Батыс Түрік қағанаты: тарихы мен басқаруы

Батыс Түрік қағанатының тарихы, территориясы, басқару жүйесі және шаруашылығы туралы толық ақпарат.

Key Takeaways

Батыс-түрік қағанатының саяси және әскери күшеюі Шегу мен Тон қағандар тұсында болды.
Қағанаттың территориясы үлкен аумақты қамтыды, бұл оның ықпалын көрсетеді.
Әлеуметтік және басқару жүйесі күрделі әрі ұйымдасқан болды.
Қағанаттың әлсіреуі сыртқы күштердің, әсіресе Қытайдың Жетісуға басып кіруіне әкелді.
Түріктердің отырықшылыққа көшуі және қалалардың дамуы маңызды тарихи үрдіс болды.

What the video covers

Батыс-түрік қағанаты 603-704 жылдары өмір сүрді, астанасы Суяб қаласы болды.
Қағанатқа он тайпа кірді, олар бес нушибилер мен бес дулулардан тұрды.
Қағанаттың негізін Тардуш қаған салды және ол шығыс түріктерді басып алуды көздеді.
Шегу мен Тон қағандар тұсында қағанат саяси тұрғыдан күшейді.
Қағанаттың территориясы шығыста Алтайдан батыста Тарым өзені мен Памир тауларына дейін жетті.
Тон қаған Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта құрды және батыстағы елдерді жаулап алуды жоспарлады.
634 жылы Ешбар Елтеріс билікке келіп, кейін қағанат ішінде билікке талас басталды.
659 жылы әлсіреген қағанатқа Қытай Жетісуға басып кірді.
Шаруашылығы жартылай көшпелі мал шаруашылығына негізделді, VII ғасырда отырықшылық басталды.
Қағанаттағы әлеуметтік құрылымда қарапайым халық 'қара бұдындар', сот істерін 'бұйрықтар мен тархандар', ал салық жинаушылар 'селиф' деп аталды.

Chapters

Батыс-түрік қағанатының астанасы қай қала болды?

Батыс-түрік қағанатының астанасы Суяб қаласы болды, ал жазғы ордасы Мыңбұлақ.

Қағанатқа қандай тайпалар кірді?

Қағанатқа он тайпа кірді, олар бес нушибилер мен бес дулулардан құралды.

Батыс-түрік қағанатының әлсіреуіне не себеп болды?

Қағанаттың әлсіреуін пайдаланып, 659 жылы Қытай Жетісуға басып кірді.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

00:03

Speaker A

Батыс-түрік қағанаты 603-704 жылдары өмір сүрді. Батыс-түрік қағанатының территориясы. Батыс-түрік қағанатының астанасы Суяб қаласы, ал жазғы ордасы Мыңбұлақ.

00:20

Speaker A

Батыс-түрік қағанатының өзге атауы: "Он-оқ бұдын" немесе "Он тайпа" мемлекеті. Қағанатқа енген он тайпалар бес нушибилерден, бес дулулардан құрылды.

00:33

Speaker A

Батыс-түрік қағанатын негізін салған Тардуш қаған. Шығыс түріктерді басып алуды, екі қағанатты қайта қосуды жүзеге асыруға тырысып, өзін шығыс түрік қағанатының қағанымын деп жариялаған.

00:44

Speaker A

Қағанаттың саяси күшейген кезегі Шегу мен Тон қағандардың тұсында. Шегу қаған 610-618 жылдары билік етті, ал Тон қағанның билік еткен кездері 618-630 жылдар.

00:59

Speaker A

Шегу қағанның тұсында қағанат шығыста Алтайға дейін, батыста Тарым өзені мен Памир тауларына дейін жеткен.

01:47

Speaker A

Тон қаған батыстағы елдерді жаулап алуды ойлады. Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта құрды.

02:00

Speaker A

634 жылы Нушибилердің көмегімен Ешбар Елтеріс билікті алды. Ешбар Елтеріс қаған қайтыс болғаннан кейін 640-657 жылдары қағанат ішінде ұзақ жылдарға созылған билікке талас басталды.

02:14

Speaker A

659 жылы Батыс-түрік қағанатының әлсірегенін пайдаланған Қытай Жетісуға басып кірді.

02:24

Speaker A

Шаруашылығы. Жартылай көшпелі мал шаруашылығы. VII ғасырдың бас кезінде түріктердің жаппай отырықшылануы басталды.

02:37

Speaker A

Оңтүстік және оңтүстік-шығыс Қазақстан жерінде дами бастаған түрік қалалары: Испиджаб, Тараз, Тархир, Алмалық қалалары.

03:29

Speaker A

Батыс-түрік қағанатында "қара бұдындар" деп қарапайым халықты атаған.