Dlaczego w Polsce nie ma sjesty?! | Polimaty #90 — Transcript

Film wyjaśnia, dlaczego w Polsce nie ma sjesty, omawiając tradycję siesty w krajach południowych i jej historyczne oraz społeczne uwarunkowania.

Key Takeaways

Siesta to tradycja zakorzeniona w historycznych warunkach pracy rolników, nie tylko reakcja na upał.
Zmiany polityczne i czasowe w Hiszpanii wpłynęły na współczesny rytm dnia i zwyczaje żywieniowe.
Współczesna siesta różni się od tradycyjnej i niekoniecznie oznacza drzemkę w ciągu dnia.
W Polsce brak sjesty wynika z odmiennego klimatu i tradycji społecznych.
Mit lenistwa południowców jest nieuzasadniony i krzywdzący.

Summary

Siesta to tradycyjna przerwa w pracy trwająca 2-3 godziny, popularna w krajach południowej Europy, Amerykach, Afryce i Azji.
Powszechne przekonania o siestach jako ucieczce przed upałem lub lenistwie są błędne.
Geneza siesty sięga trudnych warunków życia rolników w Hiszpanii, Włoszech i Grecji, którzy musieli odpoczywać w środku dnia z powodu upałów i ciężkiej pracy.
Nazwa siesta pochodzi od łacińskiego słowa 'sekora', oznaczającego szóstą godzinę po wschodzie słońca.
Siesta była konieczna, by rolnicy mogli przetrwać letnie susze, słabe gleby i trudny teren.
Tradycja siesty przeniknęła do miast, częściowo z powodu konieczności pracy w dwóch miejscach w czasach wojny domowej w Hiszpanii.
Zmiana strefy czasowej w Hiszpanii przez generała Franco przesunęła zwyczaje żywieniowe i pracownicze o godzinę do przodu, co wpłynęło na późne kolacje i rytm dnia.
Współczesne rozumienie siesty często ogranicza się do drzemki, jednak tylko niewielki odsetek Hiszpanów regularnie śpi w ciągu dnia.
Siesta jest dziś często postrzegana negatywnie, zwłaszcza przez osoby aktywne zawodowo i rodziny, które nie mają czasu na odpoczynek.
W Polsce brak tradycji sjesty wynika z innych warunków klimatycznych, kulturowych i społecznych.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Wielu turystów przybywających do Włoch, Hiszpanii czy Grecji nie może się nadziwić. Dlaczego, gdy wybija mniej więcej godzina 14:00, to ulice pustoszeją, a ich oczom ukazuje się taki widok, czyli pozamykane sklepy, punkty handlowe, wszędzie żelazne kraty? I gdybyśmy przejechali się po tym mieście, to

Speaker A

spostrzeglibyśmy, że nieczynne są nawet sklepy z papierosami, więc palacze są zmuszeni do korzystania z automatów na zewnątrz. Te okoliczności to nic innego jak włoskie riposo czy też hiszpańska siesta, a więc mniej więcej dwie, trzy godziny w ciągu dnia, gdy praca zamiera i

Speaker A

powiada się tak. Mówi stare powiedzonko, że wtedy na ulicach można spotkać wyłącznie wściekłe psy i Brytyjczyków. I różne. W takiej powszechnej świadomości podaje się tego powody. Niektórzy mówią, że to po prostu chęć ucieczki przed upałami, inni twierdzą, że to wyraz

Speaker A

cudownego, dziennego życia wygodnego, stawiającego na odpoczynek. A jeszcze kolejni będą zarzucali Hiszpanom czy też Włochom czyste lenistwo. Jaka jest prawda? To wkrótce się dowiemy. I też Grecji, ale takie postawienie sprawy jest błędem. Spotkamy się z nią bowiem także w

Speaker A

Amerykach, między innymi w Meksyku, w Kostaryce czy Ekwadorze, tak samo w Afryce, na przykład w Nigerii, lub w Azji, na Filipinach. Ale siesta nie zawsze będzie tylko tam, gdzie jest gorąco. Na jej ślady natrafimy także w argentyńsko-chilijskiej Patagonii, która wyjątkowo

Speaker A

upalna przecież nie jest, a to oznacza, że poza wysokimi temperaturami ważną rolę odgrywa także tradycja danego miejsca. Od niepamiętnych czasów hiszpańscy, włoscy czy greccy rolnicy nie mieli łatwego życia. Ale dlaczego? Przecież spokojnie moglibyśmy podejść do takiego hiszpańskiego farmera i powiedzieć mu,

Speaker A

tak drogi człowieku, wy tutaj macie raj na ziemi. Jest słoneczko, ciepły klimat, stosunkowo łagodne zimy, przecież macie do czynienia z idealnymi warunkami. I wtedy taki Hiszpan mógłby się spokojnie odwinąć, posłać nas przez siedem piekieł do wszystkich diabłów. I zdaniem Jamesa

Speaker A

Simpsona, autora rozprawy naukowej na temat hiszpańskiego rolnictwa, miałby sporo racji. Dlaczego? Ponieważ właśnie ten autor przekonuje nas, że ci wszyscy południowcy, którzy byli farmerami przez wieki, mieli jednego wspólnego wroga. A były nim letnie susze. To właśnie one niweczyły ten raj na ziemi, a do tego

Speaker A

musimy dodać jeszcze bardzo kiepską jakość większości gleb, trudne ukształtowanie terenu i ostry, gorący klimat, który, jak powiedzieliśmy, z jednej strony powoduje, że jest gorąco jak u piekarza pod pachą, ale z drugiej strony zwyczajnie niszczy uprawy. I w jaki

Speaker A

sposób łączy nam się to z tematem siesty? W bardzo prosty. Dlatego, że gdy taki hiszpański rolnik chciał w jakikolwiek sposób osiągnąć dobrą wydajność z hektara, to musiał naprawdę sporo czasu poświęcić na pracę w polu, a tym przez wieki zajmowała

Speaker A

się większość mieszkańców. A to oznacza, że gdy był w środku dnia i znajdował się po sześciu godzinach harówki, zwyczajnie potrzebował przerwy, aby przeżyć. I najprawdopodobniej stąd właśnie wzięła się nazwa siesty i pochodzi ona od łacińskiego sekora, czyli dosłownie szósta

Speaker A

godzina po tym, kiedy był wschód słońca i taki rolnik rozpoczął pracę. Było to mniej więcej około godziny 6:00 rano, czyli plus 6 mamy 12:00 w południe, i wtedy ten rolnik schodził z pola, wcale nie tylko dlatego, że było tu piekielnie

Speaker A

gorąco, dlatego że przez pozostałą część dnia no za bardzo zimniej nie było, a chodziło zwykle o po prostu odpoczynek. I taki rolnik wcale, wbrew obiegowej opinii, nie doglądał jedynie winnej latorośli z kieliszkiem wina w ręku i praca robiła

Speaker A

się sama. Owszem, jeśli chodzi o winogrona czy oliwki albo ziemniaki, to szło im całkiem dobrze, ale gdy weźmiemy pod uwagę na przykład uprawę jakichkolwiek zbóż, to tam pojawiały się już prawdziwe problemy. W związku z tym po takiej siestigam przerwa zajmowała im akurat

Speaker A

tyle czasu. Niestety ten tradycyjny hiszpański rolnik nie miał takiego łatwego życia, że w przerwie od pracy chwytał za telefon, dzwonił po pizzę, spokojnie jadł, nawet do restauracji nie wychodził. Tylko posiłek musiał przygotować sobie sam, dlatego całe rodziny schodziły z pola i trafiały do

Speaker A

tego wspaniałego pomieszczenia, czyli do kuchni. Tutaj wspólnie gotowano, jedzono, sprzątanie, każdy kładł się na taką mniej więcej półgodzinną drzemkę i gdy zsumujemy te wszystkie aktywności, o których mówiliśmy, to bez jakiegoś wielkiego przeciągania, bez lenienia się, wychodzą nam mniej więcej dwie, trzy

Speaker A

godziny. I teraz zwróćcie uwagę na arcyciekawy fakt, że to współczesne riposo czy hiszpańska siesta swoim czasem trwania nawiązuje bezpośrednio do tych tradycyjnych rolniczych czasów. Natomiast zastanówmy się teraz, jak ta dwu-, trzygodzinna przerwa trafiła do hiszpańskich miast. Możliwe, że tradycja

Speaker A

siesty zakorzeniła się na dobre w hiszpańskich miastach za sprawą wyższej konieczności. Dawniej, szczególnie w czasach wojny domowej w latach 30. XX wieku, wielu Hiszpanów musiało pracować w dwóch miejscach, aby związać koniec z końcem. Dlatego rano szli do jednej pracy,

Speaker A

później mieli przerwę, siestę właśnie, aby chwilę odsapnąć przed pójściem do drugiej. Taki system roboczy rozciągnął dzień do granic możliwości. Ale to nie wszystko. Czy zauważyliście, że Białystok i Sewilla, oddalone od siebie o jakieś 3500 km, leżą w tej samej strefie

Speaker A

czasowej? Przecież Hiszpanię przecina południk zerowy, a mimo to nie znajduje się w jednej strefie czasowej z Wielką Brytanią. Inny czas jest też w sąsiedniej Portugalii. Wszystko za sprawą generała Franco, który w latach 40. XX wieku przesunął hiszpańskie zegarki o godzinę

Speaker A

w przód, na znak sympatii z nazistowskimi Niemcami. Skutki okazały się naprawdę rewolucyjne, a mamy je aż do dzisiaj. Ale ktoś mógłby powiedzieć, tak, momencik panie Kotarski, wszystko jasne, ale po co kruszyć kopie o jedną godzinę? Dlaczego tak wielu w

Speaker A

tamtym czasie znienawidziło generała Franco, który pozwolił sobie na małą przecież korektę? No i faktycznie, to z pozoru wygląda jak niewinna godzina, ale w rzeczywistości realnie odmieniła zwyczaje ludzi, bo gdy ktoś raczył się obiadem o godzinie 13:00, to teraz już musiał robić

Speaker A

to o 14:00, a gdy kończył pracę na przykład o 19:00, to teraz również przymusowo robił to o godzinie 20:00. I ta, no, w pewien sposób niewinna zmiana ma realne przełożenie na życie ludzi. Także dzisiaj i w pewien sposób tłumaczy nam,

Speaker A

dlaczego na przykład Hiszpanie tak późno jadają kolację. Proszę bardzo, to nasze częste skojarzenie z Włochem czy Hiszpanem, który przesypia pół swojego życia, bo faktycznie współczesne rozumienie słowa siesta najczęściej odnosi się do samej drzemki. Gdy ktoś mówi, idę na siestę, to najczęściej ma na

Speaker A

myśli, że idę po prostu przespać się w ciągu dnia, ale rzeczywistość jest nieco inna. Ostatnie badanie aktywnych zawodowo Hiszpanów pokazało, że zaledwie 16 proc. z nich śpi regularnie każdego dnia właśnie w trakcie swojej przerwy. Gdy zrobiono podobne badanie w

Speaker A

1998 roku, wtedy ta liczba gdzieś oscylowała wokół 24 proc., więc wyraźny spadek. Zresztą Hiszpanie czy Włosi często śpią dużo mniej niż inne północne narody, więc jest to jeden z wielu mitów. Do tego stopnia, że w Hiszpanii bardzo często dzisiaj słowo siesta jest

Speaker A

obraźliwe, bo gdy ktoś sugeruje, że ktoś idzie na jakąś błogą drzemkę w ciągu dnia i nie liczy się z niczym, to o jakiej przerwie ma mówić kobieta, która pędzi w trakcie swoich dwóch, trzech godzin czasu wolnego, w teorii leci do

Speaker A

przedszkola, odbiera swoje dzieci, bo przecież przedszkole jest zamykane, bierze je do domu, robi im obiad, zajmuje się nimi, odstawia znowu do przedszkola na drugą część dnia i sama ledwo co jest w stanie zdążyć na drugą część swojej pracy. Więc nie ma się co dziwić, że

Speaker A

sugerowanie, że taka właśnie osoba sobie spokojnie żyje w południowym stylu, może być dla takiej kobiety sprawą krzywdzącą. Zobaczcie więc po raz kolejny, jak ta współczesna siesta różni się od tej tradycyjnej i pierwotnej i niestety, pewnie na całe nieszczęście, coraz mniej

Speaker A

kojarzy się z błogą drzemką w ciągu dnia. Nie zmienia to jednak faktu, że popołudniami włoskie czy hiszpańskie ulice po prostu pustoszeją, jak widać to na załączonych obrazkach, i to może dawać mylne wrażenie o lenistwie południowych narodów, ale wbrew stereotypom Hiszpanie,

Speaker A

Włosi czy nawet Grecy pracują dłużej ni...

Speaker A

przez Hiszpanów czy przez Włochów profesor nuria chinchila badacz hiszpańskich zwyczajów zauważa że za sprawą zmiany czasu i za sprawą istnienia siesty Hiszpanie są chodzącymi żywymi niewyspanym lunatyk dlatego że gdy kończą pracę o 8:00 to też późno jedzą nie mają czasu na takie zwykłe

Speaker A

aktywności czasu wolnego i przez to dużo później chodzą spać I krócej śpią i jest w tym dużo prawdy dlatego że według badań przeciętny Hiszpan śpi o 53 minuty krócej niż Statystyczny Europejczyk A to potem może wpływać na jego kondycję w pracy i przez to widzimy

Speaker A

że ta Siesta wcale nie musi być taka cudowna jak niektórzy twierdzą a skoro jak wyjaśniliśmy nie bierze się wyłącznie z upałów czy też nie bierze się wyłącznie z tego że musimy w jej czasie po prostu uciąć sobie drzemkę to

Speaker A

wielu Hiszpanów zaczyna wątpić w sens istnienia tej instytucji ale przez moment zostawmy Południowe kraje i Zastanówmy się nad ewentualnością siesty ale u nas w Polsce już w otoczeniu polskiej wsi na przypadkowo wybranym polu możemy pomyśleć nad kwestią Polską

Speaker A

i uwaga analiza historycznych źródeł jednoznacznie pokaże nam historyczny Chłop polski przed wiekami miał najczęściej w pracy dwie przerwy jedna taka półgodzinna powiedzmy śniadaniowa a druga uwaga szokująca informacja Usiądźcie aby przyjąć ją na spokojnie bo była to przerwa dwugodzinna nawet

Speaker A

trzygodzinna na obiad i odpoczynek czyli Siesta pełną gębą i podobne obyczaje były Także na przykład w cechach murarskich w Wielkiej Brytanii czy w innych krajach północnej Europy czy to przy jakimś fachu rzemieślniczym czy też w czasie pracy na polu Zastanówmy się w

Speaker A

takim razie W jaki sposób ten obyczaj dłuższej przerwy w ciągu dnia mógł się spopularyzować na starym kontynencie pewną podpowiedzią dla nas może być otoczenie opactwa benedyktyńskiego w Tyńcu dlatego że to właśnie w tych murach przez wieki ludzie żyli według

Speaker A

zasady Ora etl Bora czyli módl się i pracuj ale naturalnie ta modlitwa czy też praca była przerywana i benedyktyni praktykowali coś na kształt siesty czynili to w porze Seksty zwracam uwagę cały czas na podobieństwo tych dwóch słów i prawdopodobne pochodzenie siesty

Speaker A

od Łacińskiej Seksty Zresztą możemy przeczytać te reguły zakonne Posłuchajcie fragmentu od świętej Paschy aż do zesłania Ducha Świętego Niechaj bracia jedzą obiad w Seksty a kolacje wieczorem mamy tego nieco więcej Posłuchajcie dalej od godziny 4:00 aż do pory Seksty poświęca czas czytaniu w

Speaker A

domyśle ten zakonnik czyli był to moment podobny jak wtedy gdy rolnik pracował na polu a później Posłuchajcie dalej co się dzieje po sekście i po zjedzeniu posiłku położą się do łóżek by odpocząć W całkowitym milczeniu czyli te benedyktyńskie reguły nakazywały wprost

Speaker A

odpoczywanie czyli owanie coś na kształt naszej siesty właśnie i być może za sprawą zakonników między innymi mieszkających w tym opactwie taka przerwa spopularyzował się na dawnych polskich ziemiach na pewno nie przejęliśmy jej od jakiegoś rzekomego wynalazcy siesty czyli leniwego Hiszpana

Speaker A

czy też Włocha mieliśmy coś na kształt siesty w Starej Polsce benedyktynom naturalnie zawdzięczamy wpisanie instytucji jest w porze Seksty właśnie do ich reguł zakonnych ale nie wykluczaj możliwości że w podobny sposób wypoczywali nasi praprzodkowie jeszcze przed pojawieniem się benedyktynów na

Speaker A

polskich ziemiach i tak przechodzimy do najważniejszego pytania Czyli dlaczego w Polsce urzędowo nie mamy siesty skoro była ona charakterystyczna także dla tych ziem jeśli chodzi o te nieco bardziej historyczne czasy odpowiedź najprawdopodobniej jest taka że w przeciwieństwie do na przykład Hiszpanii

Speaker A

czy też Włoch u nas masowo ta tradycja jednak Wiejska nie przeszła do miast i wcale nie chodziło tylko o to że u nas upały były dużo mniejsze dlatego że dawni Chłopi praktykowali powiedzielibyśmy właśnie sjestę także w miesiącach Jesiennych czy też wiosennych

Speaker A

a zwyczajnie ta tradycja rodem SP pól nie podbiła serc wszystkich nie przetrwała dlatego powszechnej siesty w Polsce nie ma stety czy niestety No właśnie tego jestem bardzo ciekawy Jakie jest wasze zdanie na ten temat czy chcielibyście powrotu no poniekąd

Speaker A

polskich dawnych czasów i posiadania długiej przerwy w ciągu dnia Napiszcie swoje zdanie w komentarzu Jestem bardzo ciekawy tych opinii a ja tymczasem Bardzo wam dziękuję za dzisiaj no i do zobaczenia następnym razem Subskrybuj Polimaty i otrzymuj informacje o najnowszych odcinkach

Speaker A

Sprawdź również inne materiały

Topics:siestasjestaPolskaHiszpaniaWłochytradycjekultura pracyodpoczynekczas pracyhistoria

Frequently Asked Questions

Dlaczego w Polsce nie ma sjesty?

W Polsce brak sjesty wynika z innych warunków klimatycznych, kulturowych i społecznych niż w krajach południowej Europy, gdzie tradycja ta jest zakorzeniona historycznie.

Skąd pochodzi nazwa 'siesta'?

Nazwa 'siesta' pochodzi od łacińskiego słowa 'sekora', które oznacza szóstą godzinę po wschodzie słońca, czyli około południa, kiedy rolnicy tradycyjnie robili przerwę.

Czy Hiszpanie faktycznie śpią w ciągu dnia podczas siesty?

Badania pokazują, że tylko około 16% aktywnych zawodowo Hiszpanów regularnie śpi podczas siesty, co oznacza, że współczesna siesta nie zawsze oznacza drzemkę.

Get More with the Söz AI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries, speaker detection, and unlimited transcriptions.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →