Стив Джобстың Стэнфорд университеті 2005 жылғы түлектері алдындағы сөзі. Steve Jobs qazaqsha

This program is brought to you by Stanford University. Please visit us at stanford.edu.

Thank you.

Әлемдегі ең мықты университеттердің бірін тамамдап жатқан түлектердің алдында сөз сөйлеу - мен үшін үлкен құрмет.

Өз басым ешқандай колледж бітірмегенмін. Шынын айтқанда, колледж бітіруге жақын қалған кезім. Осы сөз сөйлеу ғана шығар.

Бүгін мен өмірімде болған үш оқиғамен бөліскім келіп тұр. Бар болғаны сол, айтарлықтай ештеңе емес, тек үш оқиға.

Бірінші оқиға нүктелерді өзара байланыстыру туралы. Мен Рит колледжін алты ай ғана оқып тастап кеттім, бірақ одан кейін 18 ай колледжде айналысқып жүрдім десе де болады.

Сонымен сұрақ: сонда мен колледждегі оқуымды неге тастап кеттім?

Бұл оқиға мен дүниеге келмей тұрып басталған. Мені құрсағымда көтеріп жүрген туған анам ол уақытта тұрмыс құрмаған колледж түлегі болатын.

Сол себепті ол мені жақсы адамдардың қамқорлығына асырауға беруді қалады.

Туған анамның мені асырайтын адамдарға қойған бірінші талабы - олардың жоғарғы оқу орнын бітіруі еді.

Сонымен мені асырауға бір заңгер мен оның жұбайы дайын болды. Алайда мен дүниеге келгенде олар қыз баланы асырағысы келетінін айтқан.

Содан кейін күту тізіміндегі келесі жұпқа, яғни менің ата-анама түн ортасында бізге күтпеген жерден бір ұл бала келді, алғыларыңыз келе ме деген сұрақпен қоңырау шалады. Олар әрине иә деп жауап берген.

Биологиялық анам кейіннен анамның жоғарғы оқу орнын, ал әкем тіпті мектепті бітірмегенін біліп қояды. Сол себепті ол соңғы асырап алу құжаттарына қол қоюдан бас тартады.

Бірнеше ай өткен соң ата-анам менің міндетті түрде колледжде оқып шығатынымды уәде еткеннен кейін ғана анам кішкене жұмсарып келісімін берген.

17 жыл өтіп, менің колледжге түсетін уақытым келді. Аңқаулығым болар, мен оқу ақысы Стэнфордтағыдай колледжді таңдап алдым.

Жағдайы орта отбасына жататын ата-анамның барлық жиған-тергені менің оқуымды төлеуге кетті. Колледждегі алғашқы алты айдың өзінде мен уақытымды бос өткізіп жүргендей болдым.

Мен ол кезде немен айналысқым келетінін және оны анықтауға колледж қалай көмектесетінін білмедім және түсіне алмадым. Оның үстіне ата-анамның өмір бойы жинаған ақшасын жұмсап жүргенім қосымша салмақ болды.

Сол себепті мен колледжді тастап, барлығы колледжсіз-ақ жақсы болады деп ойлауды ұйғардым. Негізі сол уақыт өмірдегі қорқынышты кезеңдердің бірі болды десем болады.

Бірақ қазір ойланып қарасам, өмірімдегі ең дұрыс шешімдерімнің бірі де сол болған екен.

Оқуды тастағаннан кейін мен қатысуы міндетті сабақтарға емес, өзіме қызық болған лекцияларға бара бастадым.

Бәрі ойдағыдай керемет болған жоқ әрине.

Жатақханадағы достарымның бөлмесінде еденде ұйықтадым, ал тамақ сатып алу үшін Кока-Кола бөтелкелерін бес центке өткізіп жүрдім.

Әр жексенбі сайын түнделетіп қаланың басқа шетіне жеті миль жүріп, аптасына бір күн болсын астық тамақ ішу үшін арнайы ғибадатханаға баратынмын.

Ол жердің тамағы маған ұнайтын және осы уақытқа дейін жеткен жетістіктерім болсын, тап болған жағдайларым болсын, барлығы қызығушылығым мен түйсігімнің жүргенінің арқасы.

Қазір оған бір мысал келтірейін.

Сол кезде Рит колледжі елдегі ең үздік каллиграфия курсын ұсынған колледж болған шығар.

Кампустағы әр постер, плакат, жәшіктегі белгішенің өзі өте әдемі, каллиграфия өнерінің нағыз туындысы болатын.

Оқудан шыға қалып, басқа студенттер қатысуы міндетті сабақтарға, ал менің қатысуым міндетті болмаған соң, мен каллиграфия өнерін меңгергім келді.

Қаріптер мен оюлы таңбалар, әріптердің түрлі комбинациясын қолданғанда олардың арасында қалатын орын туралы білдім. Жалпы каллиграфияны осындай әдемі еткені не деген сұраққа жауап іздеуге тырыстым.

Бұл өнерді мен ойымша ғылым сипаттай алмайтын әдемі, көрнекі және тарихи деп айтуға болады.

Мені қызықтырған да осы ерекшелік болу керек.

Сол кезде үйренгендерімнің ешқайсысын мен нақты өмірде қолданып үлгермедім де, бірақ 17 жыл өткеннен кейін алғашқы Макинтош компьютерін жасау барысында оқығанымның барлығы ойыма түсті.

Нәтижесін өздеріңіз де білесіздер: Мак типографиясы, көрнекі алғашқы компьютер.

Мен колледжді тастап, каллиграфияға қызықпағанымда Мак компьютерінде бірнеше қаріп немесе пропорционалды орналасқан қаріптер болмаушы еді.

Ал Windows Мактың көшірмесін жасай салған ескерсек, жалпы дербес компьютер атаулысында қаріптер болмаушы еді.

Әрине, колледж уақытында мен бұл жағдайлар өзара байланысты деп ойламадым, бірақ 17 жыл өткеннен кейін артқа қарасаң, байланыс анық екені көрініп-ақ тұр.

Бұл оқиғаларды болашаққа қарап болжай алмайсыз, тек тарихты есіңізге түсіріп, өткеніңізге көз салғанда ғана сабақтастыра аласыз.

Сол себепті қазір өміріңізде болып жатқан жайттар болашақта сіз күтпеген жерден өзара байланысатынына сенуіңіз керек.

Түйсік, тағдыр, өмір, тылсым, әйтеуір бір нәрсеге сенуіңіз керек.

Тәжірибемде осы әдіс маған қатты көмектесетін және өмірімдегі өзгерістердің барлығы дәл осы әдіске сүйенгенімнің нәтижесінде жүзеге асты.

Екінші оқиға.

Махаббат пен айрылу туралы.

Менің жолым болды.

Қандай кәсіппен айналысқым келетінін ерте түсіндім.

Біз екеуміз мен 20-да болғанда Apple компаниясының жұмысын біздің үйдің гаражында бастадық. Тынбай жұмыс істеп, 10 жылдың ішінде Apple гараждағы екі жұмысшыдан 4000-нан астам қызметкері бар, 2 миллиардқа бағаланатын компанияға айналды.

Біз жақында ғана ең үздік туындымыз Макинтошты халық назарына ұсындық.

Ал одан бір жыл бұрын мен 30-ға толдым.

Содан соң мені жұмыстан шығарып жіберді.

Өзің құрған компаниядан сені қалай жұмыстан шығарады дейсіз бе?

Apple ұлғая бастаған кезде біз компанияны менімен бірге басқара алатын талантты адамды жұмысқа алдық. Алғашқы уақытта барлығы расмен ойдағыдай болды, бірақ кейін біздің болашаққа қатысты көзқарасымыздың сай келмеуінен жиі келіспеушіліктер туа бастады.

Сондай кездердің бірінде директорлар кеңесі оның жағына шықты.

Сонымен 30 жасымда мен өз компаниямнан жұмыстан шығып қалдым және бүкіл халықтың алдында осы ересек өмірімнің мәніне айналған нәрседен айрылып қалдым.

Оның әсерін сөзбен жеткізу мүмкін емес.

Кейінгі бірнеше ай немен айналысатынымды білмей жүрдім.

Маған берілген эстафета таяқшасын түсіріп алғандай, алдымыздағы кәсіпкерлер бұны жерге қаратқандай сезімде болдым.

Дэвид Паккард пен Боб Нойспен кездесіп, барлығын осылай білдіргенім үшін кешірім сұрадым.

Ол расмен бүкіл халықтың көз алдында болды.

Тіпті Силикон алқабынан басқа жаққа кетіп қалдым деп.

Бірақ барлығын тастап кетуге бір нәрсе кедергі болғандай.

Себебі мен әлі де өз жұмысымды жақсы көретінмін.

Apple компаниясының жұмысы менсіз еш өзгерген жоқ.

Иә, мені жұмыстан шығарды, бірақ мен бәрібір жұмысымды жақсы көрдім.

Сол себепті мен бәрін басынан бастауды ұйғардым.

Қазір ойлап қарасам, Apple-дан қылған сәт өмірімдегі ең қуанышты жағдайлардың бірі болыпты.

Ол кезде әрине бұлай ойламадым.

Apple-да жұмыс істеп жүргенімде мен атағы шығып үлгерген кәсіпкер болатынмын және үлкен жауапкершілік сезінетінмін.

Ал өз компаниямнан қылғаннан кейін мен мансабын енді бастап келе жатқан, өзіне сенімді емес азаматта болатынмын және жеңілдікті сезіндім десем болады.

Дәл осы сезім мені өмірімнің шығармашылыққа толы кезеңдеріне қадам басуыма итермеледі.

Одан кейінгі бес жылда мен Next, Pixar компанияларын құрып, кейін жұбайыма айналған керемет әйелге ғашық болдым.

Pixar компьютермен анимацияланған әлемдегі алғашқы фильм - Ойыншықтар хикаясын шығарған компания қазіргі таңда әлемнің ең үздік анимациялық студиясы.

Одан кейінгі жағдайлардың да сәтті түсіп, Apple Next компаниясын сатып алып, мен Apple-ға орала алдым.

Біздің Next-те ойластырған технологиямız Apple-дың қазіргі жандануына негіз болды.

Лоуренс екеуміздің де бақытты отбасымыз бар.

Мені Apple-дан жұмыстан шығарып жібермегенде осы аталғандардың ешқайсысы орындалмас еді.

Оған сенімдімін.

Мен бұл жағдайды дәмі ащы дәріге теңеймін.

Емделіп жазылып шығу үшін маған сол дәрі керек болды.

Өмірде кейде күтпеген жерден басыңа кірпіш түскендей сәттер болады.

Бастысы үмітті жоғалтпау.

Менің үнемі алға қозғалуыма себеп болған нәрсе - жақсы көретін ісімнің болуы.

Сендер де оны табасыңдар.

Бұл жақсы жұмысты да, махаббатты да табуға қатысты.

Жұмыс кез келген адам өмірінің өте үлкен бөлігін қамтиды. Сол себепті бақытты өмір сүргің келсе, менің ойымша, ұнататын және маңызды деп санайтын ісіңмен айналысу керек.

Егер әлі өз ісіңді таппасаң, іздене бер, тоқтама.

Жүрекке байланысты кез келген нәрсе сияқты, өз ісіңді тапқанда жүрегің сезеді.

Және кез келген қарым-қатынастағыдай, еңбек етсең, барлығы жыл өткен сайын тек жақсара түседі.

Сол себепті іздене бер, бастысы тоқтама.

Үшінші оқиға.

Өлім туралы.

17 жасымда бір жерден мына сөздерді көзім шалып қалды.

Сөз бе сөз бұлай болмауы мүмкін, бірақ мағынасын жеткізе алам деп ойлаймын.

Әр күніңді соңғы күніңдей өткізсең, әйтеуір бір күні дұрыс шешімге келесің.

Осы сөздің маған қатты әсер еткені соншалық, содан бері өмірімнің соңғы 33 жылы бойы таңертең оянып, айнаға қарағанда: Бүгін өмірімнің соңғы күні болса, осы жоспарлаған жұмыстарымды істеймін бе деген сұрақ қойып келе жатырмын.

Және осы сұраққа жоқ деп жауап берген кездерімде бір нәрсені өзгерту керек екенін нақты білдім.

Өмірімдегі ең ауыр, күрделі шешімдерді қабылдауға итермелейтін тәсілдердің бірі - жақында өлетінім туралы ойлау.

Себебі жұрт не ойлайды, өркөкіректік, сүріну немесе қателесуден қорқып, барлығы өліммен бітпегендей, түкке тұрмайтын тек маңызды дүниелер қалады.

Расмен, кейде материалдық құндылықтарға немесе тағы басқа дүниелерге тым көп көңіл бөліп, артық қыңыл жасасақ, қателессек, солардан айрылып қалардай сезімде болуымыз мүмкін.

Өзіңді осылай сезінбеуге бір күні бұл өмірден кететінің туралы ой көмектеседі, себебі өмірге қалай келсең, солай кетесің.

Жүрегіңді тыңда, оны тыңдамауға себебің де жоқ.

Осыдан бір жыл бұрын ағзамда қатерлі ісік табылды. Таңғы 7 жарым шамасында сканерге түстім.

Онда ұйқы безімде қатерлі ісік бар екені анық көрініп тұр.

Оған дейін мен ұйқы безінің не екенін де білмедім.

Дәрігер оның өте сирек кездесетін ауру екенін және емдеуге келмейтінін айтып, әрі кетсе үш пен алты айдың аралығында өмір сүретінімді ескертті.

Сонымен бірге үйге барып, шаруаларымды реттеп, аяқтауға кеңес берді.

Әдетте дәрігерлер науқастарды осылай өлімге дайындайды.

Яғни, бұл балаларыңа 10 жылда айтпаған ақыл кеңесіңді, әңгімеңді бірнеше айда айтып үлгеру, артында қалған отбасыңды қиналтып қалмайтындай барлық жұмысыңды тиянақтап кету.

Барлығымен қоштасып үлгеру дегенді білдіреді.

Сол диагнозбен мен бір күн өмір сүрдім.

Кеше маған биопсия жасады.

Эндоскопты теріңнен тамағыма кіргізіп, асқазанымнан өтіп, ішегіме түсіп, инені ұйқы безіме салып, бірнеше жасушасын алды.

Мен естіп жаттым.

Бірақ сол уақытта бөлмеде болған жұбайымның сөзінше, жасушалардан микроскоптан қарағанда дәрігерлер жылап жіберген, себебі мендегі қатерлі ісік ота жасалса емдеуге келетін ұйқы безі қатерлі ісігінің сирек формасы болып шықты.

Ота жасалды, қазір жағдайым жақсы.

Өлімге ең жақын келген сәтім сол болды.

Және алдағы бірнеше онжылдықта одан өзгесі болмайды деп үміттенемін.

Басынан осындай жағдайды өткізген адам ретінде мен сіздерге өлімнің пайдалы және таза интеллектуалды концепция болғанын айта алам.

Ешкім өлгісі келмейді.

Тіпті жұмаққа барғысы келетін адамдардың өзі ол жаққа бару үшін өліп кетуге дайын емес.

Сол себепті өлім баршамызға ақыр соңында бетпе-бет кезісетін құбылыс.

Одан ешкім қашып құтылған емес.

Және солай болуы да керек, себебі өлім адам өмірінің ең үздік өнертабысы.

Ол біздің өмірімізде өзгерістер агентінің рөлін ойнайды.

Ол өмірімізді ескі нәрселерден тазартып, жаңа дүниелерге орын босатады.

Мысалы, дәл қазір жаңа зат ол сіз, бірақ біршама уақыт өткеннен кейін сіз ескіге айналасыз, сол себепті сізге де орныңызды босатуға тура келеді.

Драмаға толы сипаттауым үшін кешірім өтінем, бірақ өмір осындай.

Уақыт шектеулі.

Өзіңіз қаламаған өмірді сүрмеңіз.

Басқа адамдардың көңілінен шығуға тырыспаңыз.

Олардың пікірі, ойы сіздің даусыңызды, ішкі ойыңызды басып тастамасын.

Және ең бастысы, жүрегіңіз бен түйсігіңізді тыңдаңыз.

Соларға сүйене біліңіз.

Дәл солар ғана кім болғыңыз келетінін обастан біледі.

Қалғаны айтарлықтай маңызды емес.

Жас кезімізде біздің бұл үшін құнды қазына.

Жер шары каталогы атты басылым болатын.

Оның авторы Стюарт Бранд есімді жігіт.

Ол аталған басылымды Менло Паркке жақын жерде өзінің шығармашылық көзқарасымен дүниеге келді.

Шамамен 60-шы жылдардың соңында, яғни дербес компьютерлер мен баспа жүйелері пайда болғанға дейін.

Сол себепті барлық жұмыс жазу машинкасына қарсы және Полароид камерасының көмегімен жасалатын.

Гуглдың 35 жылдан кейін пайда болғанын ескермесек, ол журнал осы Гуглдың қағаз нұсқасына ұқсас болды.

Мыңсыз түрлі аспаптар ойластырылған көптеген идеясы бар.

Стюарт пен оның командасы Жер шары каталогының бірнеше шығарылымын жасап, басылым шарықтау шегіне жеткеннен кейін соңғы басылымды шығарып жұмысын тоқтата қойды.

Ол кез 70-ші жылдардың ортасы, мен шамамен осы сіздердің жастарыңызда болғанмын.

Олардың журналының соңғы нөмірінің артында таңертең түсірілген жолдың фотосуреті бар.

Тапқырлықтан түтіп, әрекетшіл болсаң, сіз де бір күні сол жолмен автостоппен саяхатқа барасыз.

Сол суреттің астында: Аш бол, албырт бол делінген.

Олар осылайша оқырмандармен қоштасқан болатын.

Аш бол, албырт бол.

Мен өзіме осыны тілеймін.

Оқу орнын бітіріп, жаңа кезеңге қадам басып жатқан сіздерге де тілерім осы.

Аш бол, албырт бол.

Барлығыңызға рахмет.