สรุปสั้น ๆ
ถ้าเป็นวิดีโอของตัวเอง YouTube Studio จะให้เราดาวน์โหลดคำบรรยายออกมาได้ แต่ไฟล์ที่ได้จะเป็นฟอร์แมต SubViewer (.sbv) ไม่ใช่ SubRip ทั้งสองฟอร์แมตเก็บข้อมูลแบบเดียวกัน ต่างกันแค่การจัดรูปแบบ ดังนั้นการแปลงไฟล์ก็แค่เติมเลขลำดับกับปรับเครื่องหมายวรรคตอนในไทม์สแตมป์ให้ตรงตามที่ต้องการ แต่ถ้าวิดีโอนั้นไม่ใช่ของเรา คำบรรยายก็เป็นผลงานของคนอื่น และเรื่องที่ว่าจะเอามาใช้ต่อได้หรือไม่นั้นเป็นคำถามด้านลิขสิทธิ์ของวิดีโอนั้น ๆ ซึ่งต้องตัดสินก่อนที่จะไปแตะเครื่องมือใด ๆ เลย
คำขอแบบนี้มักฟังดูเป็นเรื่องเล็ก ๆ มีคนอยากได้คำบรรยายจากวิดีโอออกมาเป็นไฟล์ เพื่อเอาไปตัดต่อใหม่ ส่งให้นักแปล หรือเอาคำบรรยายชุดเดิมไปใส่ในวิดีโอตัวเดียวกันแต่ไปเผยแพร่บนแพลตฟอร์มอื่นที่ไม่ใช่ YouTube ตัวอักษรก็อยู่ตรงหน้าจออยู่แล้ว น่าจะทำเสร็จได้ในสองนาที
บ่อยครั้งก็เป็นแบบนั้นจริง ๆ แต่การที่จะทำได้ง่ายในสองนาทีนั้นเกิดขึ้นได้แค่ในสถานการณ์หนึ่งจากสองสถานการณ์ที่เราอาจเจอ ส่วนอีกสถานการณ์หนึ่งมีคำถามแนบมาด้วยเสมอ ซึ่งไม่มีตัวดึงไฟล์ ส่วนขยาย หรือตัวแปลงไหนตอบแทนเราได้ ดังนั้นก่อนจะเริ่มกดอะไร ควรรู้ให้แน่ชัดก่อนว่าเรากำลังอยู่ในสถานการณ์แบบไหน
ก่อนอื่นต้องรู้ว่าวิดีโอนั้นเป็นของใคร
ทุกอย่างที่ตามมาขึ้นอยู่กับคำตอบนี้ ถ้าวิดีโออยู่ในช่องของเราเอง คำบรรยายก็เป็นของเรา YouTube จะให้เราดึงออกมาได้ และงานที่เหลือก็แค่แปลงฟอร์แมต แต่ถ้าวิดีโอเป็นของคนอื่น คำบรรยายก็คือผลงานของเขา ไม่ว่าจะเป็นคนพิมพ์เองหรือแพลตฟอร์มสร้างขึ้นให้อัตโนมัติ สิทธิ์ที่เราจะนำมาใช้ต่อขึ้นอยู่กับสัญญาอนุญาตของวิดีโอนั้น ไม่ใช่ขึ้นอยู่กับว่ามีเครื่องมือแปลงไฟล์ให้ใช้หรือไม่
คนมักสับสนสองกรณีนี้เพราะขั้นตอนทางเทคนิคดูคล้ายกันจากมุมมองภายนอก ทั้งสองกรณีลงเอยที่การได้ไฟล์ข้อความที่มีไทม์สแตมป์อยู่ในนั้น แต่กรณีหนึ่งคือการดึงออกจากบัญชีที่เราควบคุมได้ ส่วนอีกกรณีคือการคัดลอกผลงานที่เราไม่ได้สร้างขึ้น เครื่องมือที่สร้างไฟล์ให้เราไม่ได้บอกอะไรเลยว่าเรามีสิทธิ์เผยแพร่มันได้หรือไม่
มีอีกกรณีกลาง ๆ ที่ควรพูดถึง คือกรณีที่เรากำลังทำงานให้กับวิดีโอของลูกค้า หรือวิดีโอที่ทีมของเราอัปโหลดไว้ด้วยบัญชีอื่น กรณีนี้ยังนับเป็น “วิดีโอของเราเอง” ในความหมายที่สำคัญ ตราบใดที่มีคนล็อกอินเข้าช่องนั้นได้ ควรดึงคำบรรยายผ่าน Studio แทนการดึงจากหน้าวิดีโอสาธารณะ เพราะการดึงผ่าน Studio ได้ไฟล์ที่สมบูรณ์กว่า และมั่นใจได้ว่าเป็นแทร็กที่ผูกอยู่กับวิดีโอนั้นจริง ๆ
ดึงคำบรรยายจากวิดีโอของตัวเอง
YouTube Studio ให้เราดึงแทร็กคำบรรยายออกมาโดยตรงได้ เข้าไปที่วิดีโอ เปิดหน้าคำบรรยาย แล้วดาวน์โหลดแทร็กที่ผูกอยู่กับวิดีโอนั้น ไม่มีการสร้างขึ้นใหม่หรือเดาส่วนใดเลย เราได้ประโยคเดียวกับที่โปรแกรมเล่นวิดีโอแสดงจริง พร้อมช่วงเวลาที่ตรงกันเป๊ะ
สิ่งที่คนส่วนใหญ่แปลกใจคือไฟล์ที่ได้กลับมา YouTube Studio จะให้ไฟล์ในฟอร์แมต SubViewer นามสกุล .sbv ซึ่งไม่ใช่ฟอร์แมตที่โปรแกรมตัดต่อ โปรแกรมเล่นวิดีโอ หรือเครื่องมือของนักแปลคาดหวังไว้ ถ้าเราคุ้นเคยกับไฟล์คำบรรยายแบบ .srt มาตลอด ไฟล์ที่ได้จะดูเหมือนเสีย และสัญชาตญาณแรกคือคิดว่าการดาวน์โหลดผิดพลาดหรือเราเลือกเมนูผิด แต่ไม่ใช่เลย SubViewer คือสิ่งที่ Studio ให้เราตามปกติ
SubViewer เป็นฟอร์แมตคำบรรยายจริง ๆ และเก็บข้อมูลทุกอย่างที่เราต้องการไว้ครบ เพียงแต่เก่ากว่าและซอฟต์แวร์รองรับน้อยกว่า SubRip จึงมักมีปัญหากับโปรแกรมที่ใช้งาน SRT ได้สบาย ๆ ถ้าต้องการอ่านเวอร์ชันละเอียดของขั้นตอนดาวน์โหลด รวมถึงวิธีแก้ปัญหาเมื่อแทร็กที่ต้องการไม่ใช่แทร็กที่ถูกเลือกไว้ มีคู่มือการดาวน์โหลดคำบรรยาย YouTube เป็น SRTที่อธิบายเรื่องนี้ไว้ครบ
นิสัยที่ควรฝึกไว้คือเก็บไฟล์ .sbv ต้นฉบับไว้หลังแปลงเสร็จแล้วด้วย ไม่เสียอะไรเลย เพราะเป็นแค่ไฟล์ข้อความธรรมดา และถ้าการแปลงมีปัญหาหรืออยากทำใหม่ด้วยการตั้งค่าอื่น เราจะไม่ต้องกลับไปดึงจาก Studio อีกรอบ
จาก SubViewer ไปเป็น SubRip
ความต่างระหว่างสองฟอร์แมตนี้เล็กกว่าที่คิดมาก ทั้งสองเป็นไฟล์ข้อความธรรมดา ทั้งสองเก็บรายการช่วงคำบรรยาย โดยแต่ละช่วงประกอบด้วยเวลาเริ่ม เวลาสิ้นสุด และข้อความที่ปรากฏในช่วงนั้น ไม่มีสไตล์การจัดรูปแบบพิเศษที่จะหายไปเลย
SubViewer เขียนแต่ละช่วงคำบรรยายเป็นบรรทัดเวลาที่คั่นเวลาเริ่มกับเวลาสิ้นสุดด้วยจุลภาค แล้วตามด้วยข้อความในบรรทัดถัดไป ไม่มีเลขลำดับให้ และเขียนชั่วโมงโดยไม่เติมเลขศูนย์ให้ครบสองหลัก ส่วน SubRip ต้องการรูปแบบที่ต่างออกไปนิดหนึ่ง คือมีเลขลำดับอยู่บรรทัดของตัวเอง ตามด้วยบรรทัดเวลาในรูปแบบ hh:mm:ss,mmm ที่ใช้จุลภาคก่อนมิลลิวินาที ตามด้วยข้อความ แล้วเว้นบรรทัดว่างก่อนขึ้นช่วงถัดไป
ซึ่งแปลว่าการแปลงไฟล์นี้เป็นงานเชิงกลไกจริง ๆ เราแค่เติมเลขลำดับ ปรับเครื่องหมายวรรคตอนและการเติมเลขศูนย์ในไทม์สแตมป์ แล้วแทรกบรรทัดว่างเข้าไป เวลาและข้อความคงเดิมทุกอย่าง ไม่มีการตีความ ไม่มีอะไรหายไป และไม่ต้องกังวลเรื่องคุณภาพลดลง เพราะไม่มีการเข้ารหัสใหม่เกิดขึ้น เป็นข้อความเดิมในช่วงเวลาเดิม เพียงแค่เขียนด้วยรูปแบบต่างออกไป
ถ้าวิดีโอสั้นมาก ๆ จะแปลงด้วยมือก็ได้ และก็มีคนเขียนสูตร regex สั้น ๆ สำหรับงานนี้ไว้เหมือนกัน แต่สำหรับวิดีโอความยาวปกติ การมานั่งทำมือไม่ใช่การใช้เวลาบ่ายที่คุ้มค่า ตัวแปลง SBV เป็น SRT แบบใช้งานผ่านเบราวเซอร์ จะเขียนไฟล์ใหม่ให้และส่งไฟล์กลับมาให้เลย ไม่ว่าจะใช้เครื่องมือไหน หลังแปลงเสร็จควรเปิดไฟล์ดูช่วงคำบรรยายแรกกับช่วงสุดท้าย ช่วงแรกยืนยันว่าเลขลำดับกับรูปแบบไทม์สแตมป์ถูกต้อง ส่วนช่วงสุดท้ายยืนยันว่าไม่มีข้อมูลถูกตัดขาดกลางทาง
เมื่อวิดีโอเป็นของคนอื่น
ต้องเคลียร์เรื่องสิทธิ์ก่อนอันดับแรก เพราะเป็นเรื่องที่แก้ทีหลังไม่ได้ คำบรรยายในวิดีโอที่เราไม่ได้อัปโหลดถือเป็นส่วนหนึ่งของเนื้อหาวิดีโอนั้น การนำไปใช้ต่อ ไม่ว่าจะเป็นการเผยแพร่คำบรรยายซ้ำ ใส่ในวิดีโอที่เราตัดเอง หรือแจกจ่ายฉบับแปล เป็นเรื่องของสัญญาอนุญาตซึ่งขึ้นอยู่กับว่าวิดีโอนั้นได้รับอนุญาตแบบไหนและเราตั้งใจจะทำอะไรกับมัน การยกข้อความบางประโยคมาอ้างในบทความไม่เหมือนกับการแจกไฟล์คำบรรยายไปพร้อมวิดีโอของคนอื่น การใช้เพื่ออ้างอิงส่วนตัว จดบันทึกเพื่อศึกษา หรือใช้ในงานวิจัย ก็ต่างจากสิ่งที่เราจะเผยแพร่ต่อสาธารณะอีกแบบหนึ่ง นี่เป็นการตัดสินใจเฉพาะเจาะจงกับวิดีโอนั้น ๆ ซึ่งต้องทำก่อนที่จะแตะเครื่องมือใด ๆ
เมื่อเคลียร์เรื่องนี้แล้วจริง ๆ การดึงข้อความออกมาก็ไม่ยาก ส่วนขยาย SozAI สำหรับ Chrome จะดึงบทถอดเสียงของวิดีโอที่เรากำลังดูออกมาเป็น TXT, SRT หรือ Markdown ได้ โดยเวอร์ชัน SRT จะเก็บช่วงเวลาไว้ให้ครบ ทำให้เราข้ามขั้นตอน SubViewer ไปได้เลยและได้ฟอร์แมตที่ต้องการตั้งแต่แรก นี่เป็นแค่หนึ่งในตัวเลือกที่มี และมันก็ไม่ได้ช่วยตัดสินเรื่องสิทธิ์ให้เราแทนอยู่ดี
ความต่างในทางปฏิบัติของทั้งสองวิธีนี้ควรรู้ไว้ การดึงผ่าน Studio คือแทร็กที่เป็นทางการ ตรงกับที่ผูกอยู่กับวิดีโอจริง ๆ ส่วนสิ่งที่ดึงได้จากหน้าดูวิดีโอคือบทถอดเสียงที่โปรแกรมเล่นวิดีโอส่งให้เรา ซึ่งเป็นเนื้อหาเดียวกันแต่เข้าถึงจากภายนอก สำหรับวิดีโอของเราเอง ควรเลือกวิธีดึงผ่าน Studio ส่วนกรณีอื่น ๆ วิธีนั้นก็ไม่มีให้ใช้อยู่แล้ว
แก้ไขจุดที่ผิดโดยไม่ต้องเริ่มใหม่ทั้งหมด
ไฟล์คำบรรยายคือไฟล์ข้อความธรรมดา นี่คือข้อดีที่สุดของฟอร์แมตนี้ และก็เป็นสิ่งที่คนลืมบ่อยที่สุดเช่นกัน ถ้าช่วงหนึ่งพิมพ์ผิด หรือเวลาเหลื่อมไปครึ่งวินาที หรือชื่อคนเขียนไม่ตรงกันสามแบบ เราแค่เปิดไฟล์ด้วยโปรแกรมแก้ไขข้อความตัวไหนก็ได้ แก้บรรทัดนั้น แล้วบันทึก ไม่ต้องสร้างไฟล์ใหม่ ไม่ต้องรันการแปลงซ้ำ แก้บรรทัดข้อความเหมือนที่เราแก้บรรทัดข้อความทั่วไป
เรื่องนี้เปลี่ยนวิธีที่เราควรเข้าหาการแก้ไข แทนที่จะหาเครื่องมือที่ให้ไฟล์สมบูรณ์แบบตั้งแต่รอบแรก ให้ตั้งใจไว้เลยว่าจะต้องแก้ไขไฟล์อีกรอบด้วยตัวเอง และควรทำใจให้ชินกับมัน สิ่งที่ต้องแก้ส่วนใหญ่เป็นเรื่องเล็ก ๆ เฉพาะจุด เช่น ชื่อเฉพาะ การตัดบรรทัดผิดที่ หรือช่วงคำบรรยายที่ค้างอยู่นานเกินไป
ปัญหาเชิงโครงสร้างมองด้วยตาเปล่ายากกว่า เพราะไฟล์ยาวมาก และข้อผิดพลาดที่ทำให้โปรแกรมเล่นพัง มักเป็นเรื่องน่าเบื่อ ๆ อย่างช่วงที่เวลาสิ้นสุดมาก่อนเวลาเริ่ม ช่วงสองช่วงที่ทับกัน เลขลำดับที่ไม่ต่อเนื่อง หรือไทม์สแตมป์ที่ผิดรูปแบบตกค้างมาจากการแปลง การรันตัวตรวจสอบไฟล์ SRTก่อนนำไปใช้จริงจะช่วยหาปัญหาเหล่านี้ได้เร็วกว่าการเลื่อนดูทีละบรรทัด แล้วจึงไปแก้ในโปรแกรมแก้ไขข้อความ เพราะไฟล์นี้ก็ยังเป็นแค่ข้อความธรรมดาอยู่ดี
สิ่งที่คำบรรยายอัตโนมัติให้เราไม่ได้
ถ้าแทร็กที่เราดึงมาถูกสร้างขึ้นแบบอัตโนมัติ นั่นแปลว่าเรายังไม่ได้ไฟล์คำบรรยายที่เสร็จสมบูรณ์ เรามีแค่วัตถุดิบ คำบรรยายอัตโนมัติไม่มีเครื่องหมายวรรคตอนที่พอเชื่อได้ ประโยคจึงติดกันเป็นพรืด ผู้อ่านต้องมาแยกประโยคเองในส่วนที่จุลภาคหรือจุดควรทำหน้าที่นั้นให้ นอกจากนี้ยังไม่มีการแยกผู้พูดด้วย ซึ่งเป็นปัญหาจริงทันทีที่มีคนพูดมากกว่าหนึ่งคน บทสัมภาษณ์จะกลายเป็นข้อความไหลรวมกันไม่แยกใครพูดอะไร และคนที่อ่านคำบรรยายตามก็บอกไม่ได้ว่าใครพูดประโยคไหน
เรื่องนี้ไม่ได้ทำให้การแปลงไฟล์มีปัญหาแต่อย่างใด การแปลงจาก SubViewer เป็น SubRip ทำงานเหมือนกันทุกประการ ไม่ว่าคำบรรยายจะเขียนโดยคนหรือสร้างโดยแพลตฟอร์ม เพราะการแปลงแค่แก้เลขลำดับกับเครื่องหมายวรรคตอนในไทม์สแตมป์เท่านั้น มันไม่ได้ซ่อมข้อความให้ และก็ไม่ได้มีหน้าที่ทำแบบนั้นด้วย
ซึ่งแปลว่าไฟล์ที่สร้างจากคำบรรยายอัตโนมัติต้องผ่านการแก้ไขก่อนนำไปเผยแพร่จริง อ่านทั้งไฟล์ เติมเครื่องหมายวรรคตอน ระบุการเปลี่ยนผู้พูดตามรูปแบบที่เราใช้ แก้ชื่อและศัพท์เฉพาะที่มักจะออกมาผิดอยู่แล้ว ถ้าเป็นวิดีโอสั้น ๆ ก็ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่ถ้าเป็นบทสัมภาษณ์ยาว นี่คืองานจริงจังที่ต้องวางแผนไว้ล่วงหน้า ไม่ใช่ไปเจอเอาตอนท้าย
อีกเรื่องที่ควรคาดไว้คือ การตัดบรรทัดในแทร็กที่สร้างอัตโนมัติมักถูกจัดไว้ตามจังหวะเวลาของโปรแกรมเล่น ไม่ใช่จัดเพื่อให้อ่านง่าย ช่วงคำบรรยายจึงมักตัดกลางวลีในแบบที่ดูโอเคตอนเลื่อนดูใน YouTube แต่ดูสะเพร่ามากถ้าเอาไปเบิร์นลงวิดีโอที่อื่น การจัดบรรทัดใหม่ให้สมดุลเป็นส่วนหนึ่งของงานแก้ไขรอบเดียวกันนี้ และเป็นส่วนที่คนส่วนใหญ่มักข้ามไปแล้วมาสังเกตเห็นทีหลัง
