Speaker A
Dzień dobry, witam was moi drodzy. Każdemu z nas zdarza się popełniać błędy i przez to kaleczymy piękno języka polskiego, dlatego dzisiaj przyjrzymy się najpopularniejszym lapsusom, które popełniamy na co dzień.
Omówienie najczęstszych błędów językowych w polszczyźnie oraz wskazówki, jak ich unikać w codziennej mowie i piśmie.
Key Takeaways
- Poprawna odmiana i użycie słów jest kluczowe dla zachowania piękna języka polskiego.
- Pleonazmy i zbędne powtórzenia są częstym błędem, który warto eliminować.
- Niektóre powszechne błędy wynikają z wpływów innych języków, np. rosyjskiego.
- Niektóre powszechne przekonania o błędach językowych, jak zakaz zaczynania zdania od 'więc', są nieprawdziwe.
- Świadome i poprawne używanie języka wzbogaca komunikację i unika nieporozumień.
Summary
- Wyjaśnienie poprawnej odmiany słowa 'cudzysłów' i analogia z 'rowem'.
- Zmiany rodzaju gramatycznego w wyrazach, np. 'ten por' vs 'ta pora'.
- Omówienie pleonazmów, takich jak 'spadać w dół' czy 'fakt autentyczny'.
- Analiza błędów związanych z podawaniem czasu, np. 'na dzień dzisiejszy' i 'miesiąc maja'.
- Krytyka nadużywania przymiotnika 'przysłowiowy' i zwrotu 'za przeproszeniem'.
- Przykłady błędów powstałych z łączenia wyrazów, np. 'przekonywujący' zamiast 'przekonujący' i 'przekonywający'.
- Wpływ rusycyzmów na język polski, np. 'z wielkiej litery' zamiast 'wielką literą'.
- Wskazówki dotyczące poprawnego użycia wyrazów 'włącznik' zamiast 'włancznik'.
- Obalenie mitu, że nie można zaczynać zdania od 'więc', 'a więc' lub 'ale'.
- Podsumowanie i zachęta do dbania o piękno języka polskiego.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Zacznijmy od tego, że kiedy chcemy podać jakiś cytat, to mówimy, że zapiszemy go w cudzysłowie, a nie w cudzysłowiu.
Speaker A
Odmiana tego wyrazu faktycznie może sprawiać problemy, ale istnieje prosty sposób, jak ją zapamiętać poprawnie.
Speaker A
Wystarczy, że weźmiemy to przez analogię z rowem, dlatego mówimy, że stoimy w rowie, a nie w rowiu.
Speaker A
Istnieje jednak wersja, która pozwala lepiej to zapamiętać, niestety jest mniej elegancka. Wtedy wystarczy, że przywołamy sobie uczucie lekceważenia czegoś i mówiąc po ludzku mamy wtedy coś w d*pie, a nie w dupiu.
Speaker A
Tak jak w cudzysłowie, a nie w cudzysłowiu. Okazuje się, że słowa mogą zmieniać płeć, a to właściwie my dokonujemy chirurgicznego cięcia, kiedy zamiast „ten por”, mówimy „ta pora”.
Speaker A
Czasami zamiana płci może odbywać się odwrotnie, kiedy z rodzaju żeńskiego niepoprawnie przeskakujemy na męski.
Speaker A
I na przykład, „ta pomarańcza”, po małej korekcie to „ten pomarańcz”. Nie zapominajmy o rodzaju nijakim, który bezczelnie przerabiamy na rodzaj męski, kiedy „to winogrono”, to „ten winogron”.
Speaker A
Z innych ciekawych zamian płci nie możemy zapomnieć o takich smaczkach jak błędne „to rożno”, zamiast „ten rożen” w rodzaju męskim.
Speaker A
Niepoprawna „ta kontrol”, zamiast „ta kontrola". Ostatnie, występujące często regionalnie, „to golonko”, zamiast „ta golonka”.
Speaker A
Prawdziwą plagą w codziennym języku są pleonazmy, czyli tak zwane „masło maślane”, a więc wyrażenia, które w pierwszej i drugiej części niosą tę samą treść.
Speaker A
Najpopularniejszymi przykładami są: spadać w dół. Czy możemy spadać w górę? Raczej nie. Dalej. Fakt autentyczny, rzeczownik fakt już zawiera w sobie dozę autentyczności.
Speaker A
Poprawiać się na lepsze. Czy znamy kogoś, kto poprawił się na gorsze? Raczej nie. Akwen wodny. Niestety w naturze nie występuje coś takiego jak akwen lądowy.
Speaker A
I ostatni pleonazm: brzydka Niemka, to raczej komentarza nie wymaga. Blisko pleonazmów są często również określenia odnoszące się do podawania czasu.
Speaker A
Widać to świetnie na przykładzie wypowiedzi wójta gminy Wygwizdów, który porusza temat opóźnień w budowie.
Speaker A
- Pre pani, na dzień dzisiejszy budżet gminy nie pozwala dokończyć inwestycji w miesiącu maju, będzie to możliwe w późniejszym okresie czasu, ale nie wcześniej niż w dwutysięcznym czternastym.
Speaker A
Zacznijmy od wyrażenia „na dzień dzisiejszy”, które jednak nie jest pleonazmem, bo dzień może być też jutrzejszy.
Speaker A
Przez niektórych językoznawców uważane jest to za kardynalny błąd, przez innych za zwykły przejaw formalizmu albo chęci aspirowania do wyższego stylu wypowiedzi.
Speaker A
Zresztą mało udanego. Jednak wszyscy są zgodni co do tego, że powinniśmy je zastępować, zamiast „na dzień dzisiejszy”, albo „w dniu dzisiejszym”, wystarczy po prostu powiedzieć „dzisiaj”.
Speaker A
Przejdźmy do następnego „miesiąca maja”, który jest klasycznym pleonazmem dlatego, że maj już sam w sobie jest miesiącem.
Speaker A
Chociaż warto zauważyć na marginesie, że inne, podobne stwierdzenie, „w mieście Warszawie” już nie jest błędne, dlatego że mówca, który wypowiada taki zwrot, może mieć wątpliwości, czy jego słuchacze skojarzą Warszawę z miastem.
Speaker A
Późnej, pan wójt popisał się „okresem czasu”, tragicznym spadkiem po komunistycznej nowomowie, gdzie wyraz czasokres był bardzo popularny.
Speaker A
Zawsze możemy zrezygnować przynajmniej z jednej części tego wyrażenia i zamiast w „późniejszym okresie czasu”, powiedzieć w „późniejszym czasie” lub w „późniejszym okresie”. I na koniec, na deser, zostawiamy sobie „dwutysięczny czternasty rok”, zamiast „dwa tysiące czternasty rok”.
Speaker A
Uporczywe odmienianie pierwszej części tego członu najprawdopodobniej wzięło się z tego, że kiedyś faktycznie przez rok żyliśmy w roku „dwutysięcznym”, ale potem przeszliśmy do „dwa tysiące pierwszego”, „dwa tysiące drugiego” i tak dalej.
Speaker A
Ciekawe jest nadużywanie przymiotnika „przysłowiowy”, kiedy mówimy, że ktoś wpadł jak „przysłowiowa śliwka w kompot”, kiedy wystarczy powiedzieć, że ktoś „wpadł jak śliwka w kompot”.
Speaker A
Jeszcze ciekawiej i zabawniej robi się wtedy, kiedy łączymy przymiotnik „przysłowiowy” z rzeczami lub ludźmi, którzy nie mają nic wspólnego z przysłowiami.
Speaker A
Na przykład „przysłowiowy Jan Kowalski”. Znacie jakieś przysłowie o Janie Kowalskim? Bo ja nie. Podobnie sprawa ma się z innym wyrażeniem, a mianowicie „za przeproszeniem”, którego używamy wtedy, gdy mamy nadzieję, że ktoś wybaczy nam nieprzyzwoitą część naszej wypowiedzi.
Speaker A
Ale często łączymy to z wypowiedziami, które nie niosą za sobą nic negatywnego, na przykład: - I widzi sąsiadka robią to tak głośno w środku nocy, że wszystko słychać przez, za przeproszeniem, ściany.
Speaker A
Nieprzypadkowo znajdujemy się w tym miejscu, dlatego że widzowie donieśli mi, że stojąc tutaj pewien prowadzący popełnił kardynalny błąd.
Speaker A
Zobaczcie sami. „…który w bardzo przekonywującej interpretacji innego wybitnego znawcy tematu…”. Drogi kolego, popełniasz błąd polegający na utworzeniu jednego niepoprawnego wyrazu „przekonywujący”, z dwóch poprawnych „przekonujący” i „przekonywający”.
Speaker A
Podobnie jest z innym niepoprawnym wyrazem „oddziaływujący”, który jest dzieckiem dwóch poprawnych „oddziałujący” i „oddziaływający”.
Speaker A
Nieładnie. Naszym wschodnim sąsiadom, którzy tylko na chwilkę zatrzymali się u nas po wojnie, zawdzięczamy nie tylko Pałac Kultury i Nauki, ale też parę kalek z języka rosyjskiego, które jednak polscy językoznawcy najczęściej uważają za błąd.
Speaker A
Tak na przykład jest ze stwierdzeniem „z wielkiej litery”, kiedy powinniśmy mówić „wielką literą” albo wersja starsza, bardzo ładna, „od wielkiej litery”. I tutaj warto pamiętać o tym, że ta litera nie jest duża, tylko właśnie jest wielka tak jak Pałac Kultury.
Speaker A
Następny nie aż tak wielki błąd, ale jednak warto o tym pamiętać to, to żebyśmy nie popełniali paru błędów nie „pod rząd”, ale abyśmy nie popełniali paru błędów „z rzędu”.
Speaker A
Ostatni rusycyzm, a według profesora Klemensiewicza pół rusycyzm, to „za wyjątkiem”, podczas gdy powinniśmy mówić po polsku, czysto „z wyjątkiem”.
Speaker A
Nie wiem jak wasze, ale moje uszy krwawią, kiedy słyszę, że ktoś coś „włancza”, albo „wyłancza”, a przecież łatwo zapamiętać, że urządzenie, które służy nam do realizacji tego procesu to „włącznik”, a nie „włancznik”.
Speaker A
Zakończmy czymś, co jest uważane za błąd, ale w rzeczywistości błędem nie jest. Te dzieci zapewne wielokrotnie w szkole słyszą, że nie rozpoczyna się zdania od „więc”, „a więc” albo „ale”.
Speaker A
Nic bardziej mylnego! Nie jest to być może mistrzostwo stylistyczne, ale nie jest to również błąd.
Speaker A
A więc bardzo wam dziękuję za dzisiaj, no i do zobaczenia następnym razem.
Topics:błędy językowejęzyk polskipleonazmyodmiana wyrazówrussycyzmypoprawna polszczyznaPolimatyjęzykowe lapsusybłędy gramatycznejęzyk codzienny
