Wyjątkowa opowieść o dzieciństwie, okupacji i Powstaniu Warszawskim | 7 metrów pod ziemią

Pianistka Danuta, 98-letnia uczestniczka Powstania Warszawskiego, wspomina dzieciństwo w przedwojennej Warszawie, okupację i powstańcze kanały w rozmowie z Rafałem Gęburą.

Key Takeaways

Powstanie Warszawskie to przeżycie, które na zawsze ukształtowało bohaterkę i jej postrzeganie świata
Dzieciństwo przed wojną, mimo pozornego dobrobytu, było naznaczone dyscypliną i izolacją
Solidarność mieszkańców Warszawy była kluczowa dla przetrwania powstańców
Młodzi ludzie powinni poznawać historię powstania, by rozumieć wartość pokoju i wolności

What the video covers

Rozmowa Rafała Gębury z 98-letnią pianistką Danutą, uczestniczką Powstania Warszawskiego
Wspomnienia przedwojennej Warszawy, którą bohaterka pamięta z ulic, tras i ukochanej Starówki
Opis dzieciństwa w zamożnej, zaprzyjaźnionej rodzinie muzyków, z dwiema dużo starszymi siostrami
Edukacja domowa, a także niechęć do ćwiczenia gry na pianinie mimo późniejszej wdzięczności wobec ojca
Wspomnienie pierwszej Wigilii jako najcieplejszego wspomnienia z dzieciństwa
Relacje z wybuchu wojny i okupacji, w tym zdarzeń w budynku mieszkalnym i trudnych warunków życia
Opowieść o wyjściu w powstaniu i zadaniach łącznikowskich, z niebezpieczeństwem i strachem
Przejście przez kanały warszawskie, wycieńczenie, brud i brak jedzenia oraz wody
Refleksje o pamięci, przemocy i nienawiści oraz o tym, jak młodzi ludzie dziś postrzegają powstanie
Pojawiające się w tle przerwy reklamowe i fragmenty opowieści innych uczestników powstania

Chapters

Kim jest rozmówczyni w tym odcinku?

Rozmówczynią jest pianistka pani Danuta, 98-letnia uczestniczka Powstania Warszawskiego, która przez lata uczyła studentów gry na fortepianie. W rozmowie opowiada o swoim dzieciństwie i przeżyciach wojennych.

Jak wyglądało dzieciństwo bohaterki przed wojną?

Dorastała w zaprzyjaźnionej, zamożnej rodzinie muzyków w dużym mieszkaniu z pianinem. Nie chodziła do szkoły, a nauczyciele przychodzili do domu, a nauka gry na fortepianie wiązała się z buntem i łzami.

Co bohaterka mówi o udziale w powstaniu?

Opisuje powstańcze zadania łącznikowskie, strach oraz trudne warunki, takie jak brak jedzenia i wody, a także przejście przez kanały, które wiązały się z ogromnym wycieńczeniem.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Na dzisiejszy odcinek zaprasza Pomelo, catering dietetyczny, który zaspokoi twój apetyt na ciekawe i wartościowe rozmowy, ale przede wszystkim na zdrowe, smaczne i wygodne posiłki, dzięki którym zaoszczędzisz czas na to, co lubisz najbardziej. Tylko teraz z kodem 7 m31

Speaker A

otrzymasz aż 31% zniżki na wszystkie diety. Nie zwlekaj. Kod działa tylko przez 7 dni od publikacji odcinka.

Speaker A

Mamo, idę do powstania. Nie martwcie się o mnie. Pa. Już mnie nie było. Gdyby nie mieszkańcy Warszawy, to by powstanie upadło bardzo szybko, bo po pierwsze nie było co jeść, bo nie było dowozu. Po drugie tutaj nie było wody. Oni się

Speaker A

dzielili dosłownie ostatnią łyżką, co mieli. Podniósł głowę i w jednym momencie pyk i leży mi przy nogach przestrzelonym okiem. Jak myśmy wyszli z tych kanałów po miesiącu prawie nie mycia się. To był tak gigantyczny fetor z nas, że przechodzi ludzkie

Speaker A

pojęcie. Nie mogę powiedzieć, żebym ja stwarniała, ale byłam tak obita, że już nie czułam następnego ciosu. Co by zrobiła młodzież dzisiaj?

Speaker A

Powiedziałabym, głowę daję, żeby zrobiła to samo, co my. 7 m pod ziemią. rozmawia Rafał Gębura.

Speaker A

Pani Danuto, jest pani pianistką. Przez lata uczyła pani studentów właśnie tego fachu. Była pani także uczestniczką powstania warszawskiego.

Speaker A

Ja wiem oczywiście, że zaczynanie rozmowy z kobietą od wieku to jest ogólnie fatalny pomysł, ale mam nadzieję, że że mi pani to dzisiaj wybaczy, bo okoliczności są wyjątkowe.

Speaker A

ma pani 98 lat i w tym kontekście myślę sobie o tym, że że to powstanie warszawskie, te 63 dni to jak sekunda w pani życiu y bądź kropla, może łza w oceanie życia.

Speaker A

Będziemy dzisiaj rozmawiali bez wątpienia o powstaniu, ale zacznijmy może od pani dzieciństwa, które no też było wyjątkowe, bo dorastała pani w wyjątkowych czasach. To była przedwojenna jeszcze Warszawa. Wiele słyszałem na temat tego, że była pięknym miastem. była, była. Pamiętam bardzo dobrze tę

Speaker A

Warszawę, zwłaszcza oczywiście to, co po niej zostało po powstaniu teraz. A ta Warszawa, która się tak pięknie rozwinęła już po wojnie, teraz zwłaszcza te ostatnie lata, no też jest kochana, ale tamto, co pamiętam sam tych lat, tę Warszawę taką

Speaker A

nie powiedziałabym bardzo rozsądnie wtedy planowaną. Ta urbanistyka miała swoje ręce i nogi, jak się dzisiaj mi. A teraz tak troszeczkę mi się wydaje, że za dużo jest tych chaotycznie powstawających wielko takich piętrowych.

Speaker A

Jeden taki, drugi inny i tak musi być. Ale tamtą Warszawę pamiętam i kochałam to miasto. Oczywiście to śmieszne słowo kocham się rezerwuje dla dla mamy, taty albo dziecka, a nawet psa. czy kota, ale można też miasto kochać. Ja to miasto

Speaker A

naprawdę kochałam i pamiętam, mam je w oczach. Gdybym umiała tylko rysować, to bym potrafiła wyrysować całą trasę, tą trakt królewski i tą marszałkowską i to to tą ukochaną starówkę moją.

Speaker A

Miała pani to szczęście, że wychowywała się pani y no kolokwialnie mówiąc w porządnej rodzinie. Yyy tata był muzykiem.

Speaker A

Dorastała pani w dużym mieszkaniu z dużym salonem, gdzie znajdowało się pianino, był fortepian, to była rodzina w to był dom, w którym rozmawiało się o poezji, o literaturze, o muzyce pewnie głównie no o wszystkim niepraktycznie było tak mimo wszystko brzmi to pięknie,

Speaker A

brzmi to cudownie. Tak. Czy czy takie właśnie było pani dzieciństwo czy wcale niekoniecznie? To znaczy warunki, o których pan teraz wspomniał, były rzeczywiście cudowne.

Speaker A

Atmosfera w domu nadzwyczajna, dlatego że akurat ta rodzina, jakby powiedzieć, ja nie słyszałam nigdy podniesionego tonu. No nie to, że siebie grzecznie uszczypliwe uwagi robili, nie.

Speaker A

Po prostu była zaprzyjaźniona rodzina. Co ma o wiele większe znaczenie dla mnie niż że się kochali, bo z tym kochaniem dwa różni, a ale byli zaprzyjaźnieni i no wszyscy mieli podobne zainteresowania. Książka, teatr, muzyka, sztuka, w ogóle muzeum i tak dalej. Więc

Speaker A

byli to była to rodzina bardzo niepraktyczna. Wszyscy zupełnie księżycowi. No ale jakoś dużo starych ludzi tam w rodzinie było.

Speaker A

No ja najstarsza. Czy to było dla pani szczęśliwe dzieciństwo? I tak, i nie. Oczywiście, że obiektywnie mówiąc było nadzwyczajnie szczęśliwy, ale ja się czułam nieszczęśliwa z tego powodu, że miałam dwie dużo starsze siostry, 10 i 12 lat starsze. Więc jak dziewczynka ma

Speaker A

5 lat, a starsza siostra 17, to jest przepaść. To ja się śmiałam, że miałam w związku z tym trzy mamusie. Bo one mnie już tam uczyły, a siedź prosto, a nie skrzyp na talerzu nożym i takie tam. A

Speaker A

myłaś ręce. Więc ja miałam takie trzy gwernantki, więc nie miałam środowiska róieśników, dlatego że wtedy było to zresztą bardzo popularne, że nie dziecko, dziecko nie chodziło do szkoły, tylko szkoła przychodziła do dziecka i do mnie przychodzili właśnie profesorowie, oczywiście stosownym

Speaker A

programem i tak dalej, ale unikałam, uniknęłam szczęśliwie wszystkich stresujących egzaminów, ocen i tak dalej.

Speaker A

Tylko, że jeżeli wyniki mojej nauki były dobre, to miałam pozwolenie pójść do filharmonii na koncert wieczorny. A jeżeli coś napsociłam, no to wtedy nie pójdziemy tym razem na starówkę. To było straszne.

Speaker A

Żeby do tej y beczki miodu dorzucić być może łyżkę dziekciu, dodam, że m No, no tata zmuszał panią chyba tak można tak powiedzieć do do nauki gry na pianinie.

Speaker A

Pani wolała wtedy śpiewać, tańczyć. Lubiła pani to pianino, ale ale chyba jakoś nieszczególnie. Jak to pani wspomina?

Speaker A

wspomnienia dwoma torami. Jeden tor, że się buntowałam, bo nie chciałam, bo mnie bardziej interesowało na przykład zostać baletnicą czy coś takiego, księżniczką w ogóle, bo wszystkie dziewczynki są zawsze albo księżniczkę, albo wróżki, coś takiego.

Speaker A

A druga, wi to ogromna wdzięczność dla mojego taty, że mnie pilnował przy tym przy tym ćwiczeniu. Jednak, ale oczywiście, że tak, bo wszystkie dzieci chcą grać. Mają tam cokolwiek, jakieś brzęczydło tam w domu, wszystko jedno, ale to jest tak przyjemnie tam

Speaker A

stuknąć w coś czy uderzyć klawisz, nie wiedząc jeszcze, że to jest klawisz, że się nazywa klawisz i można drugi i trzeci. Oj, i to jest ta melodia, którą ja znam. Więc to dziecko fascynuje i dlatego mówię, wszystkie dzieci chcą

Speaker A

grać, ale żadne dziecko nie chce ćwiczyć. To są dwie różne rzeczy. te prozaiczne gamy i ćwiczenia i tak dalej nie doprowadzały do szału, ponieważ mój tato był zawodowym muzykiem zresztą również z pokolenia nio dziadek był też muzykiem z muzyką miał

Speaker A

dużo do czynienia był dyrygentem to no to ja niestety, ale ciągle byłam zbuntowana były takie momenty kiedy a to już miałam była duża już miałam chyba z osem lat Tak się tak bardzo buntowałam.

Speaker A

Musiałam grać takie okropne, nudne ettiudy, takie bez najmniejszej wartości artystycznej. A mnie się chciało czegoś, bym mogła zaśpiewać. A to tylka plej z tego ćwiczenia to siedziałam, pamiętam jak mnie łzy kapały na blzeczkę miałam mokrą, tak młzy kapały i mówiłam tak ja

Speaker A

wcale tego nie chcę grzać. Ja wcale tego nie chcę grzać. Ja wcale tego nie chcę grać. No i grałam. Ale to nie ja jedna taka miałam dużo moich kolegów, koleżanek takie początki mieli. A potem jak to się dzisiaj jak to się już

Speaker A

załapało, że już się zorientowałam, że ja mogę na tym fortepianie zrobić coś więcej niż tylko tamte eciudy i tego. No to właśnie znowu połknęłam haczyk.

Speaker A

Całe szczęście. Gdybym panią zapytał o jakieś takie najcieplejsze, najbardziej pozytywne wspomnienie z dzieciństwa, to to jakie myśli przychodzą do głowy?

Speaker A

Pierwsza Wigilia to najcieplejsze coś, co pamiętam i mój zachwyt poprzedzony okropnym zdarzeniem dla mnie też strasznym.

Speaker A

Co się stało? No bo przed wojną przynajmniej u nas były takie zwyczaje, że choinka była strojona i pokazywana dopiero w Wigilię.

Speaker A

No ja przed tym widziałam jak siostry moje tę choinkę ubierały, no to już ją zobaczyłam. Ale potem w dniu Wigilii tam napisałam, że to był dom wariatów.

Speaker A

Wszystkie latały tych zapachów takich różnych. Tyle było, a to jakąś cebulą, a to jakimś octem, a to potem cóż, pięknie ciasto zapachniało. To No, ale w każdym razie wszystkie moje siostry i nasza zaprzyjaźniona od lat, lat była u nas,

Speaker A

ta Józia, tam były w kuchni, a mnie zamknęły w pokoju, żeby mi się nie kręciła i zamknęły mnie rzeczywiście w tym pokoju i ja nie mogłam wyjść.

Speaker A

Chciałam wyjść do tego salonu, żeby zobaczyć tę choinkę. Zamknięte. No to poszłam do drugiej w drzwi, bo potem było wejście do jadalni zamknięta. Ja wtedy dostałam pierwszy raz w życiu histerycznego szału.

Speaker A

Narobiłam wrzasku okropnego. Tato wszedł pierwszy. Ja pamiętam jak ja skoczyłam na niego jak dzikie zwierzątko zupełnie waliłam go pięściami pamiętam co się działo no babcia przyszła, złapała mnie mnie nogi fruwały też pamiętam w powietrzu i przytuliła mnie i tak

Speaker A

zapytała się do mnie tak dlaczego ja powiedziałam bo mnie zamknęli na wszystkie drzwi. Na wszystkie drzwi. Babcia tak potemła mówi głośno tak powiedziała cała rodzina stała, bo się dziadką histerię urządziła masra babcia powiedziała obiecuję ci danusiu że już nigdy nie

Speaker A

będziesz sama zamknięta w pokoju i to pamiętam dlatego dla mnie ta babcia zresztą ja tam napisałam że świat w tej chwili stoi na głowie właściwie nie wiem czy na głowie raczej bez głowy ale do góry nogami.

Speaker A

Ale babcia i rola babci w rodzinie jest taka sama jak przed 500 i 800 lat. Taka sama.

Speaker A

Niezwykle istotna. Tak. Tak. Niesamowite, że że też tego typu wspomnienia zostają na całe życie.

Speaker A

Ale wie pan co? Mam wrażenie, że ja nie jestem jakimś odszczepieńcem od normalności, że ja te wszystkie rzeczy pamiętam.

Speaker A

Tylko musi być stosowna okoliczność, żeby wpuścić w tę koleinę, a to potem już leci.

Speaker A

Ja i przypominają się kolejne rzeczy. Tak, ale oczywiście, że tak. Mało tego, ale pamięć na temat pamięci można długo rozmawiać, jaka ona jest i dlaczego w ogóle, ale pamięć potrafi się zachowywać bardzo przyjaźnie. podpowiada jeszcze coś, a tu

Speaker A

jeszcze coś, a to jeszcze jakiś element, a to jeszcze jakiś szczegół. A tego A pamiętasz właśnie jeszcze po tej wigilii jak przeszliśmy do salonu i był otwarty lufcik, wtedy były jeszcze okna z lufcikami. O ile pan wie co, przepraszam

Speaker A

co to jest lufcik? Takie małe okienko. A no to jest takie małe okienko. To małe okienko. Dzięki temu było świeże powietrze i już nie było tych zapachu tych tej tej tej cebuli, tego śledzia i i tego wszystkiego. No to było pięknie.

Speaker A

Więc to pamiętam, bo to właśnie jedno za drugim poszło. No i co było dalej?

Speaker A

Dalej. Potem tato zaczął, bo wszyscy muzycy z prawdziwego zdarzenia mają nie tylko jeden instrument, jak skrzypcy wszyscy muszą jednocześnie grać na fortepianie, bo to jest król instrumentów i on jest niezależny i samowystarczający.

Speaker A

Więc tak, tatusia zaczął grać kolędy i zaczęli śpiewać kolędy. A sobie zapamiętałam, bo już mi się spać chciało, to też pamiętam, że mi się taka taka trochę zasadzona, że mi się spodobało słowo gloria, bo w jednej śpiewam jest, w jednej zan

Speaker A

Gloria, Gloria in do ja pamiętam, że potem próbowałam tą glorią dostosować do innej muzyki, którą słyszałam. się to są pamiętam, ale to są wzruszające rzeczy, dlatego że to się wszystko odbywało w atmosferze, którą potem dopiero oceniłam bezpieczeństwa i spokoju.

Speaker A

To wszystko, co pani mówi, utwierdza mnie w przekonaniu, jakie istotne jest dzieciństwo w kontekście całego życia człowieka. Ale jak jesteśmy przy przy wątku pamięci, to chcę panią zapytać właśnie co pani pamięta, mając na uwadze lato 39 roku.

Speaker A

Czy miała pani już wtedy kilkanaście lat, jeśli dobrze widzę? 11 jak się wojna zaczęła.

Speaker A

11. Czy czy jako ta 11olatka czy czy pani miała jakieś informacje, sygnały, przeczucia, że ta wojna nadchodzi, czy absolutnie była zaskoczeniem?

Speaker A

Przeczucia jeszcze drzemały u mnie. Jeszcze nie było przeczy. Brałam to, co słyszałam. No to już jakiś czas przed tym były padały te nazwiska Hitler. A to to, a to Narzbek. Coś coś tam. Wię to jedno weszło, drugie wyleciało, bo to nie

Speaker A

interesowało. Ale odpowiadając na pana pytanie, sam 39 rok lat tym razem spędziliśmy u babci w wiąznie i tam już było bardzo niespokojnie. To rzeczywiście po pierwsze to całe lato już się dużo mówiło o o tych nazwiskach, o tym, że może być wojna. Wojna dla mnie

Speaker A

się kojarzyła z tym, co przeczytałam u Sienkiewicza. No to dla mnie była taka wojna, tak se wyobrażałam. Ale zaczęły się pokazywać już niedobre rzeczy naprawdę. Mianowicie to mnie zaniepokoiło, że wszyscy biegali i coś kupowali, kupowali i i chomikowali w domu, że

Speaker A

jeszcze było i to mąka, to sula potem czegoś nie było, coś. ten niepokój, którego nie potrafiłam osadzić w jakichś realiach, on zaczął we mnie już być. Ja pamiętam ten moment taki, kiedy to już musiało być tuż przed 1 września,

Speaker A

no w tej willi, gdzie babcia mieszkała, pod Werandą rosły również grzybki. Tam są do tej pory lasy i to bardzo grzybne lasy. Ja tamam pod tą werandę właziłam i tam podgrzybki śliczne rosły. Takie grzybki są piękne. Ja pamiętam, że tak wlazłam

Speaker A

tam pod tym pod tę werandę i laptoptem poczułam inaczej. Nie potrafiłam określić co takiego było. I właśnie potem wylazłam z tymi grzybami. Tak. No w końcu co się dzieje? Tyle razy byłam tam pod tą werandą. Las jest ten sam, pachnie tak

Speaker A

samo. Te zapiaszczone schody w will w są te same, a wszystko mi się wydaje jakby inaczej. Ja nie potrafiłam tego określić. No po pierwsze, może za mało jeszcze wiedziałam, umiałam coś o świecie, więc nie potrafię powiedzieć dość, że ja poczułam się w pewnym

Speaker A

momencie jak gdyby zagrożona, nie? Potrafiłam tego uczucia określić jakimś słowem, ale pamiętając te uczucia mogę określić dzisiaj poczułam pierwszy raz cię w niebezpieczeństwie.

Speaker A

Więc to było bardzo takie charakterystyczne. Tam dużo rzeczy ja opisałam, ponieważ to były wielkie przeżycia.

Speaker A

Czy wązownej pojawili się Niemcy? Pojawiły się samoloty? To nie jest duże miasto, więc ta perspektywa pewnie była inna.

Speaker A

Yyy, perspektywa była inna, dlatego że wiązowna leży przy szce w szosie lubelskiej na południe. Po drugiej stronie tej szosy jest do dzisiaj piękny kościół renesansowy jak wielkie. No i tam był oczywiście majątyczek przed wojną Polska była w mająteczkach,

Speaker A

prawda, ziemiańska. I tam jak się szło do kościoła, a chodziło się do kościoła, no ja tam ćwiczyłam u organisty, który miał pienino w domu, mijałam takie brzydkie zabudowania, biedne drewniane, w których mieszkała biedota żydowska. Ich tam było bardzo, bardzo

Speaker A

dużo z ogromną ilością dzieci. Ja właśnie tam szłam i pamiętam tak zauważyłam, jedna z tych żydówek w peruce, co mnie bardzo dziwiło za taka peruka siedzi i rozpacza i tak drzew tą perukę z siebie. Ja mówię: "Co się

Speaker A

stało? Czy mogę pomóc?" Ona mówi: "Nie, dziecko, Hitler zabije nas wszystkich. Wy przeżyjecie, ale nas wymorduje.

Speaker A

Wie, co ona mówi? Ale się zdenerwowałam. To wszystko była dla mnie abstrakcja. Dlaczego Hitler ma wymordować? No, no, no nie wiem. No.

Speaker A

No więc pamiętam, że powiedziałam to mamie i babci. Babcia pokiwała głową i powiedziała: "Kochanie, kochanie, zobaczymy, co będzie dalej. Na razie córuchna to może byś pomogła mi obierać jabłuszka.

Speaker A

Dobra. Cruchna obierała jabłuszka. No i było dobrze. Także to był ten moment. A przypieczętowało to takie zdarzenie. Z babcią poszłam na wieś yyy po produkty tam mleko, sery kupowała u wieśniaka.

Speaker A

Było już jak wiadomo po żniwach, więc było rżysko piękne duże, duże, duże pole. My szłyśmy przez to pole tam na końcu by ten gospodarz, u którego to się kupowało. Wracając, ja miałam taką banieczkę z maślanką, a babcia miała tą

Speaker A

torbę z tymi tam różnymi rzeczami. Szłyśmy przez to gołe pole i nadleciały samoloty. Samolot czy samoloty do tej pory to nie bardzo jestem pewna. zniżył się i ja usłyszałam takie ta i zaczęły odskakiwać przede mną fragmenty tej ziemi z tymi zibłami jeszcze

Speaker A

wystrzyżonego zboża. I babcia popchnęła mnie w miedzę, położyła się na mnie, a ja widziałam przede mną postawiłam tę tę banieczkę z tym mlekiem i ona się tak kiwała, bo tam przecież nie było równo.

Speaker A

się bałam, czy ona mi się nie przewróci, że się tu nie wyleje. No więc zawrócił, znowu strzelał, jeszcze bliżej mnie to było, potem odleciał. Czy odleciały nie wiem, bo nie patrzyła.

Speaker A

Babcia wstała, otrzepała się i mówi: "Nic ci się nie stało?" To pamiętam. Ja mówi: "A co mi się mogło stać, bo leżałaś plackiem na mnie i mnie w ogóle widać nie było, więc co mnie się mogło stać?" Ale babcia mówi: "Wiesz co, trochę nogi

Speaker A

mi się trzęsą". Ja mówię: "Mnie też, ale mamie nic nie powiemy". I nie powiedziałyśmy.

Speaker A

A czy pani wtedy jako ta dziewczynka miała świadomość, że to po prostu Niemcy do was strzelali z samolotu, więc że mogła pani tego nie przeżyć?

Speaker A

Oczywiście tak, ale babcia jeszcze powiedziała, to cała babcia była. No mówię, wiesz co? Ale powiem ci, że ci tam w tych samolocie, że Niemcy mają mają szansę wygrzać, bo mają takie fajtłapy w tym samolocie, żeby nie trafić w taki cel.

Speaker A

Czyli to poczucie humoru. Tak. To babcia, to ta babcia miała powiedzonka i w ogóle tak nie nie z tej ziemi. Babcia w listopadzie wróciła pani do Warszawy.

Speaker A

Tak. I to był czas, kiedy zobaczyła pani prawdziwe oblicze wojny. Tak napisałem. Twarz prawdziwą twarz wojny. Jak ona wyglądała? Co pani zobaczyła po przyjeździe do miasta? Yyy, zobaczyłam pierwszy raz w życiu yyy pół domu.

Speaker A

Drugie póło leżało w gruzach, na ścianach jeszcze przylepiony piec kaflowy albo obrazki jeszcze i tam różowy, zielony czy coś połowy tego domu i bardzo dużo domów ze śladami kul takiego dziury takie jak ja mówiłam jakby na oswę chory chory był ten dom

Speaker A

tyle tych dziurek no i bardzo dużo zrujnowanych, więcej, mniej albo po części tylko i to było to było straszne. Tym bardziej, że wracaliśmy 1 listopada padał pierwszy śnieg, taki bardzo często taki taki mokry, przykry ciemnobo na świecie.

Speaker A

I było sporo ruin już, bo tak jak dom jest trafiony, no to przecież te cegły to wszystko to są takie gruzy rozsypane po ulicach. Ulice już były oczyszczone, ale przykryte takim śniegiem i prowizoryczne groby i na tych grobach tak zasypanych

Speaker A

krzyż i pod krzyżem lampki, bo to ten 1 listopad. Niektóre były całym za szkłem, więc jeszcze sypał się na to śnieg i się rozpuszczał.

Speaker A

Ja pamiętam te lampkę szklaną, tam się paliła jeszcze świeczka, a na nią padał śnieg i się od razu topił.

Speaker A

To są pewne elementy, które w momencie wielkiego napięcia psychicznego stają się niebywale ważne, bo to nie było najważniejsze.

Speaker A

Ale ten moment dla mnie tego szoku, jak zobaczyła ruiny, było to, że ja pamiętam jak gdzieś te lampki, które były i ten śnieg, który się palił na tej lampce szklanej. Więc to to była ta twarz wojny. No potem oczywiście te niemieckie

Speaker A

mundury, te szczekaczki, które tam były. No i a potem się już zaczął czas, kiedy ja przestałam cokolwiek rozumieć.

Speaker A

Funkcjonowanie miasta nieco się zmieniło. Pojawiła się godzina policyjna, pojawiły się szczekaczki, tak jak pani mówi. No i odbywały się raz na jakiś czas egzekucje na ulicach miasta.

Speaker A

Jedna z nich odbyła się także w pani budynku mieszkalnym. Niemcy zabili wtedy dwie osoby, ale pomimo tych wszystkich wydarzeń, no przecież ludzie tam żyli latami w tych okolicznościach.

Speaker A

Jak toczyło się życie? Jak wyglądało takie codzienne życie? Czy dało się zachować jakąś normalność?

Speaker A

To znaczy człowiek w instynkcie ma potrzebę normalności, więc myśmy wszystko robili. My ludzie, my warszawiacy, nie tylko warszawiacy jednak nam przyjeżdżali spod Warszawy też, żeby unormalnić to to życie.

Speaker A

Oczywiście że widok niemieckiego żołnierza najeżonego i gotowego w każdej chwili wstrzelić czy coś nas zdeprymował.

Speaker A

Y, ale życie się odbywało po jakimś czasie, to się, powiedziałabym, normalnym, prawie normalnym trybem, z wyjątkiem tej godziny policyjnej, co z drugiej strony miało nie mao też i w pewnym sensie jakieś zalety. Na przykład u nas w naszym domu

Speaker A

to taka dygresja było niewielu lokatorów, myśmy się tam znali, ale specjalnych kontaktów jakichś nie było.

Speaker A

Tato zdejmow kapelusz, mama mówiła: "Jak się miewa pańska mama". No i się na tym kończyło i teraz dzięki temu, że się że wprowadzili tę godzinę policyjną, ludzie zaczęli szukać wzajemności, szukać kontaktów, jeden drugiemu pomagać i powstała jakoś jak się taka

Speaker A

solidarność rzeczywiście między nami, poznaliśmy się i potem były nieprawdopodobne, łzawe różne historie, co się co się działo, więc to dalej Ludzie zaczęli, bo radia nie było, a o telewizji jeszcze nie słyszeliśmy.

Speaker A

Telefon bardzo rzadko kto miał, myśmy mieli numer 6 42. No ale jak jak go nie zapamiętać, bo się wszystko rymowało. Hipoteczna 2, mieszkania 14a, telefon 6424, więc się pięknie rymowało.

Speaker A

Także były zupełnie przecież inne warunki. Wszyscy zaczęli więcej czytać. Częściej się grywało w bridża.

Speaker A

Ja dzięki temu ja się też nauczyłam. Panie zaczęły wymywać gospodynie domu między sobą różne pomysły kulinarne, żeby z tego niczego, co miały w domu, żeby zrobić coś. Więc rzeczywiście ja tam w takim dostałam w prezencie od mojej siostry

Speaker A

kalendarz 44 roku, pięknie wydany cały kalendarz. między innymi powstanie bardzo szczegółowo opisany i było yyy yyy było wszystko na kartki, wszystkiego było za mało, więc opisane jak tam co było gotowane. Są całe przepisy jak właśnie z niczego zrobić coś co się, co

Speaker A

się nie robiło, jakim sposobem. także ta godzina policyjna zintegrowała całe domy, całe rodziny. Powstały naprawdę klany przyjaciół na na dłuższe lata.

Speaker A

Natomiast na ulicy, no cóż, ludzie się uprzedzali jeden drugiego, ale było czasem bardzo trudno, dlatego że jak samochody są, co by nie było szybsi niż ludzie, jak jedzie taka buda, zatrzymuje się nie wiadomo dlaczego na przykład przy mnie wyskakują. rozściezeni, nie

Speaker A

wiadomo czemu żołnierze yyy niemiecka mowa w ogóle nie jest tak piękna jak włoska na przykład yyy czy nasza, ale jak jeszcze w dodatku to jest złość to jest takie harpotliwe. To wszystko tak budzi strach. Krótko mówiąc wrzeszyli ładowali ludzi wszystko jedno tam

Speaker A

kobiety, dzieci księdza, wszystko jedno do tej buddy i potem albo pawiak, albo na szocha.

Speaker A

albo do Oświęcimia, albo pod ścianę 20 za jednego. Więc wyjście na ulicę było rzeczywiście ogromnym ryzykiem.

Speaker A

No ale ale było handel szedł, zwze taki niezupełnie oficjalny, no bo i bazar to jest coś, co przeżyje koniec świata. Na pewno na bazarze zawsze można było wszystko dostać.

Speaker A

łącznie z pistoletem i tak dalej. Przecież jak przychodzili kontrolerzy niemieccy, bo tam czegoś nie było, można potem nigdy nie wiadomo było, czy wejdą, wszystko zarekwirują i i koniec na tym. Ale w dalszym ciągu to zawsze istniało, czy jak się jeździło,

Speaker A

taki był widok. Babcie takie okutane w czymś, niezależnie od pogody i gotowały na przykład żurek z kawałkiem tam jakiegoś hawaniny, jak się mówiło tak.

Speaker A

No i tam chodził taki żandarm i poglądał, to tu tam, że niby sprawdzał. No to taka babcia zapraszała do niego, częstowała go taką miseczką tego ciepłego żurku z wkładką, a pokazałam senem. No i myślę, a ja napisałam tak,

Speaker A

no przecież jakim wrogiem były te babcie dla tego żandarma? Nic. Ale one miały ogromną rolę grały, bo one rzeczywiście dobrze usposabiały takiego na przykład zmarźniętego żołdaka, który łaził tam między tymi ludźmi. To tu se popi, to tu se zjadł, to ten tego. A w bramach, bo

Speaker A

dobrze się wszystko działo na ulicach, a w bramach można było dostać Wisa, amunicję, jaką się chciało, granat, absolutnie wszystko.

Speaker A

Czyli wszystko można było, no wszystko, prawie wszystko można było kupić. Handal się odbywał. A czy były pieniądze, żeby te rzeczy kupić? Jak to wyglądało w pani domu?

Speaker A

Kiepsko, bo muzycy nie mieli co robić, ale zamożniejsza warstwa warszawiaków angażowała muzyków na tak zwane domowe koncerty i wtedy się schodzili krewni i przyjaciele, prawda? Stał kapelusz i tam i to była bardzo duża pomoc. Przecież filharmonii nie było, bo rozbili od razu

Speaker A

w 39 roku. No i setki tych, ponad setkę tych muzyków było bezrobotnych. Był taki pan, nazywał się Dążycki, zorganizował z tych niedobitków filharmonii właśnie orkiestrę symfoniczną w takiejś kawiarni na rozdrożu. To było, ja tylko z daleka widziałam.

Speaker A

zaangażował wszystkich i właściwie wszyscy powinni byli tam się zgłosić do niego, bo to było oficjalnie pozwolone, prawda, na organizację tego, ale ani mój tato, ani mój sy również Skrzypek obaj grali w filharmonii.

Speaker A

Wojek był koncertmistrzem. Powiedzieli soboto, było napisane orkiestra tego, że symfoniczna, ale później dodali, że to jest Nurfur Deutsche.

Speaker A

Była piękna taka nowoczesna na ówczesne czasy kawiarnia z taką restaurantą ze estradą, więc takie warunki były dobre.

Speaker A

No to trzeba się było jakoś z tego wykręcić. No to wujek występować od lekarza pisemko, że ma złamaną rękę, więc dwzy czas nie będzie. Ale ale wujek nie mógł nigdzie zagrać w żadnej knajpie gdzieś na dalekiej woli, bo mógł ktoś zaraz

Speaker A

donieść. Tych donosicieli było mnóstwo. Tego się człowiek naprawdę wystrzegał, ale nie wiedział z kim ma do czynienia.

Speaker A

No więc to wujek, ale co właśnie z moim tatą to historia historia życia takie życusze pisze, że to nie każdemu by do głowy przyszło. Tato kiedy studiował w Patensburgu grał w operze i przyjaźnił się, bo zawsze Skrzypkowie po dwóch siedzą przy pulpicie z kolegą,

Speaker A

który był Niemcy wymieniali się tam różnymi rzeczami. Mój tato był tak uczulony na muzykę Puciniego, że jak tam szła opera Puciniego, na przykład ten butterfly najczęściej grzewany, to tato takimi łzami zalewał skrzypce, że nie mógł w ogóle grać, więc się wymieniał z

Speaker A

tym kolegą. Ale ten kolega powiedział: "Dobra, ale ty za to będziesz grał Wagnera?" No to straszna zamiana, ale ale w każdym razie dość, że jest 44 rok. historia właśnie, że trzeba pracować.

Speaker A

Yyy, na Placu Piłsudckiego była taka piękna, nowoczesna kawiarnia prowadzona, ale taka kawiarnia rzeczywiście w największym stylu, elegancka, prowadzona przez rodzinę, mieli na nazwisko Linkę przez CK Niemiec. No więc oczywiście po kilku tam tygodniach Niemcy powiedzieli, że oni mają zostać

Speaker A

foldolczym. A oni powiedzieli, że nie. No i zniknęła cała rodzina. A ty kawiarnię przejął jakiś muzyk, ale w wojsku był. No więc tato mój już był tam zapisany mu tych państwa linkę. Co by nie było, miał obowiązek pójść tam do tej kawiarni,

Speaker A

niezależnie kto nią dowodził. No i co się okazało? że ten pan, ten żołnierz, który właśnie był skrzypkiem, to jest ten kolega, z którym tato grał w Petersburgu.

Speaker A

Może Prawda? No więc rzucili się w ramiona, ćwiartkę popełnili, nie ma tam co mówić. Na wspominki byli, myśmy się z mamą strasznie denerwowały, bo tato poszedł, już godzina, patrzymy za 5 minut, tati nie ma. Co się dzieje? A tato wchodzi w

Speaker A

kapelu już na bakier troszeczkę, kolorki takie. No więc się stało? Oczywiście nie zaangażował taty tam, ale wysłał do Łodzi, która miała zrządziła się swoimi prawami wtedy była różnica i tam do kogoś znajomego i tato pojechał do Łodzi, ponieważ moja cała rodzina pochodzi z

Speaker A

Łodzi, więc się tam umieścił od razu i i tam był. Także zawodowo to się tato tak ustanowił. No ale tam się skończyło, trzeba było wrócić.

Speaker A

To się bazowało na tych koncertach domowych. Tam przychodziło dwóch takich panów na lekcje prywatne, którzy mieli pieniądze, więc też poza tym tato tam poznał takiego bardzo ciekawą osobowość. Ja tam dużo o tym wujku Antku pisze takiego spole. znaleźć

Speaker A

takiego drugiego to trudno. To był inżynier agronom który ponieważ świetne poznaniak, ponieważ świetnie znał niemiecki, musiał się zgłosić i tak każdy się musiał zgłosić do jakiejś pracy. Dostał jako pracował w zarządzie majątków opuszczonych przez właścicieli, którzy byli w Paryżu, czy w

Speaker A

Londynie czy gdzieś. No i właśnie te majątki, on zarządzał jakimś takim majątkiem jednym, po tym drugim. No i stąd poszy paczki. No to nam przysłała, a to paczkę kaszy, a to mąkę, a to coś takiego. Także u nas pod tym względem

Speaker A

głodu nie było. Czyli to życie jakoś jakoś się toczyło. A czy przedostawała się do ludzi wiedza, informacje na temat tego prawdziwa?

Speaker A

Tak, na temat tego chociażby, co się dzieje w Oświęcimiu? Czy ludzie w to wierzyli? Jak to wyglądało?

Speaker A

Proszę pana. dochodziły wszystkim dochodziło to, że w ogóle się buduje i tak dalej to dochodziło jak ach ten nasz narodek kochany. To znaczy tak plotka ma wielkie uszy, a jeszcze większe usa to wiemy. Więc plotki były straszne, ale rzeczywistość była

Speaker A

straszna. dowiedzieliśmy się o tym i powiem panu, że tam wtedy do mnie pierwszy raz doszło, że jednym chyba z najgorszych momentów, uczuć dla człowieka jest bezradność.

Speaker A

Myśmy nic nie mogli zrobić. Nie działo się, że tak jest. Nawet syn naszych sąsiadów był łapany z ulicznej łapanki i wylądował w Oświęciniu.

Speaker A

Ja miałam później już po wojnie przyjaciela, który był złapany w pierwszyj jednej z pierwszych łapanek w Warszawie ze swoim ojcem i wywieziony do Oświęcinia. był świadkiem męczeńskiej śmierci swojego ojca, ponieważ był nieznośny, więc wsadzili go do takiej celi, w jakiej

Speaker A

zmarł ojciec, święty ojciec Kolbe na głodową śmierć. siedział długi czas tam w Oświęcimiu. A poza tym poza tym go wozili, był w Stockhausen, był w Dachał i znowu był w Oświęcimiu i już umierał z głodu, ale to właśnie cynik był nie z tej ziemi,

Speaker A

ale przeszkodzili mu alianci w tym, bo bo wyzwolili. To by filozof i poeta napisał dużo książek.

Speaker A

Niesamowity człowiek. Młody był, siwiutki z taką czupryną białą. Jak mi tam coś podpisywał tego ręce mu się trzęsły. Miał największe poczucie humoru najtragiczniejszy zupełnie absolutny odlot. Tam nie ma co. Profesor filozofii, doktor zrobił tego i myśmy się w dziekance poznali. Ja jeszcze

Speaker A

mówię, słuchaj, skąd ty po tym wszystkim jesteś taki, no największy wesołek, no rozrabiaka w tym tym w tym, w tym studenckim środowisku. On był starszy już wtedy, a on mówi całkiem poważnie: "Wiesz, to jest też dla mnie deywizja

Speaker A

życiowa wiesz? Ja się bronię przed nienawiścią. Bronię się wszystkimi siłami, jakie mi zostały jeszcze, bo nienawiść niszczy wszystko, niszczy humanizm, niszczy człowiek i przed tym się trzeba bronić." A ja tak myślę sobie: "Chłopie, ty jesteś naprawdę palnięty, no bo to są

Speaker A

niemożliwe rzeczy. Jak jak po tym wszystkim, czego ja się w w czasie okupacji czy powstaniu napatrzyłam, ale dzisiaj to jest prawie że niemożliwe." Ale Stefek Król potrafił. Mam jego książki.

Speaker A

Jego dewizą było to, aby bronić się przed nienawiścią. Y, a co było pani dewizą, kiedy podejmowała pani bardzo spontaniczną decyzję o tym, aby przystąpić do powstania warszawskiego?

Speaker A

Wie pan, w ogóle kobiety patrzą na życie inaczej. To jest jedno. Drugie, jeśli chodzi o o nienawiść, to właściwie na dobrą sprawę ja tego uczucia jeszcze nie zaznałam do dzisiaj.

Speaker A

pogarda dla niektórych poczynań ludzkich, obrzydzenie, ale nienawiść jest to pragnienie zrobienia komuś krzywdy, bo to się wiąże. Ja tego nie mam.

Speaker A

Czyli nie czuła pani nienawiści, kiedy pani szła do powstania, więc więc jakie emocje pani towarzyszyły?

Speaker A

Proszę pana, co innego jest nienawiść, czyli zrobić z rozmywcem komuś szkodę, a co innego bronić się przed tym. Więc u mnie było to, że bronić się. A to, żeśmy chcieli Niemców wyrzucić z Warszawy, no to oczywiście, ale ja nie strzelałam.

Speaker A

Zapytał się mój taki właśnie czek: "A ty zabiłaś kogoś?" Ja mówię: "Nie, kochanie, wręcz przeciwnie, ratowałam".

Speaker A

No więc to już było co innego i to zabijanie zostawiłam chłopakom na dlatego ja się zgłosiłam jako sanitariuszka.

Speaker A

No i alo jak trzeba było, to było się wszystkim co było trzeba się łącznie z odgruzowywaniem i nie było to pierwsze parę dni no to sanitariuszka, ale potem to karteczka i do kogoś tam polecić łączniczka, prawda, czy coś.

Speaker A

Pani Danuto, a sama decyzja o wstąpieniu. No miała pani 16 latą. No. No to chyba nie była łatwa decyzja.

Speaker A

Łatwiejsza. Niech pan sobie wyobrazi. Przecież cała Warszawa bulgotała i cała Polska zresztą przeciwko Niemcom już, bo to był ostatni rok wojny i mieliśmy wszyscy niebywale dosyć tego wszystkiego ale niektórzy tak jak my, dom, w którym mieszkała większość starszych ludzi,

Speaker A

nie miał kontaktów, a może miał, tylko ja o tym nie wiedziałam z konspiracją, więc ale atmosfera była taka, że wszyscy o tym mówili, że już dosyć tego, bo znowu łapanka, znowu strzelanie, znowu coś napsodzieli, znowu nie. No a poza tym

Speaker A

było wiadomo, że się jakaś sytuacja wojny od Stalingradu to się przekaław przechyliło i w tego tylko patrzeć kiedy będzie koniec wojny.

Speaker A

No i jeszcze do tego, że polskie wojsko przecież szło z Radzieckim. Więc to była wielka radość i nasz cel jaki pamiętam o tym mówiliśmy było wyrzucić Niemców z Warszawy i ponieważ ci już byli za Wisłą więc tylko przejdą tam przez Wisłę do nas a my

Speaker A

przywitamy nasze wojsko biało-czerwonymi flagami którymi ubierzemy dom. Takie były marzenia tych tych sastolatek. No więc, bo jak się ta to powstanie zaczęło i ten chłopak, którego zobaczyliłyśmy z Krysią przez okno, jak pochodził tam po hipoteczny i ja wskoczyłam i zapytałam

Speaker A

gdzie się można zapisać. Mówi to dymaj na długą siedem. O taka była odpowiedź. Dymaj to znaczy biegnij dymają s. No więc ja właśnie miałam trudną sytuację, dlatego że w danym momencie mój tato i najstarsza siostra byli zawisłą. Ja tutaj miałam

Speaker A

tylko mamę i siostrę tą młodszą, czyli tylko tylko 10 lat starszą ode mnie. Obie panie bardzo się źle czuły, bardzo źle siedziały w piwnicy, bo administrator wszystkim, którzy mieszkali na piętrach polecił przenieść się do piwnicy. Urządził pięknie wszystko tam było. No więc właśnie ja

Speaker A

raptem tyle lat będąc ta najmłodsza, raptem poczułam się jedyna, zdrowa i odpowiedzialna za te dwie chore istoty.

Speaker A

Ja bym od razu poleciała tam do powstania, no bo była oczywista sprawa, nie? Nie. Myślałam, dlaczego nie rozważałam tego w żaden sposób. Nie, po prostu każdy chciał mieć w tym udział.

Speaker A

No ty to właśnie to dlatego poszłam. To był trzeci dzień, że zastanawiałam się co tam będzie z nimi. No ale tam sąsiedzi powiedzieli, że idź jak już musisz, ale my się panią Zofią zajmiemy i tego będzie nie dobra. No i właśnie

Speaker A

jak już drugi raz zobaczyłam ten tylko inny chłopak wszedł, ale też tak no szalancko mu ten karabin tak mu dyndał na sznurku wiał z tyłu taki wojak wielki.

Speaker A

No i zbiegłam do mamy i powiedziałam: "Mamo idę do powstania, nie martwcie się o mnie, pa i już mnie nie było." I tak to wyglądało.

Speaker A

Tak wyglądało. A uciekłam dlaczego? Żebym nie widziała reakcji mamy, która by mogła powiedzieć: "Ależ Danusiu, prawda? No coś takiego. Danusia raptem taką decyzję podejmuje. No a co by było gdyby tata był w domu?

Speaker A

Tata który zdanie kontekstu nie zgadzał się nawet na pani jazdę na łyżwach, bo obawiał się, że zrobi sobie pani krzywkę.

Speaker A

Tak, tak, tak. Ale ja jemu potem i tak powiedziałam, napisałam: "Tato, jesteś dżentelmen. Szacunek, bo nie powiedział, a nie mówiłem, jak ja rękę złamałam".

Speaker A

Entlen, w każdym razie poszłam. Potem dwa razy jeszcze mogłam u mamy być z zapasem, bo tam chłopaki jak rozwili na stawkach magazyn, to myśmy wszyscy podostawali bardzo dużo i ci, którzy mogli do rodziny dojść, żeby też tam za

Speaker A

pomóc rodzinie właśnie tam kostki cukru przeważnie najważniejsza rzecz i i konserwy się tam taką paczkę zaniosłam, ale tylko dwa razy. A potem szału dostawałam, bo było wiadomo, że wszystkich mieszkańców Warszawy przez Pruszków tam przepuścili te dwie tego, a tam tyle

Speaker A

tych starszych pań kochany, co to będzie? No ale dopiero później się dowiedziałam jak, ale na przykład to jest ciekawe.

Speaker A

Moja mama ani słowem nie powiedziała mi co się z nimi działo kiedy ja tam przestałam chodzić to był chyba 17 albo 18 sierpień. Ostatni raz byłam.

Speaker A

I co się potem z nimi działo? jak ja je znalazłam po wielkich pierepałkach. Ale dziwne dlatego, że o pewnych rzeczach się po prostu w tym domu nie mówiło.

Speaker A

Koniec. Każdy to miał u siebie, połknął, nie strawił czy strawił, nie wiem, ale nie mówił. Ja się nie dowiedziałam co się działo z mamą przez odkryłam ją na w końcu listopada na przełomie listopada i grudnia co było w

Speaker A

tym czasie to to nic o tym nie wiem jak one wyszły bo obydwie ledwio łaziły w ogóle zwłaszcza Blanka ale to się potem ta siostra się okazało bo potem w końcu stycznia urodziła się terenia więc miała powody do tego, żeby się bardzo źle czuć

Speaker A

Wracając do do samego powstania, jakie były przede wszystkim pani zadania? Była pani sanitariuszką? Byłam sanitariuszką i tam kilka szpitali było na starówce, ale akurat ja byłam na dwóch siedem i po części pracowałam w szpitalu.

Speaker A

No do bardzo odpowiedzialnych rzeczy, no to tam były siostry albo przede wszystkim dużo studentek medycyny, które na studiowały przecież na kompletach te dziewczyny starsze już takie 20 czy coś, no one brały te najcięższe sprawy. No i było dużo

Speaker A

lekarzy. Ja miałam te lżejsze przypadki do do do opatrzywania i tak dalej. To jedno. Po drugie właśnie tak jak już to to pamiętam bardzo dobrze i my byłyśmy właściwie dziewczęta do wszystkich posłów jakie trzeba było.

Speaker A

No na przykład właśnie jak tam chłopcy zdobyli te magazyny. No i zwłaszcza bardzo ważne było ważnym elementem tego odżywiania jest cukier.

Speaker A

Tam było bardzo dużo kostek cukru. Ubrali mnie w taki płaszcz oficerski niemiecki gumowy właściwie, który był tak sztywny, że w kącie sam stał i aż szumiał tak przygo. Miał mnóstwo kieszeni i w tych kieszeniach były dostawałam kostki cukru i ciężkie to

Speaker A

było, bo ten sam płaszcz ważył dosyć i chodziłam na pozycję chłopaków gdzieś tam za komin, gdzieś na strych, gdzieś tego i nosiłam im kowski cukru. Więc o higienie mow nie było.

Speaker A

Podobno nazywali panią słodką Danusią. Słodka Lenusia, ale słodka ja nigdy nie byłam, ale Lenusia była słodka Lenusia, więc to pamiętam i pamiętam jeszcze ten moment. Szczególnie niektóre się nie tylko pamięta tekst, ale się widzi tę okoliczność, w jakiej to się odbywa. Jak

Speaker A

ja schodziłam czasem schodzenie w ogóle zresztą na górach jest to samo. Cięższe jest, trudniejsze jest zejście niż wejście.

Speaker A

yyy bardzo niebezpieczny. Właśnie mi sobie tak się osunie ten ta cegła, po której łaziłam po tych gruzach tam na górę na strych, że po prostu fiknę kozła. A po drugie strasznie dużo szumu robiłam tym tym płaszczem okropnym, bo się modliłam,

Speaker A

żebym wróciła żywa na miejsce do no po długą na długą siedem i mogła zameldować wykonanie zadania, żebym cała wróciła, bo to było bardzo różnie.

Speaker A

Właśnie o tym, jak to się jeszcze tam działo. No ja pamiętam, szłam ulicą Długą, usłyszałam ryk tak zwanej krowy, to były te takie wyrzutnie.

Speaker A

No i wtedy raz, dwa. No akurat, ponieważ wtedy jeszcze Warszawa miała ulicę, domy miały bramy, można było wejść, te bramy były pootwierane.

Speaker A

Ten dźwięk oznaczał, że za chwilę coś wybuchnie blisko. Tak, tak. Więc ja skoczyłam do takiej bramy, usłyszałam obok łomot w coś się tam parę minut takiej sytuacji człowiek czasu nie liczy, nie wie trwa, ale czas zegar coś i nie wiem dojść ten pył czerwony taki

Speaker A

jak to po cegłach przecież był ja wyszłam tego domu który minęłam już nie było leżał na ulicy w kawałkach a ludzi pewnie pod nim więc Ja wiem, że takie rzeczy, jakby powiedzieć, kiedy ja sobie, ja nie mogłam sobie wyobrazić tego,

Speaker A

ponieważ podobnych sytuacji o takiej sytuacji nie czytałam, więc nawet nie mogłam poprosić wyobraźni, żeby mi to podpowiedziała, nie, ale dopiero jak zobaczyłam, to się przekonałam, że właściwie otworzyło się przede mną jeszcze jedno okno na świat na najbardziej makabryczne

Speaker A

rzeczy, które jak się okazuje mogę przeżyć, bo nie ma tego, no tego bym w życiu nie przeżyła. Przeżyjesz, przeżyjesz.

Speaker A

Więc to są takie doświadczenia bardzo, bardzo różne. Natomiast kilka takich pamiętam, nie będę wszystkich opowiadać, ale takie znamienne. To było na nowiniarskiej przy barykadzie. Ja myś w suteren miały ten punkt sanitarny, a dziewczyny tam latały jak trzeba było. No i wpadła taka

Speaker A

dziewczyna, taka wysoka, dziarska, strasznie ważna, z pistoletem w ręku i mówi do naszej patrolowej, która była akurat przy mnie, do Sławki, zabiłem drania. Zabiłem drania. My się, Boże, kochany dziewczyna, tak się czuję dumna, że nie zabiłam, a zabiłem.

Speaker A

Dobrze. A ja parę dni później w innym miejscu przyszła ta dziewczyna. Boże, to chyba ta sama taka jakaś zwiędła szara. Jej chłopaka zabili przy niej.

Speaker A

Już nie była taka dziadka. Boże kochany, ile tych młodych ludzi straciło swoje swoje życie, swoje szczęście. To jest strasznie.

Speaker A

Pani napisała w książce, Pani napisała w książce że że dzień, kiedy pani wstąpiła do y powstania był symbolicznym końcem pani dzieciństwa.

Speaker A

Tak. Tak. I potem pierwsze spotkanie ze śmiercią, bo ja nawet nie wiedziałam zabitej muchy, bo tato muchy nie pozwalał zabijać, tylko wyrzucał.

Speaker A

Więc właśnie na na istniejącym do dzisiaj tak mi trudno było, bośmy tam mieli taką dużą uroczystość w banku. Więc ja właśnie byłam delegowana z torbą sanitarną na strych, gdzie tam pilnował chłopak jeden, ponieważ na na bielańskiej po drugiej stronie ulicy

Speaker A

byli Niemcy, a on tutaj siedział na strufu, tam były takie okienka okrągławe całkiem wysoko.

Speaker A

No ja tam przyszłam, on się przedstawił. Taki blondas wysoki mówi Zbyszek jest dobra może taki był Zbyszek jak Jena, wszystko jedno, ale takie to małe gadu gadu w pierwszym momencie. Wimś momencie on powiedział cicho, bo zdaje się, że te

Speaker A

dranie coś tam kombinują. Ja wyskoczę, wyjżę, zobaczy co się dzieje, ale gdyby co to bierz moją torbę i dymaj na długą.

Speaker A

Ja se co mam brać się co stać. podniósł głowę i w jednym momencie p i leży mi przy nogach przestrzelonym okiem. Dostał w oko. No na miejscu był zabity, nie ma o czym mówić.

Speaker A

Ja wtedy, to był pierwszy mój w życiu szok, jakiego doznałam. Wiem, że złapałam tę torbę, a potem nie wiem jak się znalazłam na na długiej i patrolowa trząsła mną tak aż mi zęby kłapały, żeby miał do nie wiem,

Speaker A

ja mogłam przelecieć pod same kule, nie wiem jak to było. Więc zaznałam pierwszy raz czegoś, o czym się czyta, że coś takie taka tak może się coś takiego zdarzyć, a ja to przeżyłam po prostu.

Speaker A

Nie wiem. Wiem, są dwa punkty od do ten jak mi upadł na na przy nodze lewej. A i potem jak jak byłam tam na długiej.

Speaker A

No to świadczy o tym jak silne to były emocje dla sestoletniej dziewczyny. Więc to był to był mój chzest bojowy dlatego, że tak potem jak i pytano mnie też jaki był mój stosunek do tego, że widziałam tylu zabitych.

Speaker A

Ja powiedziałam tak, ja słyszałam takie zdanie, no można się do wszystkiego przyzwyczaić. Ja tego zdania nie powiedziałam, ale ja to widzę, że do jakiegoś stopnia moja psychika wystawia jakieś siły obronne, dlatego że widziałam i przyjmowałam do wiadomości nie komentując. Już nie

Speaker A

przeżywałam, już nie tego. No to jest ta rzeczywistość bez komentarza. To jest bardzo dziwne uczucie, ale no niestety napatrzyłam się dużo. W ogóle było tyle takich różnych rzeczy, naprawdę wszystko tam w górze napisane.

Speaker A

Taki chłopak tam już na widok wmieściu czyścił karabin. Był strasznie zmęczony. Postary, bo dużo było ludzi, co nie myśli. Ja już ja usnęłam idąc, gdyby byłam tyle nocy, nie spałam i oparł się o karabin przycisnął spust. No i no i popełnił samobójstwo

Speaker A

nie wiedząc, bo już no yyy więc takich różnych zadziwiających przypadków było dużo, ale i dający dużo dzisiaj domyślnie.

Speaker A

Dużo domów w Śródmieściu były tak budowane, że łazienki przylegały do siebie. Numer dwa i numer tr numer ctery miał przylegające. Dzieliła ich jedna ściana. Tu byli Niemcy, tu byli nasi.

Speaker A

dziurę przekopali i co ten siedział na wannie, ten siedział na w sedesie częstowali się papierosami.

Speaker A

Akurat to ja pamiętam, bo ten chłopak trafił na na Wiedńczyka, to jeszcze coś innego. Musiał dobrze znać niemiecki, skoro powiadał, bo chodził uczył się niemieckiego w szkole ten nasz i mówili, kiedy się ta cholerna wojna skończy, to może spotkamy się na studiach. Obaj

Speaker A

studiowali to samo. Niesamowite. I teraz jak powiedzieć to tym producentom broni w nieskończoność? Ile razy myśmy tam z dziewczynami gadały? Oczywiście poprawiałyśmy świat.

Speaker A

Jasna sprawa. Więc że gdyby babci rządziły światem, to byśmy naszych dzieci, mężów i synów nie dały zabić.

Speaker A

Musiałaby być inna sprawa. No a te Amazonki były. Chwała im za to, ale to dowodzi, że potrafimy być dzielne. Więc ja ja nie rozumiem. Myśmy już wymyśliły tak, żeby nie było wojny. Wymyśliłyśmy metodę, jak trzeba robić. Jeżeli się

Speaker A

kłóci pan A z panem B i robią wojnę, niech ich synowie dostaną szablę i staną do boju i zadecydują.

Speaker A

Mhm. Ten, który wygra, to będzie tak. i głowy dam, żeby żaden swojego syna tam nie dał, bo to nie wołodjowski i łatwiej wystawić do walki anonimowych obywateli. Mhm.

Speaker A

Prawda? Prawda. Synkowie siedzą w banku, a a tego się dzieje. To są to są rzeczy okropne. Oczywiście mało, że kobieta, mało, że w ogóle nie z tego świata, bo ze świata sztuki księżycowa, od razu rzucwona w najgorsze, co może być,

Speaker A

ale ja z tego wyciągnęłam również bardzo pozytywne wnioski. mianowicie zauważyłam, że i to od początku, że wszyscy chłopcy byli w niesłychanych, powiedziałabym dżentelmenami wobec dziewczyn. Opiekuńczy pełen szacunku pomagający.

Speaker A

Żadnych jakiś takich ekscesów, które by mnie uderzyły w oczy nie widziałam. Była jedna para, która chciała się koniecznie pobrać na starówce w piwnicy. Tam wtedy gdzieśmy byli stał fortepian. Jak on się tam wziął, to nie wiem, bo to nie była

Speaker A

dzielnica taka, żeby fortepiany stały w domu, ale był stary, ale był i i ksiądz sam odprawiał mszę. Ja nawet grzałam do tej mszy. Pan Bóg mi wybaczy jak to było, bo przecież nie jest nie znam się na nie znałam się wtedy na liturgii, ale

Speaker A

prosili koniecznie, żeby chcą wziąć ślub. Ksiądz im tłumaczył: "Dzieci młodzi jesteście, poczekajcie skończy się to wszystko". Nie muszą mieć. No i ja im grałam a Marsza Mendelsona jak grałam to Pan Bóg wybaczy, bo tyko tyle ile ze słucho się pamięta tą melodię.

Speaker A

Bardzo tego grałam, zagrałam myślę sobie tak i w dodatku akurat na ślubie w powstaniu warszawskim to ja gram niemiecką kompozycję. No ale to jest tak, tak na to wyszło.

Speaker A

Następnego dnia zginęli oboje w pasażu Simons. Nawet się sobą nie nacieszyli. I teraz tak jak ja o tym mówię, to mi serce chce wyskoczyć.

Speaker A

Ale wtedy to był jeden z przykładów. I co dalej? zupełnie inna percepcja, inna reakcja na wszystko.

Speaker A

Nie mogę powiedzieć, żebym ja stwarniała, ale byłam tak obita, że już nie czułam następnego ciosu. A taka sytuacja, bo raz na jakiś czas podczas samego powstania pani biegła pod swój dom zobaczyć, czy czy wszyscy żyją, czy wszystko okej, czy

Speaker A

siedzą w tej piwnicy. I był raz, kiedy pani pobiegła i zobaczyła, że domu nie ma.

Speaker A

Domu już nie ma. Pani mieszkanie, meble porozrzucane na podwórku. Tak. I to pianino, któremu się otworzyła klapa i i klawisze wyglądały i mówię się skojarzyło jak jakby jak wyszczerzone zęby z bólu czyjeś. Tak wyglądało zupełnie było.

Speaker A

Co co czuje dziecko w takiej sytuacji? To było bardzo dziwne, dlatego że właściwie żadnej reakcji na ten widok nie zapamiętałam mojej, tylko zeszłam do piwnicy, bo tam się sąsiadki zleciały, zaraz na mnie ocierały kropelki i tak dalej i tak dalej. No,

Speaker A

no uspokojenie. połam mamie mama to co materialne da się odtworzyć można się można to dostać się drugi raz ale Bogu dziękujmy, że to tylko materialne że nikt z nas nie zginął i to powiedziała mamie 16astolatka co mama powiedziała

Speaker A

dziecko jesteś się dowiedziałam dziecko jesteś ale bardzo szybko się okazało że ja trorcze słowa Mówię, że to wszystko się da, bo nikt nie zginął, bo zginął syn naszej w końcu sąsiadka była. rogu domu był sklepik taki malutkińsitkowej, bo wchodziło się tam pozwczy, więc oni

Speaker A

prosty ze wsi mieli najlepszy chleb, najlepsze masło, najlepsze cokolwiek i wszyscy się do niej zwracali po wszystko, bo to był narożnik domu do kró Daniłowicza hipotecznej.

Speaker A

Jej syn zabezpieczył narożny dom na i były okna. zabezpieczył te okna okiennicami drewnianymi i przyszło mu do głowy po kilku dniach, to był właśnie chyba ten 16 sierpień, że że musi poprawić, bo się coś obluzowało i wyskoczył idiota na na ten narożnik. No

Speaker A

i już nie wrócił. Znaczy wrócił, wrócili go i byśmy pochowali go tam na w ogródku na na na tego. Więc właśnie mama widziała, ale moja mama była taka mimo zamyślam, że ona tego w ogóle nie przeżyje. Przeżyła jeszcze jak w ogóle

Speaker A

potem była dzielna tego. W każdym razie to było straszne i co zabawne w tym wszystkim, że ja wróciłam na długą właściwie jakby nie zdając sobie sprawy, że się w tym momencie jeszcze klapa zamknęła z jakąś ogromną skrzynią, w

Speaker A

której było moje życie. Już nie ma, bo wszystko odleciało. Ja już nie miałem nic.

Speaker A

ta wielka biblioteka, którą mieliśmy i nuty i to wszystko wszystko przeszło, ale widok tego for tego pianina bez już tam klapa taka gdzieś, bo tam cała ta ten górna część była rozbita i te klawisze. Ale jeszcze jedno to dopiero później jak wychodziłam to

Speaker A

zauważyłam jak wychodziłam z piwnicy że był moment ciszy jakieś strzelaniny wokół nie było a tam ciągle się coś gdzieś działo jakaś taka martwa cisza i usłyszałam taki pisk zgrzyt czegoś moje łóżeczko wtedy było metalowe, które były łóżka takie ładne metalowe

Speaker A

materacem jest takie właśnie moje łóżko na tym drugim piętrze. wisiało za jedną nogę i się kiwało i wydawało takie nie teraz proszę sobie wyobrazić, bo to rzeczywiście można między bajki włożyć, ale pod przysięgą tak było parę lat później

Speaker A

już w Warszawie jeszcze byłam mieszkałam w dziekance po studiach w pewnym momencie tak zatęskniłam za domem pod królami że wieczorem idiotka o to był był K byłem pierwszy śnieg już spadł, więc to był jakiś chyba późny jakiś listopad przez te ruiny jeszcze, bo to

Speaker A

był 55 rok, więc tamtej dzielnicy jeszcze nie nie uporządkowali. Nocą sam musiałam pójść do do podkróę, żeby nie wiem co. Nie poszłam tam, nie pamiętam jakąś jakąś przez ruiny jakieś się przełaziłam. Idiotka sama młoda kobita po nocy do takiej dzielnicy się

Speaker A

pcha. Yyy i stanęłam przed królami wszyscy. A nawet żadnemu nosa nie obtrącili. Patrzyli popatrzyli. No i co?

Speaker A

Weszłam. Bramy już nie było. Wbita tamtego i ta sionka, skręt potem druga siionka i wyjście na to podwórko. Po lewej stronie wisiały skrzynki pocztowe.

Speaker A

Błyszczały w dalszym ciągu. Wieczór się zrobił taki zimny. Niedobry wieczór i księżyc był, trochę śniegu. Ja stanęłam na w progu przed tym na wejściowym tam do podwórka. Podwórko troszeczkę zasypane śniegiem. Te dwa drzewka jak stały, troszkę przypruszone śniegiem.

Speaker A

Ja patrzę i słyszę, że tam w dalszym ciągu jest ten zgrzyt tego łóżko wciąż wisiało. Nie wiem na czym.

Speaker A

Tam był zróżowany ten dach, więc to mogły być jakieś belki, na której to się zaczepiło tyle lat i to wszystko w tym takim makabrycznym zielonym świetle.

Speaker A

Księżyc ma fatalne światło. Jak jest to musi być specjalna, powiedziałabym scenografia, żeby on nie był przerażający, bo on daje takie zimne, złowrogie trupie światła.

Speaker A

No tak. Iwze, w tym świetle takim to wszystko nie zastało. Te okna piwniczki po drugiej stronie domu, bo to był front, a tam podwórko i tył i tam były wypalone.

Speaker A

Zupełnie wyglądało jak wypalone oczy czyjeś. wszystkie jakieś makabryczne skojarzenia miałam. Ja myślałam, że nie wiem coś tylko się bałam czegoś i raptem pisk, dwa takie szczury mi przeleciały przez nogi i potem znowu dałam dyla i znowu nie wiem jak się znalazłam tego, że w

Speaker A

dziekance i Edka jednak koleżanka też mnie tak telepała i mi wymyślała ty idiotko głupia ty mogłaś być tam zgwałcona, zjedzona kretynko, wszystko co mogłam to no usłyszałam.

Speaker A

Pamiętam, że moje marzenie było jak zrobiłam tak to wiesz co setę, zimną setę nawet żeby była ciepła też, ale była bida okropna, a tam seta to się uśmiać w ogóle. Myśmy kupowały stary chleb, żeby było taniej.

Speaker A

Więc to są takie momenty, ale te momenty powiem panu, że ogromnie żałuję, że nie mam dostępu do tego, żeby to sfilmować, bo to są nieprawdopodobne momenty.

Speaker A

Sfilmować te wspomnienia. Tak. No opisuje je pani filmowo. Absolutnie tak. Ale nawet to co jak ja samo to wejście przez te ruiny po ciemku, bo prż tam świat latarni nie było w tej dzielnicy jak ja tam weszłam i tam ta

Speaker A

ciemne korytarze, bo tam ciemno, ale ja i tak na pamięć znałam, że się wchodzi potem jest w lewo, ty na prawo do krysiu prosto, skrzynki próg na po ciemku mogłam na ślepo przyjść jak pani mówi ciemno, ciasno. No to moje

Speaker A

skojarzenia idą w tym momencie w kierunku kanałów, bo przecież tyle mówi się, to głównie ciemno o tym, że że powstańcy się przemieszczali także kanałami.

Speaker A

Czy pani miała także takie doświadczenie? Wiem, że kanałami chodzili. To była taka linia pośna. Tam cała Warszawa na siebie kręciła się kanałami. Ale dla nas, dla mnie osobiście to były, to były dwie myśli bardzo niedobre. Po pierwsze ja zostawiam mamę

Speaker A

z Blanką. Nie wiem co się dzieje. Mama z moją siostrą Blanka i by mama z Blanką.

Speaker A

No i tam te przyszj publiczności, te takie panie, co tam, co tam z nimi.

Speaker A

Po drugie, rzucenie się po ciemku w jakąś nieokreśloną przestrzeń. Może przejdę kanałami, to będą, ale w ogóle co będzie dalej?

Speaker A

Bo te kanały miały doprowadzić nas do następnego etapu życia. jeszcze zupełnie nie wiedział do czego myśmy wchodzili tam urzędem i to też powiem to jest bardzo ciekawe ale ilu nas tam wchodziło do kanałów ktokolwiek napisał niech pan sobie wyobrazi każdy napisał

Speaker A

to inaczej nawet Krysia która tam przecież koło mnie był ona widziała to w innej scenografii a ja pamiętam plac krasińskich rozbity pałac, połama park cały w ogóle w kawałkach, przecież już żadnego wysokiego drzewa nie zostało. Całe ten boniń fraterska i

Speaker A

tylko w kierunku freta ruiny, szczątki domów i mnóstwo pożarów. Przecież Warszawa się paliła, cała starówka się paliła i to było mnóstwo tego tych tych świateł. Ogień jest przecież niebywale interesujący. Fascynuje pięknością swoją i od czasu do czasu syk jakiś i huk

Speaker A

jakiegoś padającego elementu. To ja to zapamiętałam i my tutaj taki sznureczek jak mrówki sznśmy do tego wejścia w kanał. Stał tu przed nami jeden, kto krzyżyk na czoło dawał i wpuszczał do tego. Przede mną wszedł jeden, a ja miałam tych dwóch

Speaker A

Tadziów w szpitalu pod opieką. Ten jeden na plecach leżał u mnie przywiązany, bo miał przestrzelone nogi, ale ledwie się wluk. Na szczęście miał przestrzelione tak wysoko, że do kanału mógł wejść, bo gdyby było tam, to by już nie mógł

Speaker A

przecież wejść. z tego, ale mi na plecach leżał tam cały czas go dźwigłam, konał miał. No więc ja potem wyszłam.

Speaker A

Strasznie duże są yyy odległości między tymi klamrami, więc to było bardzo trudno, bo to nie drabina, tylko tak klamry. No po tych klamrach się schodzi. No i chlup wreszcie stoji.

Speaker A

Ciemno, ciemno. Zaduk nie z tej ziemi. No i za chwilę tego Tadzia spuścili, oparł się o mnie. No i dzień, więc to jest uczucie, mam wrażenie, znane tylko komuś, kto to przeszedł. Nie ci, którzy potem poszli zwiedzać kanały, nie ci,

Speaker A

którzy w tych kanałach przed wojną pracowali. To było zupełnie coś innego. Dlatego, że po pierwsze trzymałam się chłopaka za pasek, który przede mną był, żeby nie zgubić kontaktu, bo ciemno, że nic się nie widzi. Po drugie, ten Tadeusz był tam na plecach. No

Speaker A

trzymał mnie tutaj w pasie i tego, więc nawet się nie mogłam potknąć czy coś. Y ciemność była taka, że gdyby nie ten chłopak, to ja bym prawdopodobnie skręciła w lewo albo w prawo, bo kiedyś zgasło światło u mnie w domu. Ja

Speaker A

natychmiast tak straciłam orientację, że sobie guza nabiłam na głowie, bo weszłam w szafę. zupełnie się nie wie czy się myślisz idzie prosto a się idzie krzywo. W każdym razie okropne uczucie bo to już jest uzależnienie całkowite od tego chłopaka,

Speaker A

którego otrzymałam za pasek. Od czasu do czasu się przechodziło przed kanałami. No to tam te rynsztoki, no to tam można było troszeczkę światła. Poza tym były różne wysokości, a raczej niskości tego kanału.

Speaker A

Od czasu do czasu można było się wyprostować bardzo dobrze, ale na ogół gdzieś jest schylony, więc po jakimś czasie wszystkie mięśnie zaczynają dawać o sobie znać, bo to nie jest normalna pozycja.

Speaker A

Ale najgorzej było to jak się weszło w rurę, bo rura była, to się o tej rurze dużo opisuje, żeśmy czołgali się na kolanach, a głową się szorało po górnej granicy. I to było coś, czego ja nie zrozumiem i czego moi przyjaciele

Speaker A

lekarze, z którymi rozmawiałam, pytałam się na tym o tym o to, nie potrafili mi na to odpowiedzieć, że nikomu nie zdarzyło nie zdarzył się atak histerii, paniki, ponieważ nie ma żadnego wyjścia, tylko krok przed sobą, bo nawet do tyłu

Speaker A

się nie można było cofnąć, bo tam przejść, bo bo przecież szli za nami, za Tadeuszem też szli następny rząd. jeden drugiego trzymał i i ciemno i te kolana i ta głowa, więc nie możesz żadnego ruchu zrobić ani w

Speaker A

prawo, ani w lewo, ani nic. Teraz mnie dostawałam takie pytania: "A jak długo szliście?" A: "Tak, oczywiście pewnie miałam latarkę, zegarek nie, ani latarkę, ani zegarka nie miałam". Więc ja na to parę razy już odpowiedziałam.

Speaker A

Wieczność. I nie tylko ja tak odpowiedziałam. Koledzy, z którymi nie umawiałam się, odpowiadali tak samo: Wieczność.

Speaker A

A o czym w ogóle myśli się w tak myśli się w takiej sytuacji? To jest zadziwiające, ale myśl jest jedyna. Iść, tylko iść.

Speaker A

Nic więcej nie, ani jednej myśli, kiedy to się wreszcie skończy. Nie, bo wtedy byłaby, mogłaby panika złapać za gardło, to byłoby bardzo prawdopodobne. N, ani jednego krzyku nie usłyszałam. Wszyscy mieli to samo odczucie. No potem jak się wyszło, a już to była taka troszeczkę

Speaker A

widniej było i latarką patrzę napis warecka, no to już wyjście. A jakie mieliście uczucie?

Speaker A

Żadnego. Musiałam wyjść, co było jeszcze trudniejsze niż wejść do tego kanału, bo tak wysoko nogę podnieść. Miałam pierwszą pierwszą klamrę wyżej niż kolano, a nie byłam akrobatką, mimo tego, że byłam młoda, sprawna dziewczyna. No ale pomagali jednym, drugim, a Tadeusza

Speaker A

wyciągnęli metodą taterników. rzucieli pas wyrzucili, więc to było coś niezwykłego, a najobrzydliwsze ze wszystkiego co było. Aha. Przedkiem jak wyszłam, no się zdziwiłam, że tu w ogóle powstania nie było. Jeszcze były całe ulice, nie tylko domy.

Speaker A

No natychmiast się za nami zajęli. To bez komentarzy. To było na na naprawdę znakomicie zorganizowane. Tatkę od razu wzięli do szpitala i ja obejrzałam tak wyszli jak myśmy wyszli z tych kanałów po miesiącu prawie nie mycia się niezmienienia ubioru.

Speaker A

To był tak gigantyczny, no tak, no fetor z nas, że przechodzi ludzkie pojęcie, a te głowy, Boże, jak to wyglądało. Ja powiedziałam, no to teraz właściwie powinna być nadwis powinien cała kompania szturmowa, nasza druga kompania szturmowa w komplecie być wrzucona w

Speaker A

ubraniach i butach do Wisły. A przed Wisłą napis powinien generał Monter napisać. Za zatrucie odpowiedzialności nie biorę generał, bo to było coś niesamowitego. A przecież wody nie było, bo już 14 sierpnia Niemcy filtry rozbili, więc Ale to to miała pani okazję po tym

Speaker A

wejściu się jednak wykąpać? A gdzie tam nie było? Wody się kropelkowało dosłownie, bo jeszcze taka rzecz, starówka miała dużo więcej studzienek niż śródmieście, bo oni mieli wiele lat tylko studnie, prawda?

Speaker A

To co, zbawieniem był deszcz? No więc no tam wszyscy wszyscy mieszkańcy tych dzielnic się rzucili na pomoc studentom.

Speaker A

studentom mówię nad studentów też było tam dużo. Boże, potem te rozmowy, a co będziesz robił? A co będziesz robiła? Ojejku.

Speaker A

No w każdym razie pomagali, dzielili się ze wszystkim. Ja już tam parę razy powiedziałam głośno i wszem, że gdyby nie mieszkańcy Warszawy, to by powstanie upadło bardzo szybko, bo po pierwsze nie było co jeść, bo nie było dowozu, po drugie tutaj nie było wody.

Speaker A

Oni się dzielili dosłownie ostatnią łyżką, co mieli w domu. Poza tym te ciocie, babcie teściowe, które stały w kolejkach po wodę, do każdej studzienki i do których przylatywali młodzi Niemcy i strzelali, a te, które gotowały na tych podwórkach

Speaker A

w kotłach do gotowania bielizny jakąś łopatą mieszając kaszę, która się wiecznie przypalała, bo nadlatywał samolot, to ciotki i babcie chodu do do do sieni, żeby się schować, bo na nie polowali, a w tym czasie się kasza przypalała.

Speaker A

No i zapach, jaki pamiętam, zapach powstania to pożar i przypalona kasza. I przypalona kasza. Przecież ja lata całe na kaszę w ogóle spojrzeć nie chciałam. Mhm.

Speaker A

A to było jedyne, co było. Pani Dano, zacząłem od tego, że że to całe powstanie, no to właściwie sekunda w pani całym drugim życiu, ale niezwykle istotna sekunda, która bardzo znacząco wpłynęła na na pani dalsze losy, na na przebieg pani życia.

Speaker A

Czy jest pani w stanie powiedzieć, czy da się tak powiedzieć, jak to doświadczenie wojny i powstania, jak panią zmieniło?

Speaker A

przede wszystkim no młodzi ludzie, no ja miałam 11 się wojna zaczęła, prawda? Więc do tego 16 roku życia byłam świadkiem brutalności i najgorszych cech ludzkich, jakie się uzewnętrzniły.

Speaker A

Powstały wtedy we mnie takie myśli, dlaczego? Dlaczego ludzie robią jedni drugim tyle zła? Oczywiście to dlaczego zostaje nie potem już oczywiste, no wiemy co się dzieje.

Speaker A

Ciocia Kazia, o której dużo pisz powiedziała mi: "Dlatego jest tyle zła, bo jesteśmy dziećmi Kaina, a nie Avla i to zło nosimy w sobie." Ale czy to zło, jeżeli my w sobie nosimy, musimy je uzewnętrzniać? Przecież niekoniecznie.

Speaker A

Ja tego nie rozumiałam. I teraz odnośnie pana pytania. o dorosłości świadczy sposób postępowania i tak było u mnie. To znaczy zrozumiałam, że po pierwsze ja, że to zło jest i koniec. coś, że to już w czasie te parę

Speaker A

lat wojny to już mnie to przekonało, ale że ja muszę i mogę znaleźć jakieś miejsce dla siebie w tej rzeczywistości, żeby żeby nie robić innym tego, co mnie zostało zrobione i żeby iść dalej. Człowiek ma ten instynkt najsilniejszy. Oczywiście, że chciałam

Speaker A

żyć dalej, ale zdawałam sobie sprawę z tego, że się skończył ten etap mój, kiedy wszystko było w domu, kiedy mi było dobrze. Teraz dużo będzie zależało ode mnie. Całe, całe, całe, cała okupacja, a potem zwłaszcza powstanie. I ta decyzja, mamusiu, idę do powstania,

Speaker A

która była pierwszą taką konkretną decyzją przekonało mnie, że ja w tej chwili jakbym zamknęła jeden tom, teraz teraz ja będę w jakimś stopniu musiała decydować i odpowiadać za swoje czyny, decydować o swoich posunięciach i nie tylko, bo nie wiedziałam co się dzieje

Speaker A

przecież właściwie z nikim. wszyscy było straszne, więc to mnie uczyniło osobą dorosłą, a dorosłość ja rozumie jako odpowiedzialność za słowo i i czyny i właśnie wtedy tak, a teraz właśnie ta odpowiedzialność, im większy problem, tym trudniejsza odpowiedzialność, ponieważ

Speaker A

ja nie miałam żadnych planów i żadnych możliwości planowania. Ja byłam uzależniona od tego, co mi życie zaproponuje.

Speaker A

Więc właśnie yyy ja to też zrozumiałam, że zasięg moich możliwości jest bardzo niewielki w stosunku do ogromu pojęcia życie. Tu ja byłam uzależniona od bardzo wielu różnych czynników, zachowań ludzkich, przypadków jak zawsze i tak dalej. Więc to już zrozumiałam i

Speaker A

zaczęłam w ogóle myśleć takimi kategoriami, bo przed tym to myślałam kategoriami dniem dzisiejszym przeczytaną książką, poezją i i zobacz i obserwacją jak mi się jak mi się rozwija kwiatek na krzaczku. Więc to było zupełnie coś innego. To już siebie

Speaker A

zachowałam, tego już nie zgubiłam. Ale teraz było właśnie to doświadczenie, że ponieważ nie wiem co mnie czeka, nikt nie wie.

Speaker A

Ja też nie wiedziałam, a już byłam zupełnie pogubiona, bo przecież sama nie było komórek, nie było telefonu, wyrzucona zupełnie gdzieś, prawda, w obce środowisko i zdana na siebie i to czyni młodą dziewczynę, dorosłą, starszą o 20 lat, kobietę, bo już byłam odpowiednia,

Speaker A

absolutnie byłam odpowiedzialna za wszystko, co powiem, co zrobię. Więc to była bardzo ważna dla mnie chwila, kiedy ja sobie zdałam sprawę z tego, a oczywiście to był taki pewien punkt, takie takie skrzyżowanie.

Speaker A

mianowicie po upadku powstania ja tam pracowałam jako sanitariuszka i to na śródmieściu to osobna sprawa bo za dużo byłoby do opowiedzenia dość że pisanie się skończyło i kapitan zaproponował albo idziemy wszyscy do niewolitanowa tam zorganizowała kilka dziewcząt i po

Speaker A

prostu urwą się gdzieś tam idąc do Pruszkowa albo ktoś na własną łapę jak powiedział na własną łapę. Ja poznałam tam przypadkowo, nie, nie ma przypadków, ale w każdym razie przypadkowo bardzo sympatyczną osobę, która okazała się być przyjaciółką przyjaciela mojego taty,

Speaker A

więc już jakaś nić była, kontakt. No właśnie postanowiliśmy jeszcze jedna i we trzy postanowiliśmy dalej sobie iść samy teraz to już był ten pierwszy moment mojej decyzji. Albo do wojska albo do pani kapitanowej po skrzydełka.

Speaker A

uroczej, miłej osoby, albo albo z tymi dziewczynami. Oczywiście, że ta ostatnia możliwość była naj najmniej rozsądna, powiedziałabym, ale jak już sobie pozwoliłam na takie taką samodzielność jak pójście do powstania i dwa miesiąca bez mamusi, to już myślę zapachniało mi to

Speaker A

ta możność decydowania o o sobie. To był pierwszy moment poza pójściem do powstania, że właśnie następnym momentem było wbiorę sobie te dwie dziewczyny.

Speaker A

Dlaczego? Dlatego że no do niewoli to to w ogóle odpadało. A u a pani kapitanowa no otrzymała te dziewczyny krótko, krótko mówiąc, bo się opiakowała nimi i ona była taka kokosz. która te kurzęta tam pilnowała, a mnie zapachnęła

Speaker A

swoboda, że ja mogę zupełnie decydować, że mi pani kapitanowa nie powie nie, tylko ja se mogę. I to był właśnie ten moment, że się przewróciło mi się w głowie, tak że zaczęłam decydować o sobie.

Speaker A

Nie żałuję tego. Ilekroć pytana byłam, czy w życiu postąpiłabyś tak samo. No w większości tak. To bym to bym to bym drugi raz zrobiła to samo i poszłabym do powstania i w dodatku teraz oj to parę razy tam miałam kontry była było pytanie

Speaker A

a co pani sądzi o młodzieży naszej dzisiaj w dzisiejszych czasach tego dobrobytu że o Jezus Maria czy i spokoju tyle lat dzieci w ogóle nie wiedzą nic dla nich powstanie to jest to samo coitwa pod Grunwaldem bo to to to i tak

Speaker A

jest historia prehistoria co by zrobiła młodzież dzisiaj powiedziałabym głowę daję, żeby zrobiła to samo co my. Nie tylko dlatego, że chłopakom jest potrzebna jakaś wojaczka, bo muszą prawda, ale w momencie kiedy kraj jest naprawdę w niebezpieczeństwie, czy ulica, czy ten

Speaker A

mój dom, to wtedy wszyscy się solidaryzujemy i to jest jedna z pozytywnych cech naszego narodu, że właśnie jak jest niebezpieczeństwo, idziemy wszyscy razem. Więc to by było tak. No więc wracając do tego to były cała masa doświadczeń.

Speaker A

Pani Danuto, ja wiem, że pani nie lubi, kiedy ludzie nazywają panią bohaterką, ale to oczywiście nie zmienia faktu, że wiele osób tak uważa. Więc chcę panią zapytać y jak być dzisiaj w obecnych czasach dobrym Polakiem pani zdaniem?

Speaker A

Powiem panu, że nie wiem, trudno mi powiedzieć, bo wszystko to, co się dzisiaj dzieje, z jednej strony w ogóle nie rozumiem tego, nie rozumiem posunięć ludzkich i w związku z tym trochę się tego boję, bo to jest wszystko dla mnie

Speaker A

nieprzewidywalne i i nie do zrozumienia. Nie rozumiem zachowań ludzkich. Oczywiście, że wszystko się bierze z tego że ja no za mało wiem, za mało może no interesuję się wszystkim na tyle na ile na ile jakie mam możliwości, ale nie powiem, że

Speaker A

uważam, że to jest troszeczkę wina mojego wieku, że ja się cofam. Jestem łapczywa tego, co jest nowe, tego życia dalej, ale ja coraz mniej, nie tylko rozumiem, ale coraz bardziej wyobcowana czuję się w tym dzisiejszym świecie.

Speaker A

Nie, nie, oczywiście prawdopodobnie tam 200 lat temu też osoby miały przechodząc jakieś takie drastyczne zmiany jak ja.

Speaker A

Przecież mój świat, a ten dzisiejszy świat to są naprawdę nie tylko dwa różne wieki.

Speaker A

To jest dużo, dużo, dużo więcej. Przykro mi bardzo, bo to się odbiło najbardziej. te pozytywne zmiany, rozwój techniki wszelakiej, niby ułatwiania życiowe, ale to się odbiło negatywnie na naszych stosunkach człowieka do człowieka.

Speaker A

Mnie to boli. Ja wciąż się natykam na coś takiego, że nie nie mogę tego zrozumieć i mam ochotę znowu uciec w swój fotel i czytać nie wiem cienkiewicza.

Speaker A

No w każdym razie co to jakie elementy tego pani świata, pani zdaniem należałoby przenieść do współczesnego, żeby był nieco lepszy? Za czym pani tęskni? Czego pani dzisiaj brakuje?

Speaker A

Bardzo, bardzo trudne pytanie. Jakie elementy? Przede wszystkim właściwie wszystko się zaczyna od cały świat, nie wszystko od pieniądza, bo żeby dzieci były inaczej wychowane ludzko, w przyszłość, to musiałoby być więcej kontaktu z rodzicami w rodzinie, w domu, gdzie są, gdzie jest dobro,

Speaker A

przyjaźń. na pierwszym planie. Bardzo często rzeczywiście te dzieciaki tego nie mają, bo to zastęp zastępło im ten smartfon i telefon zastąpił całe życie rodzinne, całe życie między ludźmi. No dobrze, że chociaż jeszcze w szkole te dzieciaki, ale też

Speaker A

wychodzą na na przerwę, to się to rozmawiają przez smartfon, nie przez siebie. Mnie strasznie brakuje tego, co po prostu najbardziej dotyka człowieka.

Speaker A

człowiek do człowieka. Strasznie mi tego brakuje i martwię się tym, aczkolwiek Bogu dzięki w tej mojej rodzinie jeszcze zostały takie pewne tradycje i jestem w przyjaźni z moimi prawnuczkami, ale widzę co się dzieje. No mnie się to nie podoba i to jest dla mnie

Speaker A

najważniejsza rzecz w tej chwili, że my mamy za dużo techniki, za mało człowieczeństwa, za mało człowieka do człowieka, a to jest przecież najważniejszy.

Speaker A

Tak mi się przynajmniej wydaje. Oczywiście, że dumna jestem z tego, że są takie osiągnięcia.

Speaker A

Ale nie zapomnę, nie zapomnę już takiego zdania kiedyś, kiedy była mowa o tym, a jeszcze trochę ludzie polecą, polecą na Księżyc.

Speaker A

Polecieli i tylko na księżyc i to wszystko. Ty sobie przecież moja babcia, która była światłą kobietą, ona by naprawdę nie uwierzyła w ten dzisiejszy świat.

Speaker A

Absolutnie. Czy on jest lepszy? Dobre pytanie. Nie wiem, zależy dla kogo, bo nigdy życie nie jest czarno-białe, że albo dobry, albo zły. Nie ma swoje dobre strony, ale również ma swoje złe strony.

Speaker A

I mnie najbardziej brakuje, powiedziałabym, właśnie tego, tej przyjaźni międzyludzkiej, takiej, tych kontaktów. Ja sama jestem takie stworzenie, że się łaszę do każdego, bo mi potrzeba tego i sama oferuje dużo, dużo ciepła i przyjaźni.

Speaker A

Myślę, że nie tylko pani tego tego dzisiaj brakuje. Myślę, że to jest nasz ogólny społeczny problem, ta izolacja społeczna i te powierzchowne relacje.

Speaker A

No więc tak, czasem to śmieszne, ale najchętniej wracam w tej chwili do do książek, których się obawiałam, które z daleka obchodziłam.

Speaker A

Ja sobie muszę w dalszym ciągu mam potrzebę jakiegoś rozwoju, walki ze swoimi słabościami. Zabierałam się jak pies do jeża do poszukiwania straconego czasu. Mnie te siedem tomów przerażało cała półka. Nie muszę to zrobić. Więc w nas starych ludziach istnieje potrzeba jakiegoś

Speaker A

rozwoju w dalszym ciągu, bo ja pokonałam swoją pewną słabość i ja to uważam za pozytywne. Kiedy ja rozmawiam na te tematy z moją wnuczką, to ona tak patrzy babciu. No i to jest komentarz.

Speaker A

Właśnie za mało jest tego, że tych młodych ludzi przyzwyczaja się do tego, a ty zajrzyj w siebie, poobserwuj siebie, kim ty jesteś, jaka ty jesteś, ale to się to się dowiesz tego tylko w relacjach z innym człowiekiem.

Speaker A

Wszystko jest dzisiaj troszeczkę powierzchowne. efekt nawet jak się nawet wie pan w takiej no aż śmiesznym śnym przypadku nawet na przykład co się kupuje przecież ja kiedyś kupowałam no niech to będzie nie wiem co, no lodówka jedna z pierwszych to ona do tej pory

Speaker A

działa, ale jak ja teraz kupuję lodówkę czy cokolwiek to wszystko jest do do pierwsze do do gwarancji.

Speaker A

A potem co zrobić z tym wyrzucaniem? I mnie to naprawdę jedno, czego się boję.

Speaker A

Do czego my dochodzimy? Dlatego, że produkujemy wszystkiego o wiele za wiele. Wszystkie wody są ponatru przecież. Jeżeli się wrzuca lodówki i radia i nie wiadomo co do tej wody, niszczymy tą gałąź, na której siedzimy. Więc przyjdzie moment taki, że

Speaker A

naprawdę ostatni lodowiec się roztopi. No i uzależniliśmy się w straszny sposób od elektryczności. Niech się coś stanie, jakiemuś wariatowi odbije, będzie miał możliwość, palnie czymś, nie ma elektryczności, koniec życia.

Speaker A

ani się nie porozumiemy, a to w ogóle nie ma życia, nie potrzeba wojny. Wystarczy to zrobić się i cały świat zginie. Więc my się ciągle zastanawiam się tyle mądrych rzeczy się odkryło, a tej prawdy się nie rozumie, do czego my

Speaker A

zmierzamy. Brakuje nam faktycznie czasu na na tego typu refleksje. Dlatego bardzo dziękuję pani za za to dzisiejsze spotkanie i za no taki impuls do tego, żeby nad pewnymi rzeczami także tymi najważniejszymi się zastanowić. y na sam koniec y pani

Speaker A

książka y pod tytułem Pianistka między dzieciństwem a zdziecinnieniem to jest książka, która opisuje nie tylko czasy dzieciństwa, nie tylko czasy okupacji i powstania, ale także pani dalsze losy gorąco zachęcam do tej lektury. Ona została wydania wydana w ramach kampanii

Speaker A

Bohateron. Włącz historię. Można ją kupić y online. Link oczywiście yyy zamieszczę poniżej i dodam tylko, że cały dochód ze sprzedaży tej książki y będzie przeznaczony na cele pomocowe i edukacyjne. Pani Danuto, pięknie pani dziękuję raz jeszcze za to spotkanie. To

Speaker A

był dla mnie wielki zaszczyt. Dziękuję. Dziękuję bardzo. Bardzo było miło z panem rozmawiać. Dziękuję.

Speaker A

Ah.

Topics:Powstanie WarszawskieokupacjaWarszawa przedwojennakanały warszawskiewspomnieniahistoriapianistkaRafał GęburaII wojna światowa7 metrów pod ziemią

Get More with the SozAI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries and speaker detection. 30 minutes free.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →

Free tools: TXT to SRT · SRT Validator · Merge SRT · Subtitle to Text · All tools