Speaker A
ОБТ-да биологияны таңдап жатқан барлық оқушыларға сәлем! Менің есімім Мәлика және мен биологиядан ОБТ-ға дайындайтын репетитормын, менің YouTube каналыма қош келдіңдер.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Мен YouTube каналымда теория және тест талдау сабақтарын ұсынамын оқушыларға, бүгін мен сендерге күшті теориялық сабақ алып келдім және ол бізде ас қорыту жүйесіне арналған.
Speaker A
Ең алдымен, ас қорыту жайында сендерге ең алғашқы қызықты факт: орта есеппен алғанда адамның ас қорыту жүйесінің ұзындығы 7-9 метр. Міне, мына бір жақта примерно, вот осылай бізде 7-9 метр ас қорыту жолы орналасқан екен.
Speaker A
Менің бойым 1 метр 60 сантиметр, Қазақстандағы орта есеппен адамның бойының ұзындығы 1.75 сантиметр орта есеппен алған кезде, мысал ретінде мына бір здание, үш этаждық здание бізге 9 метр, егер де әрбір потолоктың ұзындығы 3 метрден деп санайтын болсақ.
Speaker A
Бұның барлығына себеп біздің ас қорыту жолымыз түтікше тәрізді орналасқан, яғни бір жақтан ол қалай сөзбен айтсам екен, тесік арқылы басталса, мына бір жақта, потом дальше өзінің жолын түтікше тәрізді трубка арқылы өтіп, келесі тесіктен өзінің жолын аяқтайды екен, иә, балалар, бұл биология.
Speaker A
Сонымен бүгін біз сендермен ас қорыту жолының мүшелерін кезек-кезек тамақты шайнап жұтқандағы саяхат арқылы өтетін боламыз. Енді-енді ас қорыту жолының мүшелеріне өтпес бұрын, ас қорыту процесі үш процестен тұратынын айтып кетейін, өйткені бұл бізде ОБТ-да келген, бірақ оқушылар менен сұрады, осы жақта жауап бересіңдер сразу.
Speaker A
Ас қорыту процесі бірінші бізде физикалық немесе механикалық, химиялық немесе секрециялық, физиологиялық немесе абсорбция деген тәрізді үш процесске бөлінеді.
Speaker A
Бұның барлығын қазір сендер өте оңай түсіне аласыңдар. Физикалық немесе механикалық дегеніміз ол тістің көмегі арқылы тамақты шайнау. Химиялық немесе секреция дегеніміз ферменттердің көмегі арқылы тамақтың қорытылуы.
Speaker A
Қандай ас қорыту ферменттерін білесіңдер? Ну, ең атақтысы пепсин. Одан кейін бар физиологиялық немесе абсорбция, абсорбция, яғни сіңіру, яғни біз жеген тамағымызды ішегіміз арқылы қанға сіңіру деген нәрсе.
Speaker A
Так, сонымен біріншісі бізде ауыз қуысы, яғни механикалық жол арқылы тамақ қалай бізде қорытылады, иә, қалай ас қорыту процесі вообще басталады.
Speaker A
Ең алдымен тамақ бізде тістер арқылы ұсақталып, сілекеймен шыланады және көмірсуларға ыдырайды. Көмірсуларға ыдырау себебі біздің сілекейіміздің құрамында амилаза деген фермент бар.
Speaker A
Тіс жайында енді мен сендерге бұл жақта айтпаймын, не себептен, потому что мен тіс жайында өте үлкен, ауқымды, күшті небәрі 12 минуттан тұратын, бірақ та ОБТ-ның бүкіл сұрағын қамтитын күшті сабақ түсірдім.
Speaker A
Пожалуйста, өтіңіздер да, сол сабақты міндетті түрде қарап, конспектілеңіздер.
Speaker A
Енді тіс арқылы ұсақталғаннан кейін біздің тамағымыз сілекей арқылы шыланады және тіл арқылы араласады. Тіл дегеніміз ол бұлшық етті мүше.
Speaker A
Міне, тіл бұлшық етті мүше, кәдімгідей көрініп тұр ғой, қалай бұлшық еттерге біздің жақ бұлшық еттеріміз, қалай барлығы бірігіп, бірлесіп тұрады.
Speaker A
Соның арқасында күрделі ауызды ашу, тамақты араластыру, сөйлеу деген сияқты күрделі функциялар орындалады.
Speaker A
Және бұдан бөлек біздің тіліміз заттардың химиялық дәмін анықтай алады.
Speaker A
Енді тамақты біз шайнадық, сілекеймен шыладық, тілмен араластық, енді не істеуіміз керек? Дұрыс, жұтуымыз керек.
Speaker A
Жұту керек болған кезде бізге ең күшті көмектесетін мүше ол бізде жұтқыншақ болады.
Speaker A
Жұтқыншақ бізде бұлшық ет қабаты жақсы дамыған түтік мүше.
Speaker A
Одан тамақ өңешке, ол жерден асқазанға түседі.
Speaker A
Хей, сәлем! Осы YouTube каналда сен көріп жатқан сабақ саған ұнап жатыр деген үміттемін, өйткені осы тегін сабақ ProBio онлайн мектебінің қолдауымен түсірілген.
Speaker A
ProBio дегеніміз 10 және 11-ші сыныптың оқушыларын ОБТ-дан биологияға дайындап, оларды Қазақстанның ең топовый медициналық университеттеріне грантқа түсуге арналған онлайн курс.
Speaker A
Пока-пока, балапандар, келесі сабақта кездескенше.
Speaker A
ProBio курсының бізде үш артықшылығы бар.
Speaker A
Біріншісі, қысқа видео сабақтар біздің ыңғайлы платформада орналасқан және сендер осы жақта 2000-нан астам тестті шешіп, дайын конспектілерді жүктей аласыңдар.
Speaker A
Екіншіден, мен оқушыларға аптасына екі рет тікелей эфирде нұсқа талдау жүргіземін.
Speaker A
Және үшіншіден, сендердің мотивацияларың мен дисциплиналарыңды қадағалайтын 24/7 байланыста болатын біздің кураторларымыз бар.
Speaker A
Бұның барлығы менің авторлық методикама арқылы құрылған және 92% оқушыларымыз осының арқасында жыл сайын өздерінің қалаған мамандығына грантқа түседі.
Speaker A
В общем, біздің курста барлығы күшті, тезірек тіркел, біз сені күтеміз.
Speaker A
Енді мына бір гифкаға назар аударғандар, адам тамақты жұтты.
Speaker A
Жұтқаннан кейін жұтып жатқан жері ол жұтқыншақ болады.
Speaker A
Дальнейші тамақ бізде өңешке көмекей қақпақшасы арқылы өтіп кетеді.
Speaker A
Көмекей қақпақшасы арқылы өтіп кетеді.
Speaker A
Мына жақта фаринкс дегеніміз ол жұтқыншақ көрінді ме, мына бір қуыс именно тыныс алу мүшелерімен ас қорыту, яғни ауыз мүшесінің түйісетін жері осылай пространство, қуыс жер бізде жұтқыншақ деп аталады.
Speaker A
Қайда біз деп жұтқан кезде мына бір көмекей қақпақшасы тамақты именно өңешке қарай бағыттайды.
Speaker A
Яғни ол ворота қызметін атқарады.
Speaker A
Тыныс алуға или тамақтануға деген тәрізді.
Speaker A
Бұл жайында мен өзім YouTube каналымда орналасқан тыныс алу мүшелері атты видеода айтып кеттім.
Speaker A
Жұтқыншақ арқылы тамақ жұтқаннан кейін, дальнейші ол бізде бұлшық етті түтікті мүше өңешке өтеді.
Speaker A
Өңеш дегеніміз міне, ұзындығы где-то 25-20 сантиметрлік бұлшық етті мүше болады.
Speaker A
Ол мынандай шланг, өте ұзын шланг, жаңағы тамақты дальнейші асқазанға қарай бағыттайды.
Speaker A
Көптеген адамдар өңеш пен кеңірдекті шатастырады.
Speaker A
Ну, я вообще не понимаю, қалай өңеш пен кеңірдекті шатастыруға болады.
Speaker A
Қараңдар, кеңірдек дегеніміз мына бір жақта орналасқан, алдынан орналасқан, ол да пустой, ішінде да звук шығаруға болады.
Speaker A
Ол бізде жартылай шеміршекті мүше.
Speaker A
Оның артында өңеш орналасқан, сол себептен тамақ міне, оның арт арқылы жылжып асқазанға қарай бара жатыр.
Speaker A
Когда адам тамақ жеп жатқан кезде, сөйлеп жатқан кезде, өзінің сілекейіне қақалып қалған кезде просто бөтен бөлшектер тыныс алу жолына түсіп кетеді.
Speaker A
И қорғаныш рефлексі жөтел арқылы біздің организміміз бөтен заттарды сыртқа қарай шығартып тастағысы келеді.
Speaker A
Окей.
Speaker A
Енді өңеш арқылы дальнейші тамақ бізде қай жаққа бағытталады?
Speaker A
Асқазанға бағытталады.
Speaker A
Асқазан бізде ас қорыту жолының кеңейген бөлімі, бір камералы.
Speaker A
Асқазанда асқазан сөлі түзіледі (тәулігіне 2 л).
Speaker A
Не себептен мына жақта уточнение тұр бір камералы деген?
Speaker A
Өйткені мысал ретінде сиырдың асқазаны бізде төрт камералы болады.
Speaker A
Төрт камералы күйіс қайыратын жануарлардың асқазаны төрт камералы болады.
Speaker A
Яғни оларда мес қарын, қатпаршақ, ұлтабар, жұмсақ деген тәрізді.
Speaker A
Ал біздің асқазанымыз бір камералы, біздің эволюция барысымыз солай дамыған.
Speaker A
И алдында бір сұрақ келген ОБТ-да осыны арғызып түсіндіріп, апай, маған сұмдық сұрақ келді, сұмдық просто.
Speaker A
Адам асқазаны неше камерадан тұрады деген сұрақ келді, мен ондай затты өмірімде естімегенмін дейді.
Speaker A
Я такая, oh my god, oh my god, сен логически ойласаң то, что камера дегеніміз это бір пространство, то есть адамның асқазаны бір ғана пространстводан тұрады.
Speaker A
Бұл жақта кішкене оқушылардың именно биологияға келгендегі отношениясы то, что олар жаттанды білімге үйреніп қалған ғой.
Speaker A
Ал ол жақтағы камера дегенді жүректің камерасы дегенді ғана оқыған болып тұр и соны ғана ойлаған болып тұр и потом өмірімде оқымаған зат келді деп айтып тұр.
Speaker A
На самом деле ОБТ-да сендер оқыған заттың барлығы келеді, бірақ та сендер оны байланыстырып, кішкене үстінен қарап логически ойлай аласыңдар ма?
Speaker A
Мәселе сода.
Speaker A
Енді қараңдар, асқазанда бізде асқазан сөлі бөлінеді.
Speaker A
Асқазан сөлі тәулігіне 2 литрдей бөлінеді.
Speaker A
Енді қараңдар, адамның асқазанының сыйымдылығы әртүрлі болады.
Speaker A
То есть біз тамақ жемеген кезде асқазанымыз пустой кезде біздің асқазанымыз жиырылып осылай жиналып тұрады.
Speaker A
Когда біз өте көп тамақ ішкен кезде, ол асқазан осылай жиырылып өзінің көлемін ұлғайта алады екен.
Speaker A
Понимаете? Сол себептен тамақты көп жеген, қарны қампайған біздің ағаларымыз, аталарымыз слишком қатты өзінің асқазанын созып жіберген.
Speaker A
И одан кейін бар ол қайтадан өз қалпына мүлде келе алмайды, яғни қайтадан бұл бұлшық ет жиырылып, қайтадан өз қалпына келе алмайды.
Speaker A
Но по факту біздің асқазанымыздың беті осындай кедір-бұдыр.
Speaker A
Когда біз тамақты көп жеген кезде, ол өзінің көлемін ұлғайтып, осы жаңағы кедір-бұдырды жазып, соза алады.
Speaker A
Мынау макет.
Speaker A
Ал мынау реально адам жаңағыдай гастроэнтологта болған кезде, зонд жұтқан кездегі көрінісі.
Speaker A
Слимейдің барлығын көріп тұрсыңдар енді өздерің.
Speaker A
Енді біз дальнейші өзіміздің саяхатымызды жалғастырып келе жатырмыз, тамақ асқазаннан дальнейші бізде аш ішекке түседі.
Speaker A
Аш ішек үш бөлімнен тұрады: ұлтабар, аш ішек, мықын ішек.
Speaker A
Бұны әркім әртүрлі жазады, біреу аш ішек деп, андай құйрығы бар шымен жазады.
Speaker A
Біреу аш ішек деп жазады.
Speaker A
Но сендер аш ішек десеңдер, осылай жазсаңдар, мүлде қателеспейсіңдер.
Speaker A
Аш ішек дегеніміз міне, балапандар, ең ұзын ас қорыту жолының бөлімі.
Speaker A
Орта есеппен алғанда біреулерде ол 5 метр, біреулерде 7 метр болуы мүмкін.
Speaker A
Енді қараңдар, осы ұзын біздің аш ішегіміз өзі үш бөлімнен тұрады екен.
Speaker A
Ең бірінші бөлімі бізде ұлтабар деп аталады.
Speaker A
Ұлтабар дегеніміз міне, мына бір жақта тұр, сарымен бейнеленген тұр.
Speaker A
Асқазаннан келіп түскен тамақты өзіне алады.
Speaker A
Одан кейін бар келесі бізде аш ішек деп аталады.
Speaker A
Міне, едәуір ұзын бөлігі бізде аш ішек, иә, оның аты аш ішек.
Speaker A
Кейде бұны 12 елі ішек деп те атайды.
Speaker A
Одан кейін бар келесі үшіншісі бізде мықын ішек.
Speaker A
Яғни ұлтабар, аш ішек, мықын ішек.
Speaker A
Неге мен бұның барлығын сендерге рет-ретімен айтып жатырмын?
Speaker A
ОБТ-да бізде мынадай сұрақтар келеді, так как мен ОБТ-дан дайындайтын репетитормын.
Speaker A
Рет-ретімен орналастырып бер деп айтады.
Speaker A
Естеріңде ма, шұбалшаң ас қорыту жолын рет-ретімен айтып бер деген зоологияда сұрақ бар.
Speaker A
Так вот, зоологияда тағы да бізде сиырдың асқазанының камералар бөлімдері қалай рет-ретімен орналасады деген бар.
Speaker A
Также анатомияға келген кезде ОБТ-да сендерден адамның ас қорыту жолын рет-ретімен айтып бер деп сендерден сұрайды.
Speaker A
Мына тамақ мынадан кейін қай жаққа түседі, осыдан кейін жылжып қай жаққа барады?
Speaker A
Ішектің қай бөліміне барады деген сияқты да сендерден сұрайды.
Speaker A
Мысал ретінде аш ішектің ең бірінші бөлімі десе, сендер ұлтабар деп жауап бересіңдер.
Speaker A
Ұлтабардың ерекшелігі неде десеңдер, ұлтабарға бізге өт жолдарымен ұйқы безінің панкреатин сөлі бөлініп.
Speaker A
Сол жақта тамақты дальнейші қорытуға көмектеседі.
Speaker A
Қорытылған тамақ бізде ішектегі ішек бүрлері арқылы қан мен лимфаға сіңіріледі.
Speaker A
Қараңдар, ішектің беткі ауданы бүрлердің арқасында өте үлкен болып табылады.
Speaker A
Ішектің өзі үлкен, бірақ та егер де оның беткі сіңіретін ауданын қарайтын болсақ.
Speaker A
Осындай именно бүрлердің арқасында ол жақта сіңіру беті одан да көп болады.
Speaker A
Мен сіңіру бетін андай болуы мүмкін, бірақ та мынандай да болуы мүмкін.
Speaker A
Біз екеуіміз бірдей территорияны алып жатырмыз.
Speaker A
Енді қараңдар, ішектің бүрлерінің ішінде.
Speaker A
Енді қараңдар, ішектің бүрлері бір қабатты эпителиймен қапталған, сол себептен олар заттарды оңай сіңіреді.
Speaker A
Оның ішінде біз көріп тұрмыз капиллярларды және мына бір сарымен бейнеленген тұр ғой, лимфаны көріп тұрмыз.
Speaker A
Капиллярлардың ішінде қан бар, естественно.
Speaker A
Капиллярларға біз сіңіреміз глюкоза, көмірсуларды және амин қышқылдарын.
Speaker A
Лимфаларға біз сіңіреміз именно майдың ыдыраған бөлімдерін.
Speaker A
Яғни май қышқылдарын сіңіреміз.
Speaker A
Енді қараңдар, балапандар, осыны сендер шатастырмау керексіңдер.
Speaker A
То, что қан арқылы не сіңеді және лимфа арқылы не сіңеді.
Speaker A
Енді күнделікті тамақпен бірге.
Speaker A
Шаймен бірге, сокпен бірге, тағы да не бар, бірге кететін ең көп зат су бізде сіңіріледі.
Speaker A
Именно тоқ ішекте.
Speaker A
Келесі бөлім бізде тоқ ішек.
Speaker A
Тоқ ішекте қанға судың 95%-ға жуық бөлігі сіңіріледі.
Speaker A
5% где-то асқазан өзіне сіңіреді.
Speaker A
Сонымен қатар дәрумендер, яғни витаминдер және минералды тұздар.
Speaker A
Тоже бізде тоқ ішекте сіңіріледі.
Speaker A
Не себептен су, дәрумен, минерал тұздар тоқ ішекте сіңіріледі, өйткені олар қорытуды қажет етпейді.
Speaker A
Вообще оларды қорытуды қажет жоқ, оларды полимерлерді мономерлерге біз ыдырата алмаймыз.
Speaker A
Оларда ондай заттар жоқ.
Speaker A
Сол себептен қорытылатын заттардың барлығы бізде асқазанда, біздің аш ішегімізге қорытылып сіңіріледі.
Speaker A
Тағына, ал су так как ешқандай ферменттің әсеріне түспейді, минералдар, дәрумендер тоже самое, олар тоқ ішекке келіп, сол жақта сіңіп кетеді екен.
Speaker A
Енді қараңдар, тоқ ішек бізде тоже үш бөлімнен тұрады.
Speaker A
И тоқ ішектің ең бірінші басталатын жері бізде соқыр ішек деп аталады.
Speaker A
Соқыр ішек дегеніміз міне, мына бір жақтан аш ішек келіп бітеді.
Speaker A
И тоқ ішектің басталатын бөлімі міне, мына бір жақ бізде аталады соқыр ішек.
Speaker A
Орысша бұны слепая кишка деп атайды.
Speaker A
Соқыр ішектің төменгі шетінде ұзындығы 8-9 см-дей болатын құрт тәрізді өсінді аппендикс болады.
Speaker A
Міне, мынау бізде аппендикс.
Speaker A
Аппендикс.
Speaker A
Яғни менде аппендикс болды, мен операция жасадым, менде соқыр ішек болды деп айтып жатады.
Speaker A
Ол на самом деле соқыр ішек емес, ол да именно аппендикс болып деген сөз.
Speaker A
Яғни ол біздің рудимент болып табылады, кезінде бізге белгілі бір қызмет атқарған ішектің бір бөлігі.
Speaker A
Қазіргі таңда оның атқаратын қызметі ол жақта бір екі лимфа түйіндері бар, иммунитеттің шеткі мүшесі болып табылады.
Speaker A
Но бірақ та ас қорытуға ешқандай оның қызметі жоқ, балапандар.
Speaker A
Енді қараңдар, тоқ ішек тік ішекпен.
Speaker A
Ал тік ішек аналь тесігімен аяқталады.
Speaker A
Тамақтың қорытылмаған қалдықтары аналь тесігі арқылы сыртқа шығарылады.
Speaker A
Енді қараңдар, ауыз арқылы тамақты шайнадық, сілекеймен шыладық, жұтқыншақ арқылы жұттық.
Speaker A
Өңеш арқылы асқазанға өткіздік.
Speaker A
Асқазанда біз оны асқазан сөлімен шылап, нәруыздарды ыдыратып алдық.
Speaker A
Ферменттер, өт жолы, панкреатин сөлі арқылы оларды біз тағы да қорыттық.
Speaker A
Одан кейін бар тоқ ішекке сумен минерал заттарды сіңірдік.
Speaker A
Енді бүкіл сіңіретін заттарды сіңіріп біттік.
Speaker A
Қалдық заттар енді бізде тоқ ішектен тік ішекке өтіп.
Speaker A
Тік ішектен дальше аналь тесігі арқылы унитазға, туалетке тастайды екен.
Speaker A
Тамақтың қорытылмаған қалдықтары бізде аналь тесігі арқылы шығарылады.
Speaker A
Міне, қараңдар, мына бір жақта біздің тоқ ішегіміз аяқталып келе жатыр.
Speaker A
Мына бір бөлік бізде аталады тік ішек.
Speaker A
Прямая кишка.
Speaker A
Яғни тік болғандықтан жамбас сүйегінің қуысында ол солай аталған.
Speaker A
И мына бір жақтағы біздің тесігіміз аталады аналь тесігі.
Speaker A
То есть қараңдар, ас қорыту жолы ол тұтас түтіктен тұрады.
Speaker A
Сол себептен ол өте ұзын.
Speaker A
Ауыз қуысынан басталып, аналь тесігіне аяқталады.
Speaker A
Және де осы жолдың аралығында қандай бөліктер бар, бөлімдер бар, бұның барлығын мен сендерге айтып бердім.
Speaker A
Бірақ, балапандар, ас қорыту бізде бұнымен аяқталмайды.
Speaker A
Естеріңде бар болса, бізде әлі ас қорыту бездері бар және олар өте қызықты и ОБТ-да көп сұралатын тақырыптардың бірі.
Speaker A
Егер де сендерге осы тақырып қызық болатын болса, төменге ас қорыту бездері деген комментарий жазып кетіңдер, мен сендерге түсіндіріп беремін.
Speaker A
Сонымен, балапандар, ас қорыту бөлімдерінің бірінші бөлімі бізде аяқталды.
Speaker A
Сендерге ұнады деген үміттемін.
Speaker A
Пожалуйста, міндетті түрде пайдалы сабақ үшін лайк басып, комментарий жазуды ұмытпаңдар, ал егер де сендер Reels, Stories арқылы күнделікті, иә, Instagram-да отырған кезде сабақ оқығыларың келсе, менің инста парақшама жазылыңдар.
