Speaker A
Moi drodzy, witajcie serdecznie na kanale po dłuższej przerwie. Dzisiaj chciałbym omówić z wami tegoroczną, czyli z 2020 roku, maturę z biologii.
Omówienie matury 2020 z biologii, analiza zadań i proponowane odpowiedzi z komentarzami eksperckimi.
Key Takeaways
- Znajomość właściwości fosfolipidów jest kluczowa do zrozumienia płynności błon komórkowych.
- Cholesterol wpływa na usztywnienie i zmniejszenie płynności błon komórkowych zwierząt.
- Nowe badania naukowe mogą zmieniać dotychczasowe poglądy, np. na temat powstawania komórek tłuszczowych.
- Precyzyjne rozumienie poleceń w zadaniach maturalnych (np. 'wykaż', 'podaj') jest niezbędne do uzyskania punktów.
- Wiedza biologiczna powinna być stosowana zgodnie z treścią zadania, a nie wykraczać poza nią.
Summary
- Analiza zadań maturalnych z biologii z czerwca 2020 roku, przesuniętych z powodu pandemii.
- Omówienie właściwości fosfolipidów i ich wpływu na płynność błon komórkowych.
- Wyjaśnienie roli cholesterolu w błonach komórkowych zwierząt.
- Dyskusja na temat powstawania nowych komórek tkanki tłuszczowej u dorosłych osób.
- Analiza budowy i funkcji ścian komórkowych roślin oraz tkanek roślinnych.
- Wskazówki dotyczące rozwiązywania zadań z czasownikami operacyjnymi takimi jak 'wykaż', 'podaj', 'określ'.
- Omówienie funkcji tkanki korka i jej budowy suberynowej.
- Wyjaśnienie etapów oddychania komórkowego i roli przenośników wodorowych.
- Komentarz do zadań wymagających wiedzy biologicznej i matematycznej.
- Podkreślenie zmieniającej się wiedzy naukowej i jej wpływu na interpretację zadań.
Chapters
- 00:00Wprowadzenie i omówienie matury 2020 z biologii
- 01:57Płynność błon komórkowych i wpływ temperatury
- 04:59Budowa ścian komórkowych i ich funkcje
- 07:06Przykłady tkanek roślinnych i ich funkcje
- 09:56Funkcje tkanki korka i jej budowa
- 11:11Oddychanie komórkowe i rola przenośników wodorowych
- 12:56Komentarze do zadań wymagających wiedzy i matematyki
- 17:17Podsumowanie i uwagi końcowe
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Z racji pandemii odbyła się ona miesiąc później, czyli w czerwcu zamiast w maju. Myślę, że możemy zaczynać. Nie będę czytał treści zadań. Myślę, że każdy może to zrobić we własnym zakresie.
Speaker A
Skupię się jedynie na proponowanych przeze mnie odpowiedziach i przy okazji, jeżeli miałbym coś do dodania odnośnie treści zadania, to postaram się to skomentować.
Speaker A
Zacznijmy od zadania numer 1. Do tekstu wrócimy na chwilę wtedy, kiedy będzie on naprawdę potrzebny.
Speaker A
Zadanie 11 jest bardzo proste do zrobienia, jeżeli tylko wiecie o jednej rzeczy. Chodzi w nim o to, że główki fosfolipidów są hydrofilowe, a ogonki są hydrofobowe.
Speaker A
Możemy skorzystać ze związku frazeologicznego „swój do swego ciągnie”. Przekładając to na język biologiczny, w kontekście tego zadania chodzi mi o to, że hydrofilowe fragmenty będą się łączyć z hydrofilowymi, a hydrofobowe z hydrofobowymi.
Speaker A
W związku z tym hydrofilowa główka fosfolipidu nie ma za bardzo opcji, żeby łączyła się z hydrofobowymi ogonkami.
Speaker A
Z tego powodu odpowiedź A wydaje się najbardziej prawdopodobna. I to w zasadzie tyle w tym zadaniu.
Speaker A
Idziemy dalej. Zadanie 1. Żeby rozwiązać je poprawnie, potrzebujemy cofnąć się na chwilę do tekstu.
Speaker A
W drugim akapicie jest napisane: „Płynność dwuwarstwy zależy między innymi od budowy cząsteczek fosfolipidów. Jest ona tym bardziej płynna, im więcej w niej cząsteczek fosfolipidów z krótkimi i nienasyconymi łańcuchami węglowodorowymi.
Speaker A
Na płynność błon ma również wpływ temperatura. Jej wzrost skutkuje zwiększeniem płynności dwuwarstwy.” Przejdźmy teraz do treści zadania. Na podstawie tego, co przeczytałem przed chwilą, ewidentnie można stwierdzić, że kiedy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu jednokomórkowego zwiększy się.
Speaker A
Natomiast temu zjawisku będzie przeciwdziałać zmiana składu błony komórkowej polegająca na tym, że będzie więcej cząsteczek o dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych. W tekście było napisane, że nienasycone kwasy tłuszczowe tę płynność zwiększają tak samo jak krótkie łańcuchy
Speaker A
kwasów tłuszczowych. My chcemy temu przeciwdziałać, więc stosujemy coś zupełnie odwrotnego. I to tyle. Zadanie 13 wymaga wiedzy krótko i na temat. W komórkach zwierzęcych, a dokładniej w ich błonach komórkowych, znajduje się cholesterol, który usztywnia dwuwarstwę fosfolipidową, zmniejsza jej płynność.
Speaker A
Odnośnie do zadania drugiego chciałbym zacząć od komentarza. Jest to przykład zadania, gdzie nadmiar wiedzy może być szkodliwy, jakkolwiek bezsensownie by to nie brzmiało.
Speaker A
Przy okazji tego zadania uczniowie zwracali uwagę na to, że stwierdzone jest, jakoby u dorosłej osoby nie mogły powstawać nowe komórki tkanki tłuszczowej.
Speaker A
Ja przedstawię bardzo skrótowo owoc moich poszukiwań w tym temacie. Znalazłem dwa artykuły naukowe z czasopisma Nature. Jeden z 2008, a drugi bodajże z 2018 roku. Pierwszy z nich potwierdzał tę tezę, natomiast drugi stwierdzał, że jednak w pewnych okolicznościach komórki tkanki
Speaker A
tłuszczowej żółtej u dorosłego człowieka mogą się tworzyć od nowa, nie tylko rosnąć. I powiem tak, wiedza wiedzą, ale w treści mamy pewne informacje, które nas zobowiązują.
Speaker A
Poza tym pamiętajcie, wiedza w naukach przyrodniczych często się aktualizuje i może okazać się, że to, czego [odchrząknięcie] uczyliśmy się jakiś czas temu, z racji tego, że odbyły się nowe badania, może być już nieaktualne.
Speaker A
Żeby nie drążyć zbytnio tematu, przeczytam wam moją odpowiedź. Liczba tych komórek u dorosłego człowieka może się zmieniać, w związku z tym nie jest stała. Obecne w tkance łącznej fibroblasty mogą się dzielić, dzięki czemu ich liczba rośnie. Z fibroblastów
Speaker A
mogą z kolei powstawać inne komórki tkanki łącznej, na przykład komórki tkanki tłuszczowej. Pozostaje nam poczekać do sierpnia na wzorzec odpowiedzi, który jednoznacznie ujawni to, jak Centralna Komisja Egzaminacyjna ma zamiar oceniać różne odpowiedzi do tego zadania. Przejdźmy do zadania 31 i od razu zaczniemy sobie od
Speaker A
poszczególnych odpowiedzi. Pierwszy punkt. Włókna celulozowe ułożone w ścianie pierwotnej poprzecznie do osi wzrostu, kierunku wzrostu, ograniczają wzrost komórki na grubość.
Speaker A
Powiem tak, w tym twierdzeniu nie ma się do czego przyczepić. Te włókna poprzeczne jak najbardziej są. I skoro są syntetyzowane jako pierwsze, a dopiero później dochodzą włókna podłużne, a dzięki temu komórka rośnie na długość, to można mniej więcej
Speaker A
wywnioskować z tekstu, to ja bym nie szukał tutaj fałszywości stwierdzenia. Dlatego dałem prawda. W drugim przypadku doczepię się jednego słowa. Brak.
Speaker A
Brak w ścianie pierwotnej włókien celulozowych i tak dalej. Te włókna ułożone równolegle jest napisane w tekście, że pojawiają się później, a nie, że nie ma ich w ogóle. Z tego powodu całe zdanie jest fałszywe. W przypadku numer trzy również zwrócę
Speaker A
uwagę na jedno słowo, a w zasadzie wyrażenie ściana wtórna, nie powinno być ściana pierwotna.
Speaker A
W tekście jest napisane wprost, że ściany wtórne powstają wtedy, kiedy dojdzie już do zakończenia wzrostu.
Speaker A
W zadaniu 32 trzeba zwrócić, jak wszędzie zresztą, uwagę na czasowniki operacyjne. Jest napisane, że trzeba wykazać związek budowy komórek korka z jego funkcją.
Speaker A
Ja zastosowałem takie wykazanie. Komórki korka posiadają wtórną ścianę komórkową wysyconą suberyną. To substancja o właściwościach hydrofobowych. Dzięki temu korek skutecznie chroni roślinę przed utratą wody. Powiem tak, często granica między „wykaż” a „wyjaśnij” jest dość cienka.
Speaker A
Starałem się nie przekraczać jej za bardzo i w miarę możliwości w trzech zdaniach przedstawić sensowną odpowiedź.
Speaker A
Mam nadzieję, że będzie zgodna z tym, co komisja egzaminacyjna zaproponuje. W zadaniu 33 mamy inne czasowniki operacyjne: podaj i określ.
Speaker A
Czyli w skrócie podaję przykład tkanki i dodaję do tego argument w postaci określenia, jaką funkcję ta tkanka pełni w roślinie.
Speaker A
Do tego oczywiście dochodzi wiedza, gdzie ta lignina się znajduje. Takie najczęściej występujące wymieniane tkanki, których ściany ulegają lignifikacji, to właśnie drewno i sklerenchyma.
Speaker A
Zatem przykładem takiej tkanki jest drewno. Funkcja drewna to transport wody i soli mineralnych w roślinie.
Speaker A
Przykładem takiej tkanki jest sklerenchyma. Wzmacnia ona roślinę, dzięki czemu jest bardziej odporna na uszkodzenia mechaniczne.
Speaker A
Uważam, że to powinno wystarczyć. Przechodzimy dalej. W zadaniu numer 4 trzeba zwrócić uwagę na obydwa podpunkty. Pierwszym mamy podać widoczną na zdjęciu cechę. I to tyle. Tylko ją podajemy.
Speaker A
W arenchymie obecne są znacznej wielkości przestwory międzykomórkowe wypełnione powietrzem. To niesłychanie typowa, właściwa dla tej tkanki cecha. Nie ma sensu szukać tutaj czegoś innego. W zadaniu 42 uwaga: mamy nie odnosić się do funkcji przewietrzającej. To raz. Druga sprawa,
Speaker A
ma to być napisane w odniesieniu do roślin wodnych i jest to też tylko podanie, określenie funkcji. Zatem tkanka ta zmniejsza ciężar właściwy roślin wodnych, dzięki czemu mogą one łatwiej unosić się w toni wodnej.
Speaker A
Nie uważam, że trzeba byłoby tutaj wyjaśniać, dlaczego zmniejszają one ciężar właściwy. Nie jest tak napisane w pytaniu. W zadaniu 51 niestety trzeba mieć wiedzę. Zatem powiedzmy wprost, przenośniki wodorowe FADH2 i NADH + H+ są ewidentnie wykorzystywane w łańcuchu oddechowym, a
Speaker A
acetylokoenzym A w cyklu Krebsa. Uwaga, nie można tutaj podawać innych odpowiedzi dla acetylokoenzymu A, na przykład synteza cholesterolu albo synteza kwasów tłuszczowych, bo to mają być etapy oddychania komórkowego, więc tylko taka odpowiedź powinna być uznana według mnie. W drugim zadaniu
Speaker A
mamy odrobinę matematyki. Po pierwsze należy stwierdzić, że w cząsteczce kwasu laurynowego jest 12 atomów węgla, co daje nam sześć cząsteczek acetylokoenzymu, a po betaoksydacji na jedną cząsteczkę cholesterolu trzeba zużyć tych cząsteczek acetylokoenzymu A, więc 18 podzi cząsteczki kwasu laurynowego. Koniec
Speaker A
zadania. Zadanie 53 no niestety wymaga odrobinę wiedzy, choć można to wykombinować. Funkcją mię...
Speaker A
synteza enzymów i hormonów. Skóra z syntezy to witaminy z grupy D, a śledziona jest najbardziej związana z układem odpornościowym tudzież utylizacją zużytych erytrocytów. Zostaje nam wątroba jako centrum metaboliczne w organizmie, taki narząd, gdzie bardzo wiele różnych substancji jest
Speaker A
metabolizowanych, wiele substancji jest syntetyzowanych, w tym cholesterol i na tym możemy zakończyć. Jeżeli potrzebujecie potwierdzenia, to możecie sobie wpisać takie pytanie w przeglądarce i na pewno wam wyskoczy wątroba.
Speaker A
W zadaniu 54 tutaj wiedza wiedzą, ale warto się odnieść też do tekstu, dlatego cofniemy się na chwilę do niego.
Speaker A
Pod koniec drugiego akapitu jest coś napisane o zwierzętach nieprzemieszczających się, takich jak ostrygi, omółki. Gromadzony jest glikogen i magazynuje go także wiele pasożytów jelitowych, między innymi glista ludzka. Kiedy to przeczytaliśmy, to możemy wrócić do zadania.
Speaker A
I wybieramy właśnie glikogen. Teraz szukamy najlepszego uzasadnienia. Na pewno nie jest on bezpośrednim substratem oddychania komórkowego, bo może być nim w zasadzie glukoza, jeżeli zaczynamy od glikolizy.
Speaker A
Duże zapasy energii to lepsze są tłuszcze od tego, zatem nie za bardzo glikogenu odpowiada i drogą wykluczenia zostaje nam trzy. Oddychają one beztlenowo i energię uzyskują wyłącznie w procesie glikolizy, oczywiście domykanej najczęściej fermentacją mlekową, po to, żeby zregenerować
Speaker A
przenośniki wodorowe zużyte podczas glikolizy. To taki komentarz z mojej strony na przyszłość. Zadanie szóste. Tutaj najważniejszy jest czasownik operacyjny. Opisz. Opisz oznacza, że mamy opisać. Co to znaczy opisać? Opisujemy wszystko po kolei, co mielibyśmy, tak jak tutaj jest napisane,
Speaker A
zrobić w doświadczeniu. Nie wyjaśniamy, nie tłumaczymy, tylko opisujemy to, co widzimy. Jak w literaturze pięknej. Zaczynamy. Za pomocą pipety należy pobrać wodę z wodnej hodowli pantofelków.
Speaker A
Następnie kilka kropli trzeba umieścić na szkiełku podstawowym. Następnym krokiem jest dodanie sproszkowanego grafitu do tak przygotowanego preparatu, który trzeba jeszcze przykryć szkiełkiem nakrywkowym.
Speaker A
Po włączeniu mikroskopu, umieszczeniu pod nim preparatu, włączeniu oświetlenia i ustawieniu ostrości, możemy dokonać obserwacji sposobu poruszania się orzęsków. Tak to opisałem. Mam nadzieję, że gdybym ja tak napisał na egzaminie, to miałbym zaliczone. Uwaga, nie trzeba używać wszystkich elementów, które nam
Speaker A
tutaj podano. Na przykład nie widzę sensu użycia lupy albo termometru. Nie są one w ogóle potrzebne, tym bardziej, że tekst sugeruje obserwację pod mikroskopem. Wystarczy. Teraz zadanie numer 7. Tutaj przyda się znajomość fizjologii aparatów szparkowych.
Speaker A
Pamiętajcie, że w tym przypadku mamy sformułować wyjaśnienie, czyli ciąg przyczynowoskutkowy, tak jakby egzaminator tego nie rozumiał i mielibyśmy mu to wyjaśnić.
Speaker A
Staram się właśnie w ten sposób przedstawiać uczniom metodę odpowiedzi na tego typu zadania. Ja wyjaśniłem to tak.
Speaker A
Jeśli w wyniku osmozy dojdzie do napływu wody do komórki roślinnej, to przechodzi ona również do wakuoli. To zwiększa turgor komórki szparkowej.
Speaker A
Ściana komórkowa tej komórki ma różną grubość w różnych miejscach. Dlatego rosnący turgor powoduje wygięcie się komórek szparkowych w taki sposób, który skutkuje otwarciem się aparatu szparkowego.
Speaker A
Trzeba było odnieść się do widocznej na rysunku cechy ściany komórkowej. No i ta cecha, myślę, jest dosyć oczywista, jeżeli się przypatrzymy, dlatego że zewnętrzna część jest cieńsza, to bardziej się wygina pod wpływem zwiększającego się turgoru, co tak zmienia kształt komórek szparkowych, że
Speaker A
one się odginają na zewnątrz, a aparat szparkowy otwiera się. Przejdźmy do zadania ósmego. W zadaniu 81 trzeba zaznaczyć, uwaga, dwa poprawne wnioski, czyli nie problemy badawcze, a to, co wynika z tego doświadczenia, czyli to, co wyszło w trakcie jego przebiegu. Ja wybrałem
Speaker A
odpowiedź A. Tutaj nie mam się do czego przyczepić, bo to widzę w tabelce. Dlaczego odrzuciłem odpowiedź B?
Speaker A
Zauważcie jedną rzecz. Przykład B to nie jest wniosek, to problem badawczy. I tym sposobem z racji tego, że on jest merytorycznie poprawny odnośnie tego zadania można się zmylić i zaznaczyć AB i przejść dalej. Dlatego czytajcie całą treść zadania zawsze.
Speaker A
Odpowiedź C. No raczej powinno być odwrotnie, ponieważ wraz z dostarczaniem większej ilości nawozów azotowych ta zawartość białka rośnie. Koniec.
Speaker A
W przypadku D ja nie badałem sytuacji, gdzie jest niedobór azotu. Była sobie jakaś gleba i ja dostarczałem większej ilości azotu w postaci nawozu. Tyle co do przykładu F, nigdzie tutaj nie ma napisanych rozmiarów liści ani łodyk, więc ja tego nie wiem, więc nie mogę
Speaker A
tego zaznaczyć. Zostawiamy odpowiedź A oraz E. W zadaniu 82. No cóż, tutaj jest potrzebna wiedza z roślin. Pamiętajcie, rośliny jednopienne, ja to mnemotechnicznie mówię tak, na jednym pniu, czyli na jednej roślinie mają organy męskie i żeńskie rozrodcze, a
Speaker A
dwupienne odwrotnie na dwóch różnych. I tak jest właśnie tutaj. Jest to roślina dwupienna, ponieważ kwiaty męskie i kwiaty żeńskie są na odrębnych roślinach.
Speaker A
W zadaniu 83 trzeba koniecznie odnieść się do tekstu, czyli wypisać mamy z niego dwie cechy, a do tego trzeba jeszcze podać na czym to przystosowanie polega, czyli też nie wyjaśniamy, a tylko podajemy.
Speaker A
Kwiatostany wyrastające na długich i wiodkich osiach ułatwiają wywiewanie pyłku z kwiatów męskich. Słupki z pędzelkowatym znamieniem mogą sprawniej wychwytywać ziarna pyłku z wiatru.
Speaker A
Starałem się przepisać to, co było w tekście, w sensie wspomniane cechy, a potem podać do tego krótkie opracowanie i tyle. Idziemy dalej.
Speaker A
Zadanie w stylu zadania 91 to niestety częsta zmora maturzystów, czyli problemy badawcze. Mimo tego, że takie zadania wydają się bardzo proste, krótkie i przyjemne, to są popełniane często błędy, które niestety zabierają punkty maturzystom, a można tego uniknąć. Zatem
Speaker A
jak w tym przypadku najlepiej moim zdaniem, można byłoby ten problem sformułować. Otóż mamy wniosek, więc trzeba jakby cofnąć się nieco w czasie i doprowadzić do powstania problemu badawczego, który był podstawą do przeprowadzenia doświadczenia, które z kolei dało nam wniosek. Nasz wniosek to
Speaker A
względnie wysoka temperatura przyspiesza kwitnienie rzotkiewnika, skoro jest napisane po pierwsze temperatura, a po drugie przyspiesza, po trzecie kwitnienie. No i oczywiście czego? Rzodkiewnika. To tak sformułujemy problem badawczy. Jaki jest wpływ temperatury na tempo kwitnienia rzotkiewnika.
Speaker A
Zauważcie, że wszystkie elementy, które wymieniłem wcześniej, uwzględniłem teraz w odpowiedzi, czyli temperatura, tempo, czyli ten aspekt związany z czasem, proces, czyli kwitnienie i roślinę, której to dotyczy, czyli rzotkiewnik. Taki problem badawczy, moim zdaniem powinien zostać tutaj uznany.
Speaker A
W zadaniu 92 trzeba skorzystać tym razem [odchrząknięcie] z wiedzy i jeżeli dobrze przyjrzycie się na rządkiewnika na podanej ilustracji to zauważycie na przykład jego liście mają nerwację pierzastą a system korzeniowy jest palowy czyli mamy obecny korzeń główny i
Speaker A
korzenie przybyszowe. To pozwala zaklasyfikować rzodkiewnika do roślin dwuliściennych. Jeszcze wyszukałbym może to, że elementy okwiatu są w ilości podzielnej przez 4.
Speaker A
Aczkolwiek tego rodzaju cechy są rzadko wymieniane, zatem nie sugeruję ich w odpowiedzi takiej pierwszego rzutu. W zadaniu 93 tutaj potrzeba trochę pomysłowości. No zastanówcie się, macie laboratorium i trzeba zrobić doświadczenie, to jaką roślinę wybierzecie? Ogólnie organizm. Czy ma to
Speaker A
znaczenie, że jest organizm eukariotyczny czy prokariotyczny? To zależy co robicie, bo niektóre doświadczenia trzeba przeprowadzać raczej na bakteriach. Tak? Nie musi to być organizm eukariotyczny, ale krótki cykl życiowy to już zdecydowanie, bo przecież zależy wam, żeby doświadczenie zrobić w miarę szybko, a nie czekać
Speaker A
kilka lat. Rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe. Czy ja wiem, czy to jest takie konieczne? bezpłciowe jest jak najbardziej w porządku, jeżeli chcecie mieć szybko dużą ilość organizmów, ale jeżeli zależy wam na badaniu, na przykład rekombinacji materiału genetycznego, to wyłącznie bezpłciowe
Speaker A
rozmnażanie to uniemożliwi. Łatwość z kolei rozmnażania, to jest istotne, że można łatwo to robić, nawet jeżeli jest to rozmnażanie płciowe i małe rozmiary, no bo po co wam duże laboratorium, kiedy możecie mieć małe. A z kolei F odporność na czynniki
Speaker A
środowiska to tutaj jest bez sensu, bo w laboratorium robicie sobie takie warunki, jakie chcecie.
Speaker A
W zadaniu 10, a dokładniej 101 zwróćmy uwagę na jedną rzecz. Odróżnienie po cechach morfologicznych, czyli w skrócie to, co widzicie gołym okiem.
Speaker A
A jeżeli macie różne płcie, to widzicie gołym okiem różnice, które wynikają z czego? z dymurfizmu płciowego. Tutaj była potrzebna odrobina wiedzy, mianowicie znajomość przynajmniej tego jednego pojęcia.
Speaker A
W drugim podpunkcie mamy określenie i uzasadnienie, czyli stawiamy sobie tezę i dokładamy do niej argument.
Speaker A
Ochary to zagniazdowniki. Po wykluciu pilsklęta są wodzone przez rodziców w kierunku wody, niekiedy na bardzo dalekie dystanse. To powinno wystarczyć w zupełności.
Speaker A
Jeśli macie jakieś wątpliwości, to wpiszcie w przeglądarce gniazdowniki, za gniazdowniki i będziecie mieli wówczas odpowiedź na to, kiedy możemy mówić o jakim rodzaju pisklą.
Speaker A
Uwaga, to już drugi raz jak ostatnio pojawiło się odniesienie do gniazdowników i zagniazdowników. W zadaniu 103 mamy tylko określić czynnik, czyli stwierdzamy, że jest taki bądź taki. Jeżeli uważnie przeczytacie tekst, to okazuje się, że Ochary preferują opuszczone nory po dzikich
Speaker A
zwierzętach i tam wiją swoje gniazda. Co za tym idzie, sugerowaną przeze mnie odpowiedzią będzie ilość dostępnych nor opuszczonych przez dzikie zwierzęta.
Speaker A
W zadaniu 11 trzeba skorzystać z wiedzy z anatomii i fizjologii człowieka. I w tym przypadku od początku. Pierwsze zdanie w zasadzie całkowicie prawidłowo opisuje mięsień poprzecznie prążkowany.
Speaker A
Tutaj nie ma się do czego przyczepić. W drugim przypadku, jeżeli macie świadomość tego, że komórki mięśnia sercowego są połączone wstawkami, a w tych wstawkach są połączenia międzykomórkowe typu Nexus, które przewodzą jony, tak w skrócie, to tutaj też nie ma się do czego
Speaker A
przyczepić. Ma to sens w skrócie. I ostatnia rzecz, ściana jelita i tkanka mięśniowa gładka. Tutaj też nie ma się do czego przyczepić. Uważam, że bez problemu każde z tych zdań można uznać za prawidłowe.
Speaker A
W zadaniu 121 trzeba pamiętać o tym, składnikiem czego jest jod, a jest on składnikiem hormonów tarczycy i jak działają hormony tarczycy, czyli podnoszą tempo metabolizmu. Co za tym idzie, niedobór jodu prowadzi do obniżenia tempa metabolizmu w organizmie na skutek zmniejszenia wydzielania
Speaker A
hormonów tarczycy. powinno wystarczyć w zupełności. W zadaniu drugim pamiętajcie o tym, że trzeba uwzględnić dwa czynniki, czyli musimy odnieść się do diety niskosolonej, to jest raz. A druga sprawa do restrykcyjnego ograniczenia pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Zatem nisko solona dieta zawiera bardzo mało
Speaker A
soli, która obecnie jest jodowana, co zmniejsza ilość dostarczanego jodu do organizmu. Ponadto cennym źródłem tego pierwiastka jest pokarm pochodzenia zwierzęcego, zatem jego rygorystyczna eliminacja z diety dodatkowo może pogłębić niedobór jodu.
Speaker A
W zadaniu 13 trzeba wiedzieć co nieco na temat procesów zachodzących w nefronie. Otóż jak macie glukozę, ale też aminokwasy i inne takie substancje, które są potrzebne organizmowi, ale jednocześnie ulegają filtracji w kłębuszku nerkowym, to w kanaliku pierwszego rzędu czy tam
Speaker A
proksymalnym to będą one ulegały wchłanianiu zwrotnemu, czyli resorpcji i to właśnie dotyczy glukozy. Zatem inulina w przeciwieństwie do glukozy nie będzie ulegać resorpcji w kanaliku krętym pierwszego rzędu nefronu. Tyle. W zadaniu numer 14 warto zwrócić uwagę na to po pierwsze co się dzieje podczas
Speaker A
niedoboru surfaktantu i jaka jest jego funkcja. mianowicie, że surfaktant tak nam nawilża pęcherzyki płucne, jest środkiem powierzchniowo czynnym, że one się nie zlepiają i nie zapadają podczas wydechu.
Speaker A
I to jest bardzo ważne, żeby co zachować właściwą powierzchnię wymiany gazowej, bo od tego są pęcherzyki płycne. Co za tym idzie, jeżeli dojdzie do rozwoju zespołu błon szklistych, to wiąże się to ze zmniejszeniem powierzchni wymiany gazowej, a organizm będzie próbował to
Speaker A
nadrobić. Zatem w zadaniu 141 napisałem: "Zespół błon szklistych wynika z niedoboru surfaktantu. Surfaktant zapobiega zapadaniu i sklejaniu się pęcherzyków płucnych w czasie wydechu. Z powodu jego niedoboru pęcherzyki zapadają się i sklejają się, co zmniejsza efektywną powierzchnię wymiany gazowej. W związku z tym organizm
Speaker A
noworodka chcąc poprawić gorszą wymianę gazową przyspiesza i pogłębia oddechy. Tyle powinno wystarczyć. W drugim przypadku podajemy przykład cechy i tą cechą jest obecność według mnie między innymi ciałek blaszkowatych w pneumocytach typu drugiego, które to ciałka blaszkowate zawierają fosfolipidy, a fosfolipidy są
Speaker A
składnikiem surfaktantu. I ta druga część odpowiedzi to jest już wykazanie. Idźmy dalej. W zadaniu 151 podstawa to uważna analiza wykresu i odrobina znajomości fizjologii człowieka. W pierwszym podpunkcie zmiana temperatury otoczenia z 20 do 10 stopni w skali Celsjusza prowadzi do
Speaker A
podniesienia tempa metabolizmu, co umożliwia uwalnianie większej ilości energii w postaci ciepła, a tym samym ogrzewanie organizmu. Pamiętajcie, że tutaj mamy czasowniki operacyjne.
Speaker A
Najpierw mamy podać przykład, a potem określić jeszcze wpływ tej reakcji na utrzymanie względnie stałej temperatury ciała. Czyli potrzebujemy tak naprawdę dwóch twierdzeń. I takie dwa twierdzenia przedstawiłem w drugim podpunkcie. Zmiana temperatury otoczenia z 40 do 50 stopni w skali
Speaker A
Celjusza prowadzi do bardziej intensywnego pocenia się. Dzięki temu wraz z parującym z powierzchni ciała, potem z organizmu uwalnia się więcej energii cieplnej dzięki dużemu ciepłu parowania wody, co ochładza organizm.
Speaker A
Moim zdaniem powinno to wystarczyć. W zadaniu 152 uwaga, mamy wyjaśnienie i musimy uwzględnić funkcję hormonów tyreotropowego oraz hormonów tarczycy.
Speaker A
Zatem utrata dużych ilości ciepła przez organizm pobudza ośrodek termoregulacji w podwzgórzu, który będzie dążył do przywrócenia właściwej temperatury ciała. pod wzgórza stymuluje przysadkę mózgową do wydzielania większej ilości TSH, który to hormon pobudza tarczycę do wydzielania większych ilości jej
Speaker A
hormonów. Hormony tarczycy zwiększają tempo przemian metabolicznych w organizmie, co prowadzi do uwalniania większej ilości energii cieplnej i ogrzania organizmu.
Speaker A
Tak, teraz zastanawiam się, czy to podwzgórze było tutaj konieczne. Zobaczymy, jak komisja egzaminacyjna to oceni. Ja wolałem odnieść się do środka termuregulacji.
Speaker A
On w treści został wspomniany, choć nie bezpośrednio, że znajduje się w podwzgórzu, ale że w ogóle istnieje.
Speaker A
Zadanie 161 mogło być kłopotliwe dla uczniów, którzy zaczęli to wszystko za bardzo analizować. Mianowicie, jeżeli zaczęlibyście sobie układać kombinacje pomiędzy ojcem, matką z danymi genotypami oraz dzieckiem, to można byłoby tutaj się bardzo pogubić.
Speaker A
Poza tym naszym zadaniem było podanie wszystkich możliwych genotypów. I co jest tutaj ważne? Ważne jest to, że matka dziecka ma to do siebie, że nie ma nietolerancji laktozy, więc ona powinna mieć przynajmniej jeden allel dominujący. I takie genotypy
Speaker A
zasugerowałem w jej przypadku. Drugi allel może mieć dowolny, więc może to być L wielkie x 2 albo L wielkie L małe 1 albo L wielkie L małe 2. Takie może mieć genotypy matka dziecka. Natomiast i dziecko i ojciec uwaga, mają
Speaker A
nietorelancję laktozy, ale w wersji pierwotnej, czyli taką pojawiającą się w dorosłości. W związku z tym zarówno ojciec jak i dziecko mogą mieć dwa allele małe L1 albo małe L1 małe L2, ponieważ ten allel małe L2 jest recesywny wobec innych
Speaker A
wymienionych, więc nie będzie się ujawniał ani w przypadku ojca, ani w przypadku jego dziecka.
Speaker A
A że mamy napisać wszystkie możliwe genotypy, to nie wybieramy sobie jednej z wielu kombinacji, tylko dajemy wszystkie możliwe opcje, które właśnie przed chwilą wam przedstawiłem.
Speaker A
W zadaniu 162 mamy określić prawdopodobieństwo wystąpienia wrodzonej nietolerancji laktozy, czyli homozygota L2 małe L2 małe.
Speaker A
Rodzice nie mają żadnych objawów, więc powinni posiadać jeden allel dominujący L wielkie. Ale każde z nich do tego powinno mieć allel L2 małe, dlatego że tylko homozygota L2 małe L2 małe będzie miała wrodzoną postać nietolerancji.
Speaker A
W związku z tym skoro każdy z rodziców ma 50% szansy na przekazanie recesywnego allelu, to szansa na homozygotę recesywną wynosi 25%.
Speaker A
Co za tym idzie, rodzice mają 25% szansy na urodzenie dziecka z wrodzoną nietolerancją laktozy. Uważajcie tutaj na to, że nie chodzi o dowolną postać nietolerancji u dziecka, ale o nietolerancję wrodzoną, czyli homozygota L2 małe L2 małe. W zadaniu 163 ratuje
Speaker A
nas tylko wiedza o laktozie. Jest to ewidentnie cukier odżywczy i składa się z glukozy i galaktozy. Zatem po hydrolizie laktozy takie monocukry otrzymamy.
Speaker A
W kolejnym zadaniu również potrzebujemy wiedzy. Mianowicie od razu możemy wykluczyć ślinianki, wątrobę oraz trzustkę, ponieważ nie są to elementy przewodu pokarmowego, gdzie się odbywa trawienie, a są to narządy wydzielające do przewodu pokarmowego. Teraz tak, czy w żołądku może być trawienie laktozy? No
Speaker A
to jest kwestia wiedzy właśnie, że laktaza jako enzym trawiący laktozę będzie wydzielana w jelicie cienkim. Na dobrą sprawę żołądek to przede wszystkim trawienie białek, a pomimo wydzielania na przykład w żołądku lipazy żołądkowej, to trawienie tłuszczów też nie jest tam
Speaker A
zbytnio efektywne. Zatem skojarzenie żołądka jako narządu przewodu pokarmowego, w którym trawią się przede wszystkim białka, myślę, że jest jak najbardziej zasadne.
Speaker A
Zostaje nam zatem jelito cienkie w tym zadaniu. W zadaniu 16 i 5 trzeba zwrócić uwagę na to, że nietolerancja laktozy u osoby dorosłej może być albo wrodzona, albo nabyta. A jak jest nabyta, to jest często związana z jakąś inną chorobą.
Speaker A
Dlatego pacjenta, u którego pojawiły się objawy nietolerancji laktozy, trzeba dokładnie zbadać, żeby wykluczyć poważniejszą chorobę.
Speaker A
Jeżeli nietolerancja laktozy pojawiła się u osoby dorosłej, to jej przyczyną może być inne poważne schorzenie, które należy zdiagnozować. Mówimy wówczas o nietolerancji nabytej. Stwierdzenie nietolerancji o podłożu genetycznym pozwala z większą dozą pewności wykluczyć przyczynę inną niż wrodzona. W
Speaker A
szóstym zadaniu potrzebujemy tak naprawdę sformułować dwa wyjaśnienia. Zatem będzie dużo pisania. Wrodzona nietolerancja laktozy jest uznawana za chorobę dlatego, że jej objawy występują od początku życia. Laktoza jest głównym składnikiem pokarmu noworodka, a brak jego tolerancji prowadzi do niedożywienia dziecka i poważnych
Speaker A
zaburzeń rozwoju. Chyba że zastosuje się leczenie w postaci specjalnego pożywienia. Pierwotna nietolerancja laktozy nie jest uznawana za chorobę, dlatego że jej objawy pojawiają się w dorosłym wieku i nie zaburzają rozwoju człowieka. powodują jedynie nieprzyjemne dolegliwości, które nie wymagają
Speaker A
leczenia, a jedynie zmiany diety na taką, która jest pozbawiona laktozy. W zadaniu 17 ratuje nas uważna analiza rodowodu. I tutaj pamiętajcie, że mamy wykluczyć jedną z proponowanych metod dziedziczenia.
Speaker A
Wybieramy sobie taką, którą możemy wykluczyć z największą dozą pewności. Jest to dziedziczenie cechy w sposób sprzężony z płcią dominujący.
Speaker A
Jeśli byłaby to choroba dominująca sprzężona z płcią, czyli z allelem na chromosomi X, to chory ojciec musiałby mieć wszystkie córki chore. Ojciec z pary numer 3 ma jednak wśród potomstwa także córki zdrowe.
Speaker A
Dla bardzo dociekliwych osób, jeżeli założymy sobie, że będzie to cecha sprzężona z płcią dominująca, ale na chromosomie Y, co się zdarza ekstremalnie rzadko, ale teoretycznie jest możliwe, to także wtedy możemy wykluczyć to dziedziczenie. Jak ponownie odwołujemy się do wspomnianego
Speaker A
wcześniej ojca, ale patrzymy na jego synów, ponieważ synowie otrzymują od ojca chromosom Y. I są wśród potomstwa zarówno synowie z wadą, jak i bez niej.
Speaker A
Czyli też możemy wykluczyć dziedziczenie sprzężone z płcią w ekstremalnie rzadkim przypadku, kiedy to allel warunkujący daną cechę znajduje się na chromosomie Y.
Speaker A
Zadanie 18 to przykład epistazy. Tak się nazywa to zjawisko. Kiedy macie dwa geny, które współdziałają ze sobą w taki sposób, że jeden, można powiedzieć, maskuje działanie drugiego w kontekście determinacji jednej cechy. I tym maskującym genem jest właśnie gen z
Speaker A
allelami D wielkie, D małe. Kiedy mamy homozygotę recesywną z dwoma recesywnymi allelami D, to wtedy nie ma żadnego ubarwienia. jest zahamowana synteza barwnika, który z kolei to jest barwnik determinuje nam gen o allelach b wielkie i b małe. Podsumowując, żeby mysz miała
Speaker A
barwę sierści czarną potrzebuję mieć czarny barwnik, a co za tym idzie przynajmniej jeden dominujący allel genu B wielkie i przynajmniej jeden dominujący allel genu d wielkie po to żeby w ogóle syntetyzowała barwniki. Co za tym idzie proponowane genotypy w
Speaker A
pierwszym podpunkcie to B wielkie, B wielkie, D wielkie, D wielkie, B wielkie, Belkie, Delkie, D małe, Belkie, B małe, Delkie, Delkie oraz Belkie, B małe, Delkie, D małe. Takie cztery genotypy dadzą nam czarne umaszczenie myszy.
Speaker A
W drugim podpunkcie potrzebujemy zrobić krzyżówkę i w tym celu warto zwrócić uwagę na to, że samiec będzie dawał jedną gametę, więc nie ma potrzeby robić krzyżówki 4 na 4. Jedynie samica da ctery, więc wymiary tabelki to 4 na 1.
Speaker A
Taką krzyżówkę wykonałem. Po analizie informacji wprowadzającej wyciągam wniosek, że dwie myszy będą białe. Te które są homozygotami recesywnymi względem genu D.
Speaker A
Jedna będzie czarna, ta B wielkie, B małe, D wielkie, D małe i a jedna brązowa 2 x B małe oraz D wielkie D małe. I tak też zapisałem stosunek fenotypowy.
Speaker A
W 19 zadaniu powinna wystarczyć uważna analiza schematu. Mam na myśli podpunkt pierwszy. Zatem skoro najpierw dim timminowy powoduje odkształcenie się fragmentu cząsteczki DNA, to następnie widać na schemacie, że enzym nacina uszkodzoną nić. Kiedy ją natnie, to trzeba uzupełnić brakujący
Speaker A
fragment zgodnie z zasadą komplementarności, a następnie te fragmenty ze sobą połączyć. Myślę, że taka kolejność jest nawet bez wiedzy do wydedukowania, mając do dyspozycji schemat. I teraz zadanie 192. Uwaga, ogromna pułapka. Napisane jest, że mamy wpisać nazwy, a nie numery. Kilku
Speaker A
uczniów mi pisało, że niestety zrobili inaczej. Co za tym idzie, może wiązać się to z utratą punktów. Chyba, że komisja egzaminacyjna uzna, że to jest tak nieistotne, że będzie uznawać też numery. Powiem szczerze, że to jest bardzo czepianie się w tym momencie i
Speaker A
uważam, że numery rzymskie powinny zostać uznane, bo to jest jednoznaczne. Niemniej jednak poczekamy jak to będzie w sierpniu.
Speaker A
Na schemacie oznaczonym literą a enzymem jest nukleaza, ponieważ nukleazy to enzymy oddzielające od siebie nukleotydy w kwasach nukleinowych DNA RNA. Uwaga, w podpunkcie B za syntezę odpowiedzialna jest polimeraza DNA, bo tu mamy fragment DNA, więc potrzebujemy polimerazy DNA,
Speaker A
która to DNA syntetyzuje. A w C podpunkcie liga, właściwe dla lig jest łączenie kwasów nukleinowych ze sobą.
Speaker A
fragmentów mniejszych w większe, więc tutaj też nie ma wątpliwości. Polimeraza RNA jest dystraktorem, podana jest niepotrzebnie.
Speaker A
W trzecim podpunkcie mamy wyjaśnienie i trzeba się tutaj odnieść do aspektów prozdrowotnych. No bo skoro ktoś musi unikać promieniowania słonecznego, to warto zwrócić uwagę dlaczego. I przyczyna choroby opisana w tekście też powinna zostać uwzględniona. Zatem moje wyjaśnienie brzmi tak:
Speaker A
Osoby chore na skórę pergaminową z powodu braku enzymów opisanego sposobu naprawy DNA nie mogą sprawnie przeprowadzać naprawy DNA, które zostały uszkodzone wskutek powstania dimeru tyminowego.
Speaker A
Dimery tyminowe powstają na przykład w wyniku narażenia na promieniowanie UV, które jest obecne w promieniowaniu słonecznym.
Speaker A
Niepoddane naprawie uszkodzone DNA może stać się na przykład przyczyną nowotworów skóry. Odnośnie do 20 zadania mam na myśli podpunkt pierwszy, to sam mam wiele wątpliwości. Wynikają one między innymi z pewnych rozbieżności w definicji mutualizmu. [odchrząknięcie] Jeśli chodzi o mutualizm, to z tego co
Speaker A
spotkałem się szkolne definicje raczej opierają się na tym, że jest to taki wariant symbiozy, gdzie jest ona konieczna dla występowania każdego z gatunków.
Speaker A
Niestety są też definicje mutualizmu, które mają to do siebie, że zakładają, że może być on obowiązkowy albo nie. I to rodzi problem właśnie ta rozbieżność w definicjach.
Speaker A
I właśnie pojawia się problem, jeżeli przyjmiemy, że mutualizm jest wtedy, kiedy relacja jest obowiązkowa. W tym tekście nie ma takiej informacji, że człowiek na przykład nie przeżyje bez tej bakterii w jelicie. A to, że ona jest w stanie brać udział w syntezie
Speaker A
witamin, to nie jest problemem, ponieważ witaminy możemy dostarczać z pożywieniem. Przynajmniej z tekstu to nie wynika, że ta bakteria jest konieczna.
Speaker A
Może on trochę to sugeruje, ale nie uważam, żeby było wystarczające wyjaśnienie w tekście odnośnie tego.
Speaker A
Zatem drogą wykluczenia ja przyjąłem tutaj komensalizm, choć nie ukrywam, że zależy to od założonej definicji.
Speaker A
I moje wyjaśnienie brzmi następująco, choć zaznaczam, że mam co do tego ogólnie wątpliwości, bo nie wiem jak to będzie oceniane.
Speaker A
Na podstawie przedstawionych informacji nie można stwierdzić, że opisana zależność jest konieczna dla funkcjonowania któregokolwiek z gatunków. Przykładowo, witaminy niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania człowiek może pozyskać z pokarmem. W związku z tym nie można założyć, że ta relacja jest mutualizmem.
Speaker A
Z tego powodu opisana bakteria może zostać uznana za komensala. Drugi podpunkt jest o tyle prosty, że tutaj raczej jest oczywista zależność.
Speaker A
Witamina K syntetyzowana w jelicie grubym przez bakterie. W tym przypadku ratuje nas wiedza odnośnie tej witaminy. W 21 zadaniu, pierwszym podpunkcie trzeba uważnie przeanalizować wykres.
Speaker A
Widać, że na początku funkcjonowania tej wyspy, czyli właśnie w latach 60, dominuje nam hydrochoria. I teraz trzeba zwrócić uwagę na cechy diaspor, które w wyniku tej hydrochorii się rozprzestrzeniają. tutaj wchodzi no niestety wiedza, ale można to też wywnioskować, bo takie diaspory powinny
Speaker A
mieć ciężar właściwy mniejszy od ciężaru właściwego wody po to, żeby w tej wodzie się unosiły i nie opadały na dno. Tak samo powinny być odporne na nasiąkanie podczas zanurzenia w wodzie. Uwaga, tutaj mamy podać dwie cechy diaspor, a
Speaker A
nie wyjaśniać, co z tych cech wynika. Uważajcie na to. W zadaniu 21 i 2 w pierwszym podpunkcie warto zwrócić uwagę na to, że dominującą rolę odgrywa właśnie Zochoria. Zatem to zdanie będzie prawdziwe.
Speaker A
Drugie zdanie to trzeba sobie uważnie wyłapać czas. 5 lat od powstania wyspy i widać, że tam zoochoria niewiele wnosiła.
Speaker A
Ewidentnie dominowała hydrochoria. Trzeci podpunkt. Tutaj doczepia się jednego słowa. Mianowicie nie są to lata 80, a powinny być lata 90. Wtedy to byłaby prawda. W zadaniu 21 i3 sformułowałem takie wyjaśnienie. Taki mogły spożywać jadalne dla nich owoce roślin, które zauważały na przykład
Speaker A
dzięki jaskrawemu ubarwieniu. Następnie wraz z odchodami mogły wydalać na wyspie nasiona tych roślin, jeśli nasiona te były odporne na proces obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym ptaka. Trzeba uwzględnić cechy diaspor tych nasion, czyli ja odniosłem się do tego, jak te
Speaker A
owoce powinny być zbudowane oraz nasiona w tych owocach. W zadaniu 21 i 4 sformułowałem z kolei takie wyjaśnienie.
Speaker A
Mewy mogły zapoczątkować nową falę kolonizacji wyspy Sersej przez rośliny dlatego, że mogły przyczynić się do zawleczenia nowych gatunków przez zochorię. Przykładowo mogły spożywać owoce z nasionami poza wspomnianą wyspą, a następnie przyleciały na wyspę wraz z nasionami, które wydaliły. Opisane
Speaker A
nasiona mogły dać początek populacjom nowych gatunków roślin. W zadaniu 22 i 1 pomogą nam oczywiście odniesienia się do tekstu. Jest w nim wyraźnie napisane, że ryś euroazjatycki i żb europejski należą do jednej rodziny kotowatych.
Speaker A
Zatem ten wniosek jak najbardziej jest zasadny. Kod domowy, iżb europejski są pod gatunkami jednego gatunku, ponieważ ich nazwa rodzajowa i gatunkowa są identyczne, więc ten wniosek jak najbardziej jest zasadny.
Speaker A
Trzecim przyczepię się do tego, że to nie żb europejski, a afrykański podgatunek żbika jest przodkiem kota domowego. Dlatego ten wniosek nie jest prawdziwy.
Speaker A
W drugim podpunkcie proponuję następujące wyjaśnienie. Po krzyżowaniu się żbika z kotem domowym dochodzi do wymieszania materiału genetycznego obu osobników. Powstałe w ten sposób potomstwo posiada zarówno materiał genetyczny kota domowego, jak i żbika.
Speaker A
Jeśli następnie wejdzie ono w skład populacji żbów to zmieni ich pulę genetyczną. Pojawi się w niej więcej materiału genetycznego właściwego dla kota domowego. Może to sprawić, że pule genetyczne żbika i kota domowego staną się identyczne, więc nie będą to już
Speaker A
odrębne podgatunki. W drugim podpunkcie odniosłem się najpierw do biologii żbika, a potem do procesów ewolucyjnych. Zatem zagrożenie dla ich liczebności. Rozbudowa sieci drogowej może utrudnić migrację osobników żbika, która może być konieczna na przykład z powodu konkurencji międzygatunkowej.
Speaker A
Pozbawione tej możliwości żbiki będą przegrywały konkurencje, co może doprowadzić do zmniejszenia ich liczebności. W drugim podpunkcie zagrożenie dla ich różnorodności genetycznej. Z powodu rozbudowy sieci drogowej utrudniona może być migracja w celu poszukiwania partnera do rozrodu.
Speaker A
Z tego powodu żbiki będą mogły krzyżować się z mniejszą ilością potencjalnych partnerów. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do chowu sobnego w obrębie populacji, co diametralnie obniży różnorodność genetyczną populacji.
Speaker A
Moi drodzy, to byłoby na tyle z mojej strony, jeżeli chodzi o ten egzamin. Jeżeli macie jakieś pytania i wątpliwości, to zapraszam do komentowania filmów. Wkrótce więcej materiałów. Trzymajcie się i do usłyszenia. M.
Topics:matura 2020biologiamatura z biologiidwuwarstwa fosfolipidowapłynność błonytkanka tłuszczowaściana komórkowa roślinoddychanie komórkowecholesterolproponowane odpowiedzi
