaker A
Иә.
Speaker B
Қойдың аналогы.
Speaker B
Сондықтан саулық деген сөздің өзін жеке дара қолданғаннан гөрі денсаулық тілеймін деп айтқан жақсы.
Speaker B
Содан кейін енді мына салауат, саламат деген сөзді шатастырады.
Speaker B
Сау-салауат болсын деп айтып қалғандарды кездестірдім.
Speaker B
Өйткені қазір қате қолданысты дәріптейтін телеарналар, журналистер, бағдарламалар.
Speaker B
Тіпті мынау үлкен қоғам қайраткерлері де көбейіп кетті.
Speaker B
Қате қолданыс деп отырғаным салауатты өмір салты.
Speaker B
Салауатты өмір салты деп айта береді.
Speaker B
Здоровый образ жизни дегенді.
Speaker A
Дұрыс емес па сонда?
Speaker B
Өте дұрыс емес.
Speaker B
Өйткені салауат деген сөз қазақ тіліне араб тілінен енген салауат деген.
Speaker B
Ол рақымшылық, амнистия, кешірім дегенді білдіреді.
Speaker B
Мысалы, сау-салауат емес, сау-саламат болыңыз деп айту керек.
Speaker B
Саламат деген аманшылық, денсаулық, тірі болушылық.
Speaker B
Жаңағы бүтін болушылық дегенді білдіреді.
Speaker B
Сондықтан салауат пен саламатты шатастырмау керек.
Speaker B
Енді тілек айту кезінде осындай түрлі-түрлі тілектер бар.
Speaker B
Мысалы, жас үлкен кісіге амандасқан кезде.
Speaker B
Немесе ол кісіге бір тілек айтқан кезде ол кісі сізге қайтара тілек айтады.
Speaker B
Өркенің өссін дейді.
Speaker B
Сол сияқты егер тіл үйренушілердің ішінде жас үлкен кісілер болса, мысалы, осындай тілектерді жаттап алған абзал.
Speaker B
Өркенің өссін, бағың жансын деп әдетте қыз балаларға айтады.
Speaker B
Бағың жансын, жолың болсын, маңдайың жарқырап жүрсін деген сияқты толып жатқан өзінен жас кішілерге арналған тілектер бар.
Speaker B
Тағы да бір осы көп кездесетін қате.
Speaker B
Мысалы, тіпті жазып қояды.
Speaker B
Асханаларға барсаңыз, асыңыз дәмді болсын деп жазып қояды.
Speaker B
Мүмкін қазір енді ол көп қолданысқа еніп, нормаға да айналып бара жатқан шығар.
Speaker B
Дегенмен қазақы ұлттық таным тұрғысынан.
Speaker B
Кез келген ас, кез келген ас ол дәмді ас.
Speaker B
Дәмсіз ас болмайды.
Speaker B
Сондықтан да ас болсын деп айту керек.
Speaker B
Кез келген, ал енді жеп отырған тамағың ас болмайды.
Speaker B
Кездерде бұлар.
Speaker B
Бойыңа сіңбейтін кездерде болады.
Speaker B
Бойыңа сіңсе де жақсы болмай, ондайда қазақ.
Speaker B
Жегені желкеніне шықты дейді.
Speaker B
Сондықтан сол жегенің желкеніне шықпау үшін.
Speaker B
Ас болсын деп айту керек.
Speaker B
Кез келген ас ол дәмді, дәмсіз деп бөлінбейді.
Speaker A
Рахмет сізге, Анархан.
