Skip to content

Kantorzy, śpiewacy, muzycy, nauczyciele w Białymstoku. Andrzej Lechowski w MIEJSCU. ENGLISH

Historia i rola kantorów, muzyków i nauczycieli muzyki żydowskiej w Białymstoku oraz ich wpływ na kulturę i życie muzyczne miasta.

Ask about this video. Answers come from its transcript only — with the timestamp, so you can check them.

Generated from the transcript and can be wrong — check the timestamp.

Key Takeaways

  • Kantorzy byli nie tylko śpiewakami synagogalnymi, ale też aktywnymi artystami koncertowymi.
  • Białystok pełnił ważną rolę jako centrum muzyki żydowskiej na wschodzie Europy.
  • Holokaust i brak archiwów spowodowały dużą lukę w dokumentacji muzyków żydowskich.
  • Rosa Raisa to przykład wybitnej postaci muzycznej zapomnianej lokalnie mimo światowej sławy.
  • Współczesna łatwość rejestracji muzyki kontrastuje z dawną rzeczywistością, gdzie muzyka często ginęła bez śladu.

What the video covers

  • Kantorzy byli wykształconymi muzykami, często z wyższym wykształceniem muzycznym, łączącymi śpiew synagogalny z działalnością koncertową.
  • Białystok był ważnym ośrodkiem muzycznym na wschodnich rubieżach, łączącym artystów z Wilna, Rygi i innych miast.
  • Wielu kantorów było ruchliwymi artystami, koncertującymi w różnych miastach Europy i prowadzącymi chóry oraz orkiestry.
  • Brak zachowanych nagrań i wizerunków muzyków żydowskich to efekt Holokaustu i ograniczonych możliwości rejestracji sprzed lat.
  • Rosa Raisa, wybitna śpiewaczka operowa z Białegostoku, była światową gwiazdą początku XX wieku, jednak zapomnianą w lokalnej świadomości.
  • W Białymstoku działały chóry synagogalne, a młodzi chłopcy z okolicznych miast byli przywożeni na naukę śpiewu i muzyki.
  • Jakub Berman był jednym z kluczowych muzyków i pedagogów, którzy rozwijali życie muzyczne żydowskie w Białymstoku.
  • W okresie międzywojennym powstawały orkiestry symfoniczne i zespoły muzyczne, które rozszerzały repertuar poza muzykę synagogalną.
  • Muzycy żydowscy często studiowali kompozycję, dyrygenturę i grę na instrumentach, co pozwalało im na wszechstronną działalność artystyczną.
  • Prelegent podkreśla potrzebę pamięci i odtwarzania historii tych muzyków mimo trudności z brakiem źródeł i materiałów.

Chapters

  1. 00:00Wprowadzenie do śpiewu kantorów i ich roli
  2. 06:05Trudności w dokumentacji i pamięć o muzykach
  3. 12:14Chóry synagogalne i edukacja muzyczna w Białymstoku
  4. 18:12Postać Jakuba Bermana i rozwój muzyki żydowskiej
  5. 23:01Rosa Raisa – zapomniana gwiazda operowa z Białegostoku
  6. 29:42Orkiestry symfoniczne i życie muzyczne w okresie międzywojennym
  7. 35:00Podsumowanie i refleksje nad dziedzictwem muzycznym

Answers

Questions about this video

Kim byli kantorzy i jaka była ich rola w muzyce żydowskiej w Białymstoku?

Kantorzy byli wykształconymi śpiewakami synagogalnymi, którzy często łączyli śpiew liturgiczny z działalnością koncertową, prowadzeniem chórów i orkiestr, a także występami w repertuarze klasycznym.

Dlaczego pamięć o muzykach żydowskich z Białegostoku jest tak ograniczona?

Pamięć jest ograniczona ze względu na dramat Holokaustu, który zniszczył wiele źródeł i dokumentów, a także brak możliwości rejestracji muzyki sprzed kilkudziesięciu lat, co powoduje, że wiele historii muzyków zaginęło.

Kim była Rosa Raisa i dlaczego jest ważna dla historii muzyki Białegostoku?

Rosa Raisa była światowej sławy śpiewaczką operową z Białegostoku, która osiągnęła ogromny sukces na początku XX wieku, jednak jest mało znana lokalnie, co jest przykładem niesprawiedliwej zapomnienia wybitnych postaci.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

00:00
Speaker A
My kojarzymy śpiew Kantora z tymi niekończącymi się melizmatami, z takim czasem już nawet powiem szczerze i nużącym. Ten, bo tam linia melodyczna jest dosyć często monotonna, a nie znamy, nie rozumiemy często słów, więc możemy się nawet czuć w którymś momencie
00:28
Speaker A
znużeni tym śpiewem Kantora. Natomiast kantorzy generalnie byli wykształconymi, świetnie śpiewakami, często kończyli wyższe uczelnie muzyczne i dzielili ten swój głos na dwie części. Co było w synagodze, to było w synagodze, natomiast prawdziwe pieniądze to zarabiali gdzie indziej i śpiewali
01:01
Speaker A
śpiewali zarówno repertuar lżejszy, ale też wielu z nich z powodzeniem występowało z repertuarem klasycznym, operowym, z pieśniami Mendelsona, Schuberta i tak dalej, i tak dalej. Prowadzili dosyć aktywną działalność koncertową. O tyle to było też ciekawe, że przeważnie
01:31
Speaker A
większość tych kantorów bez przerwy się przemieszczała. Dosyć rzadko mamy sytuację, że kantor w jednym miejscu, w jednej miejscowości, w jednej synagodze, jak zaczął śpiewać, taki śpiewał, śpiewał, śpiewał aż przestał śpiewać. Przenosili się, dosyć była to dynamiczna na grupa,
02:02
Speaker A
grupa ruchliwa. Nazwijmy ich artystów. To też i pomagało, czy też nie tyle pomagało, co można było to zgrać z życiem, z życiem koncertowym, artystycznym. Ta ruchliwość: dziś jestem w Białymstoku, za chwilę jestem w Łodzi, w Wilnie czy w ogóle gdzieś dalej w
02:29
Speaker A
Europie. Białystok był takim miejscem dobrym dla kantorów, bez wątpienia ośrodkiem, który był najważniejszy tutaj na tych wschodnich rubieżach. To było Wilno, to z Wilna często tutaj przyjeżdżali albo stąd jechali do Wilna, często dalej jechali do Rygi. Były powroty też do Białegostoku z
03:08
Speaker A
chwilą. Coś takiego jest magicznego, pewnie w XIX wieku. Tutaj głównie to robiła granica, że jak już wyjechali na zachód, czy to będzie Warszawa, czy to będzie Łódź, to już bardzo rzadko wracali do Białegostoku. Można to zrozumieć właśnie chociażby przed I wojną światową, że
03:31
Speaker A
takim kordonem była granica, a z drugiej strony pewnie też tam był, tam był większy, nazwę to dosyć brutalnie, rynek, tam były większe możliwości do funkcjonowania i to właśnie nie tylko w śpiewie synagogalnym, ale były prowadzone przez nich rozmaite chóry,
03:56
Speaker A
orkiestry, bo często ci kantorzy mieli dosyć szeroki wachlarz wykształcenia. Oprócz śpiewu studiowali kompozycję, dyrygenturę, oczywiście biegle grali na jakichś instrumentach. Ja dzisiaj państwu pokażę taki wyrywek świata tych białostockich muzyków, bo nazwy ich wszystkich muzykami i od razu muszę państwu
04:33
Speaker A
przyznać się na początku, jestem absolutnie na początku drogi, która mi się otwiera jako jakiś bezkresny, bezkresna podróż. Bardzo mało wiemy o tych ludziach i tak jak moja koleżanka, może państwo byli też na jej wykładach, Joanna Tomalska, więc jak ona się od wielu lat
05:01
Speaker A
zajmuje artystami, malarzami żydowskimi i też praktycznie opowiada o obrazach, których nie ma, to jest ból zębów od razu, ale tych obrazów troszkę jest. Ja mam państwu opowiadać o muzykach bez muzyki. Często jest tak, że już na potrzeby tej
05:37
Speaker A
tych prezentacji rezygnuję w ogóle z mówienia o tych ludziach, bo nawet nie mogę znaleźć ich wizerunku, ich twarzy. Znam nazwisko, wiem jakieś szczątkowe, szczątkowe informacje i koniec muzyki na tym. To z jednej strony jest, na to się
06:05
Speaker A
nakłada pewien dramat Holokaustu, całej II wojny światowej, ale też musimy sobie zdać sprawę z tego, że na taką skalę, na jaką się dzisiaj rejestruje, wystarczy imieniny u cioci i wrzucamy w internet i cały świat wie, że Zosia zaczęła grać na pianinie. Więc ta łatwość rejestracji dzisiaj nam zaciera sprzed kilkudziesięciu lat ten obraz, gdzie tej rejestracji praktycznie w ogóle nie było i muzyka wybrzmiała i się skończyła. Tu jest ten, tu jest ta ogromna luka i obawiam się, że nie, nigdy już nie do
06:29
Speaker A
wypełnienia. Co nie zmienia postaci rzeczy, że losy tych ludzi powinniśmy, powinniśmy śledzić i odtwarzać. Jedna taka, jedna taka uwaga: dojdziemy dziś do tej, do tej wspaniałej postaci. Ile razy się gdzieś tam napotykam, czy mam mówić, czy coś napisać o
07:03
Speaker A
Różyczce Bursztyn, Rośnie Reisie, to myślę sobie, jak niesprawiedliwy jest ten świat. Kiedyś moja ulubiona grupa bigbitowa Skaldowie śpiewali taką piosenkę o Basi, pewien bas coś tam tego i owego, głos męski i tam był taki pasus, że ludzie co nie, co nie rozróżniali La Palomy od Laskali, zachwyceni przyznawali, słuchając jak Bas. I ci ludzie, białostoczanie, którzy często nie rozróżniają faktycznie La Palomy od Laskali, ale wszyscy wiemy, kim był Jerzy Maksymiuk. Podejrzewam, że 90% populacji nigdy go nawet nie widziało za pulpitem dyrygenckim, nie
07:31
Speaker A
mówiąc już o tym, żeby wysłuchiwać, słuchać te jego interpretacje dyrygenckie, ale wszyscy wiemy. Jerzy Maksymiuk wybitnym białostoczaninem jest. Rosa Raisa nie istnieje w naszej świadomości w ogóle. Śmiem jednak twierdzić, że kariera Jerzego Maksymiuka, wybitnego, wspaniałego dyrygenta, kompozytora, też
08:07
Speaker A
wcześniej pianisty, przy karierze Rosy Raisy to, no to jest Rosa Raisa kilka pięter przynajmniej wyżej funkcjonowała niż Jerzy Maksymiuk. Jest to ogromna niesprawiedliwość tego losu, która spotyka tych ludzi, czyli ta niepamięć. Dziś wolałbym mieć w operze i
08:33
Speaker A
filharmonii Białostockiej zamiast tablicy fundatorów i wymienionych, który nam marszałek się do tego przyczynił, tablicę poświęconą jednej z najwybitniejszych światowych śpiewaczek, przynajmniej trzech dekad pierwszej dekady XX wieku, która, drodzy państwo, śpiewaczce, której się powierza tytułową rolę w premierze Turandot, to, to coś o tym
09:07
Speaker A
się świadczy. To nie była jakaś panna z Białegostoku, która się zgodziła na niską gażę. To była mega gwiazda. To była, przekładając to na dzisiejsze, Iga Świątek. Ona była, znaczy, a przede wszystkim, a przede wszystkim ona, ona utrzymywała
09:41
Speaker A
kontakt z Białymstokiem. Ona tutaj, jak wyjechała już, nigdy, jak wyjechała w tym 1906 czy siódmym roku po pogromie, nigdy już do Białegostoku nie przyjechała, natomiast utrzymywała kontakt i uczestniczyła w rozmaitych akcjach charytatywnych, przekazując naprawdę spore pieniądze, a tam na wspomożenie biednych dzieci, a tam
10:18
Speaker A
na walkę sam z tyfusem czy tam z jakimiś innymi chorobami i to nie robiła tego dla poklasku, tylko z poczucia obowiązku i związania z miastem. No, ale dobrze, wracajmy sobie do tego tak. [Muzyka] Pochodzi generalnie z Grodna
10:48
Speaker A
w sensie urodzenia. No tak, no kilka, kilka lat mieszkał. Tak, kilka lat faktycznie mieszkał. Drodzy państwo, ja muszę się posługiwać dzisiaj notatkami, nie będę tego oczywiście czytał, ale no po prostu, po prostu to jest pewnego rodzaju konieczność. Zobaczycie
11:15
Speaker A
państwo z tej narracji, że te notatki będą mi potrzebne. Proszę, proszę. A nie, jeszcze zanim, to jest przy ulicy dzisiejszej Białówny, ówczesnej żydowskiej z lat 30. XIX wieku, synagoga chóralna Horszul, która w pewnym sensie stanowiła centrum życia muzycznego,
11:46
Speaker A
żydowskiego życia muzycznego, synagogalnego w Białymstoku. Proszę, proszę o następne, o następny slajd. Będziemy mieli tutaj właśnie te rozmaite chóry. To jest 1910 rok i kursy nagogi chóralnej. Dojdziemy do tego, do tego pana, ja nomen omen Jakub Berman. Proszę
12:14
Speaker A
go nie kojarzyć z trochę mnie Hubermanem, znanym skądinąd, jeden z najbardziej zasłużonych białostockich muzyków. Proszę, proszę o następny slajd. Tu mamy kolejny z 36 roku, chór. Proszę zwrócić uwagę na tę, to jest chór, nazwijmy to męski czy chłopięcy, z tymi
12:46
Speaker A
głosami niższymi, muszą być wykonywane przez mężczyzn. To była praktyka. Zresztą ci chłopcy, ci chłopcy się pojawiali w chórkach synagogalnych w wieku 7-8 lat. Wielu z nich potem, potem już było kontynuowało karierę kantorów. Ba, z okolicznych miast byli przysyłani do
13:22
Speaker A
w tym przypadku do Białegostoku chłopcy, którzy przejawiali, wykazywali się talentem wokalnym, muzycznym, byli przysyłani do tych chórów i kształcili się tutaj. To już jest po śmierci Jakuba Bermana i tu państwo widzicie portret w tej synagodze tego burmistrza, kompozytora,
13:52
Speaker A
pedagoga, który położył, jak powiedziałem, ogromne, ogromne, ma ogromne zasługi w rozwoju życia muzycznego. W dziewcząt, dziewcząt tu nie ma wtedy, tak, wtedy tak, tak, nie spotkałem, nie spotkałem, nie spotkałem kobiet śpiewających, śpiewających w, teraz już teraz są, ale ale
14:24
Speaker A
w tym przypadku do Białegostoku chłopcy którzy przejawiali wykazywali się talentem wokalnym muzycznym byli przysyłani do do tych chórów i kształcili się tutaj to już jest po śmierci Jakuba bermana i tu państwo widzicie portret w tej synagodze tego burmistrza kompozytora
14:52
Speaker A
pedagoga który położył jak powiedziałem ogromne ogromne ma ogromne zasługi W rozwoju życia muzycznego w dziewcząt dziewcząt tu nie ma wtedy tak wtedy tak tak nie spotkałem nie spotkałem nie spotkałem kobiet śpiewających śpiewających w teraz już teraz są ale ale mimo że
15:31
Speaker A
synagoga synagoga Chóralna była synagogą tak zwaną reformowaną Czyli już no pewien pewien Postęp tam był ale ale nie dajmy się zwariować Nie aż taki żeby żeby panie tam występowały reformowana to jest taka w której kobiety i mężczyźni razem się modlą na
15:58
Speaker A
tym samym poziomie ta synagoga moralna nie była taką synagogą kobiety się modliły w galerii na górze w Białymstoku nie było takich synagogich typowej reformowanej Polsce było niewiele tych synagrobów w Warszawie paru większych miastach także ale ona miała już taki
16:16
Speaker A
przebicie do tej takiej bardziej większej reformy już była bardziej liberalna były to były to już bardziej liberalne do tej w tej synagodze też Jakub berman prowadził prowadził prowadził też między innymi chór dziewczęcy on oczywiście nie występował w trakcie
16:43
Speaker A
modlitw ale był traktowany jako jako takie taka szkoła muzyczna przy czy Wokalna przy synagodze proszę o następny slajd i tutaj już mamy to co mówiłem że wiemy bardzo niewiele b Abraham może Bernstein wiemy o nim tylko to że w
17:14
Speaker A
1885 roku był kantorem właśnie w synagodze chóralnej świetnie Świetnie wykształcony ta droga artystyczna i synagogalna jego idzie przez Litwę od Kowna ale to co w tym czym się zapisał w historii muzyki to było to że wydał trzydomowy zbiór utworów
17:47
Speaker A
synagogalnych i co było bardzo też charakterystyczne dla tych kantorów był też zbieraczem folkloru muzycznego folkloru żydowskiego oni wszyscy wszyscy zdawali z tego sprawę z wagi tego folkloru że to że to jest tak bardzo ulotne notowali te te pieśni
18:12
Speaker A
pewnie gdzieś są te te zapisy bursteina zachowana ale to państwo mówiłem że przynajmniej ja jestem bardzo na początku tej drogi proszę o następny tak no do Mojżesza kolejny kolejny Mojżesz nomen omen Bass kantor kantor miejski to wynikało to
18:44
Speaker A
wynikało z te te te te stanowiska z organizacji z organizacji gminy żydowskiej tutaj byli bardziej mieli przede wszystkim stał pensję może nie za bardzo wielką więc to stabilizowało tych tych ludzi proszę o następny słucham jakiś jego pseudonim artystyczny
19:09
Speaker A
rozumiem tak bo ta krabinowy czy nazwisko być może być może kolejny kolejny z kantorów synagogi chóralnej wilkomirski to już tylko tylko o taką galerię państwu pokazuje proszę proszę o następny slajd kantor CV Grochowski praktycznie nic o nim też nie wiemy wymieniam ich tylko
19:41
Speaker A
tak Tomku no wcinaj się wczoraj przekazać to samo co Andrzej i bardzo fajnie powiedział dzisiaj się spotkaliśmy Andrzej mi powiedział tak zapytał się o te kursy Idziesz jak państwo wiecie chcemy uruchomić je tutaj mamy Sylwię która koordynuje tą sprawę
20:00
Speaker A
jest 30 kilka osób zapisało się i Andrzej powiedział coś takiego że on doszedł do ściany doszedł do takiej ściany że właściwie wszystko przeczytał wszystko przejrzał przekopał wykopał ale nie nie wbił się jeszcze w te zapisy które istnieją w archiwach czyli na
20:20
Speaker A
przykład gazety dostaje to są o takie stosy gazów są zdygitalizowane już tutaj mamy Bartka który uczy się języka i może sporo powiedzieć do których jest dostęp bardzo ograniczony dlatego że no Wymaga to ogromnej przeogromnego czasu i z całą
20:39
Speaker A
pewnością i Andrzej to wie ja to wiem intuicyjnie że i o nim i owił komirskimi o wszystkich tych kantorach są artykuły muszą być muszą być w Białymstoku tak jak Polski gazetach pisano o polskich pieśniarzach piosenkarkach i tak dalej także to wszystko jest to nie
21:03
Speaker A
jest tak że to znikło zginęło prawda Tylko A zarówno reset w Białymstoku niestety Wydział historii No od lat no niewiele zrobili żeby nie powiedzieć nic żebyś tam wbić wkopać zrobić Mamy w zasadzie dwóch trzech i dyszystów w Białymstoku Bartek studiuje uczy się ale
21:21
Speaker A
jest kilka osób które też próbują coś robić także chcę Państwu powiedzieć że te osoby które chciałyby się dowiedzieć o tych kursach i dysz to tutaj mamy Sylwię która może zanotować wasz mail i możecie i ona prześle Wam pełną
21:35
Speaker A
informację Przepraszam nie bardzo bardzo bardzo dziękuję bardzo bardzo dziękuję za te za te wcinkę za te wcinkę bo bo praktycznie praktycznie w wielu z nas czuje się że czuję że ta bariera bariera językowa jest ścianą nie do nie do przebrnięcia
21:56
Speaker A
Jak poznać historię miasta Jeżeli nie możemy z pierwszych ust się dowiedzieć o losach połowy jej ich mieszkańców nie znamy tak ja w ogóle mam takie pytanie bo mnie teraz uczyłam tak nurkować co internet na to jaki IPN Ale ja mówiłem o Jakubie bermanie to nie
22:25
Speaker A
ten berman Studio Cieszmy się Cieszmy się że IPN w to jeszcze nie wchodzi bo proszę o następny proszę o następny bo tutaj bo tutaj mamy szczęście bo tutaj mamy szczęście Meyer po drabinek strasznie śmieszne nazwisko że tak powiem
23:01
Speaker A
wskazują wskazujące Nego białostoczanin który się urodził w 896 roku zaczynał zaczynał naukę śpiewu właśnie u Jakuba bermana potem potem jednocześnie funkcjonował jako kantor w Białymstoku w synagodze chóralnej i w synagodze w Wilnie prywatnie był sklep z tak zwaną manufakturą przy rynku
23:48
Speaker A
Kościuszki 26 tam zjadliwie to komentowano że że sklep niespecjalnie funkcjonuje bo od rana jak tylko się po drabinek nam zjawią w tym swoim sklepie to zamiast obsługiwać klientów ćwiczył psalmy do modłów w synagodze niezwykła potem historia jego życia udaje mu się w
24:19
Speaker A
niewyjaśnionych do końca okolicznościach gdy do Białegostoku wchodzą Niemcy po drabinka z rodziną już w Białymstoku nie ma przez Wilno i przez cały związek sowiecki dojeżdżają przybywają do Szanghaju w tym Szanghaju tam jest bardzo skomplikowana sytuacja polityczna taka forma
24:53
Speaker A
protektoratu francuskiego tam tam panuje bo to jest ten konflikt chińsko-japoński No w każdym bądź razie w tym w tym Szanghaju po drabinek praktycznie przeżywa z rodziną całą wojnę po wojnie po wojnie przez Japonię Dostają się do Stanów Zjednoczonych
25:24
Speaker A
On umiera umiera w 82 roku w Jerozolimie jest tam pochowany ale praktycznie w Stanach w Stanach całe życie funkcjonuje nawet nawet jest raz wymieniony W którejś tam już w Stanach że z tego po drabinka brązową na rabina z
25:51
Speaker A
wymieniany że był rabinem ale wydaje mi się Wydaje mi się że to że to pewnie wyszło jakieś jakieś nieporozumienie i przekłamanie całej historii roku w Izraelu tak tylko do powiedzenia czyli W jakim wieku zmarł 886 tak przyzwoicie ale to są czasy białostockie to No to
26:27
Speaker A
nie jeszcze nie schodzi to nie jest zdjęcie z Jerozolimy no może no może do dnia dzisiejszego bo mieli z żoną mieli z żoną piątkę dzieci piątkę dzieci który więc ich ich potomkowie potomkowie nadal nadal żyją w Stanach Zjednoczonych i to jest jedyny z tych z
27:04
Speaker A
tych kantorów białostockich gdzie mamy praktycznie znamy całą jego całą jego drogę drogę życia można podejrzewać że gdy już był w Stanach Zjednoczonych gdzieś w latach może 60-tych 70 ktoś zarejestrował jego głos Podejrzewam że są ja do tego do
27:31
Speaker A
tego słucham Dlaczego No bo była Niemcy napadli w 1941 roku na związek na Ruskich No bo on bo on szedł bo on podróżował przez na wschód No wiał na wschód też wyjechał tam była duża tam była w ogóle duża
28:09
Speaker A
Kolonia duża Kolonia Żydów Żydów Polskich Nazwijmy ich i w ogóle Rosjan też ten Szanghaj ten Szanghaj Był Był to jest ogromne ogromne że tak powiem kosmopolityczne miasto w w którym się rozmaici Rozbitkowie wojenni No udawało im się udawałem się zatrzymać
28:40
Speaker A
na te kilka lat w tej wędrówce tak no niespecjalnie wiedzieli dokąd ale przede wszystkim wiedzieli po co Żeby życie uchronić ta granica Sowiecka z Chinami to była totalnie skorumpowana tam na zasadzie pewnych jakichś łapówek się przekraczało granice a szanghai był takim Hubert
29:09
Speaker A
hubem nie jakbyśmy powiedzieli transferu tak jak w Europie Amsterdam tam przede wszystkim swoją swoją dużą rolę robił ten ta pewna forma protektoratów francuskiego który to się wszystko tak tak a z drugiej strony bo na przykład do dzisiaj są
29:38
Speaker A
miasta które są na przykład polskie rosyjskie żydowskie Dobrze proszę Aha no dziennik Dawida szpiro tak [Muzyka] pilna w celach handlowych bo on tam fabrykę przyrywki gdzieś tam przyłąkowej przyłąkowej Ale to były początki okupacji jeszcze tak jakby nie znaczy tak
30:22
Speaker A
znaczy z tego z tego życiorysu po drabinka tam są tam możemy możemy powiedzieć i tutaj prawdę powiem od razu pomiędzy 39 a 41 czy 42 rokiem znalazł się z Białegostoku w Szanghaju Jaka była chronologia tej podróży trudno to na
30:48
Speaker A
pewno na pewno Białystok Wilno to niespecjalnie daleko wiemy że 41 rok to był ten Blitzkrieg który Momentalnie się ten front posuwał No i czy oni uciekali już w 41 roku czy już byli głęboko dalej gdzieś w związku sowieckim tego tego nie
31:16
Speaker A
wiemy w tej chwili takie i rodzinne [Aplauz] no no ważna jest Drodzy państwo może nie może nieistotne są też szczegóły ważna jest ważna jest że tak powiem Droga którą oni pokonują ci którzy mieli to szczęście że na przykład wyjechali
31:45
Speaker A
przed 39 rokiem czując i emigrowali mając na przykład rodzinę czy jakieś możliwości do Stanów Zjednoczonych przed wybuchem wojny natomiast inni mieli też ogromne szczęście chociaż to szczęściem bo ochronili życie ale często przypłacali to gehenną okrążyć praktycznie pół świata żeby żeby
32:13
Speaker A
dotrzeć No ale się uratowali w odróżnieniu od całej masy tych którzy się nie uratowali proszę o następny proszę o następny slajd tutaj już wchodzimy tu już opuszczamy te te rewiry synagogalne nazwałem to sobie miasto Chociaż jak powiedziałem trudno to rozdzielić trudno
32:37
Speaker A
rozdzielić te role role i proszę o następny o następny slaj to jest 1897 rok z albumu sołowijczyka No i mamy tego Jakuba Jakuba bermana urodził się w 86 yyy roku pod grodnem w 885 roku czyli Jako 25-letni młody człowiek przyjeżdża do
33:07
Speaker A
Białegostoku i już jest do końca swojego życia do 1932 roku nierozerwalnie związany z naszym miastem przed wybuchem I wojny światowej oprócz tego że prowadzi Prowadzi chór w synagodze chóralnej to po prostu żeby się utrzymać ale też wyraźnie Jest to jego jego pasja
33:38
Speaker A
uczy w szkołach w szczycie tego swojego szaleństwa pedagogicznego uczy jednocześnie w sześciu szkołach prowadząc jednocześnie jakieś jakieś chóry ucząc prywatnie śpiewu wtedy się pojawia też ta Rosa Raisa na którą zwraca uwagę w trakcie I wojny światowej nadal nadal funkcjonuje
34:09
Speaker A
oczywiście przestaje przestaje uczyć to jest ta cenzura i już potem nie wraca do pracy pedagogicznej takim głównym jego zajęciem jest występowanie postępowanie w jako muzyka w kinach to jest epoka filmu niemego więc więc całą ilustrację a to żeby była groza to sielaneczka no to
34:40
Speaker A
robią muzycy podkładając podkładając pod to pod wyświetlany obraz sprowadził tu jest taki anegdotyczne że w którymś momencie w kinie którymś białostockim występował razem ze swoim zespołem muzycznym ilustrował jak to określoną film ultrachrześcijański sprowadziło to na bermana jakąś No zmasowaną krytykę że że się
35:19
Speaker A
sprzeniewierza jak może jak może w takich wydarzeniach w ogóle uczestniczyć i berman to bardzo celnie ripostował Odpowiadając na te zarzuty żaden Żyd nie wychrzci się z powodu filmu a ja tymczasem wraz z moimi muzykami zarabiam na życie i dzięki temu mogę śpiewać co
35:43
Speaker A
sobotę w synagodze więc tutaj logika logika tej tej riposty pokazująca pokazująca Zresztą tego tego tego artystę W bardzo bardzo takim życiowym świetle podejścia do do problemów życiowych po zakończeniu drugiej I wojny światowej już jest takim niekwestionowanym liderem życia muzycznego ale też i
36:16
Speaker A
intelektualnego Poświęca się praktycznie kompozycji komponuje komponuje się trochę tego zachowało tych jego tych jego kompozycji muzykę lekką piosenki które które nawet są wydawane niektóre przez polskie koncerny płytowe No otoczony jest dużym splendorem gdy się robi Robi plebiscyt na najpopular
36:56
Speaker A
czyli gazeta jedna z gazet żydowskich wychodzących w Białymstoku robi plebiscyt na najpopularniejszych białostockich Żydów to on tam się w czołówce oczywiście znajduje ogromnym wydarzeniem jest benefis bermana w 29 roku zarządza urządza mu się u taką uroczystość tam wszyscy laudacje co
37:29
Speaker A
najwybitniejszych przedstawicieli żydowskiej społeczności mu tam Gratuluję a potem jest koncert gdzie zarówno inni wykonują te jego utwory ale też i on sam akomponując sobie na na pianinie na pianinie No występuje przed tą publicznością proszę proszę o następny o
38:02
Speaker A
następny slajd dyrygent chóralny i kompozytor zaczyna w ogóle swoją karierę muzyczną od nauki u kogoś by innego jak nie U Jakuba bermana jest to praktycznie ojciec ten berman ojciec założyciel tej Białostockiej powiedzmy szkoły czy śpiewaczej czy czy muzycznej
38:37
Speaker A
wiemy też że bierze nauki dyrygentury u kapelmistrza wojskowego i później na pod koniec lat 90 XIX wieku prowadzi Prowadzi chóry żydowskie w Białymstoku a następnie wyjeżdża z naszego miasta jest na jego drodze jest Kalisz potem potem już jest Warszawa
39:13
Speaker A
ginie w jak to określoną w nieznanych okolicznościach w warszawskim getcie proszę o następny następny slajd i to jest postać Encyklopedyczna Leo liof bo to różnie się o nim mówi lew nolew tam Zaskoczyło mnie Tomku tam leży w tych skrzyneczkach gdzie są jakieś
39:52
Speaker A
artefakty z poszukiwań z porządkowania cmentarza i tam jest pocztówka z leoliołem coś z tyłu po hebrajsku napisane to jest różnie to jest różnie pisane uznawany uznawany jest za najsłynniejszego jak to się w wielu jego biogramach podaje dyrygentów chórów
40:30
Speaker A
żydowskich ale też i rejestratorów Odkrywców kreatorów sztuki ludowej żydowskiej to to przyjeżdża do Białegostoku bo urodził się w wołkowzysku przyjeżdża do Białegostoku to co państwo mówiłem że Ci chłopcy przysyłali ktoś zauważasku przysyła go do bermana jako ośmioletnie ośmioletniego
41:03
Speaker A
chłopczyka on tutaj jest cztery lata ale już w 908 roku jest dyrygentem śpiewakiem wprowadzi chóry w warszawskich synagogach a potem potem jest oczywiście ogromna kariera w Stanach Zjednoczonych ma ogromny też Dorobek kompozytorski pieśni zarówno religijnych jak też i
41:43
Speaker A
popularnych ludowych postać postać jak powiedziałem Encyklopedyczna bardzo ważna dla kultury dla Kultury Żydowskiej proszę następny to jest już Leo low czyli wioflow w wieku takim już dojrzałym nestora autorytetu proszę o następny slajd Zygmunt białostocki No wszyscy wszyscy którzy się Otarli o muzykę o muzykę czy
42:20
Speaker A
międzywojnia czy muzykę żydowską to będziemy rebekę zawsze kojarzyli kojarzyli właśnie z tym urodzonym w Białymstoku w 1887 roku kompozytorem muzykiem specjalizującym się w muzyce rozrywkowej dosyć szybko wyjeżdża z Białegostoku karierę kariera jego się toczy w Łodzi i w Warszawie ginie ginie W
43:02
Speaker A
białostockim W białostockim getcie chyba następna w warszawskim getcie nieokreślona no pewnie jest z Wikipedii albo skąd skopiowana jest taki portal jest taki portal nie nie nie nie To jest to jest amerykański amerykański tam jest dużo ja mi nie chodziło Tak dokładnie o datę to
43:39
Speaker A
się nazywa Juice leksykon ale tam jest być może już na polskich wikipediach zostało to poprawione i w większości też wydań internetowych on urodził się 15 sierpnia 1897 roku w Białymstoku 10 lat 10 lat dobrze dobrze przyjmuje bez bicia
44:05
Speaker A
białostocki te imię Jakub to były jego nieżytowskie natomiast później przyjął imię Zygmunt zachowując nazwisko białostocki co jeszcze był synem Meiera leiba i pochodził z jego ojciec pochodził z tak zwanych mieszczan zabłudowskich prawdopodobnie bo to jeszcze dokładnie nie potwierdziłem tego ale według
44:31
Speaker A
wszelkiego prawdopodobieństwa wywodził się z takiej rodziny garbaży białostockich w zasadzie zabłudowskich bo oni na początku mieli biznes w zabudowie a potem założyli taką spółkę w Białymstoku I właśnie w tej spółce w Białymstoku już jak gdyby działali mieszkał według wszelkiego
44:49
Speaker A
prawdopodobieństwa dawnej ulicy wersalskiej czy gdzieś dzisiejsza Akademicka tam w jak taki stał na rogu dom to jest Wersalska 34 na rogu stał Dom Tomek zresztą też to mamy świadka tutaj takiego który osobiście znał tę rodzinę pan werpachowski który opowiadał o tym
45:10
Speaker A
Natomiast ja potem jeszcze to Sprawdzałam w archiwach to tak naprawdę trudno potwierdzić że to akurat jest ta rodzina chociaż jest duże prawdopodobieństwo że to że to jest ta rodzina natomiast właśnie tam na rogu mieszkali garbarze między innymi właśnie
45:23
Speaker A
owsie i Abram białostoccy mieli tam dom który w którym też był tam staw tak staw i rynek koński który ten dom też był taki w który był wiesz były kwatery do wynajęcia Tak więc w białostocy byli właścicielami tego tej
45:42
Speaker A
tego jak tego tego bloku takiego jak gdyby czynszowej kamienicy [śmiech] mowali też tam mieszkanie Czyli tak tych faktów dotyczących Zygmunta Białostockiego jest bardzo dużo bo tak to jest akurat znana postać [Muzyka] o Zygmuncie od siebie i może być
46:07
Speaker A
zaśpiewała bardzo chętnie trzy rzeczy a ja chcę wam powiedzieć jeszcze jedną rzecz chyba że skończyłeś przepraszam że tydzień temu pięć dni temu przyjechał tobie Białegostoku Jared Jan Goldman widziałam ale to jest białostocki to jest facet który na koniec powiedział że
46:32
Speaker A
on wywodzi się z rodziny Białostockiej z Białegostoku to jest producent filmowy z Nowego Jorku możecie sprawdzić w internecie co to za kwica ostatnio był producentem filmowym najnowszej ostatniej produkcji Roberta de Niro Może znacie takie nazwisko byliśmy na cmentarzu żydowskim w
46:54
Speaker A
Białymstoku znalazłem kilku białostockich była kiedyś tam grzebałem dzisiaj mam takie indeksy No więc dałem mu ostatnią koszulkę którą mieliśmy wiele Stoker jedna jeszcze wisi tego na ekspozytorze z tym Białymstoku nieprawdopodobnie wzruszony Nie mógł uwierzyć w to wszystko co tu zobaczył W
47:13
Speaker A
każdym razie to jest ogromne nazwisko w rynku filmowym amerykańskim jeszcze dzisiaj mi odpisał bo powiedział że jego żona wywodzi się gdzieś tam rodzina z Łucka ale tak myślę może słucka No więc Zapytałem się ją skorygował z żoną która
47:29
Speaker A
w Nowym Jorku prowadzi jakąś galerię malarstwa takiego nowoczesnego to jest kreatywnie młody człowiek możecie go znaleźć wyklikać Jared Jon Goldman facet zrobił z 10 filmów takich jest producentem ale jest producentem nie jest producentem takim tradycyjnym tego słowa o znaczeniu jest
47:52
Speaker A
producentem wykonawczym to znaczy on raczej nadzoruje produkcję to nie jest facet który wykłada 100 milionów dolarów i naprzód to jest jak Harvey Einstein który siedzi znaczy tam sytuacja cały czas ale ja go tutaj ktoś go polecił jakoś do mnie napisał
48:09
Speaker A
przez Juliusz Białystok napisał przyjechał odebrałem go na dworcu i cały dzień z nim spędziłem w Białymstoku jest na Facebooku wrzuciłem to ten koleś taki problem i on jest z rodziny Białostockiej pokazał mi papier to taki Dobra kończymy następny następny slajd
48:32
Speaker A
[Muzyka] białostockich który tutaj już państwu tutaj już Państwu te Rebeka z absolutnym absolutnie gwiazdorskim że tak powiem w wykonaniu astona proszę proszę następne to chyba będzie Rosa Raisa ale to już do niej tak to są to są te
48:57
Speaker A
początki jej kariery jeszcze z czasów włoskich no językach którzy przyjechali do Białegostoku ja na nich wpadłem i jeden gra na fortepianie i powiedział że o jego jego ojciec jego ojca uczyła Rosa jakieś tam w szkole Ona dosyć szybko ona dosyć
49:28
Speaker A
szybko zakończyła karierę karierę śpiewaczą wiedziała chyba Kiedy kiedy zejść ze sceny i poświęciła się i poświęciła się pracy też głównie pedagogicznej to już nie będziemy chyba następna też jest rosa Raisa bardzo piękna proszę następny O tu jest około
49:55
Speaker A
915 roku No robiła wrażenie i zarówno swoją taką pomnikową urodą ale też i niezwykłym niezwykłym głosem proszę proszę następny jeżeli jeżeli tutaj Tomek mówił o tych producentach filmowych i i i film dzisiaj nie będziemy nie będziemy wchodzili ale mamy tego rubina
50:26
Speaker A
herca muzyka dyrygenta kompozytora rozpoczyna u kogoś by innego naukę znowu Jakuba bermana kontynuuje w konserwatorium muzycznym w Warszawie wiąże się w okresie przez cały praktycznie okres międzywojenny wiąże się z tymi teatrzykami rewiowymi w warszawskimi które były chyba jedną z najlepszych
50:54
Speaker A
szkół dla młodych dla młodych instrumentalistów bo te programy się zmieniały trzeba było nasłuchiwać szybko nadążać za moduł przed wojną jeszcze emigruje do Stanów Zjednoczonych i jako muzyk pracuje w Hollywood w przy produkcji filmowej nagrywając te wszystkie ścieżki że ta ta
51:25
Speaker A
ta ta rodzina rubinów dosyć Też dobrze zapisana bardzo ciekawa następny już tak przyspieszam bo bardzo ciekawa postać proszę państwa urodzony w Białymstoku dosyć szybko wyjeżdża wyjeżdża do migruje w 21 roku czyli 25 lat ma do Meksyku z wykształcenia z wykształcenia
51:56
Speaker A
jest muzykologiem i pracuję jako krytyki korespondent muzyczny między innymi jest korespondentem muzycznym New York timesa wykłada potem całe całe swoje życie pracuje na tym uniwersytecie Ibisz w Meksyku ma naprawdę liczący dorobek naukowy ciekawostka że w 1959 roku wydaje w Meksyku książkę
52:44
Speaker A
wspomnieniową Białystok No pewnie wiele wiele tam chociaż jako 25-letni człowiek wyjeżdża jący z miasta to już coś powinien wiedzieć pamiętać słucham [Muzyka] Białystok Białystok więc myślę że tym bardziej że to jest uniwersytet idish w Meksyku więc nie sądzę żeby żeby karamba
53:17
Speaker A
tam się nagle pojawiła No proszę o następny proszę o następny okres międzywojenny bardzo ciekawa bardzo ciekawe bo tu się zaczyna już ogromna wielowątkowość tego życia proszę proszę o następny A to jest to jest muszla to jest muszla na plantach
53:46
Speaker A
No to nie świecie z muzeum Proszę słucham jest taka zabudowa gdzie jeszcze tam stanie i się coś powie to dosłownie to słychać to były te muszle po to żeby się głosy odbijał proszę o następny proszę o następny i tu jest i tu jest niezwykła
54:21
Speaker A
niezwykła sytuacja oni już nie będę mówił tylko powiem to jest To jest 15 15 Nie nie będę opowiadał tylko powiem też to jest 15 sierpnia 21 roku nadanie nadanie honorowego obywatelstwa piłsudskiemu to jest boisko przy koszarach na ulicy Traugutta
54:42
Speaker A
to już jest Trybuna honorowa Piłsudski Piłsudski siedzi sobie tutaj i przed chwilą orkiestra zagrała marsza zatytułowanego w hołdzie marszałkowi i tam Józefowi piłsudskiemu który został skomponowany przez Białostockiego muzyka skrzypka Leona leiba Cygana postać niezwykłą on się on się
55:17
Speaker A
ja przyznaję że ja się w którymś momencie pomieszałem znaczy pomieszało mi się wszystko i i było na pewno dwóch Cyganów jeden słucham Jeżeli nie trzech Jeżeli nie trzech jeden to jest ten nasz bez wątpienia O którym teraz mówię ten
55:43
Speaker A
Leon drugi jest występujący pod artystycznym artystycznie zmienionym nazwiskiem na cyganierii i i w którymś w którymś momencie tego cyganieriego to czy Cyganerii o tym o tym argentyńskim i tego tego argentyńskiego dopiero on wyskakuje w te z tej Argentyny nam natomiast
56:14
Speaker A
Cygan praktycznie poza jednym poza jednym potem już kontaktem że Przychodzą Przychodzą do do Białegostoku nuty które w 34 roku szlagier in kleinstettler bin ich boren Urodziłem się w małym miasteczku potem już o nim zaczyna być cicho A wyjeżdża nam ten
56:43
Speaker A
cyganierii i mi się w którymś momencie wydawało że to jest ciągle jeden i ten sam tylko tylko w którymś momencie no zaraz ale gdzie Rzym gdzie Krym to tutaj Argentyna a ten na brooklynie a ten na bruku ale to najprawdopodobniej jest ta ta
57:08
Speaker A
sama osoba ten Natan Leon leip że to że to jest ta sama to jest ta sama osoba w każdym razie w Białymstoku W Białymstoku był to jeden z najpopularniejszych muzyków taki jak sobie o nim Ile razy myślę taki szagalowski
57:27
Speaker A
jest trochę prowadzi rozmaite prowadzi rozmaite zespoły w popularnych w popularnych białostockich restauracjach jest nauczycielem muzyki w gimnazjum celigmana lebenhafta i dereczyńskiego daje też lekcje prywatne gry na skrzypcach bardzo bardzo eksponowany w tym życiu Wysockim muzyk Proszę o następne o następny slajd
58:08
Speaker A
pejsach czy pesach kapłan my go kojarzymy kojarzymy jako dziennikarza literata też i działacza Nazwijmy to społecznego i gdyby zapominając o jego dosyć dużych zasługach o dosyć o dosyć dużych jego zasługach w życiu w życiu [Muzyka] muzycznym przede wszystkim jeszcze przed wojną
58:42
Speaker A
zakłada zakłada duży podaje się że 70 osobowy chór w 1912 roku publikuje zbiór pieśni które sam tłumaczy na niż są to pieśni i Mendelsona Schuberta Schumana i tak dalej i tak dalej do proszę następny slajd do tego do tego spektaklu grozy
59:17
Speaker A
który dosięga całą społeczność ale też i też i samego kapłana zapisuje się tą szabasową wdową tą wstrząsającą pieśnią której rękopis jest przechowywany chyba Czy w Jerozolimie w archiwum Narodowym wkrótce Sam Sam zresztą też ginie proszę o następny o następny slajd tu już
59:50
Speaker A
najczęściej znamy kapłana właśnie z tego z tego wizerunku proszę proszę o następny proszę o następny slajd szał Saul Seweryn też berezowski bardzo ciekawa bardzo ciekawa postać my znamy dużo dużo nazwisk już państwu mówiłem o tym o tej karierze z I
60:29
Speaker A
Wojny Światowej Jakuba bermana grania tego tego topperowania w kinie niemym tam czy to pan taki fragment dotyczący bermany że on miał swoją orkiestrę która w tym kinie grała czyli to było zespół muzyków taper jest tylko pianistą natomiast natomiast w Białymstoku W Białymstoku
60:55
Speaker A
pisane o tym dosyć szumnie orkiestry co tam siedem osiem osób i już to nazywano od razu orkiestrą tak tak tak i ten że ten że berezowski wprowadził prowadził orkiestrę w kinie Apollo ale też co co ciekawe prowadził zespół jazzowy w 42
61:29
Speaker A
Pułku Piechoty ci muzycy byli oprócz tego że byli świetnie wykształceni mieli kontakty przysyłano im nuty i taki kapelmistrz z 42 Pułku Piechoty Krótko mówiąc pewnie jakiś trep to zanim dotarł do jakiegoś tanga A te zespoły jazzowe musiały grać w kasynie kadrze
61:56
Speaker A
Oficerskiej i i musiał być elegancko i i nowocześnie stąd te kariery też tych żydowskich muzyków właśnie w takich w takich nazwę to miejscach Drugiego Pułku wywodzi się wywodzą się dwaj twórcy orkiestry symfonicznych na naszym terenie orkiestry tutaj naszych Podlaskiej jeden
62:28
Speaker A
z twórców i też jego brat twórca orkiestry w Olsztynie olsztyńskie orkiestry tak dobrze Olsztyński tak orkiestry i to jest pan Bronisław Wąsowicz i jego brat Ryszard Wąsowicz Właśnie kształcili się w tej orkiestrze i potem są w Warszawie czy w
62:51
Speaker A
ogóle przeszedł z Andersen sweter z dworskim cały szlak bojowy z orkiestrą tą petersburskiego i Golda która powstała tutaj w 40 tam chyba drugim czy wcześniej już mam pod koniec 39 powstają te wszystkie tak powstają te te dojdziemy dojdziemy dojdziemy w
63:12
Speaker A
skrócie w skrócie ale zaraz dojdziemy yyy No dobra w skrócie dużym proszę już nie będę mówił o tym właśnie jeremiaszu cyganierem to jest ten argentyński którego nie należy z tym brooklińskim mylić proszę o następny yyy to jest to jest poeta który który
63:34
Speaker A
cyganierii te wszystkie znane nam szlagiery bo została wydana płyta pani zresztą też to yyy doskonale Upowszechnia to to był tak to też białostoczanin yyy Zresztą Abraham trzy lata już jego pierwsze dziecko się urodziło w Białymstoku także wyjechał go
63:54
Speaker A
dorosły człowiek tak w 30 roku do Argentyny wyjechał proszę proszę następny proszę następny slajd i to jest i to jest jedna też z ważniejszych postać Izaak szkolnikow ze swoją orkiestrą z gimnazjum hebrajskiego ten że szkolnikow potem odegrał w 30 latach bardzo ważną rolę w
64:25
Speaker A
życiu muzycznym Białegostoku gdy przyszło kino skończyła się epoka kina niemego nagle ci wszyscy muzycy stracili pracę No nikt już nie potrzebował grać zatrudniać tych muzyków W związku z tym jednym z inicjatorów tego związku zawodowego muzyków w Białymstoku był właśnie szkolnikow założyli ten
64:54
Speaker A
związek i założyli regularną normalną orkiestrę symfoniczną to już nie był zespolik tam 8 osób ale to była kilkudziesięcioosobowa orkiestra która grała oprócz rozrywkowego repertuaru normalny normalne programy gdy urządzano gdy urządzano benefis szkolnikowowi to ogromny jakiś wielki mega koncert No oni tam grali na
65:23
Speaker A
przykład piątą symfonię Beethovena No to Czajkowskiego to żeby zagrać piątą symfonię Czajkowskiego to [Muzyka] tam do składu to musi być jakieś 70 80 osób bo inaczej tego się po prostu nie wykona to to pokazuje to pokazuje zresztą też potencjał
65:45
Speaker A
tego tego świata świata muzycznego proszę proszę o następny slajd to są dwa Legendarni to jest te ten kwartet z Rica i pierwszy od lewej skrzypek Leon Fiedler czy nie mógł usiąść przy perkusji i drugi przy pianinie Samuel kwart to praktycznie oni
66:18
Speaker A
z monopolizowali i narzucili pewien styl wykonawczy na wszystkie inne tego typu czy to się nazywało czy jazzbędny czy właśnie takie kwartety obydwaj obydwaj odcisnęli ogromne piętno na życiu muzycznym rozrywkowym Białegostoku proszę o następny slajd wchodzimy w szkolnictwo muzyczne to jest To jest jedna z
66:49
Speaker A
pierwszych szkół My patrzymy na te szkolnictwo muzyczne frankiewiczówny przed nimi nic i tylko frankiewiczówny Nieprawda to całkiem inaczej całkiem inaczej wyglądało tutaj jest ta szkoła szkoła Zofii michałowskiej wolańskiej ale obok niej siedzi kachanówna Leokadia kachanówna która która w 31
67:21
Speaker A
roku otwiera szkołę muzyczną przy Sienkiewicza 28 to się mieści a tutaj ten Hel Kotowicz jeden z wybitniejszych Skrzypków który w Białymstoku przed wojną uczył ale też i z ogromnym powodzeniem koncertową oczywiście w tym repertuarze już poważnym proszę o następny
67:54
Speaker A
slajd tak no to proszę o poprzedni to imienia Fryderyka Chopina Jak to się nazywało Tak tak i a tutaj na tym zdjęciu mamy kilka Szkół że tak powiem to jest jakiś to jest jedna to jest to jest założona w
68:10
Speaker A
26 roku szkoła szkoła michałowskiej imienia Fryderyka Fryderyka Chopina dosyć dużo jest informacji a ja nie wiem Niech pani Niech pani Niech pani bo ja napisałem co prawda Tylko dopisałem do frankiewiczu wiem ale tam troszeczkę wspominam też o michałowskiej
68:43
Speaker A
i Zespół Szkół to wydał no tą monografię ale ale to jest tylko fragment mniejszy fragment większej całości bo będę bo będę do całości tego tej będę będę pisał jest dużo dużo materiałów na temat michałowskiej no no w ogóle nie było jej
69:11
Speaker A
i tutaj i tutaj i tutaj znowu tutaj znowu mamy kachanów na kachanówna poszła w tą swoją szkołę natomiast Kotowicz Kotowicz Bo to już jest instytut Heleny Frankiewicz Kotowicz przez całe do końca do końca funkcjonowania tego tego przed wojną Instytutu Kotowicz był
69:34
Speaker A
nauczycielem w szkole w Instytucie muzycznym Proszę o następny o następny slajd wchodzimy wchodzimy w okres który który trudno zakwalifikować że to jest dalsze dalsze białostockie takie normalne normalne życie to był to był to był to była zapowiedź końca i to zapowiedź taka
70:01
Speaker A
trudna do do zdefiniowania bo bo te lata okupacji sowieckiej One uniwersalnie z jednej strony doprowadzają do powstania do powstania rozmaitych rozmaitych instytucji do stworzenia warunków funkcjonowania tym instytucjom czy w ogóle artystą stąd się pojawia tutaj i wywołujący coraz
70:35
Speaker A
jakieś jakieś niespecjalnie uzasadnione dyskusje czy Aleksander węgierko pojawiają się też i artyści malarze ale też się pojawia cała plejada muzyków stąd są ci potem powstaje Orkiestra Symfoniczna powstają rozmaite zespoły zakładane przez tuzy polskiej rozrywki między międzywojnia ten Białystok jest dla nich bazą
71:07
Speaker A
zatrudnieniem oni w większości robią ogromne tournee po związku sowieckim nieźle zarabiając Zresztą na tym na tym wszystkim to bardzo ciekawy okres proszę o następny o następny slajd Maksymilian Center jego żona jest malarką też jest w Białymstoku on jest skrzypkiem
71:42
Speaker A
pedagogiem krytykiem muzycznym w Białymstoku uczy w szkole tej sowieckiej muzycznej ale też i gra w orkiestrze proszę proszę nie nie znaczy szczęśliwie mamy szczęśliwie Mamy Mamy Mamy jeden z jej obrazów udało się nam go kupić i to białostocki pokazujące ulice z murem
72:20
Speaker A
cmentarza na ten załóżmy z 40 roku Stanisława centnerszfer proszę o następny o następny w zbiorach muzeum no no bardzo Nie wiem nie bywam nie wiem no sznęur dyrygent chórów w Białymstoku bo przyjeżdża do Białegostoku Też przyjeżdżają przyjeżdżają od gotowanie
73:11
Speaker A
są naprawdę wybitni artyści którzy odgrywali kluczową rolę w życiu muzycznym drugiej Rzeczypospolitej Tutaj opracowuje też i pieśni dla dla chórów udaje mu się udaje mu się wyjechać przed napaścią niemiecką proszę o następny slajd kolejny dyrygent chóralny tutaj tutaj dosyć dosyć dramatyczna
73:53
Speaker A
sytuacja przyjeżdża do Białegostoku nie udaje mu się już ściągnąć rodziny do z Warszawy do Białegostoku w związku z tym wraca do do Warszawy i wszyscy wszyscy giną szajewicz proszę o następny szajewicz Izrael to postać bardzo ważna dla Białegostoku przez te dwa lata
74:21
Speaker A
sowieckiej sowieckiej okupacji jest dyrygentem filharmonii Białostockiej występował też z orkiestrą w filharmonii w Mińsku dosyć podobnie ginie jak ginie Aleksander węgierko w takich niespecjalnie wyjaśnionych oko węgierką w jednej z wersji po zbombardowaniu i w wejściu Niemców do do Mińska udaje się
75:01
Speaker A
na zachód i gdzieś są jakieś mgliste relacje że został zastrzelony przy drodze pod baranowiczami ten szajewicz z kolei po wkroczeniu Niemców też udaje się chce wrócić do Warszawy i zostaje zamordowany zginął gdzieś między też mińskiem A baranowiczami no ci ludzie jak widać
75:38
Speaker A
byli zdesperowani przerażeni a jednocześnie jak to artyści czasem niespecjalnie niespecjalnie rozumieli co się wokół dzieje wkraczali w paszczę w paszczę lwa i proszę proszę o kolejny to to jest jeden ze Skrzypków który przed wojną był skrzypkiem w orkiestrze rozgłośni
76:10
Speaker A
Polskiego Radia w Katowicach a tutaj A tutaj w Białymstoku był w orkiestrze Adolfa rosnera to jest kolejny kolejny taki taki zespół jazzowy który Krążył potem mając siedzibę w Białymstoku Krążył z koncertami po tak tak tak tak No oni wszyscy No oni wszyscy znaczy ten
76:45
Speaker A
Białystok był dla nich bazą oni tu wpadali mechanizm był mniej więcej taki że że przyjeżdżali patrzyli o jestem jest ten jest ten jest ten Słuchajcie zakładamy jakieś enzamp i i jedziemy No tak a ci to traktowali Dlatego mówię
77:07
Speaker A
że nie mam tutaj takiego do końca przekonania ten Białystok był dla nich przystankiem ten te lata 39-41 były takim przypadkowym wymuszonym przystankiem No jednak część z nich część z nich też i zginęła w Białymstoku I dlatego trzeba to
77:29
Speaker A
odnotowywać i uznać ich że oni tutaj tutaj działali pominąłem już tam masę masę takich takich bo bo bo wytrzymałość państwa pewnie też ma swój kres będzie wytrzasnął nie pamiętam nie pamiętam ale też mi się podoba ale no ale ale
77:57
Speaker A
ale też nie Też mi też mi się też mi się podoba piratowanie na przykład no ale wiesz to jest wszystko ustawione On jest On jest zrobiony wyretuszowany Drodzy państwo Drodzy państwo jak powiedziałem państwu na początku to jest to jest też i początek
78:33
Speaker A
Katowice to jest jak gdyby początek początek drogi którą która mi się nie wiem nie wiem ile zakrętów czy pod górkę chyba pod górkę Przepraszam przepraszam jeżeli jeżeli było To było To chaotyczne ale ale to siłą rzeczy musi być chaotyczne bo ta
78:58
Speaker A
historia jest tak porwana w Tak poszarpana tak już się wydaje że się coś łapie i za chwilę za chwilę to w ogóle znika albo się coś nowego pojawia a tam a tam to w ogóle znika Nie mamy nie operujemy jakimś
79:18
Speaker A
zwartym zwartym zasobem Ale to on to on mówił a nie powiedziałem najpierw że on grał urosnera on grał rossnera dziękuję Dziękuję państwu bardzo za uwagę [Muzyka] [Aplauz] Dziękuję państwu bardzo bardzo za za uwagę przyznam przyznam się też do tego że mi
80:18
Speaker A
jest takie spotkanie bardzo z państwem potrzebne bo ja w ten sposób oprócz tego że lubię i lubię bardzo państwa to też i pewne pewne rzeczy sobie z tych rozmów Alei z tego weryfikuje A tego tego tematu tego tematu praktycznie
80:45
Speaker A
nikt do tej pory nie nie ruszał ek jest taka propozycja może Ala dałaby się namówić na kobiecy wkład [Muzyka] ale mi się wydaje mi się wydaje że że to oprócz oprócz tego że państwo państwo usłyszycie klasę klasę artystki ale też
81:43
Speaker A
docenicie że to nie były jakieś takie ludowate piśniku To naprawdę ta to naprawdę jak no Białystok ma tego pecha to nie jest to to my nie jesteśmy winni że przez Białystok tak się ta historia przewalała jak jak pijany pod karczmą
82:10
Speaker A
wszystko pogubił przez to i portfel i klucze zapomniał jak się żona nazywa i pola z gdzieś nie wiadomo gdzie to tak się z nami historia obeszła bo w innych w innych miastach troszeczkę więcej się tego zachowało bo tam się inaczej ta historia troszkę
82:31
Speaker A
zachowywała więcej więcej więcej się o tym tak więcej się o tym szybciej się zaczęło mówić cała masa rzeczy też jest inna sprawa ale żeby państwa jeszcze tutaj nie przeciągać raz jeszcze Dziękujemy Andrzejowi przede wszystkim na razie wyjeżdżam [śmiech]
83:25
Speaker A
jakiś czas chcę też Państwu powiedzieć że Przesunęliśmy jedną termin spotkań z piątków z uwagi na to że były takie głosy że to szabat że tego nie chcieliśmy tutaj naruszać podatek od tych zasad reguł by się wydaje że nam to
83:43
Speaker A
nie przeszkadza i że się spotkamy w czwartą w środę także będziemy państwa informowali na Instagramie Facebooku i stronie internetowej No największa rzecz która się nam się tutaj zbliża To są właśnie te kursy języka i dysz
Topics:kantorzymuzyka żydowskaBiałystokRosa Raisażycie muzycznesynagogachóry synagogalnehistoria muzykiHolokaustmuzycy żydowscy

Get More with the SozAI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries, speaker detection, and unlimited transcriptions.

App Store Google Play
Or transcribe another YouTube video here →

Free tools: TXT to SRT · SRT Validator · Merge SRT · Subtitle to Text · All tools

Related Transcripts

View All
ZERO PRESJI SHOW #12 – Ruciński, Sikora, Krzan, Szumows… — Transcript1:13:56
ZERO PRESJI SHOW #12 – Ruciński, Sikora, Krzan, Szumows… — Transcript
Kanał Komediowy
9,495 1 Polish
ZERO PRESJI #3: RUCIŃSKI, SIKORA, KUTEK, ZALEWSKI — Transcript1:01:47
ZERO PRESJI #3: RUCIŃSKI, SIKORA, KUTEK, ZALEWSKI — Transcript
Kanał Zero
5,693 1 Polish
ZERO PRESJI #4: RUCIŃSKI, SIKORA, VAN BENDLER, KOVALSKI — Transcript1:07:06
ZERO PRESJI #4: RUCIŃSKI, SIKORA, VAN BENDLER, KOVALSKI — Transcript
Kanał Zero
1,343 1 Polish
ZERO PRESJI #9: RUCINSKI, SIKORA, KRZAN, NORBI — Transcript1:15:52
ZERO PRESJI #9: RUCINSKI, SIKORA, KRZAN, NORBI — Transcript
Kanał Zero
8,984 1 Polish
ZERO PRESJI SHOW #4 – Ruciński, Sikora, Giza, Śliwa, Te… — Transcript1:18:04
ZERO PRESJI SHOW #4 – Ruciński, Sikora, Giza, Śliwa, Te… — Transcript
Kanał Komediowy
10,398 1 Polish
ZERO PRESJI SHOW #14 – Ruciński, Sikora, Modzelewski, W… — Transcript59:22
ZERO PRESJI SHOW #14 – Ruciński, Sikora, Modzelewski, W… — Transcript
Kanał Komediowy
7,209 1 Polish
ZERO PRESJI SHOW S4E1 – Ruciński, Sikora, Michał Wiśnie… — Transcript55:36
ZERO PRESJI SHOW S4E1 – Ruciński, Sikora, Michał Wiśnie… — Transcript
Kanał Komediowy
6,198 1 Polish
ZBYCHU GRABOWSKI – Z ostatniej chwili I stand-up I 2024… — Transcript50:30
ZBYCHU GRABOWSKI – Z ostatniej chwili I stand-up I 2024… — Transcript
Zbychu Grabowski
5,355 1 Polish
ZERO PRESJI SHOW #3 – Ruciński, Sikora, Giza, Śliwa, Te… — Transcript1:15:13
ZERO PRESJI SHOW #3 – Ruciński, Sikora, Giza, Śliwa, Te… — Transcript
Kanał Komediowy
9,859 1 Polish
Karol Modzelewski “AFRYKA” | Stand-up | 2024 — Transcript54:43
Karol Modzelewski “AFRYKA” | Stand-up | 2024 — Transcript
KAROL MODZELEWSKI - kanał oficjalny
8,899 1 Polish
DANIEL MIDAS | STAND-UP 2023 | “Sprawa dla stand-upera” — Transcript1:08:23
DANIEL MIDAS | STAND-UP 2023 | “Sprawa dla stand-upera” — Transcript
Daniel Midas
7,678 1 Polish
DAMIAN VIKING USEWICZ | STAND-UP | ŻYCIE 3.0 | CAŁY PRO… — Transcript1:09:20
DAMIAN VIKING USEWICZ | STAND-UP | ŻYCIE 3.0 | CAŁY PRO… — Transcript
Damian “Viking” Usewicz
8,516 1 Polish