Speaker A
Dzień dobry. Witam was serdecznie, moi drodzy, na siódmych zajęciach z chemii w tym roku. Dzisiaj zajmiemy się solami.
Darmowe korepetycje z chemii o solach, kwasach tlenowych i beztlenowych oraz ich właściwościach i nazwach.
Key Takeaways
- Sole to substancje jonowe zbudowane z kationów metali i anionów reszt kwasowych.
- Moc kwasów tlenowych zależy od położenia pierwiastków w układzie okresowym, a beztlenowych od grupy 17.
- Nazewnictwo kwasów i soli opiera się na wartościowości i liczbie atomów tlenu oraz wodoru.
- Tabela rozpuszczalności jest kluczowym narzędziem podczas nauki soli i może być używana na egzaminach.
- Niektóre sole zawierają nietypowe kationy, np. amonowy lub bimetale, co wpływa na ich wzory i właściwości.
Summary
- Wprowadzenie do tematu soli i ich definicji jako substancji jonowych złożonych z kationów i anionów.
- Omówienie kwasów tlenowych i beztlenowych, ich podziału oraz wpływu położenia pierwiastków w układzie okresowym na moc kwasów.
- Prezentacja najważniejszych kwasów tlenowych i beztlenowych wraz z przykładami wzorów chemicznych.
- Wyjaśnienie nazewnictwa kwasów tlenowych i beztlenowych oraz zasady określania wartościowości reszty kwasowej.
- Znaczenie tabeli rozpuszczalności jako pomocy naukowej i ściągi na egzaminie.
- Opis budowy soli, roli kationów (głównie metali) i anionów (reszt kwasowych) oraz przykładów soli z metali bloku D.
- Omówienie sposobu łączenia kationów i anionów w soli oraz wyjątków, takich jak sole z bimetalami (np. Hg2Cl2).
- Przykłady soli chromowych i manganowych oraz ich wartościowości i znaczenia na poziomie maturalnym.
- Wskazówki dotyczące rozwiązywania zadań maturalnych związanych z nazwami i wzorami soli.
- Zachęta do zadawania pytań i korzystania z dostępnych materiałów pomocniczych.
Chapters
- 00:00Wprowadzenie i omówienie kwasów
- 02:53Przykłady kwasów siarkowych, azotowych i fosforowych
- 06:00Kwasy beztlenowe i ich nazewnictwo
- 09:16Budowa soli i ich składniki
- 11:50Przykłady soli chromowych i manganowych
- 14:24Zasady tworzenia wzorów soli i ich nazewnictwo
- 20:24Rozpuszczalność soli i zadania maturalne
- 29:11Podsumowanie i wskazówki do nauki
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Jeżeli macie do mnie jakiekolwiek pytania, to proszę o zadawanie ich za pomocą opcji pytania i odpowiedzi.
Speaker A
Tymczasem przejdźmy do bieżącego tematu, a zaczniemy go od powtórki. Powtórki z kwasu, boem jest taka zasada w chemii, że jak nie nauczycie się dobrze kwasów, to nie ma szansy, abyście mogli bez problemu przygotować się do nauki soli.
Speaker A
Proszę o chwilę cierpliwości. Tutaj jest tabela rozpuszczalności, czyli bardzo ważny rekwizyt podczas nauki soli. Bez tego też nie dacie rady, a korzystajcie sobie z tego równie chętnie, ponieważ jest to ściąga, którą możecie legalnie mieć na egzaminie. Ale przejdźmy do
Speaker A
rzeczy. Zacznijmy sobie od kwasów raz jeszcze. Generalnie kwasem jest coś na chwilę obecną, co składa się z protonu i reszty kwasowej. Reszta kwasowa jest n-wartościowa, co nadaje jej ładunek n minus, powiedzmy. No a wtedy wodorów będzie n w tej cząsteczce. Każdy wodór
Speaker A
ma z kolei ładunek dodatni. No i to jest w skrócie kwas. Jeżeli chodzi o kwasy, musimy sobie zrobić zasadniczy podział na kwasy tlenowe i beztlenowe.
Speaker A
I teraz jakie będą w każdej z tych grup? Jeżeli chodzi o kwasy tlenowe, to możemy pójść pierwiastkami. Pamiętajcie o tym.
Speaker A
Jeszcze chwila na układzie okresowym, że jak mamy sobie, przepraszam bardzo, mamy sobie kwasy tlenowe, to taki biegun mocy kwasu tlenowego przypada na fluor. Im bliżej znajdujemy się fluoru, tym mocniejszy mamy kwas tlenowy. Pamiętajcie o tym. To jest taka
Speaker A
prosta informacja, która umożliwi wam zapamiętanie bardzo ważnej informacji. Na przykład to tłumaczy, dlaczego siarkowy jest mocniejszy od fosforowego. Tak? Bo siarka jest bliżej fluoru. Teraz pierwiastkami, jakie mamy sobie, zaczniemy to omawiać. Będzie to tak: chlor, siarka, azot, fosfor, węgiel,
Speaker A
krzem. Myślę, że to powinno wystarczyć. Jeśli chodzi o kwasy tlenowe, kwasy chlorowe mamy następujące: HClO, HClO2 i jeszcze jest HClO3 oraz HClO4.
Speaker A
Jeśli chodzi o kwasy siarkowe, to będzie tak: H2SO3 i H2SO4, azotowe HNO2 oraz HNO3, fosforowe, z czego najważniejszy jest dla nas ortofosforowy 5, czyli H3PO4.
Speaker A
Do węgla mamy węglowy H2CO3, a do krzemu mielibyśmy najważniejszy krzemowy, czyli H2SiO3.
Speaker A
Do tego dochodzi jeszcze H4. No ale ja tu wypisuję te, które są najważniejsze. Jeśli chodzi o kwasy beztlenowe z kolei, to tutaj przede wszystkim zrobimy to sobie grupami. Pamiętajcie o tym, że kwas beztlenowy jest tym mocniejszy, im znajduje się bliżej astatu, nie fluoru,
Speaker A
tak jak kwas tlenowy, a astatu. Dlatego też w grupie 17 mielibyśmy mocne kwasy i one są tak naprawdę wodorkami rozpuszczonymi w wodzie. No i tam mamy wraz ze wzrastającą mocą HF, HCl, HBr.
Speaker A
No jeszcze HI się wyróżnia. A w grupie 16 mamy słabe H2S, H2Se, H2Te.
Speaker A
I teraz rzecz o nazewnictwie kwasów, bo to nam będzie potrzebne do nazywania soli. Jeżeli chodzi o kwasy tlenowe, to dodajemy im końcówkę -owy, czyli chlorowy, siarkowy, azotowy, fosforowy, węglowy, krzemowy. Do tego należy jeszcze dodać numer w przypadku kwasów,
Speaker A
które wykazują więcej niż jedną wartościowość. I liczy się go tak: w przypadku cenowych kwasów liczbę tlenu razy 2 odjąć liczbę wodorów.
Speaker A
Co nam daje? Chlorowy 2 - 1, chlorowy 1. Tutaj jest 4 - 1, chlorowy 3. 6 - 1, chlorowy 5. 8 - 1, chlorowy 7. W przypadku siarki mamy 6 - 2, siarkowy 4, przepraszam, 8 - 2, czyli siarkowy 6, azotowy 3,
Speaker A
azotowy 5, ortofosforowy, no albo nawet fosforowy pięć, węglowy można podać, że cztery, bo niektórzy jeszcze zaliczają kwas mrówkowy do kwasów węglowych.
Speaker A
Spotkałem się z taką teorią, ale to nie jest dyskusja na teraz. No i do tego krzemowy 4. Jeżeli chodzi o kwasy beztlenowe, to podajemy ich nazwę następująco: fluorowodorowy i tym podobne. Czyli podkreślamy, że jest to tak naprawdę wodorek fluorowodorowy,
Speaker A
chlorowodorowy, bromowodorowy, jodowodorowy, tak samo tutaj siarkowodorowy, selenowodorowy oraz tellurowodorowy. Nie podkreślamy wartościowości, ponieważ w przypadku wodorków jest tylko praktycznie jedna możliwość.
Speaker A
Jeśli są pytania, bardzo proszę o ich zadawanie. Tymczasem przechodzę do dalszej części. Co tutaj jeszcze byłoby istotnego na dalsze omówienie właściwości soli? Zapamiętajcie sobie tylko te, które są mocne. I w przypadku kwasów tlenowych byłoby to tak: te, które mają liczbę tlenu
Speaker A
odjąć liczbę wodoru większą lub równą 2 w przypadku kwasów tlenowych, czyli mocnymi byłyby te chlorowe. Tutaj jest 4 - 1 daje 3. 3 - 1 daje 2. Tutaj jest tak samo dwa i tutaj dwa, czyli azotowy pięć, siarkowy sześć,
Speaker A
chlorowy siedem oraz pięć byłyby kwasami mocnymi, reszta byłaby kwasami słabymi. W przypadku kwasów beztlenowych mocna jest cała grupa 17, czyli fluoro, chlorowodorowy, bromowodorowy oraz jodowodorowy. Reszta jest słaba.
Speaker A
I w zasadzie tyle. Teraz tak, z kwasów w zasadzie informacje najważniejsze, jeszcze oczywiście wartościowość reszty kwasowej to tak jaką macie liczbę wodorów, to tyle wartościowa jest reszta kwasowa. Jeżeli na przykład zapomnicie wzoru tej reszty kwasowej, czyli części bez wodoru, zawsze
Speaker A
macie ściągę tutaj w tablicy, w układzie, w tabeli rozpuszczalności. Jest ona zarówno dla starej, jak i nowej podstawy dostępna. I tutaj na górze właśnie macie aniony, czyli tak naprawdę między innymi reszty kwasowe, w zasadzie prawie same reszty kwasowe, oprócz tego OH-. Także
Speaker A
tym też możecie się posiłkować i wtedy ładunek tego czegoś to jest jednocześnie wartościowość. Pamiętajcie o tym. I teraz przejdźmy do bieżącego tematu, czyli do soli.
Speaker A
Co to są sole? Zaczniemy sobie od definicji. Sole przede wszystkim są substancjami jonowymi. Pamiętajcie o tym, które są złożone z kationu i anionu. Kation w soli najczęściej pochodzi od metalu i ma ładunek dodatni odpowiadający wartościowości tego metalu. Czyli na
Speaker A
przykład dwuwartościowy magnez tworzy kation Mg2+, jednowartościowy sód Na+, trzywartościowy glin Al3+. Czasami też zdarzają się kationy inne niż metali, na przykład kation amonowy NH4+.
Speaker A
Jeżeli chodzi o drugą część soli, jest to anion będący resztą kwasową. Na przykład nie wchodzi do niego, a do tej grupy nam anion O2-, ponieważ on jest elementem w tlenkach metali, nie w soli. No i może to
Speaker A
być na przykład anion chlorkowy pochodzący od kwasu chlorowodorowego, anion siarczkowy od kwasu siarkowodorowego, anion siarczanowy od kwasu siarkowego SO42- i tak dalej. Praktycznie wszystkie kwasy będą nam tworzyć jakieś sole. Tak samo te, z którymi nie spotykamy się na
Speaker A
co dzień, jak mamy blok D i metale ze środka tego bloku D na wysokiej wartościowości, jak sobie popatrzycie na układ okresowy, ile cierpliwości, to będzie tak.
Speaker A
Tutaj chrom i mangan są takie najważniejsze. Jeśli chodzi o chrom, to na przykład on tworzy kwas chromowy.
Speaker A
Kwas chromowy 6, który ma resztę kwasową CrO42-, przepraszam 2 minus. Nawet tę resztę kwasową można znaleźć bodajże w tej tabeli rozpuszczalności.
Speaker A
No i nie pomyliłem się. CrO42- pochodząca od kwasu chromowego 6. Mimo że na co dzień go nie spotkamy jako specjalnie kwasu samego z siebie, to będziemy mieli styczność z jego solami i to nader często na poziomie maturalnym.
Speaker A
Tak samo może się nam trafić sól kwasu manganowego 7 MnO4- jednowartościowa. No i tutaj znowu jak określić wartościowość tego metalu?
Speaker A
Podobnie jak poprzednio mnożymy dwa razy tlen i do tego odejmujemy liczbę wodorów, której nie ma podanej, ale jest ona równa co do ilości ładunkowi ujemnemu. Czyli tutaj mamy 8 - 1, 7 mangan 7, kwas manganowy 7, 4, 8 - 2, 6,
Speaker A
kwas chromowy 6, chromian 6. I w zasadzie tyle, jeżeli chodzi o samą teorię. No i w solach te kationy i aniony występują obok siebie w odpowiedniej liczbie, która jest najmniejszą wspólną wielokrotnością po ich ładunkach, chociaż nie zawsze, bo
Speaker A
występują takie sole jak na przykład Hg2Cl2, gdzie zarówno Hg, miedź są jednowartościowe, tylko stanowią taki bimetal. Dokładnie wygląda to w ten sposób, że w przypadku miedzi tworzy się takie wiązanie pomiędzy jej atomami.
Speaker A
Cały taki element ma ładunek dwa razy plus, prawda? Są to dwie, przepraszam, rtęci, nie dwie rtęci, które posiadają ładunek dodatni, są połączone takim m...
Speaker A
wielokrotność w poładunkach. Też w zadaniach maturalnych. Jak macie pytanie o liczbę wiązań wiązań jonowych, to to określa się w sposób następujący. Weźmy siarczek żelaza 3. Zaraz przejdę do nazewnictwa.
Speaker A
Oczywiście to jest tak, że mamy dwa żelaza, które są trójwartościowe, mają ładunek 3 plus i trzy siarki S2- i każda suma tych ładunków wynosi odpowiednio 6 plus albo 6 minus, co nam daje sześć wiązań jonowych. pamiętajcie o tym i jest
Speaker A
poniekąd też najmniejszą wspólną wielokrotnością liczby dwa i liczby trzy. Teraz dokładnie jak budować wzory soli, szczególnie kiedy zapomnijcie czegoś z kwasów i tym podobnych, to zawsze ostatnią deską ratunku jest dla was tabela rozpuszczalności, którą tutaj macie przed sobą.
Speaker A
Popatrzcie teraz na to, jak skonstruować sól. Zawsze bierzecie sobie najpierw jakiś kation. Przykładowo weźmy sobie BA2 plus, a potem bierzecie A nią.
Speaker A
A choćby PO43- No i moi drodzy jak wygląda wzór soli jako substancji? Bierzemy ten kation anion bez ładunku i wpisujemy wartościowość. I tu będzie dwa, tu będzie trzy.
Speaker A
Ta trójka wtedy idzie tutaj. No a to dwójka za nawiasem będzie w tym miejscu.
Speaker A
I teraz jak nazwać tę sol, bo już mamy skonstruowaną jej nie cząsteczkę, ale mamy przedstawiony zapis. Pamiętajcie, że sole nie występują w cząsteczkach.
Speaker A
Sole są zbudowane z jonów. Poniekąd też jon złożony ten jest jak gdyby cząsteczką ze zmienionym ładunkiem.
Speaker A
Okej, ale sama sól cząsteczką nie jest. Pamiętajcie o tym, ponieważ ma wiązanie ionowe, więc jest zbiorem ionów.
Speaker A
Jak nazwać tę sól? W języku polskim mamy składnię taką, że nazywamy wszystkie nazwy, wszystkie nazwy chemiczne są od tyłu, tak? Czyli od końca, od prawej strony. W tym przypadku będzie to od tego zaczynamy. Skoro to jest kwas fosforowy 5, a dokładnie ortofosforowy
Speaker A
5, dlatego nazwiemy to ortofosforanem. Sole kwasów tlenowych nazywamy od, znaczy nazywamy z końcówką a ortofosforan pięć czego? Baru, prawda?
Speaker A
Jest to przeciwieństwo języka angielskiego, gdzie tam nazewnictwo jest proste, czyli stambarium, fosfate, prawda? I tyle. Natomiast u nas nazywamy to od strony prawej.
Speaker A
Pamiętajcie o tym, co też może rodzić pewne trudności w nauce soli, bo inaczej się pisze, inaczej się nazywa, ale wystarczy pamiętać o tej zależności i myślę, że nie będzie to dla was jakimś większym problemem. To teraz zróbmy sobie sól jakiegoś kwasu beztlenowego.
Speaker A
No ja już z głowy wezmę po prostu choćby i nosiarczek żelaza był. To może to bierzemy glin 3 plus i do tego kolor Cl- no i łączymy to ze sobą. Znaczy ten plus może nie na miejscu, bo to w sumie
Speaker A
nierównanie, także pozwolicie, że to zmarzę. No i teraz co mamy sobie? Glin i chlor.
Speaker A
Glin jest trójwartościowy, chlor jedno, więc trójeczkę dajemy tutaj jak nazywamy również od strony prawej chlorek glinu.
Speaker A
Nie podaję wartościowości, ponieważ są one unikatowe dla tych elementów, ale pamiętajcie o tym, że sole kwasów beztlenowych nazywamy per ek. chlorek, siarczek, fluorek, promek, jodek i tym podobne.
Speaker A
Zachęcam was do aktywności, zadawania pytań. Yyy, zawsze będę starał się na nie odpowiedzieć na bieżąco.
Speaker A
Teraz coś, co jest w zasadzie no główną częścią naszej dzisiejszej lekcji, czyli otrzymywanie soli. Te metody otrzymywania soli i zapis odpowiednich równań i reakcji. Dzisiejsza lekcja jest praktyczna i na praktykę chciałbym kłaść, moi drodzy, nacisk.
Speaker A
Jak otrzymać? Mamy tak naprawdę trzy zasadnicze metody. Ja podzieliłem je na takie trzy grupy. Będzie to tak. Po pierwsze możemy zmieszać ze sobą coś, co da nam kation i coś, co da nam anion. W praktyce będzie to substancja o
Speaker A
charakterze kwasowym i substancja o charakterze zasadowym albo taka, z której ta substancja bezpośrednio powstaje. Ja to dzisiaj rozwinę. Czyli w skrócie kwas plus zasada.
Speaker A
Drugą metodą jest, moi drodzy, otrzymywanie soli poprzez strącenie jej jako osad. To się fajnie rozwiązuje z tabelą rozpuszczalności.
Speaker A
Mam nadzieję, że jeszcze zdążę wam to dzisiaj pokazać. Trzecią metodą jest wyparcie tej soli z innej. Może inaczej.
Speaker A
Mamy sól na przykład słabego kwasu i mocnej zasady. Działamy na to mocnym kwasem i ten słaby kwas jest wypierany, a na jego miejsce wchodzi mocny i powstaje nowa sól. Czyli w skrócie to wyparcie sobie zróbmy.
Speaker A
Skupimy się teraz na części pierwszej, czyli na otrzymywaniu soli metodą łączenia przeciwieństw. Substancj o charakterze kwasowym i substancję o charakterze zasadowym. To teraz tak.
Speaker A
sole kwasów tlenowych możemy otrzymać zasadniczo pięcioma metodami. Wygląda to mniej więcej tak. Pierwsze trzy metody polegają na użyciu kwasu.
Speaker A
Do kwasu dodajemy odpowiednio albo metal, albo tlenek metalu albo wodoretlenek. Te dwie ostatnie metody to używamy zamiast kwasu, bo są to kwasy tlenowe jego bezwodnika, czyli tlenku kwasowego.
Speaker A
I możemy użyć do tego celu tlenku metalu albo wodorotlenku. Pamiętajcie tutaj też o nadrzędnej zasadzie, którą wam przedstawiłem uprzednio podczas systematyki związków nieorganicznych, że substancje na przykład amfoteryczne, czyli poniekąd wodorotlenki albo tlenki będą reagować tylko z mocnymi kwasami, jeżeli już.
Speaker A
Także tutaj nie możemy użyć słabego kwasu i wodorotlenku amfoterycznego, ale możemy użyć kwasu mocnego i takiego wodorotlenku. Teraz co nam powstaje w wyniku tych reakcji? oczywiście sól, która jest nieodłącznym elementem każdej z tych reakcji i do tego pewne produkty uboczne.
Speaker A
W tej reakcji będzie to wodór gazowy i pewna doza energii. W tej reakcji mielibyśmy wodę tak samo tutaj.
Speaker A
Z kolei w tych reakcjach tu nie będzie niczego, a tutaj również woda. Ważne uwagi. W przypadku reakcji numer 1 kwas musi być nieutleniający, a metal musi być aktywny.
Speaker A
Co to dokładnie oznacza? Kwasy nieutleniające to są wszystkie oprócz stężonego H2SO4 i NO3 w każdym przypadku. HNO3 w każdym przypadku.
Speaker A
Jeżeli chodzi o metale aktywne, to tutaj posiłkujecie się dostarczonym na maturę szeregiem elektrochemicznym metali i metale aktywne to są od litu w dół praktycznie można powiedzieć poniżej wodoru muszą mieć potencjał mniejszy od zera i one przereagują nam z
Speaker A
kwasem. No z grubsza powiedzmy, to jest najważniejsze. Paradoksalnie takie żelazo nie przereaguje nam z utleniającym, ze stężonym azotowym albo i czy roślinczonym też albo stężonym ciarkowym sześć, ponieważ wtedy ulegnie pasywacji. Ale jest to temat na reakcję re tym niemniej już teraz o nim mówię,
Speaker A
ponieważ może się pojawić gdzieś taka reakcja. No praktycznie w reszcie tych reakcji nie ma takich obostrzeń. No poza tymi odgórnymi, o których mówiłem, czyli wszystko zależy od charakteru substancji.
Speaker A
Jeżeli charakter wyklucza reakcję, to jej po prostu nie będzie. Teraz moi drodzy przykłady zrobimy sobie kilka, a może macie jakieś dla mnie, żebym zrobił z wami, tak żebym prosił.
Speaker A
Widzę, że są pytania, także pozwolę sobie na nie w międzyczasie odpowiedzieć. Czy na Facebooku nie ma linka do dzisiejszych korepetycji? Powinienem go wrzucić. Mam nadzieję, że wszystko jest okej. Nie, no są wrzucone. A przepraszam bardzo, już wam daję, bo dałam do
Speaker A
biologii. Jeszcze dam do chemii. Proszę chwilę cierpliwości. Wracamy do tematu. Powiemy jeszcze raz jak określić ile jest związańowych w związku. Końcówki jak są tylko w 17 grupie. To słuchajcie panowie, Kuba i Jakub, no w zasadzie Kuba i Kuba to jest tak. Końcówkę eg
Speaker A
zawsze macie w przypadku soli, kwasów beztlenowych. Może być równie dobrze siarczek telurek i tak dalej. Selenek. Jeżeli chodzi o liczbę wiązania jonowego w związku w soli, no to jest to suma ładunków dodatnich albo ujemnych. Zróbmy sobie tutaj z boku jeszcze ten siarczek.
Speaker A
siarczek żelaza 3 na przykład albo siarczek glinów to tak samo było FE2 S3 i tam masz dwa jony FE2 plus i trzy iony S2- co daje zarówno ładunek dodatni w sumie 6 albo ujemny 6. No i generalnie wartość bezwzględna z jednego z nich to
Speaker A
jest po prostu liczba wiązania jonowego, czyli suma ładunków dodatknich albo suma ładunków ujemnych to jest to liczba wiązań jonowych i tyle.
Speaker A
Przejdźmy do tematu. Teraz przed wami kilka takich reakcji rozpisanych do możliwie dokładnie. Teraz tak. A załóżmy od metody otrzymywania azotanu 5 srebra.
Speaker A
Nie, to może nie teraz. coś łatwiejszego. Siarczan 6 żelaza 3, czyli Fe SO4 najpierw sobie zaprojektujemy wzór.
Speaker A
Reszta kwasu siarkowego 6 jest dwuwartościowa. Żelazo jest trój, dlatego tu dajemy dwójkę, a tu dajemy, tu dajemy dwójkę, a tu dajemy trójkę. No i teraz metody po kolei. Kwas nieutleniający, czyli H2SO4 musi być rozcieńczony w tym wypadku plus metal.
Speaker A
No i powstaje nam co? Fe 2SO4 trzy razy wzięte. Zaznaczam, że tutaj ta reakcja może różnie w podręcznikach wyglądać, bo to jest kwestia utleniania tego żelaza. Nie zawsze, nie w każdych warunkach żelazo się utleni na trzeci stopień utleniania, może niekiedy
Speaker A
utlenić się na drugi i niektóre podręczniki taką dadzą taką reakcję, a niektóre dadzą po prostu FSO4, żelazo na drugim stopniu cenienia. Ja bym tutaj szczegółów się jakoś nie nie czepiał i zostałbym po prostu przy takiej prostej reakcji. Na początek nam
Speaker A
wystarczy. Plus do tego wodór gazowy. Kwestia bilansu. I zawsze jak bilansujecie równanie reakcji, specjalnie wezmę inny kolor, to zaczynajcie sobie od tego, czego jest najwięcej. W tym wypadku najwięcej mamy wszystkiego w soli i zawsze od metalu, czyli dwa żelaza i z tego wychodzą.
Speaker A
Potem niemetal, czyli poniekąd reszta kwasowa trzy razy siarka, więc tu musi być też trójka. Na końcu tlen i wodór albo woda. Wodoru nam zostaje tutaj sześć atomów, czyli trójkę dajemy w to miejsce. No i jest okej. Bilans mamy z
Speaker A
głowy. Jeszcze równanie reakcji jonowej. Chwilę się zatrzymajmy, bo musimy to zrobić. Jak zrobić jonowe równanie reakcji? To jest tak, że należy to co się rozbija na jony rozbić na te jony, a to co na jony się nie rozbija zostawić.
Speaker A
No i teraz tak jak mamy kwasy, to one zawsze się nam będą na jony rozkładać, czyli mamy dwa protony 2H+ i SO4 2- żelazo jako metal nam zostaje i nic się z nim nie dzieje. Sól sprawdzamy w tabeli rozpuszczalności, czy jest
Speaker A
rozpuszczalna. Proszę bardzo. Tutaj jest tak żelazo 3 plus, SO4 2 minus jest rozpuszczalna. Okej, możemy to zostawić normalnie tak jak jest. Czyli FE będzie wtedy 3 plus z dwójką z przodu i 3 x SO4 2 minus plus. Do tego dają trzy wotory gazowe
Speaker A
i reakcja jonowa skrócona. Pamiętajcie o tym, żeby skrócić to, co się po obu stronach zgadza. Przepraszam bardzo, tutaj błąd zrobiłem. Powinna być szóstka, a tu trójka. O, ma niedopatrzenie. Czyli teraz skracam to i skracam to. Jest okej. Zostaje mi co? 6
Speaker A
protonów plus 2 żelaza daje nam 2 razy Fe 3 plus dodać do tego trzy wodory gazowe.
Speaker A
No i tyle. Teraz tak kolejne reaksy to już tak bez może formy jonowej. Ja na niej skupię się, moi drodzy na kolejnych myślę zajęciach. Nie skończymy na tej jednej lekcji, jeśli chodzi o solę. Potem bierzecie kwas i do tego tlenek to już pójdzie łatwiej.
Speaker A
Macie większą dowolność w stężeniu i doborze tlenku, bo może być po prostu kwas taki o, prawda? Może być stężony.
Speaker A
Macie potem FE2, SO4 trzy razy wzięte i woda. Znowu bilans trzy reszty kwasowe będą.
Speaker A
Żelazo się zgadza. Teraz wodę po wodorze najlepiej macie sześć wodorów, także trzy wody. No i zbilansowana reakcja.
Speaker A
Trzecia reakcja otrzymywania to byłoby w tym wypadku kwas siarkowy 6. Dodać do tego wodorotlenek żelaza 3.
Speaker A
Co nam daje? Fe 2SO4 trzy razy wzięte. plus do tego bona i teraz tak najpierw metal, dwa żelaza, potem reszta kwasowa, trzy reszty kwasowe, no i na samym końcu musimy wodę zbilansować, której tutaj będzie aż sześć cząsteczek, ponieważ po wodorze
Speaker A
mamy 12 wodorów po lewej, bo tu jest 6 i 6, więc tutaj trzeba dać również 6 x 2, żeby było 12. I teraz te metody bezwodnikiem, czyli SO3 SO3 + Fe 2O3. Zobaczcie jak to się fajnie układa, że mamy po prostu FE
Speaker A
2 jest o ctery trzy razy wzięte. Wtedy tu dodajecie trójkę i popatrzcie, że wszystko się zgadza. Nic nie musimy dodawać. Mamy 3 x 3 + 3, czyli w sumie 12. 3 x 4 jest okej. Nie ma, nie ma
Speaker A
najmniejszego problemu. W piątej reakcji mielibyśmy bezwodnik dodać wodorocenek i dałoby nam to Fe2 SO4 trzy razy wzięte dwójkę tutaj.
Speaker A
trójkę tutaj i to jest woda ilości 2 x 3, czyli trzy wody muszą być, żeby również taka ta liczba wodowych się nam zgadzała. I tak wygląda otrzymywanie soli tymi pięcioma metodami. Jeszcze wam pokażę kwas beztlenowy, ponieważ jego nie omawiałem. Tam jest jedna różnica.
Speaker A
Jeżeli chodzi o kwas beztlenowy, to tam pierwsze trzy reakcje są takie same, bo używamy kwasu, natomiast nie możemy użyć bezwodnika, ponieważ kwasy beztlenowe nie mają bezwodnika. To są po prostu wodorki.
Speaker A
Czwarta reakcja to będzie po prostu metal plus niemetal. I jak to wygląda od kuchni? Już wam pokazuję.
Speaker A
Weźmy sobie do otrzymania chlorek gliny, który się nam dzisiaj pojawił, czyli Al Cl. No i teraz tak, w pierwszym przykładzie bierzemy sobie HCL dć al sam glin. Przepraszam.
Speaker A
Sam daje nam to AlCl3 dodać H2 gazowy. I tutaj bierzcie zawsze pod uwagę przy bilansie parzystość tego wodoru, że musi być parzysty. Także nie dam tu trójki, ale dam szóstkę, a tu dam dwójkę, automatycznie śledź się zmiany podczas
Speaker A
bilansu. Jak tu dałeś sześć, to tu trzeba dać wtedy automatycznie sześć chlorów. No i dwa gliny na końcu wodory, czyli 3 x H2. No i reakcja jest zbilansowana. Potem weźmy kwas i tlenek.
Speaker A
Co nam to da? Alc dodać do tego Al, przepraszam, nie Al tylko H2. O, no i mamy wtedy tak, tu jest dwójka, więc dwójkę dajemy tutaj, tu dajemy szóstkę.
Speaker A
Okej. No i tu dajemy trójkę. Jest w porządku. Trzy wody. Wszystko poza tym się zgadza. Następnie biorę ten HCL i łączę go z Aloh.
Speaker A
Trzy razy wzięte. przechodzi mi to w Al CL3 dodać koda. No i co? Trójkę daję tutaj. Tu już nie patrzę na parzystość tego, ponieważ tutaj mam jak będzie tu 3 i tu 3 to jest 6, więc tu daję trójkę i jest okej. No i
Speaker A
w zasadzie tyle. Teraz ostatnia reakcja, czyli po prostu chlory z glinem. Nic nam nie zostaje. Tutaj kwestia zbilansowania.
Speaker A
Znowu patrzymy na parzystość chloru, dlatego tu dam dwójkę, tu dam trójkę, no i od razu dwa gliny. Teraz wszystko się zgadza. Tak w telegraficznym w skrócie wyglądają podstawowe metody otrzymywania soli. Reakcje jonowe jeszcze będą przed nami w następnym tygodniu.
Speaker A
Jeśli macie jakieś pytania, to proszę zadawajcie je teraz. Jeśli nie, to przejdziemy sobie dalej.
Speaker A
Strącanie i wypieranie. Jeśli chodzi o reakcje strąceniowe, to je można zapisać schematem. jest sól pierwsza sól druga, sól trzecia i odróżniająca się od nich sól numer 4.
Speaker A
Wygląda to tak, że te dwie sole rozpuszczają się, my je mieszamy ze sobą i powstaje sól trzecia.
Speaker A
I ta czwarta, z czego czwarta się nie rozpuszcza i wytrąca się jako osad. Tylko teraz no w praktyce jak zaprojektować takie reakcje? Załóżmy, że dajemy sobie za cel otrzymanie soli siarczan baru. Bardzo popularna sól nierozpuszczalna.
Speaker A
Stosowana też w praktyce medycznej jako kontrast do zdjęć rentgenowskich, ponieważ podana pacjentowi sprawia, że na zdjęciu rentgenowskim pojawia się cień, czyli nie przechodzą w promienie rentgena, są pochłaniane. Cień na zdjęciu rentgenowskim wygląda na biało, jeżeli ktoś ma jakieś wątpliwości. BASO4
Speaker A
siarczan 6 baru on jest solą nierozpuszczalną. Jak znajdziecie sobie na skrzyżowaniu bar z SO4 jest nka. I teraz cała filozofia w otrzymaniu tejże soli metodą strącenia polega na tym, żeby ja to obrazowo wyjaśnię zbudować sobie prostokąt, z czego jednym wierzchołkiem będzie
Speaker A
nierozpuszczalny nasz siarcz baru, a pozostałe wierzchołki tego prostokąta będą rozpuszczalnymi solari. Czyli na przykład tu z bromem, tutaj brom i amoniak, no i SO42- i ten No i jak zrobić taką reakcję?
Speaker A
Bierzemy te skrajne, może inaczej, te bezpośrednio przylegające do tego siarczanu sześ baru, czyli rozpuszczalny siarczan sześć amonu. Przy okazji zobaczycie sólę amonową, czyli bierzemy NH 4 SO4 i tu dam dwójkę przy NH4 dwa razy wzięte. Do tego dodaje bezpośrednio
Speaker A
przyległą sól z poziomego z poziomej części, czyli bromek baru. Tutaj będzie BR2 i następnie daję strzałkę i to co mi wychodzi po stronie przeciwległej to będzie tutaj jak brom się krzyżuje z tym z amoniakiem prawda? jest bromek amonu, sole amonowe to dodajcie zawsze
Speaker A
amonu, czyli NH brz nierozpuszczalny siarczan 6 barów. Ja to jeszcze podsumuję za chwilę. Jeżeli chodzi o maturę, pamiętajcie, że nie musicie dodawać strzałek, że się strąca osad albo strzałek, że ulatnia się jakiś gaz. Jest to fakultatywne, nie jest to obowiązkowe. Jeszcze kwestia
Speaker A
bilansu. Jak tu mam dwa amony, to daję dwa amony. Od razu mam dwa bromy. Jest okej. Teraz tak, pamiętajcie, popatrzcie, BASO4 jest nierozpuszczalny, ale buduję sobie ten prostokąt. No i mam z jednej strony NH4 dwa razy wzięte SO4,
Speaker A
a z drugiej BR2. No i powstaje mi BRNH4P. No i siarczę sześć bar. Zbudowałem sobie prostokąt. Trudno mi tutaj jest to narysować bo nie da się po tym kreślić, ale mam nadzieję, że sobie w miarę to wyobraziliście.
Speaker A
Dobrze, to praktycznie tak każdą sól, która się nie rozpuszcza, można otrzymać, więc to już zostawiam wam do przećwiczenia ewentualnie w domu. Może zapis jonowy jeszcze. Tutaj też bierzecie te sole, które się rozpuszczają. rozpisujecie w postaci jonów, czyli mamy NH 4, bo się
Speaker A
rozpuszcza, jest rozpuszczalny z plusem, dajemy mu dwójkę dodać do tego 2 x SO4, przepraszam, SO4 raz 2 minus tylko dodać barba plus i dodać dwa bromy i to nam przechodzi w 2 x NH 4 z plusem dodać do tego
Speaker A
2 x br- i właśnie nasz osad, który się nie rozpuszcza, przepisujemy jak leci i skreślamy to, co się powtarza po obu stronach, czyli powtarza się bromek oraz amoniak.
Speaker A
No i zostaje nam BA2+ć SO4 2-e nam po prostu BSO4 i to jest równanie skrócone jonowe, które świadczy o tym, że w tej reakcji doszło do wytrącenia się. Dwa jony ze sobą się spotkały, no i wytrącił się osad. Możecie też na skróty
Speaker A
takie jonowe, skrócone równanie napisać, biorąc sobie odpowiedni anion i kacionując je odpowiednio w takiej reakcji. Tak to pokrótce wygląda.
Speaker A
Teraz wypieranie, moi drodzy, to jest coś takiego, że pamiętajcie o relacji mocnej słabej. Bierzemy sobie sól albo sól słabego kwasu i mocnej zasady.
Speaker A
działam na to mocnym kwasem i otrzymuję sól właśnie tego mocnego kwasu, a zostaje mi wyparty słaby kwas. Może być też sól słabej zasady i tutaj działamy na to mocną zasadą. Zostaje wyparty, wyparta ta słaba zasada i otrzymuje sól
Speaker A
mocnej zasady. Jak to wygląda w praktyce? Chociażby tak. Bierzemy sobie surłowego kwasu, czyli na przykład Na2S siarczek sodu. Działamy na to mocnym HClem i dochodzi do wyparcia tego siarkowodoru z jego soli. Powstaje nam NaCl po prostu i do tego H2S.
Speaker A
Siarkowodór ulatnia się jako gaz. Świadczy też o tym zapach zgniłych jajc. Często pojawia się jako sugestia na pytaniu egzaminacyjnym.
Speaker A
dwa sody to dajemy dwójkę tutaj od razu dwa chlory i teraz wszystko się zgadza a ze słabą zasadą to praktycznie macie jedną możliwość że to będzie po prostu sól amonowa czyli bierzemy NH4CL chlorek amonu zwany jako salmiak chociażby. No i co mamy wtedy plus mocna
Speaker A
zasada czyli NaOH chociażby. I co mamy? Mamy następnie Na Clęonową. Tylko, że ona nie jest wypierana jako NH4, nie jest coś takiego, tylko raczej jako amoniak z wodą, czasem pisany z kropką, że rozpuszczony po prostu. Teraz wystarczy to zbilansować. No wszystko
Speaker A
jest już okej. Także widzicie tutaj z kolei mamy silny drażniący zapach amoniaku. Bardzo często temu wypieraniu towarzyszy ulatnianie się gazów, ponieważ y kwasy, które są słabe, one ywodnikami czy tam wodorkami, z których powstały są właśnie gazy, no często o
Speaker A
intensywnych zapachach. Dobrze, to jest ta trzecia metoda wypieranie, jak otrzymywać wodoro i hydroksosole. Co to są w ogóle są te wodoro i hydroksosole? To jest tak, że jak macie sobie na przykład kwas siarkowy, to on jak on dysocjuje, to najpierw jest
Speaker A
SO4 min HSO4- a dopiero potem powstaje nam SO42- czyli tak stopniowo te wodory odchodzą, tak samo jak stopniowo miałoby odchodzić OH od wodorotlenku. Na przykład mielibyśmy CaOH dwa razy wzięte, potem CaOH minus i Ca2+ dopiero stopniowo to wszystko odchodzi. No i tutaj na górze
Speaker A
mamy wodorosole. To wodorosole mogą być utworzone tylko z tym, ponieważ to jest nie do końca zdesocjowany kwas, a tamto to jest jeszcze kwas, to się do soli nie nadaje na razie. A tu mamy hydroksosól, czyli co jest grupą hydroksylową.
Speaker A
No i cały szkopuł polega na tym, żeby takie nazewnictwo, znaczy najpierw skonstruować wzór na przykład węglan hydroksomiedzi. No to jest tak, jest miedź cu ale hydrokso, czyli dodajmy OH w nawiasie. No i do tego węglan, czyli CO3. A że to jest dwuwartościowe, to
Speaker A
tutaj dajemy ogólnie dwójkę w całości. To jest węglan hydrokso miedzi 2. Trzeba zaznaczyć, że miedź jest tutaj wartościowa. Oczywiście jak otrzymać sól tego typu? Może nie akurat ten sól, ale weźmy sobie prostszy wodorowęglan sodu NHCO3.
Speaker A
Z kolei to jest wodoro sól. Po prostu tak jak normalną macie reakcję, dodajecie jedno do drugiego, tylko piszecie wzor soli i musicie sobie dopasować wtedy inne proporcje, czyli co? Bierzemy NaOH, do tego dodaję H2CO3 i co nam powstaje? Podstaje nam na HCO3
Speaker A
i woda tak jak normalnie powinna. Teraz to bilansuje. Y w zasadzie nie muszę już, bo wszystko jest okej. No i tyle. Tak powstaje ta sula. A równie dobrze mógłbym zrobić reakcję, w której byłoby N2CO3. No i wtedy bilans byłby inny i nic poza tym.
Speaker A
Tak się otrzymuje wodoro iesole. No a kiedy one powstają? Powstaną które? No to już zależy od warunków. Nie jest to nam na razie do niczego potrzebne. Można też z gotowej już soli jak gdyby nasycić ją bardziej kwasem, jeżeli chcemy otrzymać wodorosól, a
Speaker A
jeżeli hydroksosól, to wtedy próbować zasadą. Taką najpopularniejszą reakcją jest stworzenie wotorowęglanu wapnia. Czyli bierzemy sobie węglan wapnia, skałę wapienną i działamy na to wodnym roztworem zutenku węgla, czyli kwasem węglowym.
Speaker A
I powstaje nam wtedy po prostu C2+. Dlaczego piszę? To wam zaraz tak powiem. I 2 x HCO3- chodzi o to, że to nie występuje w postaci cząsteczek w ogóle, tylko jest w roztworze. No ale tak wiemy to jako ten
Speaker A
wodorowęglan. Ja to może przepiszę HCO 3- jako wodorowęgan wapnia. Jest to sól z dwójką z przodu oczywiście wodorosól tylko, że no wzrostworu nie da się jej uzyskać.
Speaker A
Kwestia bilansu, no to brakuje, nie? No wszystko mamy tak naprawdę. Czyli widzicie podziałałem na sól dodatkowo kwasem jeszcze bardziej, no i wtedy powstała wodor sól. Jeżeli na sól podziałałbym zasadą, z której ona powstała, to wtedy powstałaby hydroksosól.
Speaker A
Jak sprawdzić, który metal jest aktywniejszy Piotr i od czego zależy moc. Jakub z mocą to jest tak, że musisz po prostu wiedzieć, które kwasy są mocne, a które słabe. Jak same zasady pamiętaj o tym, że mocne kwasy są następujące.
Speaker A
Klorowe będzie HCLO 3 HCLO4. H2SO4 i HNO3 z tlenowych. No a z beztlenowych HF i tak dalej wzdłuż grupy 17. HCL, HBRH i wszystkie. I to zapamiętaj, to ci wystarczy. Nie ma tego dużo. A także tak samo zapamiętaj mocne zasady,
Speaker A
raptem dwie, powiedzmy sobie użyteczność, czyli KOH i NaOH. Taka wiedza w zupełności wystarczy na większość zadań. Nie jest to duża, a zapamiętanie tego nie powinno sprawić większego problemu. Jak sprawdzić, który metal jest aktywniejszy? Nie za bardzo wiem o co ci chodzi, Piotrek.
Speaker A
Czy to jest porównanie aktywności metali, czy generalnie do reakcji z kwasem, który będzie odpowiedni? W każdym razie bierzesz sobie wtedy szereg elektrochemiczny metali i metal jest tym bardziej aktywny, im ma potencjał niższy, im bliżej jest do litu tutaj. Tak. I zobacz na złoto. Złoto
Speaker A
jest takim przedstawicielem metalu, który w ogóle nie reaguje, jest niereaktywny. Także jego miejsce jak jest jak najbardziej uzasadnione tutaj, prawda? Z największym potencjałem, czyli najmniejszą aktywnością. z kolei ma ten potencjał najniższy, czyli ze wszystkich tutaj wymienionych metali jest
Speaker A
najbardziej najbardziej aktywny. Inne reakcje właściwości. Myślę, że zaczniemy sobie to tylko dzisiaj teoretycznie. Yyy, rozkład termiczny, moi drodzy, to są wszystkie sole, które yyy po pierwsze wodorosole i hydroksy mogą się rozkładać termicznie z wydzieleniem się wody na przykład
Speaker A
chociażby. To jest raz. i na przykład kwasu bądź zasady, z której one powstały. Do tego jeszcze rozkładać się mogą wszystkie sole amonowe i sole bardzo słabych kwasów, jak na przykład węglowego, no albo nie są mocniejszego od niego, ale też poniekąd
Speaker A
słaby kosiarkowego cztery otrzymujemy wtedy bezwodnik i to te, które może mają inaczej słabe kwasy, ale gazowe bezwodniki tych kwasów są i wtedy otrzymujemy otrzymujemy rozkład termiczny.
Speaker A
Ja postaram się to na następnych zajęciach. Dzisiaj będę musiał skończyć nieco wcześniej 5 minut, te 10, 5 minut.
Speaker A
Yyy i tak reakcje redox aole to wszystkie sole chromu i manganu. Y to jest podstawa do tego, żeby dobrze poradzić sobie na egzaminie. Plus żelazo powiedzmy jeszcze sobie i miecz. Jeżeli chodzi o kolory soli, to pamiętajcie, jak macie układ okresowy, to no tak,
Speaker A
kolor może zależeć od kationu albo danionu, czyli to różne może być źródło koloru. Albo na przykład źródłem koloru będzie sobie taki mangan 2 plus, albo żelazo 2 plus czy 3 plus, ale może też być źródłem to CR42. I teraz popatrzcie
Speaker A
na układ to jak coś jest w bloku D. O tutaj musicie sobie zadać jeszcze pytanie.
Speaker A
Czy będąc w tym bloku D jako jon odpowiedni będzie miało na podpowłoce D liczbę elektronów od 1 do 9? Czy będzie miało na D nic albo będzie miało 10. I te dwie sytuacje to jest brak koloru, a te to jest kolor.
Speaker A
Jeżeli w soli znajduje się taki metal, który posiada następującą konfigurację na podpowo CD, to jest on jak najbardziej kolorowy.
Speaker A
Paulina czy reakcja fluorowiec plus sól fluorowca sól 2 fluorowiec obowiązuje nas jak najbardziej paulina ale to będzie typowo na fluorowce także tej reakcji jak najbardziej się doczekacie kiedy powstaje HCO3 a kiedy CO2 i H2O Natalia to jest tak że CO2 i
Speaker A
H2O jest wtedy jak mamy do czynienia powiedzmy z jakimś wypieraniem że ten dwutlenek węgla w tej reakcji wskazywać mogło na to że on musi nam po prostu zostać wyparty raczej po prawej stronie Jak mamy reakcję, będzie nam to
Speaker A
powstawać. Widzę Piotr zadał jeszcze pytanie. Sekundę postaram się teraz odpowiedzieć. Chodzi mi o typ zadań, w którym mam napisane. Porównaj za pomocą dowolnych odczynników chemicznych, który z dwóch metali, na przykład sud i potas jest bardziej aktywny. Aha, to jest tak
Speaker A
Piotr. Y, ja bym na przykład użył yyy sodu i potasu o znanym stopniu rozdrobnienia i tej samej ilości, czyli po prostu taka sama próbka, na przykład bryłka albo proszek i podziałałbym na to jakimś kwasem o HClem o określonym
Speaker A
stężeniu nie za dużym, żeby nie żeby nadążyć z reakcją i wtedy mierzyłbym objętość wydzielonego wodoru, ponieważ ten wodór, jego ilość świadczy jakoby o intensywności tej reakcji. A wiadomo, im intensywniej zachodzi reakcja, tym bardziej aktywny będzie ten metal.
Speaker A
Dobrze, moi drodzy, ja mam za chwilę zajęcia z biologii. Zapraszam was na na nie serdecznie. Muszę zrobić sobie chwilkę przerwy. Dziękuję wam za dzisiejsze zajęcia. Za tydzień widzimy się o tej samej porze i pouczymy się z chemii dokładniej o reakcjach jonowych.
Speaker A
Na tym się skupimy na kolejnej lekcji. Tymczasem do zobaczenia na biologii. Cześć.
Topics:chemiasolekwasy tlenowekwasy beztlenowetabela rozpuszczalnościnazewnictwo chemicznekationyanionymoc kwasówmaturalne zadania chemia
