Przed Matura z Biologii Genetyka trudniejsze zagadnieni… — Transcript

Witam was serdecznie, moi drodzy, na zajęciach z biologii. Tym razem nie pamiętam już, które to z kolei, ale myślę, że to nie ma znaczenia. Najważniejsze jest to, że cały czas tutaj na te zajęcia w mniejszej lub większej liczbie

przychodzicie i za co jestem wam bardzo wdzięczny. Tak samo widzę po wyświetleniach na YouTubie, że jest was coraz więcej. Ja sam także czuję, że pomału z tą formą zajęć, zajęć interaktywnych, zajęć online, grupowych, indywidualnych oswajam się coraz bardziej i generalnie cieszę się z tego,

bo uważam, że to jest przyszłość. Jest to możliwość, która pozwala dotrzeć z edukacją do znacznie większej grupy, grupy osób i niwelować pewne ograniczenia, z którymi wiele z was na pewno nieraz się spotkało podczas próby pobrania od kogoś nauki, prawda? No a to

tyle gwoli takiego luźnego wstępu. Może nawiążemy do tematu. Dzisiaj, moi drodzy, chciałbym się z wami zająć dokładnie genetyką i to tymi zagadnieniami, które są trochę na dalszy plan spychane, mianowicie epistazą, sprzężeniem, szczególnie epistazy jest trochę mało. No i jeżeli czas nam pozwoli i, no i zadania

które przygotowałem nie wystarczą, poszukamy sobie jeszcze czegoś innego. Tylko tak generalnie od razu zaznaczam, że miałem problem z tym, aby znaleźć odpowiednio dużo zadań ze zbiorów, także tutaj będę się posiłkować dzisiaj swoją fantazją. Tak, ja będę zadania myślę wymyślać, mam już tablicę interaktywną, także to pisanie myślę będzie nam trochę łatwiej przychodzić niż zabawa z kartką i długopisem. Przepraszam was bardzo, ale z prezentacji nie dałem rady zrobić, postaram się to nadrobić w najbliższym czasie, ale myślę, że tutaj właśnie już z

tą tablicą sobie jakoś lepiej damy radę, bo będę w stanie wam na żywo pewne rzeczy z tej genetyki pokazać. Zacznijmy sobie od krótkich definicji, tutaj jeszcze tak bez żadnego jak gdyby parcia, jeżeli chodzi o epistazy, to co to jest?

Moi drodzy, to najprościej rzecz ujmując... Nie wiem, jakie wy definicje znacie, jak uczycie się w szkole. Powiem wam tak: jak macie sobie gen, to jeden gen może mieć ileś tam wariantów, każdy allel jest jakieś relacji do jednego do drugiego w

sensie, jeden może być wyżej, niżej albo może być tak, że są na równi. I ta hierarchia równa się tym, że jeżeli mamy na przykład dwa, z czego jeden jest wyżej, to on warunkuje cechę względem tego, który jest niżej. Jeżeli są na równo, no

to jest cecha pośrednia. Tak, możemy sobie tutaj uściślić, ale to wszystko się dzieje, moi drodzy, w obrębie jednego genu. Epistaza jest, mówiąc krótko, zjawiskiem wpływu jednego genu na inny w obrębie jednej cechy. Zaraz to sobie rozrysuję na konkretnych przykładach. Przyznam się wam

szczerze, że jak ja chodziłem do liceum, to nie wiedziałem, co to była epistaza. Podchodząc do matury też nie wiedziałem, co to była epistaza. Poszedłem na pierwszy rok studiów, no i tam właśnie po drugiej ocenie niedostatecznej z biologii musiałem nauczyć się, co to jest

epistaza, ale dalej tego nie rozumiałem. Nauczyłem się sam tego dopiero w momencie, jak zacząłem uczyć innych, ponieważ wtedy musiałem generalnie uprościć to sobie maksymalnie, żeby samemu też wrócić do tego tematu. No i uprościć to, myślę, także bardziej się już

nie da. Myślę, że to maksymalnie prosto wam zaraz wyjaśnię, bo generalnie cała nauka tutaj, zarówno w szkole średniej, w szkole średniej macie to, że znaczy program ma to do siebie, że jest bardzo, jest niepełny, jest bardzo dużo

niedopowiedzeń, suche pojęcia, które się w ogóle nie... totalny chaos. Natomiast na uczelniach wyższych od razu rzucają na głęboką wodę, macie podręcznik, sobie radźcie i generalnie nikt tego tak naprawdę nie rozumie. Okej, pozwolicie, że ja teraz wejdę na tablicę i pokażę wam, o

co chodzi. Mam nadzieję, że wszystko dobrze widać. Przypominam jeszcze jedno: jeżeli macie do mnie jakiekolwiek pytania, proszę, na górze macie takie kwadraciki, trzeba je wcisnąć, potem wcisnąć question answer, pytania, odpowiedzi, możecie mi je zadawać na bieżąco. Ja w miarę możliwości będę

podczas transmisji na nie odpowiadać. Okej, dobra, to teraz tak, moi drodzy, jeszcze raz powiem, o co chodzi. Nawiązując do jednego genu albo może inaczej, jak mamy sobie tak, jest, moi drodzy, gen A i gen B, prawda? Powiedzmy, że będą mieć tam dwa allele.

Przepraszam bardzo, wezmę coś, co lepiej pisze. Dobra, A, małe b, duże, małe i teraz tak, to jest warunkujący cechę, to jest słabszy, prawda? Wiecie, myślę, o co chodzi. Ch A to jest recesywny, prawda? Tutaj będzie wariant na jakimkolwiek wymyślonym

przykładzie. Już uprzedzałem, że będę swoją fantazję wam przedstawiać. Niech to będzie kolor kwiatu, to są czerwone kwiatki. Dobra, a tutaj w przypadku recesywnego, kiedy mamy brak barwnika, bardzo mało, będą żółte. Okej, teraz Ch B, moi drodzy, to niech to

będzie na przykład kształt nasion, które są zielone. Tutaj mamy takie duże, okrągłe, a pszcz takie małe, zredukowane. I to mamy dwie cechy, w obrębie których każda jest przez jeden gen kodowana. Tak, jeżeli my sobie zrobimy klasyczną krzyżówkę

dwugenową, do tego się to wszystko sprowadza w tej naszej genetyce, że krzyżujemy sobie linie czyste, prawda? To jest pokolenie rodzicielskie. W wyniku tego, w pokoleniu pierwszym, bo patrzycie, zawsze jeszcze jedna uwaga: rodzaje drzwi i liczba gamet, jak to szybko zrobić. Pamiętajcie, jak

macie część homozygotyczną, prawda? Czyli to albo to, to to nie wpływa na liczbę gamet. Jeżeli jest heterozygota, to liczbę gamet mnożyć razy 2. Zaraz wam to na przykładzie pokażę, o co mi dokładnie chodzi, czyli tu jest tylko jedna gameta

i tu jest tylko jedna gameta. No oczywiście, nie myślę, że nie muszę tutaj wam dokładnie tego pokazywać, ale pro forma, pro forma, moi drodzy, to będzie tak: po jednym z każdego, czyli to plus to, a tutaj będzie to plus to,

tak, czyli będziemy mieć tak, znaczy już od razu zrobię to pokolenie F1. Gamety może z boku, skoro już tak napisałem, gamety będą tylko takie, co nie? No to jak dodam to, to wyjdzie mi po prostu podwójna heterozygota. Organizmy ten będzie

wykazywać następujące cechy: po pierwsze czerwone kwiatki, a po drugie, po drugie będzie mieć pomarszczone zielone nasiona. Przepraszam bardzo, nie pomarszczone, tylko gładkie, pomyliłem się, bo to jest dominujące. Teraz jest dobrze. No to teraz następna rzecz, jaką zazwyczaj się robi,

to wykonujemy, czyli mieszamy je ze sobą. Tak, jeżeli macie krzyżówki dwugenowe, to często jest tak, że od razu robicie tabelki 4 na 4. Jest to dobre w tym zadaniu, bo tutaj taka będzie konieczna. Natomiast może być taki

przypadek, że jeden organizm będzie heterozygotą, a drugi względem tego genu, a powiedzmy będzie tutaj. No i co wtedy zrobicie? 4 na 4 to, mówiłem wam krótko, wykonacie dwa razy więcej pracy, za dużo, bo moi drodzy, jeżeli co jest z got, tak to

jakbyśmy nie wymieszali, i tak dostanie jeden ten sam. Także zawsze liczba gamet to jest po prostu 2 do potęgi liczba heterozygot w danym organizmie, co nie, względem całego genotypu, czyli tu jest 2 do potęgi drugiej, bo 2 r 2, mamy dwie

opcje razy dwie opcje, cztery gamety. I to tak samo dlatego ja sobie zrobię tabelkę 4 na 4. Nie jest to epistaza, moi drodzy. Oczywiście, jeżeli ktoś się zastanawia, po co ja to w ogóle, ale chcę od tego wyjść do właśnie

omówienia epistazy samej w sobie, tak, ponieważ to mi się przyda. Jeszcze raz przepraszam wszystkich za pismo, ale to niestety nigdy mi się chyba już nie poprawi. No i teraz, moi drodzy, macie klasyczną krzyżówkę dwugenową. Szczerze to mówiąc, nie lubię tego pisać, bo to jest

masa uzupełniania. Myślę, że każdy z was tego nie cierpi, także jeszcze raz uczulam na tę ekonomię, na tę ekonomię, jeżeli macie tylko możliwość właśnie, że jest gdzie homozygota, wtedy 4 na 4, tak jak najbardziej wam wyjdzie poprawne rozwiązanie.

Pisząc, jak już zaczęliśmy, to skończymy. I teraz widzicie ewidentnie mamy tutaj, moi drodzy, coś takiego, typowy rozkład, bo ja dążę tylko do jednego, tak? Dajcie mi dosłownie chwilę. No przy okazji, jak ktoś szachownicę jeszcze robi, chociaż PWi matura, chwilę zobacz,

robi, po prostu spisuj wszystko i układam literami tak, żeby nie było a b, a b, tylko najpierw literki a, potem litery b i tak dalej i tak dalej do znudzenia. Wiecie, jak zrobicie trochę tych krzyżówek, to potem będziecie mieli tak

naprawdę święty spokój. Nie trzeba się będzie jakoś martwić o to. Najgorzej jest zawsze na początku. Wiadomo, pierwszy krok jest...

naprawdę święty spokój Nie trzeba się będzie jakoś martwić o to najgorzej jest zawsze na początku Wiadomo pierwszy krok jest najtrudniejszy przepraszam to powinno być wielkie b no i jeszcze to dosłownie mi jeden rząd Został nie będę potem oczywiście

tego jeszcze raz pisać Ja cały czas będę odnosić się do do tego rysunku albo podobnego jakiegoś i teraz tak już ostatni rząd i jeszcze jeden sorry no nie widać za dobrze ale ja to jeszcze podkolor żeby wam pokazać

co tutaj będzie fenotypowo No bo genotypy Jakie są każdy widzi możecie sobie rozpisać rozkład i klasyczny rozkład teraz moi drodzy Pokażę wam tych genotypów No to w tym celu się posłużę zakreślaczem tak czerwone kwiatki Gdzie będą będą oczywiście tam gdzie jest

dominująca homozygota albo heterozygota co do genu tak OK kolorujemy na czerwono wszędzie Tutaj będą czerwone kwiatki jeszcze tu jeszcze tu będzie czerwony kwiatek tutaj tutaj i koniec tak reszta kwiatków będzie tutaj przyjmowała barwę żółtą ale to jest tylko jedna

cecha OKE żółty żółty żółty fajnie no to teraz tak żeby uprościć jakoś cały nasz proces żeby robiło się to czytelne to Popatrzcie sobie na tutaj te nasiona te normalne będą zielone tak Czyli dominujące teraz je pokoloruje tutaj tutaj jeszcze

to i nie przeoczyłem na końcu te pomarszczone recesywne które będą właśnie dla odmiany tym no jasnoniebieskim ja to tak widzę Nie znam się na kolorach pokolorowane No i teraz moi drodzy tak mamy cztery kombinacje bo mamy kwiatki czerwone

nasiona normalne tak druga kombinacja to kwiatki też czerwone ale nasiona już pomarszczone potem kwiatki żółte nasiona normalne i kwiatki żółte i nasiona pomarszczone Dobra to teraz tak Moi drodzy zlicz ile czego jest i na tej podstawie wyciągam stosunek fenotypowy

który jest z góry wiadomy bo będzie tego 16 Przepraszam nie 16 9331 tak już na pamięć znam ale Popatrzcie zielony z czerwony będzie d 5 6 7 8 99 co nie tu jest dziewiątka Tu powinno być trzy sprawdzę proforma

raz d 3 Tak jest tutaj również żółty zielony jest trzy i podwójnej homo jest tylko jedna tak w sumie mamy 16 razem jest 16 zapamiętajcie ten stosunek liczbowy wiem że niektórzy nie mają dobrej pamięci do liczb ale to się wam przyda zaraz przy

epistazy nie jestem za taką pamięciową nauką jakiś regułek tak ale z tego tak naprawdę będzie w stanie zrobić Zaraz wam pokażę 9331 i tyle nic więcej To teraz moi drodzy co z tą epist Patrzcie sobie tutaj o co mi

chodzi generalnie czym jest ta epistaza w praktyce tak jak już wcześniej Ustaliłem epistaza to jest coś gdzie jakieś geny nam współdziałają ze sobą tak Czyli dwa geny warunkują jedną cechę co już w perspektywie da nam to fakty że

nasz stosunek prawda może być taki ale może też być połączeniem tego na na przykład w przypadku takiego i takiego połączenia będziemy mieć cechę Czyli mamy tu 12 a w przypadku takiego i takiego cechy nie będzie 12 do 4 i takie

stosunki wymieszane czyli Suma dwóch trzech No generalnie dodawane część jest dodawana względem drugich prawda może być z takich potrójnych na przykład 6 934 43 prawda Albo podwójne czyli Suma dwóch TR i to co zostaje prawda pół na pół te stosunki są wynikiem tego jaki

szlak metaboliczny steruje daną cechą No teraz muszę wam jakiś przykład pokazać bo sorry Trę namieszałem Wyobraźcie sobie coś takiego epist może na główek dam w międzyczasie jeszcze sprawdzę czy nie ma do mnie jakichś pyta pytań nie widzę także przejdę do zadania dalej co

to najlepiej wszystko sobie sprowadzić do jakiegoś nawet teoretycznego szlaku szlaku biochemicznego który miałby nam determinować cechę No i teraz tak Moi drodzy oczywiście cały czas zakładam taką szkolną krzyżówkę że mamy pokolenie rodzicielskie czyli linę czyste no i w

F1 jest heterozygota w F2 jest ten rozkład 16 różnych tych genotypów mamy a fenotypowo w przypadku dwóch genów jest 9331 moi drodzy in koloru bezbarwny prekursor barwnika który pod wpływem enzymu a zamienia się w inny bezbarwny prekursor ale już jest chemicznie

zmodyfikowany i dopiero pod wł enzymu Bony tut nie mam tego jak zrobić na szybko także ustalamy że to jest bezbarwny teraz moi drodzy Wyobraźcie sobie taki przykład wam podam że bierzemy i trzeba trzeba będzie dopasować do tego genotypy dobra tak

zrobimy Bierzemy sobie dwie rośliny które będą bezbarwne prawda dwie bezbarwne roślinki krzyżujemy je ze sobą i w F1 o zgrozo wszystkie są czerwone skąd to się wzięło prawda tutaj mamy to plus to daje nam to I dlaczego Poza tym jeszcze

następnym zadaniem będzie rozpisanie krzyżówki dla chowu snego tych osobników i przedstawienie stosunku fenotypowe to teraz tak Moi drodzy Popatrzcie na ten szlak metaboliczny a żeby istniał kolor prawda potrzebne są tak naprawdę dwa enzymy bo jeżeli jest enzym b nie ma

enzymu A to nie ma czegoś co przekształci nam prekursor No weźmy mu jeszcze rzymską jedynkę a tu rzymską dwójkę żeby przekształcił go w ten dla niego Sub wię co z tego że jest enzym b jak nie da rady jak jest tylko enzym A

no to fajnie przekształca do tego drugiego ale on też nie ma barwy potrzebne są oba takimi osobnikami jakie osobniki będą miały tenie mogą mieć genotypy żeby by to jest tak one muszą być względem jednego przynajmniej genu homozygotami recesywnymi czyli muszą być tak I tutaj

dowolna wartość albo tak dowolna wartość I tu na pewno to to są osobniki bezbarwne prawda I teraz Zadajmy sobie kolejne pytanie skoro w pokoleniu to jest rodzicielskie F1 powy CW allele odpowiedn gen teraz zadajcie sobie pytanie właśnie w głowie sami i

Zastanówcie się co to musiało być czy tu na przykład no bo musi być ten dominujący prawda żeby powstał nam enzym c tylko czy to musi być homozygota czy heterozygota chwila generalnie na zastanowienie i Wyobraźcie sobie jedno Jeżeli przynajmniej w jednym z nich

nawet dałbym heterozygotę przy a duże a małe było to sy gdzie to a małe to nie ten spotka się z tym Dając nam osobnika który znowu jest homozygotą recesywny przynajmniej względem jednego genu Co sprawiłoby że pojawił się osobnik bezbarwny a takiego

nie ma więc te nasze organizmy rodzicielskie muszą być homozygotami ale dominująco recesywnymi tak to ujmę wiecie takie zadania też się potrafią pojawić jest ono podchwytliwe bo co innego jak mamy fajnie linie czyste czerwone bezbarwne mieszamy co wychodzi tutaj trzeba trochę sobie zadać trudu

praw na analizę tego Ale nie jest to jakieś straszne Czyli generalnie tutaj mamy to a tutaj mamy to prawda No i znowu patrzycie na liczbę możliwych gamet jakie powstaną tak naprawdę tutaj jest dwa razy homozygota więc jest jedna

opcja pamiętacie tłumaczyłem wam że w tym przypadku to to bierzemy sobie po prostu każda homozygota to jest jedna Gameta nadal więc mamy taką gamet z jednego i z drugiego mamy taką prawda po skrzyżowaniu fakt otrzymujemy heterozygotę które heterozygoty

normalnie na tab są czerwone ponieważ posiadają zarówno jeden jak i drugi enzym No i teraz tak nie będę Moi drodzy robić z wami tej krzyżówki 4 na po raz kolejny bo jest strata czasu aczkolwiek wypis stosun tak znowu się tym posłużę 9

3 3 1 i teraz tak tutaj sobie Załóżmy że 9 no fakt musi mieć dominujący a i dominujący b prawda to mogą być dowolne wartości w przypadku tego weźmy sobie że musi być homozygoty PR w następnej trójce Sorry trochę mi się

rozjechało Ale mam nadzieję że w nie przeszkadza to musi być przynajmniej jen dominujący a żeby była ta to przeciwieństwo jeśli chodzi o cechę następnie homozygota reces wę no i ten je to zawsze jest podwójna homozygota pytanie Moi drodzy jakie tam

będą cechy teraz tak w tym przypadku wiecie że drug katalizuje przejście z jednego prekursora do drugiego to jest enzym a a później enzym b robi kolor więc Te organizmy nasze będą czerwone Te organizmy które są homozygotami recesywnymi względem a a

przynajmniej jeden dominujący mają b No to co z tego że mają to jak nie mają tego a nie mogą sobie zrobić barwnika pozostają bezbarwne tutaj mamy taką sytuację że ten organizm owszem ma enzym a ale nie ma prawda Czyli produkuje ten drugi ale

dalej bezbarwnym prekursorem Więc nadal pozostanie To nam bezbarwne no i homozygota recesywna nie ulega również wątpliwości że będzie bezbarwna Czyli w sumie mamy taki stosunek fenotypowy że bierzemy sobie razem te z jednej cechy wiadomo to no i to więc wychodzi

ostatecznie i to jest jeden z takich stosunków wadzie który się dosyć często spotyka Moi drodzy on jest jakoś tam nazwany ja do tego w ogóle uwagi nie przywiązuję na Wikipedii macie możecie sobie poczytać mi chodzi tutaj o jakiś

tam schemat metaboliczny albo albo o liczbę tak tak naprawdę to nic tutaj więcej nie ma znaczenia ale mam nadzieję że rozumiecie o co chodzi teraz tak spojrzę Czy są jakieś pytania pytań brak także przejdę dalej do Koj zadania z

epistazy które tutaj sobie również sam wymyślę tylko zajmiemy się innym szlakiem Jesteśmy przy kolorze kwiatków to weźmy sobie coś innego kwiatków czegokolwiek no wiecie to już kwestia tak naprawdę do bolu No i teraz mamy roślinę która wykazuje Trzy kolory co do

kwiatów jest to kolor Moi drodzy albo żółty znaczy bezbarwny tego żółtego używam Bo nie mam lepszego albo Taki fajny niebieski wychodzi tak a z niebieskiego może wyjść jeszcze nawet taki fioletowy prawda Tylko że biochemicznie to zbadaliśmy i to nie

jest tak że on się miesza jeden tam z jeszcze jakimś czerwonym czy coś tylko po prostu jest tak metabolizowany No i tu podobnie Moi drodzy będziemy mieli znowu enzym a który katalizuje przejście w t stronę no Izy b który będzie kataliza przejście

niebieskiego i będzie wyglądał stosunek fenotypowy to żeby skrócić całe zadanie znu sobie musimy to rozpisać na Moi drodzy te genotypy na kolory PR Jaki kolor będzie miał możliwe genotypy to zaczynam od bezbarwnego prawda bezbarwny nie może mieć żadnego

enzymu żeby został na tym stadium więc Jedyna opcja to jest Moi drodzy homozygota recesywna teraz tak mamy te dwa kolory już o ten i moi drodzy co z tymi kolorami żeby był ten niebieski to musi być obecny gen A czyli przynajmniej hetero

albo homo dominujące natomiast nie może być genu b prawda bo wtedy zostanie zamienione to już w czerwon natomi jeś chodzi czerwony to niebieski barwnik i musi mieć przynajmniej również 1b czyli przynajmniej podwójna heterozygota ewentualnie nawet homo jakieś dominujące dla każdego z nich ale

mam nadzieję że Wiecie o co mi chodzi i teraz jak sobie zrobimy Znowu ten stosunek 9331 tylko wiecie ja nie robię tego po szkolnemu bo już olewam całą krzyżówkę chcę to zrobić dlatego żeby oszczędzić czas prawda to teraz

Popatrzcie tutaj w tej dziewiątce mamy takie organizmy one muszą być co do A i co do b dominujące tutaj weźmy sobie dominację co do a a recesywne do b to musi być recesywne do a i przynajmniej znaczy dominacje chodzi o to że musi być

dominujący b a tutaj hyw No i teraz moi drodzy jaki który będzie miał barwę bez koloru będą tylko te niebieskie będą takie k a ale nie posiadają b czyli to prawda i moi drodzy A jeszcze zapomniałem o jednym jak będą bezbarwne

to będą to te ni posiadające a nawet posiadające b tak tutaj Sorry zapomniałem o tym tak się teraz złapałem na tym generalnie No to w sumie TB to może być jakiekolwiek bo i tak nie ma prekursora tak nie ma czegoś co by przeprowadziło

dalej tego szlaku więc mój błąd sorry Teraz to dopiero zauważyłem tutaj jeszcze zapisy że jest to tak no i bezbarwne będą właśnie jeszcze te kwiatki natomiast różowe zostaną te no i widzicie Moi drodzy to już będzie inny stosunek w tej epie bowiem

te będą te ten kolor będą miały a bezw 9 3 4 to jest kolejny stosunek w epis który spotykamy Zaraz wam pokażę jeszcze inny to to są przykładowe tak naprawdę tutaj tylko Fantazja nas ogranicza w zasadzie natury Bo natury nic nie

ogranicza może mieć ty schematów ty różnych szlaków metabolicznych No i właśnie ja tutaj wymyślam w tym momencie ale nie są jakoś oderwane rzeczywistości bo sam wę na takich się uczyłem zobac Czy macie jakieś do mnie pytania brak także przejdę do jeszcze jednej epistazy

potem porobimy jakieś zadania myślę Dobra tutaj Moi drodzy będziemy chojni dla tego organizmu i dlatego jej cechy bowiem założę że mamy sobie jakiś tam powiedzmy no bardzo dużo jest kwiatów czerwonych w tej populacji czy to kwiaty sierc to nie

ma znaczenia jest Generalnie bardzo bardzo sporo tych czerwonych i teraz tak oczywiście powstają z jakiegoś bezbarwnego tylko że mogą powstać właśnie ten barwnik może powstać na drodze wykorzystania jednego z dwóch enzymów To jest właśnie ta hojność bo albo z bezbarwnego jakiegoś tam

prekursora który zawsze będzie zakładamy przekształci go enzym a albo to samo zrobi enzym b prawda No i teraz Zastanówmy się jakie fenotypy będą miały możliwe genotypy No to teraz tak jak mamy czerwony fenotyp to jakie genotypy będą takie

determinować no musi być albo a albo b albo lub No nawet jeden i drugi ale to będzie Tak moi drodzy albo coś takiego że jest ten dominujący no i reszta nie ma znaczenia albo Wystarczy że będzie dominujący b

też reszta nie ma znaczenia je i to wystarczy żeby była barwa czerwona natomiast Barwa żółta znaczy bezbarwne będzie tyko momencie takim jak będziemy mieli homozygotę recesywną No i z tego całego stosunku 9331 co nam zostanie tak naprawdę czerwone będzie I to bo jest

podwójnie dominujące w sensie ma dwie dominujące cechy ten ma jedną dominującą a ten ma drugą dominującą ale to wystarczy żeby kwiatek był czerwony i raz na jakiś czas pojawi się homozygota recesywna podwójna która pozbawiona barwnika Czyli w sumie mamy tyle

czerwonych i jeden żółty bezbarwny także w rezultacie otrzymujemy stosunek 15 do je i takie stosunki w pist też się zdarzają tak to był jeden z przykładów tak naprawdę teraz Dajcie mi chwilę jakieś zadanie znajdę żebyśmy mogli również rozwiązać

dobrze na przykład tutaj okej Tak się zastanawiam teraz Tu jest właśnie groszek pachnący całkiem spoko mi się wydaje potem przejdziemy do sprzężenia jeszcze z tej epistazy znaczy tak czy on do epistazy się nadaje mniej więcej się nadaje teraz tak Bo mamy

jedną cechę czyli barwę warunkowany przez dwa geny tak to jest zadanie już problemowe trzeba do niego w odpowiedni sposób podejść ale co najpierw wypisujemy sobie notatk Czyli co my mamy g prpr warunkuje wytwarzanie chlorofilu w stronkach kolor zielony

tak fajnie czyli mamy na zielono jego brak to jest Barwa żółta sobie właśnie napisał d żółte Dobra przepraszam teraz tak kolejna barwa czyli brak barwy generalnie jeżeli na przykład ta barwa zostanie zastąpiona przez inną No to tamta wejdzie właśnie druga się pojawi

teraz co my mamy dalej on warunkuje powstanie barwy czerwonej sam z siebie a jego brak No to wiadomo blado A jak czerwony zejdzie się z zielonym to wiecie dużej symulacji tutaj nie trzeba Patrzcie zielony i czerwony w czarne się robi prawda widać

tutaj elegancko na tablicy No i tak właśnie działa to w tej naszej w tej naszej krzyżówce No i teraz jak Popatrzymy sobie na ten fenotyp jeszcze może na skraju żółty dam że to jest po prostu pozbawienie barwy tak sobie to

artystycznie genotypy mogą być dla każdego Dla każdej z tych bar ja to zadanie specjalnie rozszerzam żeby osoby które miałą jakiś problem z tą epistaza mogły zobaczyć na jakiej zasadzie to po prostu się odbywa teraz tak Nawet jeżeli to bo

tutaj wiecie czy to do epistazy zakwalifikuje czy nie To jest już tak naprawdę mamy współdziałanie dwóch genów względem jednej cechy tak nie jest to w obrębie jednego szlaku tylko dwóch innych ale wpływa to na cechę więc ja bym to uznał za no ale możliwe że jakiś

profesor by mnie za to podsumował nie dbam o to bo chodzi o to abyście zrozumieli te zależności w tym przypadku jak jest czarna to musi być dwa razy dominujące czyli d i cokolwiek t i cokolwiek tak to jest tutaj jak jest

samo czerwone to musi być antocyjany muszą być a to musi być homozygota recesywna tu z kolei musi być musi być moi drod chlorofil i nie może być anoc a tutaj te skrajne są właśnie homozygoty recesywne okej Myślę że mniej więcej Tu

widać dobra to do tego to było takie wiecie żeby jakoś rozpisać tylko tutaj bez suchych pojęć żeby to żeby można było to sobie jakoś przeanalizować No dobrze to teraz tak Wykonaj odpowiednią krzyżówkę iamy po skrzyżowaniu potomstwa znaczy po

skrzyżowaniu osobników takich No to co bawimy się w krzyżówkę dobra sobie wydziel wolne miejsce krzyżujemy mamy tak takiego i takiego teraz moi drodzy właśnie tutaj wam pokażę jak zaoszczędzić czas i nie rysować nie wiadomo ile tutaj macie tak

Romo heterozygot heterozygota daje nam po prostu dwie możliwości więc załóżmy to będzie tutaj w tej kolumnie mamy z tego mamy dwie i nic więcej nie cter ponieważ jak jest homozygota to ona nie wpływa na ilość możliwych gam tu z kolei Damy z

tego będzie tak samo bo jest Jom Jero czyli zacznijmy sobie stąd mamy duże D bierzemy No i małe te zawsze będzie i Mae d ma będzie Mae d zawsze a d no to krzyżówka Moi drodzy teraz Patrzcie mamy sobie tak

DD tak i tak i w dobra toie moie myślę że lepiej Dzięki temu zapamięta i co czerwony gdzie będzie czerwony będzie tam gdzie T jest dominują czyli czerwony kolor pojawi się tu proszę czerwony kolor pojawi się tu tyle teraz gdzie pojawi się kolor

zielony zielony kolor pojawi się tu i pojawi się tu znikną litery ale to i tak jesteście w stanie wykoncypować z tego po prostu pojawi się kolor czarny tak może nawet trochę prześwituje ale widzicie zrobi się czarno natomiast tu z

racji tego że nie ma jednego i drugiego będziemy mieli to więc stosunek fenotypowy moj drodzy będzie jeden do je do je do je czyli jeden czarny na jeden zielony na jeden czerwony na jeden żółty Czy macie jakieś do mnie

pytania teraz tak Czy Filip czy będą wykłady związane z genami z rekombinowanym Rozumiem że chodzi ci o sprzężenie właśnie teraz się tym zajmę dobrze to właśnie teraz moi drodzy co z tym sprzężeniem i o co chodzi właśnie bo tutaj wspomniałem o tym Jakiś

czas temu właśnie przy okazji genetyki mendlowskie że to mendlowi fajnie wychodziło bo miał szczęście z tym groszkiem że murów tak fajnie te cechy się tak izolować się pan Morgan niejaki który to pan Morgan sformułował jakieś swoje prawa szczerze się wam

przyznam że ich nie pamiętam nie ma też w nowej podstawie z tego co sobie przypominam praw Morgana ich treści Ale najważniejsze jest to no w praktyce sobie to Zanalizuj co się będzie działo jeżeli na chromosomie tak bo no wiecie Mel nie

wiedział w ogóle miał jakieś czynniki genetyczne się przenosiły Było natomiast kiedy się pojawia chromosom No to my tego chromosomu nie możemy sobie tak o jak się nam podoba po przecinać centromer Sorry kiepsko Rysuję ale mam nadzieję że widać No i co z tym

chromosomem jak one jak mamy gamety to po prostu do gamety przechodzi po jednym chromosomie No i weźmy sobie te całe kolory to graficznie pokazać tu weźmy sobie czerwony zielony kwiatek tak a tutaj druga bo to się analizuje w

przypadku wiadomo dwóch lub więcej genów o to chodzi a tutaj weźmy sobie No nie wiem na przykład liście które będą ładne zielone a tutaj liście które będą powiedzmy sobie jakieś tam pod niebieski albo biały w każdym razie inny kolor

Nie no i tutaj będzie po prostu liść a będzie kwiatek a tu liść kwiat a tu liść i załóżmy sobie że te jest dominujące Te dwa są dominujące dom dominujący żeby zapamiętać czyli ten nasz osobnik to będzie miał kwiatek

czerwony Tak i liście żółte prawda taki ładny nam wrośnie teraz jeżeli my sobie zrobimy wsobne czyli je wymieszamy bo to jest heterozygota tak to normalnie rzecz biorąc musielibyśmy robić tabelkę gdzie mamy 4 na C ponieważ każda heterozygota daje dwa ale tak naprawdę ja to zapisać

powinienem w ten sposób tego nie ma ponieważ nie uwzględniam tutaj tego że dwa geny są naos nic nie mówię o rekombinacji to będzie za chwilę na razie zakładamy że są na J chromosomie Już koniec nie da się nic tym zrobić to

jeden chromosom będzie wyglądał tak bo ma takie dwa po prostu geny dwa a drugi chos wygląda tak jak mamy gamety to po prostu Doom albo drugi chromosom czy tak naprawdę nasza krzyżówka będzie D na d taka typowa jakby to jednogenowa była

Czyli co tu mamy to tak a tu mamy Moi drodzy to samo No jak skrzyżujemy to co mamy i zobaczcie jak Te cechy są od siebie zależne teraz kolory kwiatki no to tu będą trzy czerwone tak i jeden kwiatek

żółty teraz listki będą zielone też trzy jeden się trafi ten samy co ma ten sam co ma żółte właśnie z czymś takim że będzie miał ten jakś tam bezbarwny czy coś tak teoretycznie typowo że mogłoby coś takiego być w każdym razie Popatrzcie

nie ma stosunku 931 tak jak był właśnie normalnie tylko mamy typowy dla jednogenowych 3 do1 Okej ponieważ te dwa geny są ze sobą sprzężone i idzie Nie nie ma tutaj na tym żeby sobie ten chromosom uzmysłowić prawda leżące

narysował jest drugi albo jeden chromosom albo drugi tak to wygląda Czy są jakieś pytania do mnie pytań nie ma także idę dalej z tym sprzężeniem Moi drodzy to teraz może o rekombinacji coś powiem i o Crossing O co tutaj

chodzi bo to nie jest tak że ten jak już chromosomie siebie to jest koniec jakbyśmy sobie schemy takem linę coś takiego oś prawda jest zer będzie to nasza oś znaczy może centrom punkt odniesienia może wygląda no i na takim jednym

chromosomie moi homologiczny [Muzyka] dam jest drugi chromosom hom I co mamy sobie tak załóżmy tych czerwonych kwiatk No i to będzie kolega który warunkuje kwiatki żółte tutaj będzie blisko niego tak jak pamiętacie poprzedni przypadek mieliśmy te zielone listki listki z

których nacu chromosomu Powiedzmy że tutaj też będzie wariant dominujący a tu wariant recesywny Nieważne Co to jest chodzi o zrozumienie No i teraz co czy aby na pewno jak będzie nam się tworzyć Gameta to zawsze będzie tak i zawsze będzie tak

Otóż nie ponieważ może dojść do tego g do zakresu możemy przyjąć tworzy się nam linia podziału No i jeżeli dojdzie do takiego przecięcia między dwoma genami to dochodzi do wymiany rekombinacji czyli Gameta jest już składa się z połowy

jednego chromosom z połowy z jednej części jedego chromosomu a z drugiej części z drugiego chromosomu czyli niekoniecznie gamety muszą wyglądać jak te ale jeżeli na przykład założę to Crossing w tym miejscu tak to gamety mogę otrzymać następujące otrzymam oczywiście główne

będą takie taka będzie Gameta czyli tak już będę kolorami rysować bez symboli symbole wpiszę na końcu Tak to jest nasz To są nasze główne druga Gameta Moi drodzy tym wszystkim to będzie wyglądać tak tak PR okej natomiast jeżeli dojdzie do

Crossing over to Popatrzcie tutaj się zamienią nam te elementy i tak to będzie to samo czyli mamy czerwony zielony prawda i żółty jasnoniebieski ale dojdzie do wymiany i ten ciemnoniebieski będzie teraz tu a fioletowy będzie teraz tu prawda Jeżeli miałbym użyć oznaczeń

literowych do tych gamet No to załóżmy sobie będzie to tutaj a b c dominujące a tu AB recesywne a b c No to mamy taku c zrebow i zobaczcie tu się pojawia recesywny a tu gdzie są same recesywne

dominujący OKE to jest właśnie moi rekombinacja tylko to nie jest tak że właśnie te organizmy jak już powiedzmy z tych gamet miałoby się nam wszystko wymieszać to one nam powstaną w stosunku w stosunku je do jed do jed do

tyko część organizm bdzie też się dokładnie robi krzyżówkę testową z heterozygotą tak Czyli bierzemy heterozygotę to robimy krzyżówki krzyżówkę testowe czyli z podwójną znaczy wielokrotną tam homozygotą recesywną i wtedy mierzymy No to tutaj tylko to napiszę że te gamety

które nam tu wychodzą będzie krzyżowanie z a a zaczy b b c c tak homozygota recesywny co Do wszystkiego i w wyniku takiej krzyżówki testowej powstają nam właśnie organizmy to już tam nie będę tego pisać od nowa No tak jak Gameta

takie będą cechy okej Tak się umówmy No i generalnie tak te są odwzorowaniem jak gdyby organizmu rodzicielskiego bo wiecie że jak macie jednen czyli heterozygotę i testową czyli z homozygotą to wtedy jest je do je stosunek i tak tutaj będzie bez

sprzężenia bez sprzężenia bezia natom jeżeli dojdzie do sprzężenia to tak będzie mniej niż 1 do J Mniej więcej to samo a tu będzie jakaś reszta ten odsetek prawda na przykład 0 prek coś tam i jeżeli ja to w sensie

procentowym że tu na przykład będzie tych organizmów procent 70 a tu 30 tak i to 30 proc da się bezpośrednio przełożyć na odległość między tymi genami bo tak naprawdę jest to jedno z spraw tego Morgana bodajże ale ja wam to mówię

ludzkim językiem No logikę dwie rzeczy obok siebie i są daleko to duża jest szansa że jak na śle pot niecie to przetnie jedno między jednym i drugim tak A jak są blisko siebie tak jak tu to jest bardzo mała szansa że wy między

tutaj to wejdziecie się na ślepo nożyczkami przetnie tak samo jest z Crossing over jest mała jeżeli Jest mała szansa mała rekombinacja to praktycznie to jest jak jeden gen tak to i tak tak to się dziedziczy Natomiast tutaj one są

naprawdę daleko od siebie tylko już ja powinienem zrobić dwugenowa nie trój ja to zrobiłem wam żeby pokazać coś No zakładamy że tutaj mamy 30 tej rekombinacji czyli powiedzmy sobie odległość mniej więcej od tego do tego to jest 30 tak zwanych centymorgan albo

jednostek mapowych centymorgan nie centymetrami a nie tam cymi czy czymś jeszcze takie jest to proste przełożenie tyż trzeba zrobić krzyżówkę testową No i policzyć procent tych sumę wszystkich tutaj tych organizmów które są rekombinant OKE Dobra to jakieś zadania myś z tego

zrobimy jeżeli nie ma pytań tak czy allele dla homozygoty recesywnej przy krzyżówce testowej nie pisze się przez kreskę bardzo dobra uwaga Dziękuję paa Tylko wiesz ja generalnie to na szybko robiłem także Napisałem tak jak każdą homozygotę recesywną Ale jak najbardziej bardzo

dobre spostrzeżenie ponieważ jest to po prostu dla No dla tego że to jest chromosom prawda jest jeden chromosom tyko że tutaj nie wpłynie na gamety bo i tak mamen rodzaj ale bardzo dobre spostrzeżenie zrobiłem po prostu z pośpiechu Dziękuję za uwagę jak coś to

zawsze możecie mnie coś spytać wracam do zadania tutaj zrobimy mały porządek Przepraszam Pardon coś mi komputer się trochę zastanawia nad tym już poprawiam i tutaj Moi drodzy mamy z kombinacji właśnie ze sprzężenia co nieco czysto to do dzieła zajmiemy

[Muzyka] ty jesty w stosunku do skrzydeł normalnych szkarłatnych jest recesywny wobec oczu normalnych po skrzyżowaniu ze sobą muszki podwójnie heterozygotyczne fenotypy Powinno teraz tak z muszką o miniaturowych skrzydłach szatny oczach podwójna heterozygota plus homozygota recesywna Pamiętajcie że tu

jest krzyżówka testowa i normalnie w testowej jak mamy heterozygotę to wychodzi wszystkiego por równo czyli powinno być je je albo 5050 50 50 tak a tu widzicie że jest to zaburzone No i co mamy sobie mamy sobie oczy

normalne normalne oczy normalne oczy teraz tak miniaturowe skrzydła miniaturowe skrzydła miniaturowe skrzydła o dobra teraz tak Moi drodzy skrzydła normalne to będą tu i jeszcze oczy szkarłatne pojawi się nam tutaj przepraszam i tu dobra to takie mamy cztery fenotypy

tutaj staram się podkreślić żeby to było lepiej widoczne i teraz moi drodzy tak Popatrzcie na organizmy które są takie jak organizmy rodzicielskie czyli podwójnie hetzyg gotycyzm oczy to jest osobnik je właśnie jeden rodzicielski a drugi rodzicielski jego przeciwieństwo czyli podwójna

heterozygota i tutaj Zobaczcie że mamy właśnie tę rekombinacji dwa zestawi obok siebie i zamienił miejscami No to będzie wtedy zielony z czerwonym a żółty z niebieskim prawda jeśli chodzi o kolory No a cechy macie wypisane nie będę tego

po prostu powtarzać i teraz tak Moi drodzy Podaj geny sprzężone i oblicz odległość jaka dzieli je na chromosomie No geny sprzężone to jest właśnie tak normalne skrzydła i normalne oczy dwa allele albo drugi allel dr znaczy drugi wariant alleliczny to jest miniaturowe

skrzydła i szkarłatne oczy No to jest to gen skrzydeł gen koloru oczu tak dwa geny które są ze sobą sprzężone występujące każdy po dwóch dó dobra no to teraz tak Oblicz odległość jaka Dziel na chromosomie No to wiecie o tym że odległość to jest

właśnie częstość rekombinantów w sumie czyli prosta matematyka ta odległość to będzie 3+ 6 ponieważ to są te nasze rekombinowane Dziel na wszystko co my mamy czyli 140 kalkulator i teraz tak zawsze ja zaczynam od mianownika 140 nie widać

kalkulatora ale będę mówić co robię plus 3 plus 6 Plus 151 dobra 300 No i 9 na 300 to wychodzi mi 0,3 to jest 3 da mi 3 Cent morgany to jest odpowiedź na zadanie sprawę czy nie ma pytań pytań

brak także przejdę do kolejnego zajmiemy się teraz czwartym to już jest Baśka Bukała także zadanie bardziej problematyczne trudniejsze z pewnością ale do zrobienia i właśnie Moi drodzy teraz tak jak macie te odległości jednostki mapowe to trze To jest proste zadanie

naprawdę powi wiecie To zależy gdzie trudności się upatruje bo tak naprawdę Potraktujcie to w ten sposób jakby to były odległości między nie wiem no punktami na osi liczbowej i na tej podstawie starajcie się zlokalizować je między sobą tak na pewno wiemy że s o są

blisko siebie bardzo także musimy się tego pilnować prawda I co my tutaj mamy bo są cztery więc będzie trochę kombinowania s io SI iip jest 21 p 45 dobra no to teraz tak od czego ja bym tutaj [śmiech]

zaczął l i o o i s dobra bo to tak możemy sobie nawet kilka wariantów rozrysować i potem to przeanalizować weźmy sobie to o z brzegu Tak przykładowo Dobra czyli tu byłoby o No i o względem No to s będzie Albo tu albo tu ss nie

wiadomo co nie z bo to ma być blisko trzy jednostki mapowe teraz tak o jeszcze łączy się z na odległości 27 prawda to powiedzmy będzie gdzieś tu tu będzie lka teraz tak l łączy się z T przy czy na 45 tak na 45 czyli ja będę

musiał zrobić mały zabieg Dobra to wytnę i MO Zrobię to po prostu w ten sposób że zacznę z tego miejsca bo tutaj nam się jedna rzecz zmieniła W sumie to mogem zwykłą oś zobić za późno Tak naprawdę jeżeli my mamy taką

odległość pomiędzy S A pomiędzy p to WID że jeżeli ja bym da tam daleko to i to już w ogóle wyszło jeszcze więcej Także ja muszę dać to p tutaj prawda i Tylko teraz pytanie gdzie będzie s No to patrzę na te dystansy jakie

posiadam bo wiecie tutaj to mi trochę komplikuje ale między p a mię 45 Dobra 27 czyli razem no 27 p tu w sumie będzie p 45 czyli automatycznie tutaj między pao będzie 45 20 to będzie 25 7 7 no wstyd się przyznać 18

dob Zanotuj po 18 dobra i teraz jeszcze os mamy s i SP dobra so No to tutaj nam nic nie mówi ale SP SP musi być większe niż po czyli SK będzie tu bo tu będzie wtedy 21 między nimi prawda tak to by musiało

być 15 a jest 21 więc s jest tu tu jest s jak nic prawda i to wymazu generalnie wygląda to teraz kulturę wprowadzę Zrobię to po prostu na osi czyli tu mamy p No na oś nie powinna być ale wiecie o co mi chodzi tu jest O

tu jest s tu będzie l nie zachowuje skali ale chodzi o zarys jakiś tam ogólny tak generalnie by to wyglądało tak jest z odległością tych genów na na danym chromosomie tak mam nadzieję że Przepraszam jest to jasne teraz chciałbym odpowiedzieć na

wasze pytania terasa czy wrzucę treść dzisiejszych zadań żeby sobie pomyśleć jeszcze raz przeanalizować bo kiepsko widzę treść to będzie nagrane w HD więc będzie to można przeczytać sobie później na YouTubie Jeżeli ktoś ma problem z transferem także nie będzie problemu Jeżeli byłby

nadal to proszę pod filmem który wrzucę napisać komentarz to wtedy skopiuję te zdjęcia po prostu do No na Facebooka okej teraz tak Czy na maturze mamy robić to tak mniej więcej czy wszystko ładnie od linijki wyliczone wystarczy jednostki

przybliżeniu podać Filip to zależy od zadania bo jeżeli na przykład masz to narysować w formie jakiegoś diagramu Gdzie jest kratka no to wtedy wiadomo linijka żeby to wyszedł z tego swoisty wykres tak a jeżeli nikt cię nie prosi o

dokładny schemat to możesz sobie naszkicować Jak ci się podoba byle by była ta relacja wiadomo jakaś tam skala zdroworozsądkowa zachowana tak jak ja tu zrobiłem i kolejność że jest posl w takiej kolejności a nie innej Natomiast generalnie wszystko zależy od treści

zadania tak Bo zadania są różne w jednych wymaga się precyzji jeśli chodzi o projekt samego wykresu a w innych tylko wyróżnienia pewnej zależności w innych w ogóle nikt nie oczekuje takiego wykresu wystarczy podać Jeżeli trzeba podać to nie trzeba rysować rysować

znaczy rysować trzeba w brudnopisie żeby to dobrze rozwiązać ale sam rysunek nie jest oceniany tak dobrze to moi drodzy jeżeli nie macie do mnie jakiś pytań dodatkowo to chciałem wam podziękować raz jeszcze za udział w dzisiejszych zajęciach za aktywność za zadawanie

pytań Za to że już jakiś czas jesteście z nami w jakiś tam sposób aktywni za aktywność na grupach armia Mechaników armia biologów No i cóż ja mogę dodać od siebie Powiem wam szczerze robiłbym znacznie więcej w ramach tej inicjatywy

niż niż robię obecnie Tylko że jestem ograniczony moje zobowiązania aczkolwiek przyznam przyznam się wam szczerze bez tutaj bez fałszywej skromności czy czegoś takiego że bardzo mnie to nauczanie zaczyna pasjonować kręcić podoba mi się to powiem wam jest to

bardzo duża satysfakcja że komuś coś wytłumaczy I ta osoba zaczyna to rozumieć ja sam się dokształcam dzięki temu i to jest właśnie też dzięki wam że dzięki temu że przychodzicie na zajęcie bo mnie to bardzo w tym kierunku

motywuje dlatego będę tę inicjatywę podtrzymywać na jakimś poziomie A kto wie może w przyszłości zrobimy z tego coś więcej generalnie jak już na coś się tak to ujmę nakręcę to nie odpuszczam Mam w planach zrobienie czegoś od powiedzmy sobie nowego roku szkolnego

czegoś co mogłoby naprawdę pozytywnie wpłynąć na edukację w Polsce No w Polsce przesadziłem może ale generalnie nawet w takim online gronie pewnym zamkniętym maturzystów i osób które się jakoś uczą aczkolwiek szczegóły zachowam dla siebie z czasem was poinformuję tymczasem

Trzymam za was kciuki na maturze bo to jest teraz dla najważniejsze abyście to dobrze zdali bo zostało już tak naprawdę 40 coś dni z tego co ostatnio widziałem także weź ostro do roboty róbcie zadania róbcie arkusze I pamiętajcie nie

poddawajcie się a nawet jak wam nie wyjdzie to podejdźcie za rok ale idźcie teraz w takim nastawieniem że macie to zdać no dobra jak nie zdacie to trudno ale zawsze też możecie poprawić i nigdy się nie załamuj a Boże nie róbcie czegoś

takiego że w ogóle odpuścicie egzamin i na niego nie pójdziecie tak podstawa to się nie poddawać dobra To żegnam was w takim razie moi drodzy i do zobaczenia na kolejnych zajęciach cześć