หนี้สาธารณะหรือภาระ

คำว่าหนี้สาธารณะเนี่ย เราได้ยินกันบ่อยมากๆ เลยนะครับในข่าวเศรษฐกิจ แต่เคยสงสัยกันไหมครับว่าจริงๆ แล้วเนี่ย มันหมายความว่ายังไง แล้วมันสำคัญกับประเทศ กับชีวิตของเราขนาดไหน วันนี้เราจะมาเจาะลึกเรื่องนี้กันแบบให้เคลียร์ไปเลยครับ

เอาล่ะครับ เรามาเริ่มกันที่คำถามสำคัญที่สุดเลยดีกว่า นี่แหละครับคือหัวใจของเรื่องทั้งหมดที่เราจะคุยกันในวันนี้ สรุปแล้ว หนี้สาธารณะของประเทศไทยเนี่ย มันเป็นภาระที่คอยฉุดรั้งประเทศเอาไว้ หรือว่ามันเป็นเครื่องมือสำคัญที่ใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจกันแน่

ก่อนจะไปกันต่อ ขอปูพื้นฐานให้ตรงกันก่อนนะครับว่าหนี้สาธารณะคืออะไร ถ้าจะพูดให้เข้าใจง่ายที่สุดเลยนะครับ มันก็คือเงินที่รัฐบาลกู้มาใช้ตอนที่รายได้ที่เก็บได้อย่างพวกภาษีเนี่ย มันไม่พอจ่ายนั่นเองครับ ไม่ว่าจะเป็นการกู้จากในประเทศหรือว่าต่างประเทศก็ตาม

แล้วทำไมจู่ๆ เรื่องนี้ถึงกลายเป็นประเด็นร้อนขึ้นมาล่ะครับ คำตอบเนี่ยมันอยู่ในตัวเลขนี่แหละครับ ตัวเลขที่กำลังไต่ระดับสูงขึ้นเรื่อยๆ จนน่าจับตามองเป็นพิเศษเลย

พอมาดูที่กราฟนี้ จะเห็นภาพชัดมากครับว่าแนวโน้มมันพุ่งขึ้นอย่างต่อเนื่องเลย จากสัดส่วนหนี้ต่อ GDP ที่ประมาณ 41% ในปี 2562 ตอนนี้มีการคาดการณ์กันว่าจะทะยานไปเกือบถึง 65% ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าเลยนะครับ ซึ่งไอ้สัดส่วนต่อ GDP เนี่ยมันก็คือการเทียบขนาดหนี้สินทั้งหมด กับขนาดเศรษฐกิจของประเทศ พูดง่ายๆ คือยิ่งตัวเลขนี้สูง ก็แปลว่าภาระหนี้ของเรามันยิ่งหนักขึ้น เมื่อเทียบกับความสามารถในการหารายได้ของประเทศนั่นเองครับ

และตัวเลข 70% นี้ต้องบอกว่าสำคัญมากๆ ครับ เพราะว่านี่คือเพดานหนี้สูงสุดตามกฎหมายวินัยการเงินการคลังของไทยเลย

การที่ตัวเลขคาดการณ์มันค่อยๆ ขยับเข้าไปใกล้เพดานขนาดนี้ มันก็เลยทำให้หลายฝ่ายเริ่มกังวลถึงความเสี่ยงทางเศรษฐกิจที่อาจจะตามมาได้ครับ เอาล่ะครับ เรามาลองดูมุมมองแรกกันก่อนเลย กับฝั่งที่มองว่าหนี้สาธารณะที่สูงขนาดนี้เนี่ย มันคือภาระที่น่ากังวลอย่างยิ่งเลย

มีการเปรียบเปรยไว้ได้น่ากลัวเหมือนกันนะครับว่า หนี้สาธารณะก้อนนี้เนี่ย มันเหมือนกับเป็นระเบิดเวลาที่กำลังนับถอยหลังรอวันทำงาน ซึ่งมันก็สะท้อนความกังวลได้ดีเลยนะครับว่า ถ้าหากจัดการไม่ดีพอเนี่ย มันอาจจะสร้างความเสียหายที่รุนแรงต่อเศรษฐกิจในภาพใหญ่ได้เลย

แล้วความเสี่ยงที่ว่าเนี่ยมันมีอะไรบ้าง หลักๆ เลยนะครับ ก็คือการผลักภาระไปให้คนรุ่นใหม่ คนรุ่น Gen Z หรือ Alpha ที่จะต้องมารับผิดชอบในอนาคต ซึ่งอาจจะหมายถึงการที่ต้องจ่ายภาษีสูงขึ้น หรือสวัสดิการสังคมที่อาจจะลดน้อยลง

แล้วมันยังไม่หมดแค่นั้นนะครับ ถ้าความน่าเชื่อถือของประเทศลดลงเนี่ย ต้นทุนการกู้เงินก็จะแพงขึ้นสำหรับทุกคนเลย ไม่ใช่แค่รัฐบาลนะครับ

แถมยังไปซ้ำเติมปัญหาหนี้ครัวเรือนที่บ้านเราก็สูงมากอยู่แล้วด้วย

เอาล่ะครับ ฟังดูน่ากังวลไปแล้วใช่ไหมครับ แต่เดี๋ยวก่อน เรามาลองพลิกเหรียญดูอีกด้านกันบ้าง กับมุมมองที่ว่าหนี้เนี่ย ไม่ใช่แค่ภาระ แต่เป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาประเทศ

ตามหลักเศรษฐศาสตร์ของ Keynes เนี่ย เขาบอกว่าการที่รัฐบาลกู้เงิน โดยเฉพาะในช่วงที่เศรษฐกิจไม่ค่อยดี เพื่อเอาเงินมาลงทุนในโครงการต่างๆ เนี่ย ถือเป็นเรื่องที่ทำได้นะครับ

เพราะเชื่อว่ามันจะช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจให้กลับมาเติบโตได้ในระยะยาว แล้วเงินที่กู้มาเนี่ยเอาไปทำอะไรบ้าง สไลด์นี้คือตัวอย่างโครงการใหญ่ๆ ที่เกิดขึ้นครับ อย่าง EEC ก็คือการลงทุนในอุตสาหกรรมยุคใหม่ เพื่อสร้างงาน สร้างรายได้ ดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ

ส่วนโครงการรถไฟความเร็วสูง รถไฟฟ้าสายสีแดง ก็เพื่อพัฒนาระบบคมนาคมให้ดีขึ้น เชื่อมเมืองต่างๆ เข้าด้วยกัน หรือแม้กระทั่งการลงทุนด้านวิทยาศาสตร์อย่างเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน ที่จะช่วยยกระดับการวิจัยของประเทศเรา

ทั้งหมดนี้เนี่ย คือการลงทุนเพื่อสร้างสินทรัพย์ให้กับประเทศในอนาคตครับ

เราอาจจะลองมองแบบนี้ก็ได้นะครับว่า หนี้สาธารณะเนี่ย มันก็คล้ายๆ กับการที่บริษัทเอกชนกู้เงินมา เพื่อขยายโรงงาน หรือลงทุนในเทคโนโลยีใหม่ๆ ถึงแม้ว่าจะเป็นหนี้ก็จริง แต่ว่ามันคือการกู้มาเพื่อสร้างสินทรัพย์ที่จะสร้างผลตอบแทนกลับมาในอนาคต

สำหรับประเทศเรา สินทรัพย์ที่ว่านั้นก็คือโครงสร้างพื้นฐานที่ดีขึ้น และความสามารถในการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นนั่นเองครับ

ทีนี้ เมื่อมันมีทั้งความเสี่ยงและโอกาสแบบนี้ รัฐบาลกำลังวางแผนจัดการกับความสมดุลนี้ยังไง

ต้องบอกเลยครับว่า มันเหมือนกับการเดินบนเส้นด้ายที่ต้องระมัดระวังอย่างมากเลยทีเดียว

และนี่ก็คือแผนการคลังระยะ 5 ปีของรัฐบาลครับ จุดที่ต้องจับตาดูเลยก็คือปี 2571 ที่คาดว่าหนี้สาธารณะจะพุ่งไปสูงสุดที่ 69.78% เรียกว่าเฉียดเพดาน 70% มากๆ เลยครับ

หลังจากนั้นแผนก็คือการพยายามลดการขาดดุลลง แล้วก็ค่อยๆ ลดสัดส่วนหนี้ลงมา ซึ่งก็แสดงให้เห็นถึงความพยายามที่จะรักษาวินัยทางการคลังอย่างเข้มข้นครับ

และจะทำยังไงให้ได้ตามแผน นี่คือกลยุทธ์หลักๆ ที่รัฐบาลจะใช้ครับ ตั้งแต่การบริหารหนี้ที่มีอยู่ให้ดีขึ้น พยายามลดต้นทุน ลดความเสี่ยง ไปจนถึงการควบคุมรายจ่ายที่อยู่นอกงบประมาณอย่างเข้มงวด

ควบคู่ไปกับการหาทางเพิ่มรายได้ของรัฐ แล้วก็ดึงภาคเอกชนเข้ามาร่วมลงทุนในโครงการต่างๆ มากขึ้น เพื่อลดภาระของภาครัฐลง

พอเห็นภาพรวมทั้งหมดแล้ว คำถามที่ตามมาก็คือ แล้วอนาคตของเศรษฐกิจไทย กำลังเดินไปในทิศทางไหนกันแน่

ท่ามกลางความเสี่ยงและความท้าทายมากมายขนาดนี้

ดังนั้น ประเด็นสำคัญที่สุดที่ต้องขบคิดกันก็คือ เราจะมองหนี้ก้อนใหญ่อย่างนี้อย่างไร จะมองว่าเป็นระเบิดเวลาที่รอวันสร้างปัญหาให้กับเศรษฐกิจ หรือจะมองว่ามันคือเครื่องยนต์สำคัญ ที่จะช่วยขับเคลื่อนประเทศไปสู่การเติบโตในระยะยาว

ซึ่งทั้งสองมุมมองนี้ก็มีเหตุผลที่น่ารับฟังทั้งคู่ และนี่แหละครับ

คือความท้าทายอย่างยิ่งในการบริหารจัดการที่ต้องทำให้สมดุลที่สุด

และคำถามสุดท้ายที่อยากจะทิ้งท้ายไว้ให้ได้ลองคิดตามกันไปก็คือ ท้ายที่สุดแล้ว หนี้สาธารณะของประเทศไทยจะกลายเป็นโซ่ตรวนที่คอยพันธนาการเราไว้ ไม่ให้ก้าวไปไหน หรือว่ามันจะเป็นบันไดที่ช่วยให้เราปีนไปสู่จุดที่สูงขึ้น ไปสู่อนาคตที่ดีและมั่งคั่งกว่าเดิม

คำตอบกับคำถามนี้ ก็ขึ้นอยู่กับการบริหารจัดการที่ชาญฉลาดและมีวินัยนับจากวันนี้เป็นต้นไปครับ