Speaker A
Батыс-түрік қағанаты 603-704 жылдары өмір сүрді. Батыс-түрік қағанатының территориясы. Батыс-түрік қағанатының астанасы Суяб қаласы, ал жазғы ордасы Мыңбұлақ.
Батыс Түрік қағанатының тарихы, территориясы, басқару жүйесі және шаруашылығы туралы толық ақпарат.
Key Takeaways
- Батыс-түрік қағанатының саяси және әскери күшеюі Шегу мен Тон қағандар тұсында болды.
- Қағанаттың территориясы үлкен аумақты қамтыды, бұл оның ықпалын көрсетеді.
- Әлеуметтік және басқару жүйесі күрделі әрі ұйымдасқан болды.
- Қағанаттың әлсіреуі сыртқы күштердің, әсіресе Қытайдың Жетісуға басып кіруіне әкелді.
- Түріктердің отырықшылыққа көшуі және қалалардың дамуы маңызды тарихи үрдіс болды.
Summary
- Батыс-түрік қағанаты 603-704 жылдары өмір сүрді, астанасы Суяб қаласы болды.
- Қағанатқа он тайпа кірді, олар бес нушибилер мен бес дулулардан тұрды.
- Қағанаттың негізін Тардуш қаған салды және ол шығыс түріктерді басып алуды көздеді.
- Шегу мен Тон қағандар тұсында қағанат саяси тұрғыдан күшейді.
- Қағанаттың территориясы шығыста Алтайдан батыста Тарым өзені мен Памир тауларына дейін жетті.
- Тон қаған Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта құрды және батыстағы елдерді жаулап алуды жоспарлады.
- 634 жылы Ешбар Елтеріс билікке келіп, кейін қағанат ішінде билікке талас басталды.
- 659 жылы әлсіреген қағанатқа Қытай Жетісуға басып кірді.
- Шаруашылығы жартылай көшпелі мал шаруашылығына негізделді, VII ғасырда отырықшылық басталды.
- Қағанаттағы әлеуметтік құрылымда қарапайым халық 'қара бұдындар', сот істерін 'бұйрықтар мен тархандар', ал салық жинаушылар 'селиф' деп аталды.
Chapters
- 00:00Батыс-түрік қағанатының өмір сүру кезеңі мен территориясы
- 00:20Қағанаттың тайпалық құрамы
- 00:33Қағанат негізін қалаушы Тардуш қаған
- 00:44Шегу мен Тон қағандардың билігі
- 00:59Қағанаттың территориясының кеңеюі
- 01:47Тон қағанның саясаты және басқару жүйесін реформалау
- 02:00Ешбар Елтерістің билікке келуі және билікке талас
- 02:14Қытайдың Жетісуға басып кіруі
- 02:24Шаруашылық және отырықшылықтың дамуы
- 03:29Әлеуметтік құрылым және басқару органдары
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Батыс-түрік қағанатының өзге атауы: "Он-оқ бұдын" немесе "Он тайпа" мемлекеті. Қағанатқа енген он тайпалар бес нушибилерден, бес дулулардан құрылды.
Speaker A
Батыс-түрік қағанатын негізін салған Тардуш қаған. Шығыс түріктерді басып алуды, екі қағанатты қайта қосуды жүзеге асыруға тырысып, өзін шығыс түрік қағанатының қағанымын деп жариялаған.
Speaker A
Қағанаттың саяси күшейген кезегі Шегу мен Тон қағандардың тұсында. Шегу қаған 610-618 жылдары билік етті, ал Тон қағанның билік еткен кездері 618-630 жылдар.
Speaker A
Шегу қағанның тұсында қағанат шығыста Алтайға дейін, батыста Тарым өзені мен Памир тауларына дейін жеткен.
Speaker A
Тон қаған батыстағы елдерді жаулап алуды ойлады. Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта құрды.
Speaker A
634 жылы Нушибилердің көмегімен Ешбар Елтеріс билікті алды. Ешбар Елтеріс қаған қайтыс болғаннан кейін 640-657 жылдары қағанат ішінде ұзақ жылдарға созылған билікке талас басталды.
Speaker A
659 жылы Батыс-түрік қағанатының әлсірегенін пайдаланған Қытай Жетісуға басып кірді.
Speaker A
Шаруашылығы. Жартылай көшпелі мал шаруашылығы. VII ғасырдың бас кезінде түріктердің жаппай отырықшылануы басталды.
Speaker A
Оңтүстік және оңтүстік-шығыс Қазақстан жерінде дами бастаған түрік қалалары: Испиджаб, Тараз, Тархир, Алмалық қалалары.
Speaker A
Батыс-түрік қағанатында "қара бұдындар" деп қарапайым халықты атаған.
Speaker A
"Бұйрықтар мен тархандар" сот істерін басқарушылар.
Speaker A
Ал "тат" сөзінің мағынасы - құлдар.
Speaker A
"Бектер" деп жергілікті жерлердегі негізгі тіректерді атаған.
Speaker A
Ал "Селиф" сөзінің мағынасы - салық жинаушылар.
Topics:Батыс Түрік қағанатыТардуш қағанШегу қағанТон қағанЕшбар ЕлтерісСуябМыңбұлақОн-оқ бұдынОрта Азия тарихытүрік қалалары
