Skip to content
Get App

Początki Niepodległości / II Rzeczpospolita [Co za historia odc.84]

Odcinek o początkach niepodległej Polski po I wojnie światowej: rządy zaborców, ośrodki władzy, rząd Moraczewskiego, wybory 1919 i mała konstytucja. Historia II RP.

Key Takeaways

  • Odrodzenie Polski w 1918 roku było procesem złożonym, łączącym wiele równoległych ośrodków władzy.
  • Pierwsze lata niepodległości cechował chaos prawny, gospodarczy i polityczny oraz silne podziały obozowe.
  • Wybory z 1919 roku i mała konstytucja stanowiły fundament nowoczesnego państwa demokratycznego.
  • Dyplomatyczna pozycja Polski zależała w dużej mierze od postaci takich jak Piłsudski, Paderewski i Dmowski.

What the video covers

  • Po I wojnie światowej rozpadły się imperia rosyjskie, niemieckie i austro-węgierskie, co otworzyło drogę do odrodzenia Polski.
  • Przez 123 lata zaborów na ziemiach polskich obowiązywały różne prawa, waluty, systemy kolei i języki.
  • Jesienią 1918 roku równolegle działały różne ośrodki władzy: Rada Regencyjna w Warszawie, Tymczasowy Rząd Ludowy w Lublinie, Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie, rady ludowe w zaborze pruskim oraz Rzeczpospolita Zakopiańska.
  • Józef Piłsudski wrócił do Warszawy 10 listopada 1918 roku i otrzymał władzę nad armią, a następnie władzę cywilną.
  • Niemcy jako pierwsze uznały niepodległość Polski, co wzbudziło podejrzliwość państw Ententy wobec Piłsudskiego.
  • 18 listopada 1918 roku powołano pierwszy rząd cywilny pod kierownictwem Jędrzeja Moraczewskiego, który wprowadził m.in. ośmiogodzinny dzień pracy i prawa wyborcze dla kobiet.
  • Ignacy Paderewski zyskał zaufanie Zachodu i pomógł ustabilizować pozycję Polski na arenie międzynarodowej.
  • Wybory do Sejmu Ustawodawczego odbyły się 26 stycznia 1919 roku, z udziałem kobiet; do Sejmu weszło 11 posłanek.
  • 20 lutego 1919 roku Sejm uchwalił tzw. małą konstytucję, określającą m.in. pozycję naczelnika państwa i odpowiedzialność rządu przed Sejmem.
  • Na konferencji pokojowej w Paryżu Polskę reprezentowali Roman Dmowski i Ignacy Paderewski.

Answers

Questions about this video

Dlaczego w listopadzie 1918 roku w Polsce istniało wiele ośrodków władzy?

Każdy z ośrodków, takich jak Rada Regencyjna w Warszawie czy Tymczasowy Rząd Ludowy w Lublinie, chciał działać na rzecz Polski, ale na własny sposób. Brakowało jednego organu, który połączyłby te struktury.

Czym była mała konstytucja z 1919 roku?

Była to tymczasowa ustawa zasadnicza uchwalona przez Sejm 20 lutego 1919 roku. Określała m.in. pozycję naczelnika państwa, odpowiedzialność rządu przed Sejmem oraz zasady działania państwa do czasu uchwalenia ostatecznej konstytucji.

Dlaczego uznanie Polski przez Niemcy było problematyczne?

Niemcy przez ponad 100 lat trzymały Polskę pod zaborami i właśnie przegrały wojnę. Państwa Ententy patrzyły na to z podejrzliwością, sądząc, że Piłsudski jest niemieckim agentem, co wymagało odkręcania złego wizerunku.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

00:00
Speaker A
Cześć. Kiedy i wojna światowa dobiegała końca, Europa wyglądała jak po wielkim trzęsieniu ziemi. Trzy imperia, które ponad 100 lat trzymały Polskę w garści, rosyjskie, niemieckie i austro-węgierskie, rozpadały się jak domki z kart. Każde na swój sposób, każde w chaosie. Ale nasi pradziadkowie
00:20
Speaker A
wiwatowali, bo po 123 latach zaborów Polska powróciła na mapę świata. Jak wyglądały pierwsze ośrodki władzy w odradzającej się Polsce? Kiedy odbyły się pierwsze wybory? Jak kobiety otrzymały prawa wyborcze i co właściwie wprowadzała mała konstytucja? O tym i o wielu innych sprawach w tym odcinku
00:41
Speaker A
programu Co za historia. 11 listopada 1918 roku po 123 latach Polska powróciła na mapy świata. Tak, ale to jest tylko i wyłącznie data symboliczna, do której zaraz się dokupiemy, ale wpierw musicie mieć świadomość, że przez te ponad 100 lat
01:04
Speaker A
każdy zaborca rządził po swojemu. Na ziemi rosyjskiej były jedne prawa, w Galicji inne prawa, a w zaborze pruskim zupełnie inne. Trzy waluty, trzy systemy kolei, trzy różne miary, szkoły, urzędy i języki. To były totalnie różne państwa i teraz z tego bałaganu musiało się narodzić jedno i się narodziło. Ale jak
01:29
Speaker A
do tego doszło? Pod koniec izej wojny światowej na naszych ziemiach zaczęły powstawać równolegle, czyli w tym samym czasie różne ośrodki władzy. Dlaczego?
01:39
Speaker A
Bo każdy chciał działać dla Polski, ale każdy chciał działać trochę po swojemu. I teraz skupcie się, bo tego trochę jest. W Warszawie sprawowała władzę Rada Regencyjna, którą wcześniej powołali Niemcy. Miała przekazać władzę w ręce polskiej, gdy tylko wojna się skończy. W Lublinie powstał tymczasowy rząd Ludowy
01:59
Speaker A
Republiki Polskiej z premierem Ignacym Daszyńskim na czele. Brzmiało dumnie, a program był odważny. Tylko, że nikt do końca nie wiedział, czy ten rząd ktokolwiek poprze. W tym samym czasie na południu w Galicji działały kolejne ośrodki. Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie, która przejmowała władzę od
02:20
Speaker A
Austriaków oraz Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, która chciała zabezpieczyć Śląsk Cieszyński przed Czechami. Na zachodzie, w zaborze pruskim powstawały rady ludowe, najbardziej znana w Poznaniu, gdzie Polacy szykowali się do przyjęcia władzy z rąk Niemców. A na południu niespodzianka. W Zakopanem powstała nawet Rzeczpospolita Zakopiańska, czyli
02:44
Speaker A
lokalna miniolska z własnym prezydentem, poetą Stefanem Żeromskim. W skrócie, w listopadzie 1918 roku Polska istniała już w sześciu wersjach, chociaż nikt jeszcze jej nie zatwierdził i panował totalny chaos. Brakowało kogoś, kto to wszystko połączy w jedno. I 10 listopada 1918 roku z pociągu na warszawskim
03:12
Speaker A
dworcu wysiadł Józef Piłsudcki, który wracał z niemieckiego więzienia w Magdeburgu. Witały go tłumy, bo dla wielu był symbolem walki i nadziei. Dzień później, 11 listopada, Niemcy podpisali akt kapitulacji, kończąc i wojnę światową. A u nas 11 listopada w Warszawie Rada
03:33
Speaker A
Regencyjna oddała Józefowi Piłsudckiemu władzę nad armią i tylko to. Trzy dni później otrzymał Piłsudcki również władzę cywilną. To właśnie on stał się tym, który miał poskładać Polskę do kupy. Piłsudcki od razu zabrał się do działania. Zaczął wysyłać do zagranicznych rządów noty dyplomatyczne
03:54
Speaker A
z prostym przesłaniem. Hej, Polska jest już tutaj. wróciła na mapę Europy i jest niepodległym państwem. Problem w tym, że nikt tak do końca nie wiedział, gdzie ta Polska się zaczyna, gdzie kończy. Granice dopiero miały się ustalić, a wokół aż kipiało od napięć. Niemcy, Rosjanie, Czesi, Ukraińcy, wszyscy mieli
04:14
Speaker A
swoje plany i roszczenia. I wtedy historia zrobiła nam psikusa, bo pierwszym krajem, który oficjalnie uznał niepodległość Polski były Niemcy. Tak, ci sami, którzy przez ponad 100 lat trzymali Polaków pod zaborami i przed chwilą przegrali i wojnę światową. Brzmi jak żart. No dla Piłsudiego raczej jak
04:34
Speaker A
wielki problem, bo choć w teorii to dobre, że w końcu ktoś nas uznał, to w praktyce wyglądało to, słuchajcie, fatalnie. państwa ententy, czyli zwycięzcy izej wojny światowej jak Francja, Włochy, Wielka Brytania patrzyli na to z dużą podejrzliwością. W ich oczach wyglądało to jakby Piłsudcki
04:55
Speaker A
był jakimś niemieckim agentem. A przecież sam fakt, że wcześniej dowodził legionami, które walczyły u boku państw centralnych, wzbudzał w nich dużą, naprawdę dużą nieufność. A teraz ta nieufność gigantycznie się pogłębiła. Oczywiście Piłsudcki zdawał sobie sprawę, że to fatalny wizerunek dla Polski. Trzeba go jak najszybciej odkręcić. Dlatego jego
05:21
Speaker A
kolejne działania miały pokazać, że Polska nie jest uzależniona od Niemiec, tylko chce być niezależnym graczem w Europie. Piłsudcki nie chciał być królem ani dyktatorem i wiedział, że Polska musi mieć rząd cywilny, a nie wojskowy.
05:35
Speaker A
Dlatego już 18 listopada 1918 roku powołał pierwszy rząd odrodzonej Polski. Premierem został Jędrzej Moraczewski. Wreszcie ktoś miał ustalić jak będą wyglądały urzędy, jak zebrać podatki, powołać armię czy zorganizować kolej i pocztę. Moraczewski od razu wprowadził kilka bardzo postępowych reform.
05:57
Speaker A
Ośmiogodzinny dzień pracy, prawo do strajku, ubezpieczenia społeczne i uwaga, prawa wyborcze dla kobiet. Tak, Polska przyznała jej kobietom wcześniej niż wiele zachodnich krajów. A tak dla ciekawostki to Francuski musiały czekać jeszcze ponad ćwierć wieku. Ale rząd Moraczewskiego miał też problem. Część
06:18
Speaker A
konserwatywnych środowisk uważała go za zbyt socjalny, a podziały między różnymi obozami politycznymi zaczęły się pogłębiać.
06:28
Speaker A
Polska polityka współczesna. Dzisiaj jak włączycie sobie telewizor to jest jakaś w ogóle naparzanka, ale to co się działo w 20leciu międzywojennym u nas w kraju to jest w ogóle totalny kosmos. Na początku 1919 roku Polska nie tylko była
06:44
Speaker A
rozbita granicami, ale także poglądami. Najwięksi gracze to obóz Piłsudziego skupiony w Warszawie i Komitet Narodowy Polski z Romanem Dmowskim na czele działający we Francji. Mieli zupełnie różne wizje przyszłego państwa. Piłsudzi wiedział jednak, że jeżeli Polska ma przetrwać, potrzebny jest ktoś, kto
07:05
Speaker A
uspokoi nastroje i połączy te obydwa światy. Tym człowiekiem został Ignacy Paderewski, znany na świecie pianista i patriota, który dzięki swojej sławie i kontaktom cieszył się ogromnym zaufaniem Zachodu. I zapamiętajcie sobie, bo to dzięki Paderewskiemu Polska zaczęła być traktowana poważnie na arenie
07:27
Speaker A
międzynarodowej. Okej. Co dalej? Żeby państwo było legalne, trzeba było wybrać Sejm, który zajmie się uchwalaniem prawa. Wybory odbyły się 26 stycznia 1919 roku i były bardzo wyjątkowe, bo po raz pierwszy głosowali wszyscy dorośli obywatele, w tym kobiety i po raz pierwszy głosy oddawano w całej Polsce, choć jeszcze niektóre regiony
07:54
Speaker A
walczyły o granicę. Frekwencja była bardzo wysoka i wyniosła od 60 do 90% w zależności od obszarów. 10 lutego 1919 roku w Warszawie zebrał się pierwszy sejm ustawodawczy. Do sali obrad przybyli posłowie z całego kraju, dawni żołnierze, nauczyciele, księża, działacze społeczni, a nawet chłopi i
08:17
Speaker A
robotnicy. Po raz pierwszy od ponad wieków wszyscy mówili jednym głosem. I nie byli to już sami mężczyźni, bo w ławach sejmowych zasiadło aż 11 kobiet i to była prawdziwa rewolucja. Zadanie Sejmu było gigantyczne. Stworzyć podstawy dla całego nowego państwa. No bo nie było żadnej konstytucji, systemu
08:40
Speaker A
prawnego, a nawet wspólnych podatków. Dlatego Sejm 20 lutego 1919 roku uchwalił coś, co nazwano małą konstytucją, tymczasową ustawę zasadniczą, która miała utrzymać porządek, zanim powstanie ta duża ostateczna konstytucja. W skrócie wyglądało to tak. Piłsudcki został naczelnikiem państwa, czyli czymś w rodzaju prezydenta. Posiadał władzę
09:06
Speaker A
wykonawczą i reprezentował Polskę na arenie międzynarodowej. Powoływał rząd, ale jego decyzja wymagała kontrasygnaty, czyli podpisu właściwego ministra. Naczelnik był też zwierzchnikiem sił zbrojnych. Rząd odpowiadał przed sejmem, który mógł go odwołać, a sejm jako jednoizbowy parlament miał prawo uchwalić nowe ustawy i decydować o losie kraju. To był
09:31
Speaker A
moment, kiedy Polska naprawdę zaczynała działać jako nowoczesne demokratyczne państwo. I teraz ciekawostka. Zaraz po uchwaleniu małej konstytucji Józef Piłsudcki złożył urząd naczelnika państwa. Brzmi poważnie, ale nie chodziło tu o rezygnację z funkcji, tylko o zasadę. Sejm miał sam
09:52
Speaker A
decydować, komu powierzy władzę. I co zrobił? ponownie wybrał Piłsudiego. Był to symboliczny moment pokazujący, że nowe państwo buduje się na zasadach prawa i równowagi władz, a nie na osobistych ambicjach.
10:08
Speaker A
W kraju sytuacja zaczynała się powoli prostować. Rząd działał, Sejm obradował, granice się kształtowały, ale żeby postawić kropkę nad i, trzeba było jeszcze potwierdzić to wszystko na konferencji pokojowej w Paryżu. Polską delegację tworzyli Roman Dmowski i Ignacy Paderewski. Dwie silne
10:28
Speaker A
osobowości, które wcześniej różniły się niemal we wszystkim, ale w Paryżu mówiły jednym głosem. Dmowski, spokojny, rzeczowy, twardy negocjator. Paderewski, elokwentny, znany i lubiany artysta, którego słuchano z szacunkiem.
10:43
Speaker A
Razem byli jak duet, który przekonywał świat, że Polska zasługuje na powrót do życia. Dzięki ich wysiłkom traktat wersalski podpisany w czerwcu 1919 roku uznawał niepodległość Polski. Rzeczpospolita odzyskała Wielkopolskę.
10:58
Speaker A
Pomorze z dostępem do morza, choćby bez Gdańska, a także prawo do późniejszych plebiscytów na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach. Polska wróciła na mapę, ale tylko na papierze, bo w praktyce to wciąż były trzy różne światy połączone taśmą klejącą. Po ponad 100 latach zaborów każdy region miał własne tory
11:20
Speaker A
kolejowe, inne pieniądze, prawa, szkoły i urzędników. Do tego wszystkiego ogromne zniszczenia po izej wojnie światowej, a w całym kraju brakowało tak naprawdę wszystkiego, odżywności, opału po lekarzy i nauczycieli. A jednak, a jednak mimo biedy, chaosu i tych wszystkich różnic Polacy dali radę.
11:42
Speaker A
Utrwalenie wiadomości. W różnych częściach kraju powstawały niezależne ośrodki władzy. Rada Regencyjna w Warszawie, Rząd Daszyńskiego w Lublinie, Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie, Rada Narodowa w Cieszynie, Rady Ludowe w Poznaniu i Rzeczpospolita Zakopiańska. Józef Piłsudcki po powrocie z Magdyburga
12:02
Speaker A
przyjął władzę i rozpoczął proces jednoczenia kraju. 11 listopada 1918 roku symbolicznie obchodzimy odzyskania niepodległości. Rząd Jędrzeja Moraczewskiego wprowadził wiele społecznych reform. Ośmiogodzinny dzień pracy, prawo do strajku, ubezpieczenia społeczne i prawa wyborcze dla kobiet. W styczniu 199 roku premierem został Ignacy Paderewski. 10 lutego 1919 roku
12:30
Speaker A
zebrał się pierwszy sejm ustawodawczy i uchwalił małą konstytucję. Na konferencji pokojowej w Paryżu reprezentowali Polskę Roman Dmowski i Ignacy Paderewski. I to by było na tyle w tym odcinku. W następnym opowiem wam jak kształtowały się granice II Rzeczpospolitej. Dajcie znać w
12:50
Speaker A
komentarzach jak siadł wam ten odcinek i wielka prośba, udostępnijcie ten materiał u siebie. Do zobaczenia niedługo. Piąteczka.
13:05
Speaker A
Wybory odbyły się. Zadaniem sejmu było stworzy Zadaniem Sejmu Zadanie Sejmu było gigantyczne Zadanie Sejmu było gigantyczne. Zadanie Sejmu było gigantyczne. Zadanie sejmu było gigantyczne zadanie sejmu było gigantyczne. To jest jakiś skandal w ogóle, powiem wam szczerze, będę marudził, bo ta lampa, kurka, rurka niestety
13:30
Speaker A
nie działa jak się ładuje i właśnie musiałem robić sobie chwilowe przerwy, żeby podładować i nagrać kawałek. Podładować i nagrać kawałek. To jest jakiś po prostu dramat, nie?
13:45
Speaker A
I nie była wcale tanim paździochem z AliExpress. lipa a [Muzyka]
Topics:II Rzeczpospolitaodzyskanie niepodległościJózef Piłsudskimała konstytucjaIgnacy PaderewskiJędrzej Moraczewskiwybory 1919prawa wyborcze kobiethistoria PolskiCo za historia

Get More with the SozAI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries and speaker detection. 30 minutes free.

Or transcribe another YouTube video here →