АСҚАЗАН ІШЕК ЖОЛДАРЫНЫҢ АУРУЛАРЫ ЖӘНЕ ТАМАҚТАНУ ГИГИЕНАСЫ.8-СЫНЫП.БИОЛОГИЯ

Асқазан-ішек аурулары

Сәлеметсіңдер ме, балалар, каналыма қош келдіңдер.

Видеомен таныспас бұрын каналға тіркеліп, лайк басуды ұмытпаңдар.

Бүгін асқазан-ішек жолдарының аурулары және тамақтану гигиенасы туралы өтеміз.

Бұл сабақта сендер адамның асқорту жолының ауруларының және тамақтану улануының себептерін анықтай алатын боласыңдар.

Асқазан және ішек ауруларын ауру тудыратын микроағзалар, олар бактериялар болуы мүмкін, қарапайымдар және вирустар тудыруы мүмкін.

Көбінесе ағзаға ішек жұқпасының, яғни инфекция дейміз ғой, қоздырушылары қайнамаған су арқылы, жақсы жуылмаған көкөністер мен жеміс-жидектер, яғни кір, лас ыдыс-аяқтар, кір қол және сақтау мерзімінен өтіп кеткен тамақ өнімдері арқылы түсіп отырады.

Микроағзалар олар ағзаға түскеннен кейін тез көбейеді және ағзаға улайтын заттарды көп шығарады.

Осы асқазан-ішек жолдарына қалыпта ауру туғызатын бірнеше аурулар бар, оларға біз дизентерия немесе қантышқақ өңдейміз, іш сүзегі, тиф дейміз, тырысқақ ауруы, холера және тағы басқа ауруларды жатқызамыз.

Паразит құрттар тудыратын аурулар, олар омыртқалы жануарлармен адамның ағзасында әртүрлі жұғатын паразит құрттар да тудыруы мүмкін.

Олар адамның ағзасына қандай жолдармен түсуі мүмкін, мысалы кір қолмен, көбінесе үй жануарларын ұстайтын ұтпастар болады, сол жануарларды ұстағаннан кейін қолдарын жумайды, тамақ жеуші ұсталардан, жуылмаған көкөністер мен жидектерді жеуден, шала піскен ет пен балықты, балықтың ұлтырығын пайдалану және де ауру таратушы жәндіктердің тамақ өнімдерін бұзуы сияқты салдардан жұғуы мүмкін.

Паразит құрттар улы заттар бөліп шығарып, ауру тудырады.

Ішек құрттары тудыратын ауру белгілері адам ол кезде тез шаршайды, бас ауырады, жүрегі айниды, құсады, кейде бұл адамда қаназдыққа дейін әкеліп соқтыруы мүмкін.

Жалпы тамақтан улану ол тез байқалады, оны өздеріңіз де білесіздер, иә.

Ол сақтау мерзімінен өтіп кеткен және бұзылған тамақты жеген кезде көбінесе болады, адам, яғни тамақтан уланып қалған кезде көбінесе адамның бас, жүрегі айниды, құсады, асқазан ауырады, іш өтеді, өздеріңіз де байқаған шығарсыздар бұрын уланып қалғандар білесіздер, иә, және жалпы адамның ағзасында әлсіздік пайда болады, осындай салдардан, яғни адам уланып жатады көбінесе, кейде ден температурасы да көтеріліп кетуі мүмкін.

Егер осы адам тамақтан уланған кезде қандай көмек көрсетуіміз қажет, бұл уақытта бірден тез арада біз дәрігер шақыртуымыз қажет, егер дәрігер кешігіп жатса, адам асқазан және ішекті тазартуымыз қажет, ол үшін, яғни суды немесе марганцовканың, яғни жылы ашық қызыл түсті әлсіз ерітіндісін ішіп құсу керек, яғни марганцовка дегеніміз ол калий перманганаты химиялық атауы білесіздер, осы шараны бірнеше рет қайталап, яғни ішектерді тазалауымыз қажет.

Осы асқазан және ішек жолдарының тағы да бір қауіпті ауруларына біз ботулизмді жатқызамыз, жаңа мен оны сіздерге бірінші слайдта кішкене көрсетіп кеттім, жазып кеткен болатынмын, бұл да қауіпті аурулардың біріне жатады, тамақтан уланады бұл аурудан да, оның қоздырғышы көбінесе оттексіз ортада тез көбейеді, бұл ауру көбінесе бұзылған балық, қалбырдағы ет, көкөністер тудыруы мүмкін, пайда болуы.

Егер консервіленген өнімге, мысалы саңырауқұлақ болуы мүмкін, көкөніс, балық, кез келген, иә, топырақ тисе, ал топырақта ботулизм қоздырғышы болса, герметикалық жабылған ыдыста ол міндетті түрде көбейеді, сақтау мерзімінен өтіп кеткен немесе қақпағы ісіп көтеріліп тұрған және ішіндегі түсі өзгерген өнімді мүлдем жеуге болмайды.

Бұл аурумен де адам ауырған кезде тез байқалады белгілері, жүйке жүйесі зақымдалады, яғни адамның көруі, сөйлеуі, жұтуы нашарлайды.

Егер байқалатын белгісіне тамаққа бір нәрсе тұрып қалғандай әсер болады және жұту қиындайды, бұл ауруға күмәнданған кезде тез арада дәрігерге қаралуымыз қажет, бұл өте қауіпті ауру және дәрігердің көмегінсіз жазылып кетуі мүмкін емес бұл аурумен ауырғанда.

Одан басқа улы саңырауқұлақтармен де улану қаупі бар, оны білесіздер, сондықтан өздеріңізге таныс емес, білмейтін саңырауқұлақтарды жемеңіздер, жеуге болмайды, ал тек қана жеуге жарамды саңырауқұлақтарды ғана жеуге болады, оны бірінші жақсылап тазалап алып, сосын қайнатып, иә, бірнеше рет қайнатып алған соң ғана пісіріп немесе қуырып, тұздап жеуге болады, оны білесіздер.

Енді гигиеналық ережелерге келетін болсақ, осы тамақ жұқпаларының, ішек құрттардан уланудың алдын алады гигиеналық ережелер, аурудың алдын алу үшін әрдайым өзіңнің жеке бас гигиенасын сақтау керек.

Тамақ жеу кезінде, дәретханаға барғаннан кейін қолды міндетті түрде жуу керек, сонымен қатар тырнақты үнемі алып отыру керек, себебі тырнақтың астында паразит құрттардың жұмыртқалары жиналады, осыны естеріңізде сақтап қалыңыздар, қоғамдық орындарда гигиена ережелерін сақтау керек, уланудың алдын алу үшін әртүрлі азық-түлік өнімдерін тоңазытқышта сақтау қажет, жылы жерде сақталған шұжық, қалбырдағы тамақты пайдалануға болмайды.

Сондықтан одан басқа адамдардың дәрі-дәрмектерді пайдаланасыздар ғой, өз беттеріңізбен немесе тек қана дәрігердің нұсқауы бойынша ғана қабылдауымыз қажет.

Содан кейін дұрыс тамақтану туралы айтатын болсам, жаңа мен бірінші бетке көрсетіп кеткен болатынмын, диетология ғылымы, иә, яғни дұрыс тамақтану ғылымын зерттейтін ғылымды біз диетология дейміз, денсаулықтың біздің жақсы өмір сүруімізге, лайықты өмір сүруімізге бірден-бір кепілдік және дұрыс тамақтану да оған жатады, тек дұрыс тамақтанған кезде ғана қоректік заттар біздің ағзамызда толықтай сіңіріліп отырады.

Жақсы қорытылуы үшін біз, яғни көкөністерді, жеміс-жидектерді, шырындарды, сұйық тамақты көптеп ішулеріңіз керек, түрлі тағамдарды пайдалануымыз керек, біз алдында органикалық заттар, нәруыздар, майлар, көмірсулар деген тақырып өткенбіз ғой, сол кезде бұл, бұл дегеніміз ол осы бүкіл органикалық заттардың қосындысы қай тамақтарда бар, соларды біз көптеп тұтынуымыз қажет.

Ал енді тамақтану режиміне келетін болсақ, адам, яғни белгілі бір уақытта тамақ ішу керек, кез келген уақытта тамақ ішуге болмайды, білесіздер, иә, балалар мен жасөспірімдер күніне төрт рет тамақтану керек, ал ересек адамдар күніне үш рет тамақ ішу керек.

Диетолог ғалымдар ондай ережелерді ұсынады көбінесе, бір тәуліктегі шиетін тамақтың 20 пайызын біз таңғы асқа қабылдауымыз қажет, 20 пайызын кешкі асқа қабылдауымыз қажет, екінші таңғы ас пен түскі асты біз 30 пайыз ішуіміз қажет.

Және де уақытты тамақ ішпеу ол адамның асқазанына түрлі аурулардың пайда болуына, қабынуына, жаралардың пайда болуына әкеледі, естеріңізде сақтаңыздар, иә, артық тамақ ішу де ол да тағы да осы асқазанға зиян тигізеді.

Және кешке ұйықтаудан жоқ дегенде бір жарым-екі сағат бұрын тамақ ішуіміз қажет, тамақ жеген кезде сөйлеуге болмайды, білесіздер, иә, теледидар көруге болмайды және тамақ өте қатты ыстықта болуға болмайды жеген кезде және салқында болуға болмайды, орташа температурада жеуіміз керек.

Осы тамақтардың ішінде мал тамақтарды жеу зиян, сондықтан ащы тамақты, мал тамақты көп жеуге болмайды және ауызды тамақ жегеннен кейін барып ауызды міндетті түрде шайып, тісімізді тазалауымыз қажет, оны алдыңғы сабақтағы видеода мен сіздерге айтып кеткен болатынмын.

Енді көбінесе осы тақырып бойынша әдетте кездесетін жиі сұрақтар, яғни адамның жаңа мен айтып кеткен неше рет тамақтану қажет, иә, диетология деген ол қандай ғылым, асқазан асқазан-ішек ауруларының туындау себептері мен слайдта көрсеткен және осы асқазан-ішек ауруларының қандай түрлері бар, әсіресе осы қандай жолмен жұғады, содан кейін ботулизм ауруы, сол туралы ақпараттарды жаңа айтып кеттім және тамақтану улануының қандай белгілері бар, осылар туралы сіздерге сұрақтар көптеп келеді.

Ақпараттардың барлығын видеоны тыңдағаннан кейін дәптеріңізге жазып, конспектілеп алыңыздар, сабақ түсінікті болса, комментарийге өздеріңіздің ойларыңызды бөлісе кетсеңіздер.

Мен үшін өте маңызды, иә, сіздерге әр сабақ сайын айтамын, тыңдағандарыңызға рахмет.

Келесі сабақта біз енді тағы да бір өте қызықты тақырыптардың бірі дәрумендер дейміз немесе витаминдер туралы айтамыз, сау болыңыздар, келесі сабақта кездескенше.