PROFESOR ANDREWS W WARSZAWIE NIE MA SENSU – SZCZEGÓŁOWE… — Transcript

W tym materiale przygotowałem dla ciebie coś specjalnego, bo to będzie opracowanie opowiadania Olgi Tokarczuk,

przedstawiające losy brytyjskiego profesora, który przyjeżdża do Warszawy w grudniu 1981 roku, bo chce promować swój dorobek naukowy,

ale po kilku minutach w naszym kraju wyjdzie w tryb przetrwania i będzie zachowywać się jak typowy maturzysta w maju, zamiast wiedzą naukową, przejmując się tym, czy dożyje następnej godziny.

Dostaniesz ode mnie historię zawartą w tej lekturze razem z jej znaczeniem. Zrobimy to wszystko tak, żebyś podobnie jak Olga Tokarczuk, po tym filmie mógł albo mogła odebrać literackiego Nobla.

Zaczniemy właśnie streszczeniem, po którym będziesz ogarniać wydarzenia w tej lekturze lepiej niż jej autorka, potem powiem ci, co to wszystko prawdopodobnie znaczy, albo w sumie co to wszystko na pewno znaczy, bo skoro coś jest wpisane jako interpretacja do podstawy programowej, to tak po prostu musi być i tyle.

Profesor Andrews trafia do naszego kraju w sytuacji, gdy polskie państwo ma się równie dobrze, co centrum miasta w Hiroszimie po 9:00 rano 6 sierpnia 45 roku, bo mamy stan wojenny.

Chaos i demoralizacja przybrały rozmiary klęski. Rada Państwa w zgodzie z postanowieniami Konstytucji wprowadziła dziś o północy stan wojenny na obszarze całego kraju.

Jest wojsko na ulicach i partia desperacko próbująca utrzymać w ryzach nienawidzących każdej sekundy życia w komunie obywateli.

I całe to Big Idea Olgi Tokarczuk i tego opowiadania będzie polegać na tym, że będziemy teraz patrzeć na te wydarzenia, bardzo ważne dla naszego kraju, oczami niezależnego obserwatora, będącego wykształconym, a przy tym wrażliwym człowiekiem, z takim typowym analitycznym umysłem, który właśnie nie spodziewa się, co go czeka, kiedy z Londynu przylatuje do Warszawy.

Całość zaczyna się równie optymistycznie, co twoje przygotowania do matury, bo na lotnisku brakuje walizki profesora. Asystentka Małgorzata, która będzie się nim w Polsce zajmować, uspokaja go, że wszystko się uda, i w następnej scenie przywozi go do mieszkania.

Na drugi dzień Gosia średnio spisuje się jako asystentka, bo nie ma z nią żadnego kontaktu, Andrewsowi nie działa telefon w mieszkaniu, a na ulicy nie działają punkty usługowe, a sam bohater nie ma drobnych, żeby dzwonić z budki telefonicznej.

To, co widzi przy okazji tych prób, to jest Warszawa, ale przypomina w jego odbiorze bardziej jakąś mapkę z Call of Duty, albo nie wiem, Czarnobyl. W sensie wydaje się to miasto całkowicie martwe, są szare bloki, nawet śnieg z tego, co relacjonuje nam Andrus, jest szary, a nie biały, jak powinno być w tym momencie, a na drodze łatwiej niż znaleźć jakiegoś człowieka, którego może spytać o drogę, łatwiej jest znaleźć czołg, który, no z jednej strony przyda mu się jako punkt nawigacyjny, a z drugiej strony utwierdza go w przekonaniu, że nie trafił do stolicy Polski swoich wyobrażeń, tylko bardziej do właśnie jakiegoś DLC z Call of Duty albo innego Battlefielda.

Profesorowi po jednym takim chaotycznym dniu, gdzie najważniejsze są właśnie, no jego doznania, czy jego odczucia na temat Polski, siada psycha, i kolejnego dnia rano chce udać się do brytyjskiej ambasady, żeby napić się w spokoju herbaty, jakiegoś Earl Greya i, no właśnie, zaplanować dalsze ruchy.

Droga do ambasady to będą kolejne sceny, które po prostu nie mieszczą mu się w głowie. Mamy przechodniów, którzy z perspektywy Anglika wydają się wszyscy jacyś tacy przerażeni, do tego obok niego znowu przetacza się kolumna pojazdów wojskowych, a w autobusie, do którego wsiada,

ludzie patrzą na niego w taki sposób, że bijąc się z myślami dosłownie wysiada, bo nie wie, czy próbując kupić bilet, nie ściągnie na siebie interwencji wojska, które widział przed momentem.

Wszystkie te obrazy są po to, żebyśmy właśnie widzieli, czy odczuli, jak cała wiedza, całe doświadczenia, całe zrozumienie świata zachodniego, są całkowicie nieprzydatne profesorowi w realiach komunistycznej Polski i w realiach stanu wojennego.

Mamy na przykład scenę, gdy profesor próbuje wejść do sklepu sobie coś kupić, ale sklep jest zamknięty, mimo że godziny otwarcia sugerowałyby, że, no właśnie, powinien być otwarty.

I to jest dla niego bardzo ciężkim szokiem, a przechodnie, którzy idą obok niego, no po prostu się do niego uśmiechają i dla nich, w sensie dla Polaków, jest to całkowicie normalne.

Potem jesteśmy z profesorem w kolejce po pieczywo i po długim czasie oczekiwania profesor dostaje coś, chociaż nawet nie wie, co to jest, bo to jest butelka i nie wie, czy to jest woda, czy to jest wódka, i właśnie to pieczywo, a później okazuje się, że dostał ocet. To jest dla niego kolejna sytuacja, gdzie, no po prostu poszedł do sklepu po coś, a dostał jakiś randomowy item do kuchni.

Wreszcie Andrews spotyka Polaka, z którym rozmawia i który wcześniej go widział, ale teraz odważył się zaprosić go do siebie, poczęstował go alkoholem, no i kiełbasą, czyli tradycyjnym lekiem na wszystko, od roztargnienia, przez depresję, aż po stan wojenny.

I to jest oczywiście z jednej strony pokazanie polskich tradycji, ale też polskich problemów, bo jeśli nie wiedziałeś, czy nie wiedziałaś tego do tej pory, no to dobrze, że kanał Puchacz może przyjść do ciebie z taką informacją, że ani kiełbasa, ani alkohol nie wyleczą prawdopodobnie cię z niczego, a oba te pokarmy, nazwijmy to, w sumie dostarczają ci sporo nowych problemów.

Mimo bariery językowej gospodarze próbują wytłumaczyć profesorowi, co się dzieje.

What the fuck.

To jest kolejny szok kulturowy. Wcześniej widział sprzedawane żywe karpie, które były ogłuszane na miejscu w sklepie, co wydawało mu się ultra brutalne i po prostu nieludzkie.

Ale teraz widok karpia w wannie, bez żadnego kontekstu kulturowego, raz pierwszy w życiu, po prostu casualowo ma teraz po prostu uskuteczniać sobie sikanie obok żyjącej ryby, to już jest za dużo dla profesora.

Widok tego karpia w wannie łamie mu do końca psychę i teraz pod wpływem skumulowanego stresu i poczucia, że Polska to jest generator losowych czempionów w losowych lokacjach i, no właśnie, ryb spełniających się w kiblu,

albo czołgów zamiast ronda na ulicy, na skrzyżowaniu, bohater przeżyje teraz załamanie nerwowe, straci panowanie nad emocjami, na co gospodarze, którzy właśnie przed chwilą mu tłumaczyli, co się dzieje, spakują go do taksówki i wysyłają go teraz pod opiekę Anglików, w sensie do ambasady.

I będziemy kończyć to opowiadanie. Profesor chce podziękować i jakoś zabłysnąć nowo poznanym polskim zwrotem, więc powtórzy teraz coś, co usłyszał wcześniej na ulicy, i spyta się, no właśnie, swojego gospodarza, który teraz odprowadza go do ambasady: „Żywo czy na miejscu?”, bo to jest dialog, który mu zapadł w pamięć, a polski gospodarz robi wielkie oczy, nie wie w ogóle, o co chodzi i odpowiada: „Żywą”.

To jest ostatnia scena tego opowiadania, to jest taka komiczna wymiana, kompletnie wyrwana z kontekstu, która świetnie podsumowuje absurdalne doświadczenie, no właśnie, wizyty w Polsce profesora Andrewsa i pozwala nam przejść do odpowiedzi na pytanie, o czym to wszystko było.

To była bardzo krótka w sumie historia, z centralnym tematem opowiadania, jakim jest zderzenie dwóch radykalnie odmiennych światów. Jest świat zachodni i komunistyczny.

I te różnice między światami były widoczne od lat, ale profesor Andrews wybrał sobie na przyjazd dosłownie najgorszy możliwy moment, bo ta część komunistyczna będzie teraz na sterydach, z uwagi na stan wojenny wprowadzony właśnie w 81 roku.

Profesor Andrews to jest osoba, która przyjeżdża z uporządkowanego świata, powiedzielibyśmy, chociaż jest to dość krzywdzące, no ale w wielu opracowaniach znalazłem coś takiego, że ten świat zachodni w porównaniu do Polski to będzie świat, w którym panuje porządek, ten świat jest przewidywalny, daje poczucie bezpieczeństwa, no a nasz świat nie.

Nagle profesor Andrews wpada w rzeczywistość, w której te wszystkie reguły tego, że można się czegoś spodziewać po właśnie władzy, albo po ludziach, kompletnie przestają działać.

Zderzenie z Polską ze stanu wojennego pokazuje przepaść dzielącą te dwie rzeczywistości, no, o to tutaj po prostu chodzi.

Dla Andrewsa wiele sytuacji jest szokiem kulturowym, albo sprawieniem, że jest on dalej od swojej strefy komfortu,

niż ty, gdybym kazał ci czytać Lalkę w środku zimy na tafli zamarzniętego jeziora o 4:00 w nocy.

To, co dla mieszkańców PRL jest codziennością, jak na przykład godzina policyjna, puste półki w sklepie, czy konieczność stania w kolejce za produktem, albo fakt, że sklep jest zamknięty, mimo że powinien być otwarty,

dla niego jest absolutną nowością, jest szokiem i większość z tych rzeczy nie jest po prostu dziwne, tylko jest dziwne, ale też to jest negatywne zaskoczenie, no w sensie fakt, że nie możesz wejść do sklepu, mimo że powinien być otwarty, to nie jest tylko inne, to jest po prostu gorsze.

Warto podkreślić, że Tokarczuk nie osądza tutaj łatwo. W sensie uporządkowana, racjonalna, pełna poczucia kontroli rzeczywistość kompletnie nie pasuje, po pierwsze do dużych wydarzeń historycznych, a po drugie do naszej PRL-owskiej rzeczywistości.

Polska umiejętność improwizacji i właśnie fakt, że nikomu poza Andrewsem nie siada psycha, że polscy bohaterowie zdają się po prostu doskonale radzić sobie w tej sytuacji, to jest w sumie pozytywna cecha,

którą, no Tokarczuk tutaj eksponuje, pokazując, że Polacy potrafią sobie radzić w takich trudnych czasach.

Innymi słowy, każda kultura ma swoje słabe i mocne strony. Profesor przy wszystkich swoich właśnie zaletach jest tutaj zagubiony i bezsilny,

a mieszkańcy PRL doskonale sobie radzą, mimo że mają gorsze warunki na co dzień, wykazują się zaradnością, solidarnością, no i też humorem, co jest obecne w tym opowiadaniu, chociaż sporo tych elementów po prostu skipnąłem.

Mamy też tutaj wątek samotności i warto, żeby się nad tym troszeczkę zatrzymać, bo będzie to na pewno w top 10 motywów literackich wszechczasów, w sensie ogólnie koncepcja samotności bohatera w literaturze.

Chociaż fabuła osadzona jest w konkretnym historycznie momencie, no to jest Polska początku lat 80-tych, to przesłanie opowiadania wydaje się być pod tym względem uniwersalne.

No bo Tokarczuk pokazuje człowieka zgubionego w chaosie wydarzeń, którego przerastają. W tym sensie można powiedzieć, że to, że to jest taki everyman, profesor Andrews, który trafia do po prostu dużej historii, do stanu wojennego, no i jest w niej zagubiony.

Jego doświadczenie samotności i dezorientacji ma dwa wymiary, bo po pierwsze jest cudzoziemcem w obcym kraju, ma barierę językową, nie zna obyczajów, więc z natury czuje się wyobcowany, a po drugie to jest więzień historii.

Nie może wrócić do domu z powodu zamkniętych granic i paraliżu komunikacyjnego i też po prostu faktu, że, no właśnie, wpakował się do państwa, które nawet nie wie, czy jest w stanie wojny, czy też nie, ale czuje, że coś jest nie tak.

Chociaż profesor jest w opowiadaniu postacią centralną, to Tokarczuk przedstawia też Polaków, których spotyka i jest to całkiem ciekawa prezentacja.

Jest na przykład Gosia, jego tłumaczka i przewodniczka, którą poznaliśmy na początku.

Ona miała być dla niego takim pomostem między polską rzeczywistością a właśnie jego głową.

Ona dba o niego na początku, spróbuje dzięki niej barszczu, trafi do swojego mieszkania,

ale potem Gosia po prostu znika.

I to jest po prostu cecha tego świata, ludzie czasem znikają.

Najważniejszą rolę odgrywa jednak sąsiad profesora z warszawskiego bloku.

Początkowo jego reakcje na obcego przybysza są pełne rezerwy, no są nawet takie pełne podejrzliwości.

Wszyscy sąsiedzi, wszyscy ludzie spoglądają na Andrewsa nieufnie, bo może to jest jakiś agent, może złodziej, ale gdy sytuacja tego wymaga, okazują solidarność i taką zwykłą ludzką dobroć wobec ewidentnie potrzebującego, i o tym też jest to opowiadanie, o właśnie takim prostym akcie człowieczeństwa.

W całym tym opowiadaniu mamy w sumie przekrój postaw wobec cudzoziemca, bo są przykłady niechęci, mamy serdeczność i to dodaje temu obrazowi wiarygodności.

Wreszcie na koniec warto jeszcze raz podkreślić, że całe to opowiadanie to jest w sumie dość ciekawa lekcja po prostu historii,

bo to jest kartka z naszego narodowego kalendarza, która jest równie ważna, co paskudna.

Bo Polska w stanie wojennym jest tak szara i smutna, że nawet śnieg nie jest biały i to jest oczywiste dla każdego. Profesor Andrews spędza na zewnątrz 10 minut i już sam to widzi.

Ludzi jest na ulicach tyle, co wozów opancerzonych. Mamy kryzys, który jest w sumie pełnoprawnym bohaterem tego opowiadania.

Ale na koniec tego omówienia jestem pewien, że kto jak kto, ale ty, na pewno nie będziesz mieć kryzysu, kiedy wypłynie temat właśnie opowiadania Olgi Tokarczuk,

bo już je znasz, nawet prawdopodobnie lepiej niż ona sama, także nie pozostaje ci nic innego, jak opowiadać z dumą to opowiadanie innym,

i oglądać ten kanał, rozumiejąc, że każda minuta na tym kanale zwiększa twoje wykształcenie.

Masz niepowtarzalną okazję spotkać się ze mną na powtórce maturalnej.

Właściwie to powtarzalną, bo spotkań jest kilka,

dwa razy dla osób na podstawie i do tego raz dla osób z rozszerzeniem.

Spotkanie jest online, ja je prowadzę i zrzucam na ciebie wszystko, co ogarnąłem,

opracowując wszystkie te rzeczy na tym kanale.

Zapraszam, będzie fajnie, obiecuję.

Na tym kanale dowiesz się dosłownie wszystkiego, co się da na temat literatury i kultury tego kraju i jego historii,

i chemii, biologii, informatyki i po prostu finansów.