WESELE WYSPIAŃSKIEGO NIE MA SENSU – OPRACOWANIE I OMÓWI… — Transcript

W tym materiale przedstawiam ci wszystko, co musisz wiedzieć na temat wesela Wyspiańskiego.

Przejdziemy przez opowiadaną w tym dramacie historię, symbolikę i poruszane motywy.

W taki sposób, że zrozumiesz je, nawet jeśli znasz co drugą literkę polskiego alfabetu, albo jeśli twoje jedyne skojarzenie z weselem to trauma po pijanym wujku,

który rekrutował cię o 2:00 w nocy do nieistniejącego od 30 lat dywizjonu pojazdów zmechanizowanych Wojska Polskiego.

Pokażę ci krok po kroku, jak Wyspiański wziął jedną z najbardziej radosnych tradycji naszego narodu i zamienił w synonim dzieła,

które co roku prześladuje setki tysięcy uczniów, tak jak zjawy, które sobie tutaj omówimy, prześladowały bohaterów wesela.

I chociaż jest to lektura raczej z tych trudnych, gwarantuję ci, że na koniec nie tylko ją ogarniesz, ale też może docenisz przynajmniej niektóre obserwacje, które moim zdaniem w weselu są po prostu spoko.

I tutaj się trochę odkryję i powiem, że właśnie dlatego jestem tak pewien, że omówię to dzieło w taki sposób, że po prostu będziesz wiedzieć o tym wszystko, bo sam naprawdę lubię tę lekturę i no po prostu wiem, że trochę cringe, ale podoba mi się.

Wesele wyróżnia się od innych lektur w kanonie tym,

że wymaga od nastolatka zostania nie tylko wrażliwym na sztukę miłośnikiem dramatów, ale też historykiem i kustoszem sztuki, bo trzeba w tej lekturze dostrzegać ośmiokrotnie złożoną symbolikę i odwołania do historii naszego narodu.

Ale jak już raz ci to opowiem, to serio, nie da się tego zapomnieć.

Będzie dobrze.

Na początku trzeba wiedzieć, że Wyspiański tworzy wesele w okolicach roku 1900.

Czyli, jak pewnie wiesz, jeśli nie spędziłeś albo nie spędziłaś całej podstawy programowej z historii pod kamieniem, to jest na około 14 lat przed początkiem I wojny światowej i na około 18 lat przed odzyskaniem przez nasz kraj niepodległości.

O której w roku, kiedy powstaje ten utwór, nie mamy już od ponad 100 lat.

To będzie głos ostatniego pokolenia literatów, które stwierdziło, że zamiast przyklejać się do traktu handlowego między Krakowem a Warszawą, będą pisać dzieła, którymi będą wyrażać tęsknotę za naszą ojczyzną i będą omawiać najważniejsze wątki w naszej historii.

Tytuł zdradza, co jest tematem dramatu, bo jest to wesele, na którym spotkają się artyści, ale też chłopi i tutaj plot twist, bo wesele jest po prostu tłem do tego, żebyśmy dowiedzieli się razem z autorem czegoś o polskim społeczeństwie.

Bo ten miks różnych warstw społecznych to jest główna oś narracji w utworze i główny powód, dla którego nauczycielka będzie strzelać w ciebie weselem przez pół roku.

Dramat dzieli się na trzy akty. Ten pierwszy zaczyna się przed północą, kiedy wszyscy są jeszcze w miarę trzeźwi i w miarę entuzjastyczni.

Poznajemy bohaterów, czyli inteligentów na czele z poetą i dziennikarzem, a także chłopów, których reprezentują na przykład Czepiec i Kasper. Są dowcipy, jest flirt, jest generalnie wesele, jest spoko.

Chociaż już na samym początku inteligencja śmieje się trochę z chłopów i z ich trudnego życia, a ci z kolei opowiadają o swojej potędze razem z gospodarzem wesela, już tutaj zdradzając, o czym trochę będzie ten dramat i właśnie odwołując się do dumy narodowej, w sensie swojej dumy, takiej chłopskiej dumy.

Czytelnik dowiaduje się o tradycyjnych zabawach weselnych, są tutaj tańce, są śpiewy i randomowe rozmowy, które sprawiają, że gdyby to nie była lektura obowiązkowa, to każdy by je skipował i tę książkę w ogóle w tym miejscu byśmy olewali i nigdy byśmy się nie dowiedzieli, że później było coś takiego jak złoty róg albo zjawa hetmana.

W sensie serio, skip, tutaj po prostu ludzie gadają. Ważna obserwacja natomiast w tej części książki to jest fakt, że pan młody będzie prezentował stan inteligencji.

Takiej uprzywilejowanej społecznie i zamożnej części społeczeństwa, jednocześnie zachwyconej polską wsią i ich prostym życiem. Z drugiej strony jego przyszła żona to w tym obrazie bardzo prosta, cicha, uprzejma osoba i co ważne, chłopka.

Czyli małżeństwo z inteligentem po pierwsze ma symbolizować próbę złączenia właśnie dwóch klas, inteligencji i chłopów, a po drugie stwarza okazję do takiego miksu różnych ludzi z różnych kontekstów, no i właśnie do wesela, w sensie wesela, w sensie lektury.

Im bliżej północy, tym atmosfera robi się bardziej napięta, gdy kolejny chłop krzyczy coś o swojej dumie, starsi goście wspominają na to rabację.

Czyli moment w historii naszego kraju, który był takim trochę powstaniem, tylko że nie przeciw zaborcom, a przeciw polskiej szlachcie, przeprowadzonym przez polskich chłopów.

I wtedy dzieją się dwie rzeczy, które kończą początkowy entuzjazm gości na weselu. Po pierwsze, robi się trochę agresywniej, po prostu niemiło.

A po drugie, robi się dziwnie, bo poeta, czyli jeden z gości, inicjuje zaproszenie na wesele snopa słomy z polany.

I najlepsze, że nikt się temu w ogóle nie dziwi, tylko po prostu ludzie wychodzą i zapraszają na wesele snopek słomy, nazywany chochołem.

I jak pierwszy raz czytałem wesele, to pamiętam, że myślałem, że to jest taka jednorazowa akcja, taki test, w którym Wyspiański sprawdza, czy serio czytasz lekturę i chce cię delikatnie strollować, ale prawda jest taka, że to jest po prostu ostrzeżenie.

Bo cały akt drugi to będą właśnie zjawy, widma i dziwne wydarzenia, które zapowiada ten moment, bo jednym z powodów, dla których badacze literatury będą się weselem zachwycać, a 18-latki i 18-latkowie z całej Polski będą ten utwór prawdopodobnie przeklinać, jest właśnie fakt, że Wyspiański robi dwa wymiary swojej opowieści.

Z jednej strony warstwa interakcji międzyludzkich, której najwięcej jest właśnie w akcie pierwszym, a z drugiej strony pełnoprawną płaszczyzną tej powieści jest relacja między wybranymi ludźmi, w sensie bohaterami, których poznaliśmy w pierwszym akcie, a światem nadprzyrodzonym.

Bo skoro w pierwszym akcie przechodzi to, że na wesele potańczyć i spędzić miło trochę czasu, przychodzi snop siana, to wszystkie inne dziwne rzeczy już nie mają prawa nikogo dziwić.

I tak wybrani bohaterowie wesela, którzy dla fabuły istotni są tylko ze względu na właśnie ten drugi akt, zaczynają mieć wizję.

Przejdziemy teraz przez nie wszystkie, bo to jest to, o co na milion procent spyta cię nauczycielka, na tryliard procent spyta cię egzaminator CKE i na zero procent spyta cię ktokolwiek w jakimkolwiek innym kontekście, no ale o tym jest ta lektura.

Na początku jednej z bohaterek, czyli Marysi, pojawia się widmo jej narzeczonego i przypomina niespełnioną miłość, co prawdopodobnie będzie służyć temu, żeby pokazać, że ona w kontekście swojego ukochanego czuje się tak, jak polskie społeczeństwo powinno się czuć w kontekście Polski.

Czyli, że trzeba było działać, trzeba było walczyć o tę miłość albo o ten kraj, a Marysia nic nie zrobiła, tak mówi widmo i znika, żeby pojawił się Stańczyk.

W sensie Stańczyk widmo, kolejny widmo, Stańczyk, czyli legendarnego błazna Zygmunta Starego, który podobno bardziej dbał o interes Polski niż sam król, w sensie błazen zamiast śmieszyć króla, choć to też robił, troszczył się o interes narodowy.

Stańczyk odwiedza dziennikarza, przedstawiciela krakowskiej elity intelektualnej. Duch stawia dziennikarzowi gorzkie pytania o odpowiedzialność za naród i o to, dlaczego inteligencja ogranicza się do komentowania zamiast działania.

Stańczyk mówi mu: patrz, ja błazen zrobiłem tyle dla ojczyzny, na obrazie Matejki siedzę smutny, myślę o ojczyźnie, a ty się tutaj bawisz i obserwujesz sobie, nie wiem, chłopki jak tańczą, zamiast walczyć o kraj swoją inteligencją.

To zamiast tego ty się wydajesz w jakiejś po prostu wymiany słowne właśnie z, nie wiem, swoimi kolegami po alkoholu. A potem Stańczyk wręcza dziennikarzowi kaduceusz, czyli przedmiot, który poznasz tylko w weselu i słowo, które nie przyda ci się nigdy w żadnym innym kontekście, no czyli po prostu super.

I bardzo mnie kusiło, żebyś sobie to po prostu wygooglował i żeby ci tego nie powiedzieć, no ale kaduceusz jest taki rodzaj laski, takie nawiązanie do greckiego symbolu zjednoczenia, który błazen właśnie przekazuje dziennikarzowi. Stańczyk jest przypomnieniem wielkiej Polski, budowanej wielkimi patriotami, ale nie tak, jak zjawa rycerza, który pokazuje się poecie.

I to jest w sumie mocny obraz, bo bawiący się z chłopami na weselu poeta widzi przed sobą super Sigma rycerza spod Grunwaldu, który każe mu tworzyć dla dobra Polski, a nie farmić lajki u uśpionego społeczeństwa i u pijanych pań.

Bo to jest Zawisza Czarny, synonim kodeksu rycerskiego i zarówno on, jak i Stańczyk pełnią rolę połączenia właśnie takiej mowy motywacyjnej i po prostu pamiątki wielkiej Polski i wielkich polskich patriotów dawnych czasów.

Ale zjawy przyjmują też postać ostrzeżeń i mają nam przypomnieć o tym, czego nie robić. I tak panu młodemu w akcie drugim pojawia się hetman, konkretnie to hetman Branicki, którego nazwisko przez cały okres zaborów było dla społeczeństwa synonimem zdrady, jaką była konfederacja targowicka.

Jeśli masz podobne pojęcie o historii co chomik o silnikach diesla, to tak zwana Targowica była zawiązanym przez superbogatych i opłacanych przez carycę Rosji magnatów, którzy kiedy polski sejm robił co mógł, żeby zreformować kraj i nie dać go całkowicie rozebrać, na przykład uchwalił Konstytucję 3 Maja, postanowili robić co mogą, żeby nie reformować kraju i dać go właśnie całkowicie rozebrać.

Branicki tych ludzi zorganizował, wspierał ich finansowo i wizerunkowo. Ale i tak najmocniejsza zjawa to jest tak zwany upiór, czyli przywódca rzezi galicyjskiej. Upiór to jest Jakub Szela, który nafidował się na polskiej szlachcie w trakcie wspomnianego w pierwszym akcie miksie powstania i wojny domowej.

Ta zjawa ukazuje się dziadowi, który w pierwszym akcie już mówił właśnie o rabacji, więc nie chodzi o to, żeby jemu ją przypomnieć, bo on to doskonale wie, tylko to jest Wyspiański zwracający się bezpośrednio do czytelnika. Zjawa Jakuba Szeli przypomina o krwawej przeszłości i pokazuje, że zjednoczenie chłopów i szlachty w jednej sprawie jest równie proste, co zasianie pola kukurydzy na parkingu podziemnym.

I potem właśnie zebranie tej kukurydzy, w sensie o to mi chodziło. Ma to schłodzić zapał romantycznego bratania się stanów tańczących ze sobą w chacie pod Krakowem i właśnie tutaj Wyspiański pokazuje, że prawdziwe pojednanie wymaga jednak niestety rozliczenia tych krzywd i budowania relacji na równości, a nie na jakimś takim chwilowym entuzjazmie podlanym alkoholem.

Wszystkie te sceny mają formę niemal monologów, w których każda zjawa ujawnia się danemu bohaterowi, no i właśnie mówi, po prostu mówi rzeczy. Nieco inaczej swoją zjawę dostaje gospodarz, który ma proroczą wizję przybycia Wernyhory, czyli słynnego twórcy takiego miksu wieszcza narodowego i ducha patriotyzmu.

Wernyhora w tej wizji mówi, że to czas by zrobić powstanie i żeby zjednoczyć chłopów. Trzeba tylko zadąć w róg, właśnie w złoty róg, który on, Wernyhora, przekazuje na ręce gospodarza. Ten, kto ma ten róg, ma moc zorganizowania powstania przeciw zaborcom.

I teraz mamy ciekawy plot twist, bo ten artefakt plus 9 do niepodległości, gospodarz odrzuca, w sensie nie chce go i daje go parobkowi, który nadaje się do posiadania złotego rogu równie mocno, co twój pijany wujek z wesela nadaje się do jeżdżenia karetką na sygnale z pacjentem w stanie krytycznym.

W następnej scenie okaże się, że parobek w ogóle zgubił ten złoty róg, to tak na marginesie. W sensie to też jest ważne. No ale już sama ta decyzja, żeby go oddać parobkowi jest głupia, no a konsekwencja jest dość oczywista, ale też ważna, czyli parobek ten róg zgubił.

Wernyhora się jednak tym nie przejmuje i daje złotą podkowę, dającą tym razem plus 9 do szczęścia i pomyślności, tak żeby upewnić się, że zryw powstańczy się uda. Ale tutaj z kolei gospodyni chowa podkowę do kufra. Ostatni akt to jest czas przed świtem, kiedy goście dochodzą do siebie i rozmawiają o tym, co się działo właśnie przez noc.

Jeden z chłopów, Czepiec, mówi otwarcie, że czas na powstańczy zryw. A potem przed chatą wybija na zbiórkę oddział chłopów, w sensie przychodzą uzbrojeni w kosy, gotowi do bojowego wyzwania chłopi.

Czyli wydaje się, że nawet bez wykorzystywania tego rogu, bez żadnego sygnału z zewnątrz, naród będzie teraz realizował wizję Wernyhory, czeka tylko na to, co zrobią goście weselni, przede wszystkim ci, którym się objawiły te zjawy. Ale właśnie ci ludzie w ostatecznym plot twiście, zamiast robić cokolwiek mogącego przysłużyć się sprawie Polski, idą w pole do snopa siana, czyli do chochoła i odpalają coś, co podstawa programowa każe ci zapamiętać jako tak zwany taniec chocholi.

Czyli kręcą się w kółko, jakby na weselu wśród gości był szaman z Amazonii, rozdający wszystkim ayahuascę. To symboliczny finał, zamiast nadziei na zryw i powstanie, pojawia się tutaj obojętność i bezczynność, a naród pozostaje uśpiony w takim dziwnym transie, w sensie właśnie w tym tańcu.

No i mamy to. W tak opowiadanym dramacie możemy przejść teraz przez dwa główne wątki, o które chodzi Wyspiańskiemu i o które chodzi podstawie programowej. Po pierwsze, cała ta historia jest opisem konfliktu pomiędzy warstwami społecznymi i próbą powiedzenia, że dopóki społeczeństwo polskie wygląda jak wygląda, a wygląda źle, to niepodległość mu się po prostu nie należy.

Wyspiański pokazuje, że relacje nawet między ukochanymi, w sensie między parą młodą, dosłownie ludźmi, którzy ślubują sobie wierność i szacunki i małżeńskie kocham cię, są płytkie i powierzchowne. Pan młody zakłada kapelusz, który ma symbolizować, że staje się teraz chłopem i jest w stanie naraz opowiadać, jak to będzie sobie sielsko prowadził właśnie życie na wsi i kilka zdań później ten sam człowiek dosłownie śmieje się w rozmowach z tego, jak pracują chłopi albo zakazuje siostrze bawić się z chłopami, bo to nie wypada.

Większość interakcji między klasami społecznymi ma też pokazać, że społeczeństwo kompletnie się nawzajem nie rozumie. Przykładem tego jest słynny dialog dziennikarza z Czepcem, bo Czepiec, czyli chłop, zaczyna rozmowę o sprawach polityki światowej i pyta to słynne takie co tam panie w polityce, ale dziennikarz go ustuje go skutecznie niż ty głosujesz swoją byłą na studniówce.

Kiedy w innej scenie chłopi opowiadają inteligencji o swoich marzeniach, to z kolei Radczyni i inni przedstawiciele inteligencji reagują na to, jakby słuchali rozmowy jakiś po prostu goblinów. Istotny punkt dramatu to także temat wolności i walki narodowej. Tutaj to jest właśnie arena takiego napięcia społecznego.

Chłopi są pełni energii, ale niczym przeciętny 20-latek z BMW pożytkują ją na jakieś takie zaczepki i no właśnie na po prostu dziwne rzeczy. Intelektualiści natomiast są naraz znudzeni i przygnębieni, robią sztukę dla samej sztuki, nie mają żadnego wyższego celu i swoje punkty rozwoju pakują w tolerancję na alkohol i tytoń, a nie w przywództwo.

Konsekwencją tego wszystkiego jest właśnie porażka wezwania Wernyhory. Jeśli da się chłopom róg gwarantujący sukces powstania, to go dosłownie zgubią. A jeśli da się społeczeństwu złotą podkowę, czyli gwarancję powodzenia, to odłoży ją na potem, bo znajdzie się jakaś wymówka.

A teraz coś, za co osoby lubiące historię docenią tę książkę, a inni będą mieli z nią bardzo duży problem. Ja zaliczam się do tej pierwszej grupy akurat, także dla mnie jest to naprawdę spoko, że na weselu przeszłość narodu przenika się z teraźniejszością. To jest trochę lekcja historii. Bohaterowie w rozmowach przywołują i powołują się na wielkie, ale też tragiczne wydarzenia.

Są na przykład Racławice, w sensie bitwa pod Racławicami, gdzie chłopi, konkretnie kosynierzy, no właśnie zwyciężyli. Jest konfederacja targowicka, czyli zdrada szlachty, tutaj się pojawia właśnie hetman Branicki, żeby ci to przypomnieć. Jest też ta rabacja galicyjska, czyli właśnie ta rewolucja chłopska z lat 40 XIX wieku, której symbolem jest jej przywódca Jakub Szela.

Wyspiański pokazuje, że te wydarzenia ciągle żyją w pamięci narodu, te 50 lat później, czy w niektórych przypadkach 100 lat później i wpływają na relacje społeczne. A jak nie żyły, to teraz żyją, w sensie stara się je nie tylko przypomnieć, ale też nazwać i zrobić nam taką wspólną narodową terapię grupową tym dramatem.

W tym sensie wesele jest punktem wyjścia do właśnie takiej zbiorowej rozmowy o przeszłości, do której Wyspiański zaprasza wszystkie klasy społeczne, no ale siłą rzeczy najbardziej inteligencja. W dramat wpisana jest też myśl mesjanistyczna, w sensie jest nawiązanie do tego, co masz obowiązek narzucony przez podstawę programową kojarzyć z romantyzmem.

Bo jest idea Polski jako Chrystusa narodów, który cierpi, aby inni mogliby być wolni. Przechodzący Wernyhora jest takim trochę miksem idei i biografii romantycznych bohaterów i wieszczy narodowych. Zapowiada powstanie, jakby obdarzając bohaterów przywilejem bycia inicjatorem właśnie tej wolności.

Wesele daje te wszystkie artefakty plus 9 do powstania, plus 9 do powodzenia i w ogóle plus 9 do przywództwa. Jednak wesele ujawnia od razu też taką gorzką prawdę. To jest właśnie taki rozrachunek z tym mitem narodowym. W sensie Wyspiański zadaje pytanie, czy Polacy faktycznie mogą w ogóle wykorzystać te legendarne zalety, czy właśnie te wszystkie artefakty.

Bo historia ta kończy się marazmem, taką zmułą i rezygnacją. Wernyhora odjeżdża, róg się gubi, złota podkowa jest schowana, a zamiast tego nad ranem mamy po prostu chocholi taniec i ludzi kręcących się w kółko i zastanawiających się, czy to się wydarzyło tylko w ich głowach, czy to było na serio. W ten sposób wesele zmienia się w dramat narodowy, w sensie, że to jest przykre dla narodu.

To jest opowieść dla Polaków o ich geniuszu, ale też przede wszystkim o ich słabościach, o ich zakłamaniu i o takim kolektywnym lęku przed działaniem i właśnie o to chodzi z tym, że ta niepodległość nam się średnio należy. I jeszcze na sam koniec taki może nie bohater wesela, ale motyw bardzo ważny, bo jeśli czytać tę lekturę bez 18 znaczników i interpretacji wbitych ci do głowy przez podstawę programową, to jest naprawdę sympatyczna laurka dla polskich tradycji narodowych, które znajdziesz w 18 ekranizacjach, 1115 obrazach inspirowanych właśnie tym klimatem wesela, czy nawet w Wiedźminie, w którym jedna z najbardziej zajebistych misji, jakie tam są, to jest w sumie po prostu wesele, takie jak mamy w weselu Wyspiańskiego i można sobie wybrać, czy się całujesz z dziewczyną, czy się z nią nie całujesz, mega super misja.

Przepraszam, ale od 15 godzin powtarzam motywy tradycji w weselu. Jak chcesz, to sobie zagraj po prostu w Wiedźmina i uzasadnij to tak, że teraz się uczysz po prostu lektury. Dzięki wielkie, jeśli oglądasz moje materiały do samego końca. Na tym kanale jest 50 000 godzin tego typu historii, omawiających epoki, omawiających lektury i wszystko co jest ci potrzebne, żeby odebrać taki internetowy doktorat.

Także polecam ci bardzo serdecznie to wszystko i cześć. Jeśli masz takie poczucie, że coś zaczynasz ogarniać, ale że przydałoby się też oczy uporządkować, to nie dziwię ci się i mogę tylko powiedzieć, że ja sam korzystałem ze źródła, które właśnie tę lekturę, jak i całą podstawę programową z polskiego stara się uporządkować, uszeregować i nadać jej sens. Portal edukacjaczasem.pl to jest jedno ze źródeł, o których oparłem ten materiał i jednocześnie jedyna oferta edukacyjna, z którą zdecydowałem się podjąć współpracę. Także z całego serca polecam. Jest dla mnie niesamowitą radością, jeśli polubisz ten film albo pokażesz mój kanał komuś innemu i jest dla mnie również szalonym zaszczytem, jeśli wybierając dodatkowe źródła swojej nauki, skorzystasz z tych, które poleca ci ten kanał. Trzymaj się i cześć.