JAK CHŁOPI ZABIJALI SZLACHTĘ — Transcript

Film opisuje galicyjskie rabacje chłopskie z 1846 roku, ich przyczyny, przebieg i skutki, ze szczególnym uwzględnieniem roli Jakuba Szeli.

Key Takeaways

Rabacje chłopskie były efektem długotrwałych napięć społecznych i ekonomicznych w Galicji.
Jakub Szela odegrał kluczową rolę jako przywódca i organizator chłopskiego powstania.
Działania Towarzystwa Demokratycznego miały wpływ na mobilizację chłopów do walki o reformy.
Rabacje były brutalne i obejmowały zarówno zabójstwa, jak i grabieże oraz dewastacje.
Sytuacja w Galicji była skomplikowana przez ingerencję władz austriackich i lokalnych starostów.

Summary

18 lutego 1846 roku chłopi galicyjscy rozpoczęli brutalne rabacje na dwory szlacheckie, zabijając około 2000 osób i niszcząc blisko 500 majątków.
Galicja w latach 40. XIX wieku była najbiedniejszą prowincją Cesarstwa Austriackiego, gdzie chłopi cierpieli z powodu głodu i wyzysku.
Spory o ziemię i pańszczyznę były głównymi przyczynami napięć między chłopami a szlachtą.
Jakub Szela, jeden z przywódców rabacji, był chłopem, który sprzeciwiał się pańszczyźnie i wyzyskowi, a jego działania miały charakter zorganizowany.
Towarzystwo Demokratyczne, organizacja konspiracyjna, zachęcało chłopów do walki o reformy rolne i zniesienie pańszczyzny.
Austriacy i lokalni starostowie obserwowali sytuację i rozprzestrzeniali plotki o planowanym powstaniu szlachty, co zwiększyło napięcia.
Chłopi pod wodzą Szeli brutalnie atakowali dwory, mordując właścicieli, urzędników i ich rodziny, stosując okrutne metody.
Rabacje obejmowały także grabieże, dewastacje i palenie majątków, a także profanację cmentarzy.
Organizacja rabacji była dobrze zorganizowana, z podziałem na oddziały i własną administracją, w tym poborem podatków.
Rabacje miały miejsce w kontekście trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej i politycznej Galicji oraz napięć między chłopami a szlachtą.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Z dymem pożarów, z kurzem krwi bratniej do ciebie, Panie, bije ten głos. Skarga to straszna, jęk to ostatni. Od takich modłów bieleje włos. My już bez skargi nie znamy śpiewu. Wieniec cierniowy wrósł w naszą skroń wiecznie, jak pomnik twojego gniewu.

Speaker A

Sterczy ku Tobie błagalna dłoń. 18 lutego 1846 roku grupy galicyjskich chłopów rozpoczęły szlacheckie rabacje. W przeraźliwych mękach ginęli właściciele ziemscy, urzędnicy dworscy i ich rodziny. W ciągu kilku tygodni zginęło około 2000 osób, zniszczono blisko 500 dworów i pałaców. Dlaczego doszło do rabacji?

Speaker A

Galicyjskie. Dlaczego doszło do tej rzezi? Na to pytanie spróbujemy odpowiedzieć w tym materiale. Jeżeli interesujecie się historią i historycznym spojrzeniem na współczesność, to zasubskrybujcie ten kanał.

Speaker A

Więcej zachęcamy do dobrowolnego wsparcia naszej działalności przez serwis Bitu bądź Patronite, a także

Speaker A

kupując coś w sklepie Wokulskiego. Dziękujemy wszystkim tym, którzy już to uczynili. Galicja w latach 40. XIX wieku pod wieloma względami nie była najlepszym miejscem do życia. Najbiedniejsza prowincja Cesarstwa Austriackiego, gdzie do chłopskich chałup nierzadko zaglądał głód, a niektórzy właściciele ziemscy

Speaker A

niaz uci zwykły wyzysk. Taka była tutejsza rzeczywistość. Naturalnie nie dotyczyło to całego stanu chłopskiego i wszystkich majątków ziemskich, ale w latach 1815-1846 doliczono się aż 32 000 procesów z chłopskiego powództwa. Dotyczyły one nie tylko złego traktowania przez panów, lecz również

Speaker A

sporów o ziemię. Ziemia stanowiła zresztą istotny problem galicyjskiej wsi. W latach 40. XIX wieku średnio na jednego galicyjskiego chłopa przypadało około 8 hektarów gruntów. To z reguły tworzyło poważne antagonizmy między wsią a dworem, a sprzymierzeńcem wsi był tu sam cesarz. Przynajmniej tak się chłopom wydawało,

Speaker A

gdyż to do niego odwoływano się w przypadku waśni z polskimi panami i to on mógł ich zmusić do zmiany postępowania. Poczucie opieki ze strony domu, obk służby wojskowej, że pokow, była to większa udręka niż pańszczyzna. Budowało wśród chłopów postawę lojalistyczną, a w naturalny sposób potęgowało przepaść

Speaker A

między dworem a wsią. Dwór to była ostoja polskości, przynajmniej w wymiarze tradycji i deklaracji. Wieś natomiast to c podło. Nie uważali jednym z takich csorich chłopów był Jakub Szela. Urodził się prawdopodobnie w 1787 roku w Smarżowej, 30 km na

Speaker A

południowy wschód od Tarnowa. By nie pójść do wojska, pozbawił się dwóch palców. Na kilka miesięcy znika ze swojej okolicy. Rzekomo miał podpalić gospodarstwo po rodzicach, którego ci nie chcieli mu przepisać. Po powrocie w rodzinne strony Szela pracował w miejscowym dworze rodu Boguszów.

Speaker A

Smż WC SP chodziło o wymiar pańszczyzny, posługi transportowe czy chłopskie grunty. W sumie na procesach z bzami spędził aż 22 lata. Odmawiał też odrabiania pańszczyzny, za co karano go kijami. Siedział też w areszcie pod skończonym nabożeństwie. Miało go to

Speaker A

ośmieszyć, ale opór dumnego chłopa nierzadko budził szacunek wśród tych włościan, którym postępowanie miejscowych dziedziców się nie podobało. A akurat Boguszowie nie cieszyli się dobrą opinią. Historia ta byłaby zapewne jedną z wielu opowieści o zatargu między wsią a dworem, gdyby nie działania Towarzystwa

Speaker A

Demokratycznego. Ta konspiracyjna, emigracyjna organizacja sowa zę sprw n właśnie włościan. Towarzystwo zamierzało spełnić marzenia chłopów o reformach rolnych. Na wieś galicyjską zaczęli przybywać emisariusze, zachęcając do walki o Polskę, w której zniesiona będzie pańszczyzna i poddaństwo. Jednak dobroczyńcą o Polskę, która uchodziła za pańską sprawę, przy tym

Speaker A

oferta zniesienia pańszczyzny była całkowicie niewiarygodna. Na domiar złego działania spiskowców zauważyli Austriacy. Jeszcze w 1845 roku starostowie galicyjskich cyrkułów otoczyli dyskretną obserwacją miejscowe dwory. Po wsiach rozsiewano zaś plotki, że szlachta szykuje powstanie, by udaremnić plany cesarza dotyczące pańszczyzny i

Speaker A

poddaństwa. Dla wielu chłopów były one wiarygodniejsze niż opowieści emisariuszy. Na początku lutego 1846 roku starosta bocheński wezwał włościan do otworzenia zbrojnych wart i obstawiania dróg, by bronić się przed tymi, którzy chcą im zabrać ziemię i zwiększyć pańszczyznę. Sytuacja gęstniała coraz bardziej. 16 lutego

Speaker A

wezwan do Tarnowa. Tam spotkał się ze starostą, zna bardzo dobrze od wielu lat. Tym razem zadanie, jakie miał dla niego starosta, było szczególne. Br miał rzekomo do Szeli powiedzieć: "Ty jesteś człowiekiem, na którego rząd rachuje. Daj ci pełnomocnictwo zrobienia swojej okolicy".

Speaker A

Wszystkiego podwa. Spędził w Tarnowie dni 18 lutego. Starosta br odbył jeszcze spotkanie z 70 wójtami i innymi przedstawicielami wsi. W efekcie tej narady wzmożono patrole. W nocy z 18 na 19 lutego spiskowcy w obawie przed dekonspiracją niey atak na Tarnów. Powstańców

Speaker A

chi chłopskie ataki na powstańców natychmiastowo przeistoczyły się w napaści na dwory. Późnym popołudniem lutego 46 roku chłopi pod wodzą Jakuba Szeli wtargnęli do dworu Boguszów w Siedliskach. Miała się wtedy tam odbywać zabawa ostatkowa, jak pisał jeden z pamiętnikarzy, i okropne narzędzia męczeństwa w cy całe oni miało

Speaker A

towarzystwo, a wiele dam wpadło w omdlenie. Podniósł swoją prawicę i groźnym głosem następujące do towarzystwa przemówił słowa: "Wasza godzina już wybiła, panowie, wszyscy śmierć poniesie". Potem chłopi rozbiegli się po pokojach. Ściągnięto ze strychu. Przez kolejne dwie godziny pozbawiono go głowy za

Speaker A

pomocą, zrabowano pałasza. Jego syna Tytusa przekuto widłami, a 14-letniego wnuka Włodzimierza, którego zdradziła mamka, obito cepami i rozpro brzuch. Tego dnia we dworze zamordowano również sędziego Kalitę oraz ekonoma Stradomskiego wraz ze siostrzeńcem księdza. W ostatniej chwili postanowiono oszczędzić, bo zdano

Speaker A

sobie sprawę, że ktoś musi mszę odprawić. Nazem Dor SP. Następnie chłopska gromada ruszyła do Smarżowej, gdzie zabito Nikodema Bogusza, będącego od kilku lat inwalidą, Wiktoryna Bogusza, z którym Szela miał najwięcej zatargów. Dopadnę w okolicach wsi Kamienica. Nie oszczędzanie jeszcze nie nadszedł beel rozkaz na zabijanie bab. Śmierć prócz

Speaker A

właścicieli ziemskich ponosili również urzędnicy dworscy, karbowie, nauczyciele, organiści i kilku księży. Metody pozbawienia życia były bliźniaczo podobne do tych, których niemal równo 100 lat później dopuszczali się ukraińscy nacjonaliści, na przykład na Wołyniu w czasie rabacji. Poza wspomnianymi kobietami nie śmierć dzieci, ale też Niemców i Żydów.

Speaker A

Zbrodniom towarzyszył oczywiście rabunek i dewastacje. Niszczyono meble, zastawy stołowe, książki, instrumenty muzyczne. Zabierano oczywiście pieniądze i kosztowności, ale też ziarno, bydło, konie. Potem najczęściej palono całe obejście. Nie oszczędzano również cmentarzy, rozkopywano i wyrzucano z nich kości zmarłych dziedziców. Przy tym wszystkim bardzo dużo PIT alkoholu.

Speaker A

Pijaństwo w tamtych czasach było plagą. Jednak w 1845 roku cyrkuł tarnowski i jasielski nawiedziła wielka powódź. To ta tragedia, nie bez nacisków tamtejszych proboszczów, zmusiła aż 90 chłopów diecezji tarnowskiej do składania publicznych obietnic wstrzemięźliwości alkoholowej. Jednak czas krwawych zapustów, uświęcony pozwoleniem samego cesarza, wydawał

Speaker A

kiedy wszystko było wolno. W cyrkule tarnowskim, gdzie władzę stanowił Jakub Szela, cały ruch rabacji był najlepiej zorganizowany. Szela stworzył coś w rodzaju kancelarii, z której wysyłał swoich przedstawicieli w różne rejony zachodniej Galicji. Chłopskie gromady podzielił na tak zwane Czerniawy z

Speaker A

własnymi władzami i dowódcami zbrojnych oddziałów. Najczęściej stawiał na ich czele byłych żołnierzy, a swojego syna Stanisa. Opz dokumenty z orłem cesarskim, na których zatrudnieni przez chłopskiego przywódcę pisarze dodawali hasło "Bóg i cesarz". Zaczął nawet pobierać podatki. Była to między innymi dziesięcina z rzeczy zrabowanych we dworach.

Speaker A

Którą nao kryb iaz wydanie. Powstańców nie był jednak jedynym przywódcą trwającej rabacji. Podobne kroki czynił między innymi Józef Stelmach z Lisiej Góry, ale historia zapamiętała gospodarza ze Smarżowej, któremu przypisywano też zbrodnie pozostałych. Niecała zachodnia Galicja na dł albo postanowili bronić atakowane szlachty. Chłopi skutecznie bronili

Speaker A

swoich panów, między innymi w Przecławiu, Zawadzie, Wierzchosławicach, Trzcianie czy Rop.

Speaker A

aust jednak wsparcie do decydującej bitwy doszło 26 lutego pod gdowem powstańcy sromotnie przegrali to starcie do końca bronili się kosynierzy byli to chłopi z obszaru wolnego miasta Krakowa ich Chłopskich Powstańców w kronice parafialnej reszta zaś najokropniejsze zaś od cepów i wideł krzyk Lament i narzekania śmiertelne wieszający w różne

Speaker A

strony kabie kunic i fawi Powstańców pieszych chwyt chopi częścią nacu częścią OBD do Gdowa zawoz miłosier mordowały których wzdr się nadmienia dosyć powiedzieć że okrucieństwo przechodziło wszystkie pojęcia po zabijanych po obdzieranie zalegały Gościniec w Gdowie gdy powstanie krakowskie stum

Speaker A

władze przystąpiły do skupiała się ona jedynie na obszarze zagrożonym działaniami powstańczymi czyli tam gdzie austriakom najbardziej zależało żaden starosta nie pozwolił sobie na rzezie na przykład pod lwowem A skoro nie pozwolił to ich nie dokonywano a samą rabację zakończono tak jak ona

Speaker A

się rozpoczęła czyli na rozkaz z rabunki włościanie którzy uczestniczyli w rzezia w ogóle nie czuli że dokonali czegoś złego świadczą o tym zapiski miejscowych księży z okresu spowiedzi wielkanocnej roku 1846 na starostów zachodniej Galicji posypały się zaś ordery i awansy najbardziej zasłużony starosta

Speaker A

Tarnowski bry w którego to cyrkule splądrowany order Leopolda i posadę radcy w brnie Jakub Szela również otrzymał nagrodę było to 30 morowe gospodarstwo na Bukowinie miał być też zwolniony wraz z rodziną z wszelkich podatków tu jednak władze nie dotrzymał słowa co wywołało szereg protestów ze strony shelli i

Speaker A

początek waśni z tamtejszymi oficjelami Ostatecznie w 1858 roku otrzymał zwolnienie z podatków tylko dla siebie nie mł nać g wdów zróżnicowany SP podchod do pamięci o nim Wincenty vitos wspominał że nazwisko to wmawiano z szacunkiem a starsi nawet Chwalili się że go znali

Speaker A

jednak nie tylko Witos ale żaden z polityków ludowych przedwojennej Polski nie zamierza pski kronikarza Jana słomki opowiadali starsi że Czerniawa należąca do rabacji szła od wsi do wsi i wszędzie zabierała chłopów ze sobą i w ten sposób tworzyła się coraz większa banda A jakby nie chciał kto z nimi iść

Speaker A

to bili i zabijali inni chowali różne Zemsty za pańszczyznę A zresztą robiła swoje wódka bo zdyb karczmę to pili co się dało a czego nie wypili to po pijanemu rozbijali i wylewali możliwość bezkar rabunku podgrzewana prawdziwymi bądź urojonymi krzywd wydaje się główną motywacją

Speaker A

zwłaszcza że w Chłopskich riach ginęli Nie tylko ci którzy wykazywali się dotychczas szczególnym uciskiem warstwy chłopskiej Karol Kotarski Dziedzic Oleśna nazywany był królem Chłopków bowiem rozdał swoim włościan 30 florenów reńskich Chłopi jednak uwierzyli że szykuje on przeciwko nim powstanie a za jego głowy austriacy dają 1000 zł reńskich nagrody to

Speaker A

przesądziło jego los strach przed możliwością popełnienia bezkarny zbrodni tym razem będących wynikiem rewolucji powraca uana Żeromski przed hipol wiosła ulegał Iluzji dobrych relacji między wsią a [Muzyka] dworem za jedną srebrną cukiernic to wszystko widziałem dla szlachty rzeź była zaś wielkim wstrząsem pojawiły się nawet pomysły jak ten Bronisława

Speaker A

Trentowskiego by całkowicie porzucić sprawę chłopską i nie łączyć walki o niepodległość Z poprawą losu włościan krążyły najróżniejsze czarne legendy o włościach z galicyjskich wsi którzy za pieniądze odcinali głowy swoim panom po części była to prawda głowy bowiem odan ale austriacy wcale nie byli chętni do

Speaker A

zapłaty za takie prezenty po blisko S dekadach od zbrodni Stanisław Wyspiański zobrazował w swoim dramacie Wesele utrzymujące się poczucie nierozliczenia tamtych wydarzeń w utworze pojawia się upiór Jakuba selli jako wspomnienie złego czasu i popełnionych Chłopskich grzechów szlachta zaś w imię Chłopskich

Speaker A

porywów udaje że nie pamięta Co niegdyś zaszło wszystko zapomnieli Meg dziadka [Muzyka] pił z z czasem dominujące stało się myślenie jakie w swoim utworze chorał przedstawił Kornel ujejski jego pieśń była bezpośrednią Reakcją na wydarzenia krwawych zapustów o panie panie ze zgz świata okropne

Speaker A

dzieje przyniósł nam czas Syn zabił ojca brat zabił brata mnóstwo ków jest pośród nas Ależ o panie oni niewinni choć naszą przyszłość cofnęli wstecz inni szatani byli tam czynni o rękę karaj miecz film po prawdopodobnie zdemonetyzowany a jego zasięgi zostaną ograniczone prosimy więc

Speaker A

o jego udostępnianie a jeżeli chcecie wspomóc naszą pracę to stosowne linki znajdziecie w opisie filmu dziękujemy

Topics:rabacje chłopskieJakub SzelaGalicja 1846szlachtapańszczyznaTowarzystwo Demokratycznepowstanie chłopskiehistoria PolskiGalicja XIX wiekkonflikt społeczny

Frequently Asked Questions

Co spowodowało wybuch rabacji chłopskich w Galicji w 1846 roku?

Przyczyną były długotrwałe napięcia społeczne i ekonomiczne, głównie wyzysk chłopów przez szlachtę, spory o ziemię oraz pańszczyzna. Dodatkowo działania Towarzystwa Demokratycznego i napięcia polityczne w regionie przyczyniły się do wybuchu przemocy.

Jaką rolę odegrał Jakub Szela w rabacjach galicyjskich?

Jakub Szela był jednym z głównych przywódców rabacji, organizował chłopskie oddziały, prowadził ataki na dwory i wprowadził własną administrację w kontrolowanych rejonach. Jego postawa symbolizowała opór chłopów wobec wyzysku.

Jakie były metody działania chłopów podczas rabacji?

Chłopi stosowali brutalne metody, w tym mordowanie właścicieli ziemskich, urzędników i ich rodzin, grabieże, dewastacje majątków, palenie dworów oraz profanację cmentarzy. Działania te były dobrze zorganizowane i miały charakter zbrojnego powstania.

Get More with the Söz AI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries, speaker detection, and unlimited transcriptions.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →