Speaker A
Bieszczady Zachodnie to w aktualnych granicach naszego kraju jedyne pasmo reprezentujące Karpaty Wschodnie.
Film prezentuje unikalny ekosystem połonin Bieszczadzkiego Parku Narodowego oraz procesy naturalne i antropogeniczne kształtujące tamtejszą przyrodę.
Key Takeaways
- Połoniny Bieszczadzkiego Parku Narodowego to unikalny subalpejski ekosystem o dużej różnorodności roślinnej i zwierzęcej.
- Działalność pasterska wpłynęła na krajobraz, ale od 1940 roku trwa naturalna regeneracja roślinności.
- Ochrona ścisła jest kluczowa dla zachowania cennych i zagrożonych siedlisk oraz gatunków.
- Turystyka stanowi zagrożenie dla delikatnych muraw i zbiorowisk skalnych, wymagając świadomego zarządzania.
- Połoniny są ważnym obszarem naukowym i przyrodniczym, dokumentującym procesy sukcesji i adaptacji gatunków.
Summary
- Bieszczady Zachodnie to jedyne pasmo Karpat Wschodnich w Polsce z unikalnym subalpejskim ekosystemem połonin na powierzchni około 1850 ha.
- Połoniny zajmują około 6% powierzchni Bieszczadzkiego Parku Narodowego i są objęte ścisłą ochroną.
- Historia gospodarcza połonin obejmuje wypas bydła i owiec oraz wycinanie zarośli, co wpłynęło na obniżenie granicy lasu i zmianę roślinności.
- Od około 1940 roku trwa proces wtórnej sukcesji, czyli naturalnej regeneracji roślinności subalpejskiej.
- Na połoninach opisano ponad 40 zbiorowisk roślinnych z udziałem gatunków wschodniokarpackich i wysokogórskich, zmieniających się z wysokością.
- Występują różnorodne siedliska: zarośla jarzębinowe, olszowe, borówczyska, traworośla, ziołorośla, młaki oraz alpejskie murawy i torfowiska.
- Najcenniejsze i najbardziej zagrożone są zbiorowiska skalnych półek i szczelin z unikalną florą alpejską, narażone na presję turystyczną.
- Ekosystem połonin jest siedliskiem wielu cennych gatunków zwierząt bezkręgowych, zwłaszcza owadów i pajęczaków.
- Ochrona ścisła sprzyja ograniczeniu antropopresji i zachowaniu naturalnych procesów ekologicznych.
- Film ukazuje dynamiczne zmiany i różnorodność biologiczną połonin, podkreślając ich znaczenie przyrodnicze i ochronne.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Niewielkie lesiste góry z górną granicą lasu na wysokości 1150 do 1200 metrów nad poziom morza.
Speaker A
Powyżej której aż po najwyższe szczyty na powierzchni około 1850 hektarów rozciągają się połoniny, wyjątkowy subalpejski ekosystem.
Speaker A
Bieszczadzkie połoniny w całości znalazły się w granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego, gdzie zajmują około 6% z jego powierzchni.
Speaker A
Piętro połonin ukształtowane zostało przez czynniki naturalne, niemniej od kilku stuleci miały tu miejsce takie działania gospodarcze jak wypas, koszarowanie bydła i owiec, wycinanie zarośli jarzębinowych, olszowych i krzywulców bukowych w celu poszerzenia pastwisk.
Speaker A
Działania te obniżyły granicę lasu oraz zmieniły skład i strukturę zbiorowisk roślinnych.
Speaker A
Pasterskie użytkowanie połonin ustało około 1940 roku i od tej pory zachodzi proces wtórnej sukcesji, polegający na odtwarzaniu się subalpejskich zbiorowisk.
Speaker A
Większość połonin objęta jest w Bieszczadzkim Parku Narodowym ochroną ścisłą, co sprzyja ograniczeniu antropopresji, na Bieszczadzkich połoninach opisano ponad 40 zbiorowisk roślinnych z dużym udziałem gatunków wschodniokarpackich i wysokogórskich, występujących w różnorodnych siedliskach i zmieniających się wraz z wysokością nad poziomem morza.
Speaker A
Wędrówkę z kamerą ku szczytom rozpoczynamy od granicy lasu, która w okresie przedpasterskim przebiegała wyżej niż obecnie.
Speaker A
A ponad nią rozciągał się stosunkowo szeroki pas zarośli.
Speaker A
Dzisiaj w wielu miejscach stwierdzamy tylko fragmenty tej strefy i obserwujemy dynamiczny proces regeneracji fitocenoz zaroślowych.
Speaker A
Wschodniokarpackie zarośla wietlicowo-jarzębinowe wykształcają się na względnie chłodnych i wilgotnych stokach eksponowanych ku północy.
Speaker A
Warstwę krzewów tworzą jarząb pospolity i towarzysząca mu wschodniokarpacka olcha zielona.
Speaker A
A w runie dominuje wietlica alpejska z domieszką szczawiu górskiego, gwiazdnicy gajowej, zachyłki oszczepowatej.
Speaker A
Na zacienionych rumowiskach u podnóża skalnych grzebieni wykształcił się rzadki zespół zarośli jarzębinowych z neretnicą szerokolistną, znany dotychczas wyłącznie z Bieszczadów.
Speaker A
Dominuje tu jarząb zwyczajny z domieszką świerka pospolitego.
Speaker A
W runie obok neretnicy szerokolistnej znaczny udział mają borówka czarna, widłak jałowcowaty, rozchodnik karpacki, podbiałek alpejski.
Speaker A
Przy potoczkach i źródełkach wykształcają się płaty wschodniokarpackiego zespołu wilgotnych zarośli olszy zielonej, opisanego w górach Czywczyńskich.
Speaker A
Na żyznych i wilgotnych glebach zarośla tworzy olcha zielona z domieszką jarzębiny.
Speaker A
A warstwę runa jastrun okrągłolistny, dzwonek rozłogowy, knieć górska i świeżombek orzęsiony.
Speaker A
Na zachodnim stromym stoku Tarnicy rumowisko skalne z wilgotną glebą w szczelinach zasiedlają zarośla wierzbowo-olszowe.
Speaker A
W warstwie krzewów współdominują olsza zielona i wierzba śląska z domieszką jarzębiny.
Speaker A
A w runie między innymi wyrastają rozchodnik karpacki, ostrożeń wschodniokarpacki, kozłek trójlistkowy.
Speaker A
Stoki o niewielkim nachyleniu na glebach brunatnych oglejonych mogą porastać zarośla olszy zielonej z trzcinnikami.
Speaker A
Olsza zielona z domieszką jarzębu pospolitego tworzą tu warstwę krzewów.
Speaker A
W runie licznie występuje trzcinnik leśny, rzadziej trzcinnik owłosiony.
Speaker A
W czasie pasterskiego użytkowania połonin znaczne powierzchnie naturalnych zbiorowisk zostały przekształcone w bliźniczyska, czyli pastwiska z bliźniczką, psią trawką.
Speaker A
Pół wieku po ustaniu wypasu można zaobserwować jak przyroda powraca do naturalnego porządku.
Speaker A
Powierzchnia bliźniczysk zmniejszyła się do niewielkich rozproszonych oczek, a rozprzestrzeniły się traworośla, ziołorośla i borówczyska.
Speaker A
W wyższych położeniach, najczęściej na stokach o północnej ekspozycji, spotyka się płaty traworośli trzcinnika owłosionego.
Speaker A
Na stokach o niewielkim nachyleniu, na wypłaszczeniach i przełęczach występuje zespół traworośli wiechlinowo-śmiałkowych, opisany wcześniej w górach Czywczyńskich.
Speaker A
Gatunkiem dominującym jest śmiałek darniowy.
Speaker A
Na południowo-zachodnich stokach Krzemienia i Połoniny Wetlińskiej, gdzie występują żyzne i wilgotniejsze gleby próchniczo-glejowe, wykształcają się kwieciste ziołorośla połoninowe.
Speaker A
W płatach tego wschodniokarpackiego zespołu może występować ponad 50 gatunków roślin, a wśród nich pełnik alpejski, jarzmianka większa.
Speaker A
Oraz wschodniokarpackie gatunki: tojad wschodniokarpacki, ostrożeń wschodniokarpacki, haber Kociego.
Speaker A
Fiołek dacki, goździk skupiony, ciemiężyca biała i sałatnica leśna.
Speaker A
Ziołorośla szczawiu alpejskiego to ubogie gatunkowo zespoły z dominującą dużą byliną, szczawiem alpejskim, której towarzyszą starzec gajowy.
Speaker A
Poziewnik pstry, śmiałek darniowy, pokrzywa zwyczajna, gwiazdnica gajowa i rzeżusznik Hallera.
Speaker A
W pobliżu źródełek na silnie wilgotnych glebach występuje bogate w gatunki zbiorowisko młaki połoninowej.
Speaker A
Siedlisko to preferują turzyce żółta i gwiazdkowa, wełnianka szerokolistna, wiązówka błotna.
Speaker A
Oraz liczne gatunki mszaków.
Speaker A
Znaczne powierzchnie zajmuje na połoninach zespół borówczyska karpackiego, zróżnicowany na cztery podzespoły borówczysk połoninowych.
Speaker A
Borówczysko połoninowe z goryczką trojeściową występuje powszechnie na zboczach o średnim lub małym nachyleniu i różnych ekspozycjach.
Speaker A
Borówczysko połoninowe z różą alpejską występuje najczęściej na południowych zboczach, gdzie w formie pierścieni otacza pola rumowisk skalnych.
Speaker A
Na podłożu regosoli próchniczych dominuje borówka czarna z domieszką borówki brusznicy, rozchodnika karpackiego, róży alpejskiej i neretnicy samczej.
Speaker A
Borówczysko połoninowe mszyste zlokalizowane jest najczęściej w pobliżu szczytów na stokach północnych o dużym lub średnim nachyleniu, na rankerach butwinowych lub glebach brunatnych kwaśnych.
Speaker A
Borówczysko to wyróżnia duży udział mchów.
Speaker A
Borówczysko połoninowe z kostrzewą niską spotykamy najczęściej w pobliżu najwyższych grzbietów i szczytów na rankerach typowych i butwinowych.
Speaker A
Ten wysokogórski podzespół z dominującą borówką czarną o niższym wzroście aniżeli w innych siedliskach, wyróżnia się stałym udziałem kostrzewy niskiej, borówki brusznicy.
Speaker A
A w niektórych płatach pszeńca Herbicha lub pszeńca białego.
Speaker A
W kilku miejscach o północnych ekspozycjach w pobliżu szczytów stwierdzono występowanie alpejskiego torfowiska połoninowego z torfowcami czerwonawym, błotnym, płonnikiem cienkim, widłakami.
Speaker A
Wrońcem i jałowcowatym oraz bażyną obupłciową.
Speaker A
Cennym zespołem o alpejskim charakterze jest połoninowe borówczysko bażynowe, którego nieduże płaty tworzą się na rankerach typowych i butwinowych.
Speaker A
Zlokalizowanych na najwyższych grzbietach i półkach skalnych.
Speaker A
Dominuje w nim bażyna obupłciowa, a towarzyszą jej borówki czarna i brusznica oraz podbiałek alpejski i widłak wroniec.
Speaker A
Najwyższe szczyty z płytkimi inicjalnymi glebami, litosolami, to siedliska zespołu o charakterze alpejskim, murawy z kostrzewą niską.
Speaker A
Zwarte darni kostrzewy niskiej ubarwiają zakwitające pięciornik złoty, macierzanka halna.
Speaker A
Zawilec narcyzowy, jastrzębiec baldachowaty.
Speaker A
Większość płatów tego wybitnie cennego zespołu w miejscach, gdzie przebiegają szlaki turystyczne, uległa zniszczeniu wraz z unikalnym podłożem glebowym.
Speaker A
Zachowanie muraw jest możliwe na szczytach wyłączonych z penetracji turystycznej.
Speaker A
Do grupy zbiorowisk najcenniejszych i silnie zagrożonych presją turystyczną należą zbiorowiska półek i szczelin skalnych, występujące na skalistych grzbietach połonin.
Speaker A
Na glebach inicjalnych, litosolach i regosolach, tworzących się przez stulecia na półkach i w szczelinach wychodni piaskowcowych, występują kolorowe alpejskie ogródki cennych roślin wysokogórskich.
Speaker A
Spotykamy różne kombinacje gatunków.
Speaker A
W miejscach doświetlonych, na glebach suchych i świeżych, większy udział mają macierzanka halna, dzwonek wąskolistny.
Speaker A
Goździk kartuzek skalny, turzyca dacka, rojnik górski.
Speaker A
Skalnica gronkowa.
Speaker A
Idriakef lśniąca.
Speaker A
W ekosystemie połonin zróżnicowana mozaika siedlisk ze swoistą szatą roślinną tworzą warunki dla egzystencji wielu cennych dla nauki zwierząt bezkręgowych, głównie owadów i pajęczaków.
Speaker A
Gnieżdżą się tu też alpejskie gatunki ptaków.
Speaker A
Połoninowe zbiorowiska to cenne pastwiska jeleni.
Speaker A
A plantacje borówkowe chętnie odwiedzają niedźwiedzie.
Speaker A
Zwierzęta żerują na połoninach nocą i o świcie, a schodzą do lasu, gdy turyści pojawiają się na ścieżkach.
Speaker A
Dlatego tak ważne jest przestrzeganie obowiązującego w parku zakazu nocnych wędrówek.
Speaker A
Korzystanie z piękna i harmonii naturalnej ostoi, jaką jest Bieszczadzki Park Narodowy, wymaga od turystów elementarnej wiedzy przyrodniczej, wrażliwości i troski o dzikie życie.
Topics:BieszczadypołoninyBieszczadzki Park NarodowyKarpaty Wschodnieekosystem subalpejskiroślinność wysokogórskasukcesja wtórnaochrona przyrodyzbiorowiska roślinneturystyka przyrodnicza
