Speaker A
Rosja jest jak beczka, która potrzebuje żelaznej obręczy, bo inaczej się rozleci. Jedyną receptą na krwawy chaos wojny domowej jest silna ręka dyktatora.
Analiza życia i twórczości Michaiła Szołochowa oraz omówienie jego epopei „Cichy Don” na tle wojny domowej w Rosji.
Key Takeaways
- Twórczość Szołochowa jest kluczowa do zrozumienia rosyjskiej mentalności i historii początku XX wieku.
- „Cichy Don” to realistyczna epopeja ukazująca życie i tragedię kozaków dońskich na tle wielkich wydarzeń historycznych.
- Humanizm i osobiste relacje są ważniejsze niż podziały ideologiczne w twórczości Szołochowa.
- Życie osobiste i pochodzenie autora miały duży wpływ na tematykę jego dzieł.
- Szołochow, mimo słabego wykształcenia, stał się jednym z najważniejszych pisarzy rosyjskich XX wieku.
Summary
- Rosja jako kraj potrzebujący silnej ręki dyktatora, co ukazuje twórczość Michaiła Szołochowa.
- Przedstawienie życia i twórczości Michaiła Szołochowa, autora „Cichego Dona”, urodzonego na stepach nad Donem.
- Omówienie opowiadań dońskich Szołochowa, które ukazują tragizm wojny domowej i konfliktów ideologicznych.
- Historia rodzinna Szołochowa, jego pochodzenie i wpływ na jego twórczość.
- Służba Szołochowa po stronie bolszewików podczas wojny domowej i jego późniejsze losy w Moskwie.
- Analiza opowiadania „Znamie” i „Ciurzaja krow” jako przykładów antywojennej wymowy i humanizmu.
- Szczegółowe omówienie powieści-epopei „Cichy Don”, jej fabuły i znaczenia literackiego.
- Przedstawienie głównego bohatera Grigorija Mielechowa i jego burzliwego życia na tle historycznych wydarzeń.
- Opis relacji miłosnych, przemocy i emocji w epopei, odzwierciedlających życie kozaków dońskich.
- Nagroda Nobla dla Szołochowa za „Cichy Don” i jej znaczenie dla literatury rosyjskiej.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Tę prawdę pokazuje cichy don Michaiła Szołochowa. Najważniejsze dzieło literatury rosyjskiej. Powieść, którą trzeba przeczytać, żeby zrozumieć, o co chodzi Rosjanom. Sam Szołochow to człowiek-zagadka, ideowy komunista, ulubieniec Stalina, który jednak odważnie i skutecznie występował w obronie ofiar terroru stalinowskiego.
Speaker A
Nazywam się Maciej Pieczyński, a to jest kanał Prąd Wschodni, w ramach którego widzom i słuchaczom przybliżam kulturę Rosji, Ukrainy i Białorusi. W tym odcinku opowiem o ulubionym kozaku Stalina i o fascynującej głębi Cichego Donu, najgłośniejszej rosyjskiej epopei.
Speaker A
Trwa wojna domowa w Rosji po rewolucji październikowej. Walczą biali z czerwonymi. Stepy nad Donem, południowa Rosja. To tutaj dochodzi do bitwy między białymi kozakami a oddziałem bolszewików. Tę bitwę wygrywają biali.
Speaker A
Ich dowódca, ataman kozacki, w zabitym dowódcy bolszewików rozpoznaje swojego własnego syna. Zrozpaczony popełnia samobójstwo. Oto w skrócie fabuła opowiadania Znamie. W oryginale po rosyjsku Rodzinka. Opowiadania, które było literackim debiutem Michała Szołochowa, opublikowane w 1924 roku. Tekst ten wszedł do zbioru
Speaker A
opowiadań dońskich Szołochowa. I już w tym pierwszym utworze przyszłego autora Cichego Donu widać, jaka tematyka będzie go najbardziej interesować. Tragizm wojny domowej. Koszmar wojny domowej, w której brutalnie, okrutnie sąsiedzi, znajomi, przyjaciele, często członkowie tej samej rodziny, mordują się
Speaker A
nawzajem. Michaił Szołochow urodził się w 1905 roku w Hutorze Krzyżylin na stepach nad Donem, gdzie od wieków żyli kozacy dońscy. Urodził się w Krużylinie, ale większość życia spędził w położonej niedaleko od tego hutoru stanicy Wieszeńskiej, która po rosyjsku nazywa
Speaker A
się Wioszen Kaja. Szołochow był więc kozakiem dońskim. Matka Michaiła Szołochowa, wbrew swojej woli, została wydana za mąż za owdowiałego kozaka, od którego w pewnym momencie uciekła do swojego kochanka, który był synem kupca. Uciekła do niego, związała się z nim, co na tamte
Speaker A
konserwatywne czasy było bardzo śmiałym krokiem i z tego związku zrodził się Michaił Szołochow. Szołochow był więc nieślubnym synem. Dlatego w dzieciństwie nazywany był Benkartem. W gwarze kozackiej to Nachalionak.
Speaker A
Dopiero gdy miał 13 lat, zmarł mąż, prawowity mąż jego matki. No i wtedy matka Szołochowa mogła wziąć ślub z jego ojcem. No i wtedy przestał być benkartem, dopiero w wieku 13 lat. I ta taka melodramatyczna, romansowa historia rodziny Szołochowa
Speaker A
ona później też znajdzie swoje odzwierciedlenie w jego twórczości. Michał Szołochow uczył się w szkole parafialnej i ukończył tylko cztery klasy. Był więc bardzo słabo wykształcony jak na późniejszego wielkiego pisarza. Jego naukę przerwała rewolucja. W czasie wojny domowej młody Misza Szołochow
Speaker A
stanął twardo po stronie bolszewików. W czasie wojny domowej służył też w oddziale aprowizacyjnym, którego zadaniem było opróżnianie kozackich gospodarstw z żywności. Był także inspektorem podatkowym i naliczał, ile dana kozacka rodzina musi zapłacić podatku. Na początku lat 20. Szołochow wyjeżdża do Moskwy i tam imał się
Speaker A
różnych zajęć, w tym prac fizycznych. Był między innymi tragarzem i murarzem. W końcu jednak spełnia swoje marzenie o tym, by pisać. Dołącza do zespołu redakcyjnego czasopisma Młoda Gwardia.
Speaker A
Publikuje jako dziennikarz początkowo, a następnie zaczyna również pisać i publikować swoje opowiadania. Pierwsze z tych opowiadań to wspomniane na początku Znamie i właśnie w tym duchu Szołochowiania dońskie. Akcja tychże opowiadań rozgrywa się rzecz jasna na stepach nad Donem,
Speaker A
czyli w rodzinnych stronach Szołochowa. Jest takie opowiadanie Ciurzaja krow, czyli Obca Krew. Głównym bohaterem jest dziadek Gawriła. Bolszewicy podczas wojny domowej zabili mu syna. Nienawidzi ich więc i jest to absolutnie zrozumiałe, ale na swoim gospodarstwie znajduje rannego bolszewika,
Speaker A
a dokładniej komisarza, który został ranny podczas bitwy z białymi, ale zamiast go dobić albo wydać białym i w ten sposób pomścić śmierć swojego syna, Gawriła zaprzyjaźnia się z tym rannym bolszewikiem, zaczyna mu pomagać, zaczyna go leczyć, przywiązuje się do
Speaker A
niego i w końcu zaczyna mówić do niego imieniem swojego własnego syna, czyli rannego bolszewika zaczyna traktować jak swojego własnego syna, którego zabili bolszewicy. No i jaki morał tutaj widzimy? Najważniejsze nie jest to, czy jesteś biały czy czerwony, tylko jakim
Speaker A
jesteś człowiekiem. Miłość rodzicielska jest tutaj ważniejsza tak naprawdę niż ideologiczne podziały. Humanizm jest ważniejszy niż ideologiczne podziały i niż rządza zemsty. Wymowa tych opowiadań dońskich jest więc jednoznacznie antywojenna i bynajmniej nie propagandowa. Ale najważniejsze dzieło Szołochowa to oczywiście powieść-epopeja Cichy Don.
Speaker A
Napisana w latach 1925-1940. Pierwsza publikacja rok 1928. Więc od razu tutaj widzimy, że Szołochow w bardzo młodym wieku zaczął pisać tę epopeję i to później stało się jednym z powodów, dla których zaczęto wątpić, czy aby na pewno ten właśnie Szołochow był
Speaker A
autorem Cichego Donu. W 1965 roku Szołochow otrzymał literacką nagrodę Nobla, oficjalnie za siłę artystyczną i prawdziwość epopei o dońskim kozactwie w przełomowych dla Rosji czasach. Tak naprawdę dostał tę nagrodę właśnie za Cichy Don. Cichy Don to epopeja, która
Speaker A
przedstawia szeroką panoramę życia kozaków dońskich w naprawdę przełomowych momentach dziejów Rosji, początku XX wieku. Akcja rozpoczyna się tuż przed wybuchem I wojny światowej. Później pokazana jest właśnie I wojna światowa, rewolucja lutowa, rewolucja październikowa i wreszcie wojna domowa w
Speaker A
Rosji, która zajmuje tutaj najistotniejszą część fabuły. I na tle tych wydarzeń historycznych Szołochow kreśli fascynujący i realistyczny obraz życia kozaków dońskich żyjących na stepach południowej Rosji. I ten los kozaków dońskich jest tak naprawdę w dużej mierze, da się go
Speaker A
przełożyć na los Rosji w ogóle. Głównym bohaterem powieści jest Grigorij Mielechow, młody kozak doński żyjący w Hutorze Tatarskim nad samym Donem. I Grigorij Mielechow wdaje się w romans z sąsiadką z naprzeciwka, Aksinią Astachową, która tak się składa, że jest
Speaker A
mężatką. I kiedy mąż Aksinii, Stiepan Astachow, dowiaduje się o tym, że ona go zdradzała pod jego nieobecność, to brutalnie ją bije. Brutalnie ją bije w domu, ale też na podwórku, co z daleka widzi Grigorij, ale także jego brat
Speaker A
Pietro. No i wspólnie rzucają się na pomoc Aksinii, biją z kolei Stiepana. I ta melodramatyczna scena jest typowa dla całej powieści. W powieści Cichy Don mnóstwo jest przemocy, brutalności, namiętności, seksu i takich właśnie bardzo żywiołowo okazywanych emocji.
Speaker A
Kozacy dońscy byli rzecz jasna środowiskiem bardzo konserwatywnym, tradycjonalistycznym, więc rodzicom Grigorija, u których Grigorij wciąż mieszkał, nie mógł się spodobać jego romans z sąsiadką z naprzeciwka. W związku z czym postanowili znaleźć mu żonę. No i Grigorij rzeczywiście zmuszony przez rodziców żeni się z
Speaker A
Natalią Korszunową, ale jej nie kocha. Dalej ciągnie go do Aksinii. Aksinia dalej ciągnie do Grigorija i ostatecznie postanawiają uciec, uciec z Hutoru Tatarskiego, co też czynią i najmują się do pracy u emerytowanego generała Listnickiego.
Speaker A
Aksinia zachodzi w ciążę, rodzi dziewczynkę, a w międzyczasie to generalnie wybucha I wojna światowa.
Speaker A
Grigorij wyjeżdża na front. Aksinia zostaje sama w majątku ziemskim generała Listnickiego i jej córka umiera. Umiera na szkarlatynę. Aksinia jest rozpaczona, ale wtedy obok pojawia się młody Listnicki, syn generała, młody oficer.
Speaker A
No i Aksinia z kolei z nim wdaje się w romans, po czym z frontu wraca Grigorij.
Speaker A
I z kolei teraz Grigorij dowiaduje się, że jego ukochana Aksinia przespała się z Paniczem Listnickim. No i co robi Grigorij? Proponuje Listnickiemu przejażdżkę konną, wywozi go na step, a tam wyciąga knut, czyli kozacki bat i zaczyna brutalnie bić nim
Speaker A
Jienija Listnickiego, krzycząc wściekle: "Za mnie, za Aksinię! Za mnie, za Aksinię!" To też taka dosyć symptomatyczna.
Speaker A
Ты что? тебе заксию коня сука [muzyka] Oczywiście całej fabuły Cichego Donu nie będę opowiadał. Po pierwsze dlatego, że liczę, że państwo, ci, którzy nie czytali jeszcze tej epopei, to po nią sięgną, a po drugie dlatego, że zajęłoby to chyba kilka dni.
Speaker A
Tak czy inaczej sytuacja wygląda następująco. Grigori ma żonę, do której po jakimś czasie wraca, ale ma też kochankę Aksinię. I przez większość fabuły powieści Grigori miota się między żoną Natalią, która jest miła, sympatyczna, ale której Grygory nie kocha, a kochanką Aksinią, która jest
Speaker A
namiętna, wyuzdana, wulgarna, ale którą Grigori kocha z wzajemnością. Ale to nie jest tak, że ta powieść poświęcona jest jedynie perypetiom miłosnym podanym w takim bardzo brutalnym, prymitywnym, wręcz prostackim sosie, nie? Tak naprawdę to tutaj równolegle rozwija się intryga, ta cała
Speaker A
intryga miłosna i intryga taka polityczna, ideologiczna. dlatego, że wyraźnie w powieści Szołohow pokazuje, że rozpad rodziny jest w pewnym sensie tutaj metaforą rozpadu państwa rosyjskiego.
Speaker A
Co więcej, rozpad rodziny jest tak naprawdę pierwszym krokiem w stronę rozpadu państwa. Do tego rozpadu państwa oczywiście dochodzi później wskutek rewolucji i wojny domowej. Też można powiedzieć, że Shohowo w Cichym Donie pokazuje pewnego rodzaju takie nawet psychologiczne, fizjologiczne przyczyny
Speaker A
rewolucji, bo w tej powieści, jak już powiedziałem, jest mnóstwo namiętności, mnóstwo seksu, mnóstwo takich nieokiełznanych rządz i rewolucja, a potem wojna domowa pokazane są tutaj jako taki wybuch pierwotnych brutalnych nieokiełznanych żywiołów, żywiołów namiętności i brutalności okrucieństwa, które w
Speaker A
przypadku takiego jednak mimo wszystko pierwotnego ludu, jakim byli kozacy dońcy, archaicznego ludu jakim byli kozacy dońscy, jedno z drugim idzie w parze. Ale to co jest najistotniejsze jeśli chodzi o losy Griggoria to tak jak Grigori miota się między
Speaker A
[parsknięcie] żoną a kochanką raz jest z jedną raz drugą to w analogiczny sposób Grigori miota się później już w okresie rewolucji wojny domowej między białymi a czerwonymi.
Speaker A
Raz walczy po stronie białych kozaków, drugi raz walczy po stronie bolszewików i ciągle zmienia front. Nie może się zdecydować, nie może znaleźć swojej prawdy. Dlatego Mielechow nazywany jest też kozackim Hamletem. W pewnym momencie Griggori Mielechow mówi o sobie tak: "Abiałych
Speaker A
adusja krasnym nie prstał, czyli od białych się odbiłem, do czerwonych nie przystałem". I to jest bodaj najważniejsza fraza w całym cichym donie, bo ona świetnie oddaje tę naturę Griggoria, który nie może się zdecydować między białymi a czerwonymi. I to nie jest słabość,
Speaker A
bo to jest bohater bardzo ważny dla Szołochowa. nie jest słabość, to jest raczej humanizm, to jest raczej wolność, to jest raczej taka wielka świadomość tego człowieka, świadomość tego, że nie ideologie są w życiu najważniejsze, ale to jakim jesteś człowiekiem. A te
Speaker A
podziały między białymi a czerwonymi przebiegały często w ramach jednego hutoru czy jednej stanicy, czyli jednej takiej niewielkiej kozackiej miejscowości. dawni sąsiedzi, dawni przyjaciele, często dawni członkowie tej samej rodziny zaczynali się nawzajem zabijać, bo jeden wstąpił do czerwonych, drugi wstąpił do białych.
Speaker A
Pietro Mielechow, brat Griggoria, był bardziej zdecydowany niż Grigori właśnie i konsekwentnie od początku do końca walczył po stronie białych.
Speaker A
I tu jest taka bardzo ważna historia związana z jego śmiercią. Otóż podczas wojny domowej dostaje się do niewoli. Do niewoli bierze go Miszka Kaszewoj, sąsiad, znajomy, można powiedzieć nawet przyjaciel rodziny Mielechowów. Ale Miszka Kaszewoj jest teraz dowódcą oddziału bolszewików. Natomiast wzięty
Speaker A
przez niego do niewoli jego sąsiad, dawny przyjaciel Pietro Mielechow jest dowódcą oddziału białych, więc Miszka Kaszewo po prostu zabija, morduje Pietra Mielechowa nie na polu walki, morduje go jako jeńca. To jest jeden z wielu przykładów tego koszmaru, jakim
Speaker A
była wojna domowa, gdzie sąsiad zabijał sąsiada, brat zabijał brata. I co się dzieje dalej? Miszka Kaszewoj, podkreślmy zabójca Pietra Mielechowa zakochuje się w Duniaszce, a Duniaszka to młodsza siostra Griggoria i Pietra Mielechowów.
Speaker A
Duniaszka wie, że jej ukochany Miszka Kaszewoj zabił jej starszego brata, ale mimo to go kocha i bierze z nim ślub, co z kolei pokazuje siłę miłości ze strony tego brutalnego zbrodniarza wojennego, jakim był Miszka.
Speaker A
Jako komunista Miszka był ateistą, był antyklerykałem, a jednak ustąpił. Duniaszce biorą ze sobą ślub. Ślubu udziela ksiądz prawosławny. No i ten ksiądz prawosławny później zagaduje do miszki. No że cieszę się, że się nawróciłeś, bo pamiętam, że ty mi jakiś
Speaker A
czas temu przecież dom spaliłeś jako bolszewicki bandyta. Na to miszka Koszewo odpowiada księdzu, który mu dopiero co udzielił ślubu.
Speaker A
Szkoda, że ciebie wtedy nie dorwałem i nie zabiłem. To znowu pokazuje tę brutalność, to okrucieństwo wojny domowej. Duniaszka jest teraz żoną zabójcy swojego brata. Jest taka też bardzo mocna scena, w której Miszka Kaszewo odwiedza Mielechowów w ich domu i tam
Speaker A
jest matka Grygoria i Pietra. Jak niet trudno się domyślić, matce Duniaszki nie podoba się, że jej córka spotyka się, a potem bierze ślub z zabójcą swojego brata, a jej syna. Więc mamy taką sytuację. Przy jednym stole siedzi Duniaszka i Miszka Kaszewoj i matka
Speaker A
człowieka, którego zabił. Tejże matce się oczywiście to bardzo nie podoba. A co robi Kaszewoj? Czy on się tłumaczy?
Speaker A
Czy pada na twarz ze łzami w oczach i przeprasza za to, że zabił Pietra? Nie robi coś dokładnie odwrotnego. Kaszewo mówi wtedy do swojej teściowej tak: "A jeżeli by Pietro mnie pojmał, co on by zrobił? Myśli, że w główkę by mnie
Speaker A
pocałował? On by też mnie zabił. Nie dlatego myśmy się na tych pagórkach schodzili, żeby cackać się jeden z drugim. Na to wojna jest wojną. Koniec cytatu. W powieści Cichy Don jest mnóstwo namiętności, mnóstwo cielesności.
Speaker A
I Dmitri Bykow, znany krytyk literacki publicysta pisarz stwierdził kiedyś w taki barwny sposób, ale w taki barwny sposób, który pasuje do barwnego języka cichego donu i do barwnej fabuły Cichego Donu. Otóż Dmitri Bykow stwierdził, że czytając się hydon
Speaker A
widać, że pisał to człowiek, któremu stawona, czyli któremu po prostu stoi, któremu cały czas stoi, który cały czas ma erekcję.
Speaker A
No i rzeczywiście można takie wrażenie odnieść czytając powieść Cichy Don. Symptomatyczna jest historia Aksini.
Speaker A
która tak romansowała z Grigoriem, była rozwiązła, wyuzdana, ale miała też bardzo trudne dzieciństwo. Gdy miała 15 lat, została brutalnie zgwałcona przez własnego ojca, po czym została pomszczona przez matkę i przez brata, którzy zabili ojca Aksini.
Speaker A
Upozorowali wypadek, ale go zabili. I taka właśnie skrzywdzona Aksinia została wydana za mąż za Stiepana Astachowa, który gdy się dowiedział, że jego żona nie jest dziewicą, no to był najdelikatniej rzecz ujmując bardzo zawiedziony i dlatego też brutalnie bił
Speaker A
Aksinię, jeszcze zanim wdała się w romans z Grigoriem. A teraz przypomnijmy sobie kiedy Szałocho wpisze Cichy Don.
Speaker A
Zaczyna w 25, kończy w 40 roku. Pierwsza publikacja rok 28, czyli w epoce stalinizmu w czasach Stalina, kiedy no to już tak naprawdę od 34 roku urzędowo wchodzi styl zwany socrealizmem, realizmem socjalistycznym.
Speaker A
Yyy, to znaczy pisarz, jeśli chce być opublikowany i jeśli tak naprawdę chce w ogóle jakoś funkcjonować w tym państwie i nie trafić do łagru, no to musi yyy swoją literaturą tworzyć propagandę.
Speaker A
musi przedstawiać rzeczywistość w jej rewolucyjnym rozwoju, czyli musi tak naprawdę opisywać jaki wspaniały jest ustrój komunistyczny w Związku Sowieckim, jakie wspaniałe jest życie w Związku Sowieckim, jak jacy wspaniali są bolszewicy i czy Cichy Don wpisuje się w ten w tę propagandową narrację.
Speaker A
Bynajmniej, nawet wręcz przeciwnie, bo Cichy Don opisuje czasy wojny domowej, kiedy biali i czerwoni zarżynali się nawzajem, kiedy panował powszechny terror, powszechna przemoc. biali dokonują tutaj okrutnych zbrodni wojennych, ale również czerwoni dokonują tutaj okrutnych zbrodni wojennych. I nie wiadomo, kto ma tutaj
Speaker A
rację. Z moralnego punktu widzenia Showłoho tego kompletnie nie rozstrzyga. I biali i czerwoni są jednakowo okrutni, bestialscy jednakowo brutalni.
Speaker A
A nawet wielu badaczy wskazuje na to, że Shołohow z nieco większą sympatią opisuje na przykład dowódców armii białych niż dowódców bolszewickich. Jest taka ciekawa historia o tym, że Szołochowa zapytano kiedyś: "Dlaczego u ciebie perwoni krzywo siedzą na koniach?
Speaker A
Dlaczego bolszewicy krzywo siedzą na koniach?" A Słochow z rozbrajającą szczerością odpowiada: "No bo krzywo siedzieli, nie umieli siedzieć na koniach, ale za to zwyciężyli". Czyli rzeczywiście cichy don pokazuje zwycięstwo czerwonych w wojnie domowej, zwycięstwo bolszewików w wojnie domowej,
Speaker A
ale jak słusznie zauważają wybitni badacze literatury rosyjskiej Naum Leiderman i Mark Lipowiecki, to zwycięstwo bolszewików w wojnie domowej u Szołochowa nie jest zwycięstwem moralnym, jest zwycięstwem jedynie fizycznym. Bolszewicy okazali się silniejsi i oni tą siłą, brutalnością, przemocą wygrali. Ale w żaden sposób na
Speaker A
podstawie lektury Cichego Donu nie można przypisać im zwycięstwa moralnego. Niektórzy komuniści próbowali doszukiwać się w cichym Donie opowieści o tym, że zwycięstwo bolszewików było nieuchronne, że to była dziejowa konieczność.
Speaker A
Tymczasem, jak znowu słusznie piszą Leiderman i Lipowiecki, Cichy Don nie pokazuje nieuchronności zwycięstwa bolszewików. Cichy Don pokazuje jeden wielki krwawy chaos od początku do końca. Kiedy publikowane były kolejne tomy Cichego Donu, to rzecz jasna nie wszystkim podobała się taka właśnie
Speaker A
wymowa. Wymowa z której wynika, że biali i czerwoni byli siebie warci. Tym bardziej jeszcze nie podobało się krytykom literackim, komunistycznym i wielu działaczom partyjnym w Związku Sowieckim. Nie podobało się również to, że Shołohof, tutaj spoiler nie chce uczynić z Grygoria bolszewika, bo gdyby
Speaker A
ten Grigori się miotał, miotał, miotał, raz biały, raz czerwony, ale w końcu zostałby bolszewikiem, no to można byłoby już totalnie wybaczyć nawet obraz tej krwawej jatki. No bo główny bohater, do którego czujemy sympatię jako czytelnicy, ostatecznie przechodzi na
Speaker A
stronę światła, na stronę dobra. Zostaje komunistą i bolszewikiem. Szołochow był namawiany do tego, by uczynić z Griggoria Bolszewika. Namawiał go nawet sam Stalin, ale Shohow się nie ugiął. Szołochow nie chciał uczynić z Grygoria bolszewika, bo gdyby Grygori został bolszewikiem, no to mielibyśmy
Speaker A
taką propagandową egitkę, a nie prawdę o tym, co się działo w czasie wojny domowej. Nie tragizm wojny domowej jako koszmaru, jako krwawego chaosu, tylko właśnie taka bajeczka z happy endem.
Speaker A
Szołof nie chciał tego tak pokazać. Grygory, jak już powiedziałem, jest takim kozackim hamletem, który się miota, ale oprócz tego jest też w nim wiele takiego dobra. To znaczy jest to człowiek, który odczuwa wyrzuty sumienia, który odczuwa wątpliwości.
Speaker A
Człowiek wrażliwy na tyle, na ile prosty kozak doński może być wrażliwy, no to na tyle Grigori jest bardzo wrażliwy, bardzo refleksyjny. Ale jak przekonują Lejerman i Lipowiecki, Grigori ma cały czas w sobie siłę wolności, która nie pozwala mu żyć nie w zgodzie ze swoim
Speaker A
sumieniem, która nie pozwala mu wykonać rozkazu, którego on nie rozumie. Tak, Grigori, zdarza się, że dokonuje zbrodni wojennych, ale nie dlatego, że ślepo wykonuje rozkazy, tylko dlatego, że na przykład w odwecie za śmierć swojego brata czy swojego przyjaciela po prostu
Speaker A
mści się. zdaniem badaczy Aksinia ze swoim grzesznym pięknem, oszalałą seksualnością, ze swoim wyuzdaniem, z ostrym poczuciem własnej godności i gotowością iść z Griszą choćby na koniec świata, to właśnie ona jest dla niego synonimem wolności. Paradoksalnie na marginesie tutaj powiem, że oprócz
Speaker A
przeczytania książki warto też obejrzeć ekranizację. Są takie dwie świetne ekranizacje cichego Donu. Z 1957 w reżyserii SGA Gierasimowa i z 2015 w reżyserii Sgieja Ursuliaka. I też ciekawie te główne postaci są tam pokazane. To znaczy jeśli chodzi o
Speaker A
Aksinię, ona generalnie jako postać jest taka wyuzdana, wulgarna i to było dobrze pokazane paradoksalnie w tej starej sowieckiej ekranizacji z 57 roku, gdzie Aksinie grała Elina Besticka.
Speaker A
Natomiast tej ekranizacji z 2015 roku Aksinie gra Polina Czernyowa i tu już jest taka drobna, szczupła, wymuskana, czysta aktorka w tej charakteryzacji, która niezależnie od tego co mówi, to ona po prostu nie wygląda jak taka wulgarna, wyuzdana, kozaczka. Więc tutaj
Speaker A
moim zdaniem nie do końca trafny dobór aktorów. Odwrotnie jest jeśli chodzi o Grigoria w ekranizacji z 57 roku. Grał go Piotr Glebow, który grał dosyć sztucznie, sztampowo. Poza tym sam aktor był o wiele starszy niż Grigori w powieści. Natomiast w ekranizacji z 2015
Speaker A
roku, moim osobistym zdaniem świetnie Gris Mielechowa grał Jewgieni Tkaczuk. Niemniej polecam jedną i drugą ekranizację z punktu widzenia współczesnego widza. Oczywiście lepiej ogląda się y serial film z 2015.
Speaker A
Cichy Don to nie jest socrealizm, to nie jest sowiecka komunistyczna propaganda, bo w tej sowieckiej komunistycznej socjalistycznej propagandzie literatura miała być pełna takiego optymizmu, wiary w świetlaną przyszłość, którą przynosi zmiana systemu na komunistyczny.
Speaker A
Natomiast w Cichym Donie nie ma żadnego optymizmu, a już na pewno ten optymizm nie wynika z jakichś przesłanek ideologicznych, ewentualnie z wewnętrznej siły, z wewnętrznej wolności Grygoria jako człowieka, jako człowieka wrażliwego, jako człowieka w głębi duszy dobrego. Tam możemy znaleźć jakąś, jakiś
Speaker A
promyczek nadziei na przyszłość, ale nie w ideologii. Ideologia w Cichym Donie prowadzi do zbrodni.
Speaker A
I znowu Lipowiecki, Leiderman piszą, że Cichy Don na przykładzie tragedii świata kozackiego krei apokalipsę tradycyjnego świata nie jako coś postępowego, ale jako coś strasznego, krwawego, niszczącego losy ludzkie. Tak więc tu jest tutaj dlatego często też Cichy Don jest
Speaker A
pozytywnie oceniany przez prawicowców, przez konserwatystów, bo on właśnie pełen jest takiej negatywnej oceny mimo wszystko tego, co się stało ze starym tradycyjnym światem.
Speaker A
I teraz jak już powiedziałem, Shołohow zaczął pisać Cichy Don w wieku 20 lat. No jak tak wybitną powieść mógł napisać 20latek? Chociaż tutaj oczywiście trzeba pamiętać o tym, że on zaczął pisać w wieku lat 20, skończył w wieku lat 35.
Speaker A
No ale z uwagi na to, że jednak młody autor, bardzo młody autor zaczyna pisać tak wielką epopeję, to pojawiły się zarzuty podejrzenia o plagiat.
Speaker A
No bo tak mamy 20latka nieokrzesanego niewykształconego kozaka, który skończył cztery klasy szkoły. Nie walczył bezpośrednio ani w izej wojnie światowej, ani w wojnie domowej. No był w oddziale aprowizacyjnym, no ale nie walczył, nie miał takiego doświadczenia bojowego jak jego
Speaker A
bohaterowie. Więc ani poziom wykształcenia, ani poziom doświadczenia nie predestynowały go do tego, aby napisać tak wybitne dzieło opisujące wojnę domową w Rosji.
Speaker A
No i pojawiły się na przestrzeni lat różne teorie na temat tego, kto mógł być prawdziwym autorem Cichego Donu.
Speaker A
Pierwszy kandydat Aleksander Papow to brat przyrodni Szołochowa. Służył w armii białych i według tej teorii właśnie Papowojnie przyjął nazwisko swego brata przyrodniego, czyli Szołochow.
Speaker A
A sam ten oryginalny prawdziwy Szołochow jakoby przepadł bez wieści podczas wojny domowej. [parsknięcie] No i tak naprawdę tutaj to autorem Cichego Donu jest właśnie Papołow. Drugi kandydat Fiodor Krukow, pisarz, kozak, biały oficer, który zginął na froncie wojny domowej. I
Speaker A
według tej teorii Krukow napisał początkowy tekst Cichego Donu, który później Szołohow wykorzystał i rozwinął.
Speaker A
Tak. A i według tej teorii to Szałohow został przez czekistów wyznaczony na prawdziwego autora cichego Donu. No bo głupio, żeby jednak biały oficer był autorem yyy tego dzieła. Tak? Lepiej, żeby jednak nasz swój y człowiek był autorem tejże epopei.
Speaker A
Kolejny kandydat Aleksander Serafimowicz. No to taki klasyk literatury sowieckiej, starszy o wiele od Sołochowa, bardziej doświadczony pisarz.
Speaker A
Na pewnym etapie, no i też Kozak Doński, na pewnym etapie Serafimowicz opiekował się Szołochowem. Szołochow był takim jego swego rodzaju protegowanym. Jednak większość badaczy uważa, że to Shohow był autorem Cichego Donu. Te wątpliwości pojawiły się już za czasów Stalina.
Speaker A
Pewnie wynikały one czy to z zawiści niektórych bardziej doświadczonych pisarzy, z zawiści o to, że oni nie napisali tak wybitnego dzieła, ale też z pobudek politycznych.
Speaker A
No bo jednak ten cichy don był kontrowersyjny z punktu widzenia takiej sowieckiej politycznej poprawności.
Speaker A
I za czasów Stalina została zwołana przez samego Stalina specjalna komisja, która miała zbadać rękopisy i orzecf jest autorem czy nie. No i wtedy orzeczono, że tak, że to Shołohof jest autorem Cichego Donu. Ale rzecz jasna te spory nie ucichły. Jednym z takich
Speaker A
propagatorów tezy o plagiacie cichego Donu był Aleksander Sołenicyn. No i potem w 1984 roku norweski slawista Geir Hietzo na podstawie badań komputerowych ustalił, że autorem był Shłochow. Później rok 1991 Maskowska Ja prawda gazeta opublikowała materiały ekspertyzy przeprowadzonej we
Speaker A
wszechzwiązkowym instytucie naukowo-badawczym ekspertyz sądowych ministerstwa sprawiedliwości Związku Sowieckiego. Werdykt cytuje tekst kseropkopii rękopisu napisany został przez Szołochowa. No i kolejny etap rok 1999.
Speaker A
Specjaliści z rosyjskiej akademii nauk odnaleźli uważane za zaginione rękopisy pierwszej i drugiej księgi, czyli pierwszego i drugiego tomu Cichego Donu.
Speaker A
Dokonali ekspertyzy grafologicznej, tekstologicznej, identyfikacyjnej. No i ostatecznie potwierdzono autorstwo Shłochowa. Oczywiście dalej znajdują się badacze, pisarze, którzy próbują twierdzić, że to nie Szołochow był autorem Cichego Donu, ale jednak większość badaczy dzisiaj przychyla się ku tej tezie. Ja się też przychylam ku
Speaker A
tej tezie, że to Showłohow był autorem cichego Donu. To, że był niewykształcony, że był młody, no widocznie był takim wielkim samorodnym talentem. Tym bardziej, że akurat pierwsze tomy Cichego Donu, one nie były tak wybitne jak ostatnie. Widać było ewolucję pióra Szołochowa. Widać
Speaker A
było jak on dorasta wraz ze swoim tekstem. Przypomnijmy, rzeczywiście zaczął pisać w wieku lat 20, ale skończył w wieku lat 35.
Speaker A
Jednym z ciekawszych wątków biografii Szołochowa są jego relacje z Józefem Stalinem. Do pierwszego spotkania doszło w takim przełomowym dla Szołochowa momencie, gdy były problemy z publikacją trzeciej księgi Cichego Donu. Tutaj były problemy, jeśli chodzi o cenzurę.
Speaker A
Oskarżano cichy, oskarżano Szałochowa o to, że napisał białogwardyjską książkę, że zbyt pozytywnie przedstawia tam białych.
Speaker A
Ostatecznie Maksym Gorki, wybitny pisarz sowiecki, pomógł tutaj Szołochowi, zorganizował jego spotkanie ze Stalinem. Problemy cenzorskie wynikały stąd, że w trzeciej księdze Cichego Donu było pokazane powstanie wieszeńskie. A powstanie wieszeńskie to było powstanie kozaków dońskich przeciwko bolszewikom. I to powstanie
Speaker A
zostało stłumione. I to powstanie pokazuje tutaj Szołochow w trzeciej części. w trzeciej księdze cichego Donu.
Speaker A
No i wiadomo, skoro jest to książka brutalna, pokazująca okrucieństwo, no to czerwoni tłumiący to powstanie wieszeńskie nie są pokazani tutaj w jasnych barwach. A mimo wszystko Stalin podczas tego spotkania powiedział: "Tzecią księgę Cichego Donu drukować będziemy." Mimo wszystko dał zgodę na
Speaker A
publikację. Dlaczego? No ponieważ za walkę z kozakami dońskimi, za tłumienie powstania wieszyńskiego, za represję generalnie wobec kozaków dońskich, odpowiedzialni byli głównie ludzie Trockiego, Trockiści. No czyli z punktu widzenia Stalina nie tylko nie było problemu, żeby ich oczernć, ale wręcz było to Stalinowi na
Speaker A
rękę. No poza tym w tym czasie mniej więcej Szołochow zaczyna też pisać powieść Podniata Jaccelina czyli Zaorany Ugór i to jest powieść wychwalająca kolektywizację już taka bardziej propagandowa. Być może to był trybut który Shohowof musiał zapłacić władzy aby pozwolono mu na publikację mimo
Speaker A
wszystko dyskusyjnej kontrowersyjnej powieści jaką był Cichy Don. Potem po tym pierwszym spotkaniu Szołohow wielokrotnie pisał listy do Stalina i w listach tych bronił kozaków dońskich przed represjami. Wielokrotnie występował w obronie kozaków dońskich, mieszkańców rejonu wieszyńskiego, kozaków, którym odbierano ziemię. Szoło
Speaker A
skarżył się Stalinowi na nadużycia w toku kolektywizacji, na to, że kozakom odbierano w brutalny sposób ziemię, skarżył się na represję wobec kozaków.
Speaker A
Domagał się nawet śledztwa od Stalina. domagał się śledztwa w sprawie nadłużyć w ramach kolektywizacji. W liście domaga się śledztwa w sprawie nie tylko tych, którzy bezpośrednio prześladowali kołchoźników, ale i ukania ich mocodawców. Ponadto, jak wiemy na południu Związku Sowieckiego
Speaker A
na początku lat 30 na Ukrainie, ale też nad Donem miał miejsce wielki głód. I Słochow [parsknięcie] właśnie w tej sprawie również pisał do Stalina.
Speaker A
Alarmował w sprawie klęski głodu. Prosił o przywożenie żywności głodującym mieszkańcom stepów nad Donem. Protestował też przeciwko konfiskacie zboża, przeciwko skazywaniu de facto kozaków dońskich na głodową śmierć.
Speaker A
prosił Stalina o przysyłanie ziarna, prosił Stalina o przysyłanie zboża i nawet Stalin go w pewnym momencie posłuchał. wysłał specjalną komisję nad Don, specjalną komisję, która miała zbadać tam błędy i wypatrzenia tego procesu kolektywizacji.
Speaker A
Poza tym Szołochow skarżył się też Stalinowi na tortury w okresie wielkiego stalinowskiego terroru. W listach do sowieckiego dyktatora Szołochow przekonywał, że tortury nie pozwalają poznać prawdy o przestępstwach, że są jedynie narzędziami represji. Więc Szołochow w listach do Stalina bronił
Speaker A
mieszkańców stepów nad Donem. Bronił kozaków dońskich przed sowieckimi represjami i Stalin od czasu do czasu nawet go słuchał i te represje łagodził.
Speaker A
Więc tutaj Szołochow bez wątpienia wykazał się odwagą i skutecznością w bronieniu swoich ziomków, ale naraził się też wielu komunistom, wielu działaczom lokalnym partii komunistycznej. W 1938 roku w trakcie wielkiej czystki został nawet wydany rozkaz aresztowania Szołochowa wydany przez Jeżowa, szefa NKWD.
Speaker A
Najprawdopodobniej Showohow został uprzedzony o tym, że szykuje się jego aresztowanie. Jest taka wersja, zgodnie z którą Szołochowa odwiedził były czekista Iwan Pogoriełow. Przyszedł do Szołochowa i mu powiedział, że jest szykowane jego aresztowanie.
Speaker A
Szołochow niewiele więc myśląc pojechał do Moskwy prosić o audiencję i o wsparcie samego Stalina. Jest też taka wersja niepotwierdzona i wielu biografów Showłohoofa uważa ją za niepoważną.
Speaker A
Wersja, zgodnie z którą Shołohof miał romans z żoną Jeżowa i dlatego Jerzow był tak na niego cięty. Niemniej i bez romansu z żoną Jeżowa Szołochowająco dużo przeskrobał, wystarczająco dużo ponekał na nadużycia ze strony lokalnych władz komunistycznych, aby chciano go
Speaker A
aresztować. Więc Shołohowo jedzie do Moskwy i tam domaga się audiencji u Stalina. Czeka, czeka kilka dni, nie może się doczekać. W międzyczasie siedzi w hotelu i pije koniak. No Szołochow lubił sobie wypić i akurat w momencie, gdy już się tego koniaku napił, został
Speaker A
wezwany na już na Kreml. A tam czekali Stalin, Jerzow i NKWści z Rostowa nad Donem.
Speaker A
czyli właśnie z tego regionu, w którym mieszkał Szołochow. No i doszło do konfrontacji. Stalin zapewnił Szołochowa, że mu wierzy, że nie widzi w nim żadnej winy. A pisarz NATO odpowiada z takim trochę humorem. Odpowiada Stalinowi: "Tak, oczywiście macie
Speaker A
rację." towarzyszył Stalin, że powinienem być spokojny. Ale jest taka anegdota. Biegnie zając, a na spotkanie mu biegnie wilk i wilk mówi: "Zając, po co uciekasz? Zając, na to: "Bo tam łapią i podkuwają wilk na to, ale podkuwają wielbłądy, a
Speaker A
nie zające." Zając odpowiada: Tak. A jak cię złapią i potkują, to weź spróbuj udowodnić, że jesteś zając, a nie wielbłąd. Koniec cytatu. No myślę, że wymowa tej anegdoty jest oczywista i wskazuje na to, jak nieprzewidywalny bywał stalinowski terror. Stalin podobno
Speaker A
też wyczuł od Szołochowa, że ten wypił już trochę koniaku. No i mówi do niego: "Tak, słyszałem, towarzyszu Shołochow, że lubicie sobie wypić". A Sołochow na to odpowiada: "Takoj żyzni zapiosz".
Speaker A
Czyli mając takie życie nie da się nie pić. Więc Stalin ostatecznie tutaj staje po stronie Szołochowa i Szołochow aresztowany nie zostaje. Widać wyraźnie, że Stalin miał do Szołochowa słabość.
Speaker A
Pisarz wykazał się ogromną odwagą, ogromnym heroizmem. Mimo wszystko wiedząc co się dzieje w kraju, pisał listy do wodza, pisał listy do dyktatora, domagając się, nie prosząc, domagając się, aby ten zaprzestał represji wobec kozaków dońskich. Ale co ciekawe, przeniesiemy się teraz trochę
Speaker A
do przyszłości Szołochowa, rok 196. To są już czasy, jak to mówią Rosjanie, wegetariańskie. To znaczy nie ma już powszechnego terroru stelinowskiego.
Speaker A
Nie trzeba się już tak obawiać o swoje życie jak w latach 30 w stalinowskim Związku Sowieckim. I mimo to w tymże roku 66 za czasów Breżniewa Szołochow pokazuje zupełnie inną swoją twarz. Nie heroicznego obrońcy uciśnionych, ale pionka władzy komunistycznej,
Speaker A
który żąda śmierci dla wrogów tejże władzy, nawet jeśli ci wrogowie są pisarzami. O co chodzi? Toczył się wtedy proces Andreja Siniwskiego i Julia Daniela, sowieckich pisarzy.
Speaker A
którzy stanęli przed sądem za to, że wysyłali swoje utwory na zachód i tamte utwory były publikowane. Te utwory nie były jakoś bardzo wybitnie antysowieckie, no ale władzy nie spodobała się ich publikacja za granicą, więc Siniawski i Daniel stanęli przed sądem i w efekcie
Speaker A
zostali skazani na łagry. Shohow sugerował wtedy publicznie, że Siniawski Daniel powinien się cieszyć, że nie ma już kary śmierci.
Speaker A
A z kontekstu wypowiedzi wynika jasno, że z kolei Szołohow cieszyłby się, gdyby owi pisarze zostali na karę śmierci skazani jako wrogowie władzy sowieckiej.
Speaker A
Bo trzeba pamiętać, że Shołohow oprócz tego, że był wielkim pisarzem, humanistą, że nie chciał uczynić Griggoria Mielechowa bolszewikiem, że bronił kołchoźników represjonowanych przez NKWD w listach do Stalina, to Showłohow był głęboko ideowym komunistą.
Speaker A
Jak już powiedziałem, często mylnie Cichy Don uważany jest za propagandę sowiecką, za utwór socrealistyczny. To jest bzdura. Nie ma tam żadnej propagandy. Grygory nie został bolszewikiem.
Speaker A
biali i czerwoni zażenają się nawzajem i nie wiadomo, kto ma tutaj rację. Więc no Shołohof jako pisarz był o wiele bardziej niejednoznaczny w swoich przekonaniach niż Shołohow no jako komunista. Więc powstaje pytanie, dlaczego Józef Stalin zgodził się na
Speaker A
publikację Cichego Donu? Dlaczego miał taką słabość do Szałochowa? Przecież dużo łagodniejsza powieść w swojej wymowie mistrzy Małgorzata Michała Bułchakowa nie ukazała się w mniej więcej w tym samym czasie pisana nie ukazała się nie mogła się ukazać nie przeszła przez cenzurę
Speaker A
przecież wtedy panował terror panowała wielka czystka przecież pisarze byli mordowani wsadzani do łagrów i to również pisarze o przekonaniach głęboko komunistycznych i to niekoniecznie trockisowski Pisarze, którzy naprawdę wierzyli w komunizm, chyba nawet bardziej niż Shołochow, ginęli w ramach represji
Speaker A
stalinowskich. A Słochow nie tylko przeżył, ale też wydał swoje dzieło. Dzieło niejednoznaczne. Dzieło, które pod wieloma względami można uważać nawet za antykomunistyczne. Dzieło, które pokazuje wojnę domową jako brutalne starcie między białymi a czerwonymi, gdzie nie wiadomo kto ma rację. Jedni i drudzy
Speaker A
zażenają się nawzajem. Zwycięstwo bolszewików, powtórzmy, ma wymiar fizyczny, ale nie moralny. Jak Stalin mógł na to pozwolić? Jak Stalin mógł pozwolić na publikację takiej powieści?
Speaker A
Badacze udzielają trzech bardzo ciekawych, możliwych odpowiedzi. Po pierwsze, Stalin mógł pozwolić na publikację Cichego Donu z powodu, o którym częściowo już wspomniałem. To znaczy dlatego, że ci źli bolszewicy w cichym Donie to są trockiści, to są starzy bolszewicy,
Speaker A
których Stalin przecież mordował. To nie są staliniści, to są owszem bolszewicy, ale ci, których Stalin traktował jako swoich wrogów i ich eksterminował.
Speaker A
Więc wręcz na rękę politycznie było mu pokazanie w negatywnym świetle trockistów. Jest to dość prawdopodobna teoria. Ku niej skłania się bardzo wielu badaczy, ale ta teoria nie wyklucza również dwóch kolejnych prób odpowiedzi na pytanie, dlaczego Stalin pozwolił na publikację Cichego
Speaker A
Donu. Więc po drugie, drugi powód to jest taki oto, mianowicie, że Cichy Don legitymizuje przemoc i terror. W powieści Cichy Don, zabić człowieka to jak splunąć.
Speaker A
Oczywiście są tu pokazane wyrzuty sumienia, są pokazane różnego rodzaju rozterki moralne, ale generalnie ogólny obraz jest taki, że krew leje się stromieniami, że ludzie mordują się nawzajem, że możesz nawet zabić brata swojej przyszłej żony i to nie przeszkadza ci wziąć z nią ślubu, bo
Speaker A
taka jest wojna, normalne, mordujemy się nawzajem. Nie ma w tym absolutnie niczego zdrożnego. Więc afirmacja przemocy, normalizacja przemocy to jest coś, co mogło do Stalina przemówić. I to nie oznacza absolutnie, że Showohow, że autor miał to na myśli, że Showohow
Speaker A
chciał afirmować przemoc. Nie wiemy, co dokładnie miał na myśli Szołochow, ale wątpliwe by właśnie taki był jego zamysł. to nawet niejako wbrew jego woli, poza jego wolą, niezależnie od jego woli, tak mogło wyjść, tak to bywa z wybitnymi działami,
Speaker A
że autor chce przekazać jedno, wymowa może być już zupełnie inna. A Stalin był bardzo czytany, bardzo inteligentny, chociaż był brutalnym dyktatorem. No to rozumiał, że tak powieść może być odebrana, że kiedy Rosjanie w Związku Sowieckim będą się zaczytywać w
Speaker A
powieści, która pokazuje, że przemoc to jest codzienność, że terror to jest normalność, no to tym łatwiej i szybciej zaakceptują terror w życiu codziennym w państwie Stalina.
Speaker A
Afirmacja przemocy w Cichym Donie była więc na rękę Stalinowi, który sam przecież prowadził politykę terroru. No i trzeci powód, dla którego prawdopodobnie Stalin pozwolił na publikację Cichego Donu. Ten powód można streć następująco. Otóż Cichy Don pokazuje jak wielką tragedią, jak wielkim
Speaker A
koszmarem jest wojna domowa, czyli sytuacja, kiedy walczą ze sobą różne ośrodki pretendujące do panowania w danym państwie, a nie ma jednej władzy.
Speaker A
Czyli tak naprawdę Cichy Don pokazał jakim koszmarem jest brak silnej władzy, jakim koszmarem jest rozpad wielkiego państwa, jakim koszmarem jest krwawy chaos. Jaka jest recepta na ten krwawy chaos wojny domowej? Recepta jest jedna.
Speaker A
Można taki wniosek wysnąć na podstawie cichego Donu. Znowu nie jest to wniosek, który nam narzuca Showohow, ale wniosek, który mógł nie przypadkowo wyczytać z tej powieści Stalin. Otóż wniosek jest taki: jedyną receptą na krwawy chaos wojny domowej jest dyktatura. Są rządy silnej
Speaker A
ręki. Dmitri Bykow, wspomniany już krytyk literacki filolog literaturoznawca przytoczył kiedyś taką barwną metaforę, która moim zdaniem świetnie opisuje sensiego donu, świetnie opisuje generalnie rosyjską kulturę, rosyjską rzeczywistość i rosyjską mentalność.
Speaker A
Otóż cichy Don pokazuje, że Rosja jest jak beczka, która potrzebuje żelaznej obręczy, bo inaczej się rozpadnie.
Speaker A
Oczywiście tą żelazną obręczą jest władza silnej ręki, tą żelazną obręczą jest Stalin. Oczywiście ten dyktator rządzący silną ręką może stosować przemoc, ale jest to lepsza przemoc niż ta przemoc w trakcie wojny domowej, bo jest przynajmniej przewidywalna.
Speaker A
To też pokazuje ci Hydon. Front ciągle się zmieniał. Raz rządzili w danym hutorze biali, raz czerwoni. Był chaos.
Speaker A
Nie było wiadomo, kto ciebie jutro zabije, czy biali, czy czerwoni. Nie było wiadomo, z kim trzymać. A kiedy zapanuje dyktatura, kiedy zapanują rządy silnej ręki, jedne rządy, to będzie prosty rachunek. Nie sprzeciwiasz się władzy, to przeżyjesz, a terror dotknie tylko przeciwników
Speaker A
władzy. I właśnie dlatego uważam, że cichy don to powieść, którą musi przeczytać każdy, kto chce zrozumieć jaka jest Rosja. Rosja, czyli wielka beczka, która potrzebuje żelaznej obręczy. Rosja, w której są dwie alternatywy. Albo krwawy chaos, albo krwawa, ale uporządkowana
Speaker A
dyktatura. Za dziś dziękuję i życzę miłej lektury powieści Cichy Don Michaiła Szołochowa. Wszystkiego dobrego.
Topics:Michaił SzołochowCichy Donkozak dońskiwojna domowa w Rosjiliteratura rosyjskaepopejaStalinwojna domowaRosjaPrąd Wschodni
