Speaker A
Makbet to tragedia Szekspira napisana i wystawiona około roku 1606.
Ask about this video. Answers come from its transcript only — with the timestamp, so you can check them.
Generated from the transcript and can be wrong — check the timestamp.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Akcja utworu rozgrywa się w średniowieczu, w wieku XI.
Speaker A
Pomysł na ten utwór Szekspir zaczerpnął z Kronik Anglii, Szkocji i Irlandii, wydanych w 1577 roku.
Speaker A
Makbet istniał naprawdę i w 1040 roku zasiadł na tronie Szkocji po tym, jak zabił króla Dunkana.
Speaker A
Ostatecznie zginął w 1057 roku w bitwie, w której jego wojska zostały pokonane przez armię syna Dunkana, Malkolma.
Speaker A
Co ciekawe jednak, jego rządy były sprawiedliwe, Szkocja za czasów jego panowania umacniała się.
Speaker A
Szekspir uśmiertelnił Makbeta, ale chyba nie w taki sposób, jakby sobie władca sam tego życzył.
Speaker A
Nie da się jednak zaprzeczyć, że postać okrutnego króla jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych w historii literatury.
Speaker A
I dlatego my dzisiaj sobie o niej porozmawiamy.
Speaker A
Ale także dlatego, że w 2025 roku aż trzy pytania na maturze ustnej
Speaker A
w puli jawnej będą dotyczyć tej tragedii Szekspira.
Speaker A
Zajmiemy się więc dzisiaj pytaniami numer 12, 13 i 14.
Speaker A
Ale zanim zaczniemy,
Speaker A
chcielibyśmy podziękować wam za oglądanie naszych materiałów
Speaker A
i też zachęcić do subskrybowania kanału, do zostawiania komentarzy,
Speaker A
ale też pytań pod filmami.
Speaker A
Zapraszamy i serdecznie dziękujemy wam za wszystkie ciepłe słowa.
Speaker A
Uzupełnieniem do tych pytań może być też dla was mój film na temat Makbeta.
Speaker A
I link do niego znajdziecie w opisie filmu.
Speaker A
No, to teraz już możemy zaczynać.
Speaker A
Pytanie 12: Moralna odpowiedzialność za czyny.
Speaker A
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira, w swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Speaker A
Spróbujmy zacząć od tego, że moralność jest to taka wartość człowieka,
Speaker A
która pozwala mu odróżnić dobro od zła.
Speaker A
To ona pozwala mu zdecydować, za czym powinien podążać,
Speaker A
a jakich zachowań winien się wystrzegać.
Speaker A
Moralność Makbeta powinna opierać się na etosie rycerskim.
Speaker A
Przecież wiemy, że był oddanym rycerzem króla Dunkana.
Speaker A
A jednak bohater zdecydował się odrzucić zasady tego etosu i musiał ponieść tego konsekwencje.
Speaker A
Ale zacznijmy od początku.
Speaker A
Już w scenie drugiej utworu dowiadujemy się, że Makbet jest jednym z najdzielniejszych wodzów szkockiego króla Dunkana
Speaker A
i nie zdradził go, a dzielnie walczył przeciwko królowi norweskiemu.
Speaker A
Za jego postawę król postanawia wynagrodzić go tytułem Tana Kawdoru.
Speaker A
Z tego, w jaki sposób mówi się w tej scenie o tytułowym bohaterze, wnioskujemy, że jest lojalny, odważny,
Speaker A
a król nie wątpi w jego oddanie.
Speaker A
W scenie trzeciej Makbet i jego przyjaciel Banko spotykają wiedźmy.
Speaker A
Przepowiadają one Makbetowi jego przyszłość, witają go tytułem Tana Glamis, Tana Kawdoru
Speaker A
i wreszcie jako przyszłego króla Szkocji.
Speaker A
Początkowo bohater jest sceptyczny wobec tej wizji, kiedy jednak posłańcy od króla oznajmiają, że został Tanem Kawdoru,
Speaker A
zaczyna on wierzyć, że może sięgnąć po najwyższą władzę.
Speaker A
Jeszcze w tej samej scenie Makbet wspomina, że w jego głowie pojawiają się pokusy, od których głos jeży mu się na głowie.
Speaker A
Zatem już wtedy wpadł on na pomysł tego, co powinien zrobić.
Speaker A
W tej decyzji wsparła go także jego żona Lady Makbet.
Speaker A
Bohaterka doskonale znała charakter swojego małżonka i wiedziała, że będzie się lękał podjąć ostateczną decyzję.
Speaker A
To dlatego wsparła go w chwili zawahania.
Speaker A
Należy jednak zwrócić uwagę, że bohater podjął decyzję dotyczącą swojej przyszłości samodzielnie.
Speaker A
Tego zabójstwa nie rozkazały mu czarownice, żona go do tego nie zmusiła, bohater bowiem posiada wolną wolę
Speaker A
i sam zdecydował, że pozwoli złym podszeptom zapanować nad swoim postępowaniem.
Speaker A
Bohater zabił króla, a winą obarczył jego strażników.
Speaker A
Synowie Dunkana uciekają za granicę, obawiając się o swoje życie,
Speaker A
a Makbet zostaje nowym królem.
Speaker A
Przepowiednia spełniła się.
Speaker A
Jednak bohaterowi nie daje to spokoju.
Speaker A
Z obawy o swoją przyszłość zabija przyjaciela Banka, każe także tych, którym nie podoba się jego panowanie.
Speaker A
W taki sposób traci życie rodzina Makdufa.
Speaker A
Syn Dunkana Malkolm zbroi się przeciwko Makbetowi na dworze króla angielskiego, a Makbet boi się, co będzie dalej
Speaker A
i przygotowuje się do wojny.
Speaker A
Jak ona się skończy?
Speaker A
W scenie piątej aktu trzeciego Hekate, zła na czarownice za przepowiednie skierowane do Makbeta, przykazuje jednej z nich,
Speaker A
by sprawiły, że Makbet stanie się sam sprawcą swojej zagłady.
Speaker A
Do jego upadku ma doprowadzić jego ufność i tak się stanie.
Speaker A
Bohater w scenie pierwszej aktu czwartego po raz drugi spotka się z czarownicami
Speaker A
i dzięki temu spotkaniu uwierzy, że nic nie będzie w stanie zagrozić jego władzy.
Speaker A
Nie zabije go żaden z ludzi, który został zrodzony z kobiety,
Speaker A
i włos mu z głowy nie spadnie, póki nie poruszy się las Birnamski.
Speaker A
Po części karą bohatera będzie towarzysząca mu do końca wiara w to, że uda mu się zwyciężyć.
Speaker A
Ostatecznie jednak zda sobie sprawę, że los okrutnie sobie z niego zadrwił
Speaker A
i poniesie konsekwencje swoich czynów.
Speaker A
Choć dobry i sprawiedliwy Dunkan został zabity i nic już nie wróci mu życia,
Speaker A
to jego sprawiedliwi poddani zadbali o to, by ten niegodziwy czyn został pomściony.
Speaker A
Przypadek Makbeta prezentuje nam, że nawet początkowo dobry i pozytywny bohater
Speaker A
może ulec pokusie i doprowadzić do tego, by zwyciężyło w nim to, co złe.
Speaker A
Jeszcze raz powtórzę to, co mówiłam już wcześniej.
Speaker A
Makbet sam podjął decyzję dotyczącą pierwszego i kolejnych zabójstw
Speaker A
i musi przekonać się, że takie postępowanie zawsze spotyka się z konsekwencjami.
Speaker A
Z taką samą prawdą musiała zmierzyć się Balladyna, tytułowa bohaterka dramatu Juliusza Słowackiego.
Speaker A
Ona także nie obawiała się eliminowania kolejnych ludzi, którzy według niej stali na drodze do realizacji jej celów.
Speaker A
Najpierw zapragnęła ślubu z Kirkorem, później jednak chciała czegoś więcej.
Speaker A
Zamarzyła o koronie, którą ostatecznie zdobyła.
Speaker A
Za zabójstwa Aliny, Kirkora, Pustelnika czy Kostryna została jednak ukarana.
Speaker A
W końcowej części sprawiedliwość bohaterce wymierza natura.
Speaker A
Temat moralnej odpowiedzialności za czyny możecie znaleźć także w drugiej części Dziadów.
Speaker A
Pojawiające się w kaplicy cmentarnej na wezwanie Guślarza zjawy uczą zebranych,
Speaker A
jakie będą konsekwencje niewłaściwego postępowania.
Speaker A
Moralną odpowiedzialność za swoje czyny ponosi także Rodion Raskolnikow ze Zbrodni i Kary,
Speaker A
którego już wspomniałam przy kilku wcześniejszych pytaniach.
Speaker A
Ze swoją moralnością, z konsekwencjami błędnej oceny tego, co dobre, a co złe, muszą mierzyć się też tacy bohaterowie literaccy,
Speaker A
jak Jacek Soplica czy Andrzej Kmicic.
Speaker A
Obaj ostatecznie rozumieją, jaki błąd popełnili i ponoszą odpowiedzialność za swoje czyny
Speaker A
i chcą też naprawić swoje błędy.
Speaker A
Pytanie 13: Czy człowiek decyduje o własnym losie?
Speaker A
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira, w swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Speaker A
Literatura różnorako ukazuje nam relacje człowieka z losem.
Speaker A
Może pamiętacie historię Edypa, który dowiedział się, że zabije swojego ojca i weźmie ślub z matką.
Speaker A
I on błędnie ocenił swoją sytuację i choć chciał za wszelką cenę uniknąć wypełnienia swojego losu,
Speaker A
to kolejne kroki w tragiczny sposób pokazały mu, ile znaczy człowiek.
Speaker A
Córkę Edypa Antygonę także spotyka coś, co każe jej uznać,
Speaker A
że losem człowieka jest podporządkowanie się czemuś wyższemu.
Speaker A
Choć wie, że spotka ją za to śmierć, postanawia pochować swojego brata,
Speaker A
którego rozkaz Kreona pozbawia możliwości pochówku.
Speaker A
Bohaterka ma poczucie, że musi być wierna prawom bogów,
Speaker A
i choć chciałaby żyć, to też równocześnie musi wypełnić swoje przeznaczenie.
Speaker A
W ciekawy sposób relacje człowieka z losem prezentuje też twórczość Jana Kochanowskiego.
Speaker A
Temat ten podejmują fraszkę o życiu ludzkim czy pieśń dziewiąta z ksiąg pierwszych, gdzie poeta wobec nieprzewidywalności wyroków Fortuny
Speaker A
proponuje postawy epikurejską i stoicką.
Speaker A
My jednak przede wszystkim musimy skupić się na tym,
Speaker A
jak relacje człowieka z losem zaprezentował w Makbecie Szekspir.
Speaker A
Czy bohater zdecydował o swoim losie?
Speaker A
Już odpowiadając na poprzednie pytanie, kilkukrotnie wspomniałam, że tak.
Speaker A
Postępowanie bohatera było wynikiem jego samodzielnych decyzji.
Speaker A
Oczywiście pamiętamy, że Makbet zanim pomyślał o zabójstwie króla, to spotkał się z wiedźmami,
Speaker A
które przepowiedziały mu zdobycie królewskiego tytułu.
Speaker A
Zwróćcie jednak uwagę na to, że nie przepowiedziały mu zabójstwa króla,
Speaker A
bo to on sam wybrał taki środek do realizacji celu, jakim było posiadanie tronu.
Speaker A
Nie możemy też za decyzję Makbeta obwinić jego żony.
Speaker A
To prawda, że bohaterka namawiała męża do tego czynu, ale znów to on sam podjął te decyzje.
Speaker A
Jego żona raczej wsparła go w tym przedsięwzięciu i rozwiała jego wątpliwości
Speaker A
jeszcze przed popełnieniem zbrodni.
Speaker A
Nie oznacza to oczywiście, że jej sumienie jest czyste,
Speaker A
ale znów wracamy do naszego głównego pytania, to Makbet jest odpowiedzialny za swój los.
Speaker A
To dlatego Hekate chce, by bohater sam stał się odpowiedzialny za swoją zgubę.
Speaker A
W jednej ze scen wprost mówi czarownicom, że mają sprawić, że bohater uwierzy, że nic go nie pokona.
Speaker A
Odrzuci wszelką obawę i mądrość, do jego zguby ma doprowadzić jego zbytnia ufność.
Speaker A
I tak się dzieje, znów doprowadzają do tego decyzje Makbeta.
Speaker A
To one sprawiają, że w pewien sposób ignoruje zbliżające się zagrożenie
Speaker A
i niemal do końca wierzy, że jego decyzje były słuszne, a konsekwencje go nie dotkną.
Speaker A
Bohater jest zaślepiony przepowiednią i to dzięki niej wierzy, że nikt ani nic nie będzie w stanie mu zagrozić.
Speaker A
No a jaki jest, to już wiemy, bohater ginie, wcześniej uświadamiając sobie,
Speaker A
ile znaczy ludzkie przekonanie o własnym losie i o tym, czy człowiek ma na nie wpływ.
Speaker A
Bohaterku, która sama zdecydowała o swoim losie,
Speaker A
dodatkowo zdecydowała, że pójdzie ścieżką zła.
Speaker A
Jest oczywiście, tak jak w poprzednim pytaniu, Balladyna.
Speaker A
Po pierwsze, bohaterka nie musiała zabijać swojej siostry.
Speaker A
Mogła poprosić ją o maliny lub zaakceptować to, że to ona zostanie żoną Kirkora.
Speaker A
Tym bardziej bohaterka mogła uniknąć kolejnych zbrodni, jednak sama zdecydowała,
Speaker A
że zabijając kolejne osoby osiągnie to, czego pragnie, czyli władzę.
Speaker A
Jeśli dobrze pamiętacie wydarzenia w tym utworze, to wiecie, że bohaterkę,
Speaker A
tak jak Makbeta, spotka ostatecznie kara za swoje postępowanie.
Speaker A
Inaczej relacje człowieka z losem prezentują dramaty antyczne, ukazujące życie Edypa czy Antygony.
Speaker A
W nich bohaterowie muszą przyjąć to, że ich losem rządzi Fortuna,
Speaker A
której czy tego chcą, czy nie, muszą się ostatecznie podporządkować.
Speaker A
Pytanie 14: Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy?
Speaker A
Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira, w swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Speaker A
Zacznę może od tego, że ja nie za bardzo lubię to pytanie, bo moim zdaniem Makbet bardziej prezentuje nam to,
Speaker A
jaki wpływ na człowieka ma chęć posiadania władzy.
Speaker A
Ale może spróbujmy razem rozpracować to pytanie.
Speaker A
Niewątpliwie Makbet to dzieło, które pokazuje, do czego jest zdolny człowiek,
Speaker A
pragnący władzy.
Speaker A
Na początku, jak już mówiliśmy, Makbet był oddany królowi.
Speaker A
Walczył dla niego i z pokorą przyjmował kolejne zaszczyty, którymi władca wynagradzał jego wierną służbę.
Speaker A
Kiedy jednak usłyszał przepowiednie wiedźm, do głosu doszło w nim to, co złe.
Speaker A
Uległ takim swoim złym pragnieniom, podsycany dodatkowo przez Lady Makbet,
Speaker A
no i postanowił zabić króla.
Speaker A
Synowie Dunkana uciekli, obawiając się o swoje życie,
Speaker A
a koronę otrzymał Tan Glamis i Kawdoru, czyli właśnie Makbet.
Speaker A
Jakim władcą był Makbet?
Speaker A
Przede wszystkim cierpiał z powodu lęku, że władzę tę straci.
Speaker A
To właśnie dlatego zabija swojego dawnego przyjaciela Banka i próbuje zabić jego syna
Speaker A
i chce, by przepowiednia wiedźm dotycząca jego przyjaciela
Speaker A
w ten sposób nie spełniła się.
Speaker A
Także dlatego pojawia się po raz drugi u wiedźm i to także dlatego
Speaker A
zabija rodzinę Makdufa po tym, jak bohater ucieka do Anglii,
Speaker A
by tam dołączyć do Malkolma, jednego z synów zabitego króla.
Speaker A
Bohater wielokrotnie nazywany jest tyranem.
Speaker A
Inni bohaterowie podkreślają, że od czasów objęcia rządów przez Makbeta nikt nie może czuć się bezpiecznie,
Speaker A
a królestwo cierpi, poddani są nieszczęśliwi i potrzebują pomocy.
Speaker A
To pokazuje nam, że Makbetowi nie zależało na tym, by po objęciu władzy sprawować dobre i sprawiedliwe rządy,
Speaker A
a jego celem było wyłącznie zdobycie władzy i nie rozumiał,
Speaker A
jakie są obowiązki dobrego króla.
Speaker A
Rozpacz poddanych wskazuje, że poprzedni król był dobry i sprawiedliwy,
Speaker A
szanował i wynagradzał tych, którzy mu wiernie służyli.
Speaker A
Makbet jest jego przeciwieństwem, by utrzymać władzę, zabił swojego oddanego druha i przyjaciela.
Speaker A
Porzucił dotychczasową moralność.
Speaker A
W scenie trzeciej aktu czwartego Malkolm charakteryzuje Makbeta.
Speaker A
Mówi, że bohater jest krwawy, lubieżny, chciwy, fałszywy, gwałtowny, a w jego duszy mieszczą się wszystkie najgorsze grzechy.
Speaker A
Nawet jeśli weźmiemy pod uwagę, że ten osąd nie jest do końca sprawiedliwy, bo jednak Malkolm jest synem zabitego Dunkana,
Speaker A
to jednak dobrze to pokazuje nam, jak Makbeta mogli widzieć jego poddani.
Speaker A
Ross, który dołącza do bohaterów w tej scenie, tak charakteryzuje Szkocję pod rządami Makbeta.
Speaker A
O biedna kraina, sama własnego lęka się widoku.
Speaker A
Ona nie matką, lecz grobem jest naszym.
Speaker A
Widzimy zatem, że ojczyzna cierpi.
Speaker A
Makbet, jeszcze raz to powiem, nie jest zaś dobrym władcą.
Speaker A
Dlaczego?
Speaker A
Bo tak naprawdę nie myśli o dobru swojego królestwa, a o tym, by swoją władzę za wszelką cenę utrzymać.
Speaker A
No i znów, wiemy, że poniesie konsekwencje swojego postępowania.
Speaker A
Jego najgorsze sny się spełnią i władzę ostatecznie straci.
Speaker A
Straci ją nie tylko przez zabicie Dunkana, ale także przez to, w jaki sposób sprawował władzę w Szkocji.
Speaker A
Sprawowanie władzy może doprowadzić do tego, że nie jesteśmy w stanie podejść do swoich decyzji krytycznie,
Speaker A
że jesteśmy przekonani, że tylko my mamy rację, a wszyscy inni muszą się naszemu zdaniu podporządkować.
Speaker A
Tak było w przypadku Kreona z Antygony, który był zaślepiony swoją władzą
Speaker A
i który przez to doprowadził do tragedii.
Speaker A
Niekiedy jednak tuż po objęciu władzy bohaterowie chcą oddzielić grubą linią swoją przeszłość od teraźniejszości.
Speaker A
Chcą zapomnieć, jak doszli do władzy, a od momentu objęcia tronu rządzić sprawiedliwie.
Speaker A
Tego chciała już kilkukrotnie wspomniana przeze mnie dzisiaj Balladyna.
Speaker A
A jak to się skończyło, no to już sami najlepiej wiecie.
Speaker A
Dziękuję wam za dzisiaj i widzimy się podczas opracowywania kolejnych pytań maturalnych.
Speaker A
Do zobaczenia.
