Speaker A
Chào mừng các em đã quay lại với học phần chủ nghĩa xã hội khoa học. Các thầy cô của bộ môn rất vui được đồng hành cùng các em trong các tiết học trực tuyến trên hệ thống V của nhà trường.
Giải thích khái niệm và đặc điểm giai cấp công nhân trong chủ nghĩa xã hội khoa học, nhấn mạnh vai trò lịch sử và thuộc tính kinh tế xã hội.
Key Takeaways
- Giai cấp công nhân là lực lượng duy nhất có thể thực hiện chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa cộng sản.
- Sự xuất hiện của máy móc công nghiệp là yếu tố then chốt hình thành giai cấp công nhân.
- Phân công lao động chi tiết và tính xã hội hóa trong sản xuất là đặc điểm nổi bật của giai cấp công nhân.
- Giai cấp công nhân không sở hữu tư liệu sản xuất, tạo nên mâu thuẫn cơ bản trong chủ nghĩa tư bản.
- Khái niệm giai cấp công nhân bao gồm cả những người lao động vận hành máy móc gián tiếp trong các ngành dịch vụ.
Summary
- Giới thiệu sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong chủ nghĩa xã hội khoa học.
- Phân biệt giữa công nhân và giai cấp công nhân dựa trên bối cảnh lịch sử và phương thức sản xuất.
- Sự ra đời của công nhân gắn với phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thế kỷ 16-17, giai cấp công nhân hình thành sau cách mạng công nghiệp lần thứ nhất.
- Máy móc công nghiệp tạo ra khối lượng hàng hóa lớn và thúc đẩy sự gắn kết xã hội của công nhân.
- Quá trình lao động chuyển từ thủ công sang máy móc, phân công lao động chi tiết và xã hội hóa sản phẩm.
- Tính xã hội hóa của lao động là yếu tố quyết định mâu thuẫn không thể hòa giải trong chủ nghĩa tư bản.
- Khái niệm giai cấp công nhân được làm rõ qua thuật ngữ, thuộc tính và định nghĩa theo các tác phẩm của Mác và Angen.
- Thuộc tính kinh tế xã hội của giai cấp công nhân là vận hành công cụ lao động công nghiệp có tính xã hội hóa và hiện đại.
- Giai cấp công nhân không sở hữu tư liệu sản xuất, khác với các giai cấp khác trong lịch sử.
- Người lao động trong ngành dịch vụ cũng có thể thuộc giai cấp công nhân nếu trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành máy móc.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Như đã đề cập trong chương mở đầu, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là phạm trù cơ bản nhất trong chủ nghĩa xã hội khoa học. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng bắt đầu tìm hiểu về chủ đề này trong chương 2, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.
Speaker A
Hầu hết các vấn đề trong chương này đều xoay quanh câu hỏi mấu chốt, vì sao giai cấp công nhân là giai cấp duy nhất có thể thực hiện được quá trình chuyển biến từ hình thái tư bản chủ nghĩa sang hình thái cộng sản chủ nghĩa?
Speaker A
Để trả lời được câu hỏi này, chúng ta cần xác định được giai cấp công nhân là ai và để phân biệt họ với những giai cấp tầng lớp khác trong xã hội cần căn cứ vào những tiêu chí nào? Những vấn đề này sẽ lần lượt được làm rõ trong mục một, khái niệm và đặc điểm giai cấp công nhân.
Speaker A
Các em thân mến, để nhìn nhận được những điểm nổi bật và khác biệt vượt trội của giai cấp công nhân so với tất cả các giai tầng khác trong lịch sử, các em cần xác định được điểm khác nhau giữa hai thuật ngữ công nhân và giai cấp công nhân.
Speaker A
Những điểm khác biệt này sẽ bộc lộ rất rõ khi các em thử xem xét bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của công nhân và giai cấp công nhân trong lịch sử. Hãy cùng nhau quan sát sơ đồ sau.
Speaker A
Đầu tiên, về thời gian ra đời, công nhân ra đời cùng lúc với sự ra đời của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tức là khoảng thế kỷ thứ 16 đến thế kỷ thứ 17. Nhưng sau đó khoảng hai thế kỷ, giai cấp công nhân mới được hình thành.
Speaker A
Sự ra đời của giai cấp này gắn chặt với sự ra đời của máy móc sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, tức gắn liền với máy kéo sợi và sau đó là máy dệt.
Speaker A
Các em có thể thấy, đây là những loại máy móc được vận hành dựa trên các nguyên lý cơ động học với các lực như kéo, xoắn, cuốn và chủ yếu vẫn được vận hành bằng sức cơ bắp của con người.
Speaker A
Rõ ràng, đây là các loại máy móc cực kỳ đơn giản so với trình độ phát triển của xã hội hiện đại. Nhưng chúng có sức mạnh vô cùng to lớn ở nhiều khía cạnh. Thứ nhất, nó tạo ra khối lượng hàng hóa khổng lồ, nhiều hơn tất cả các chế độ trước cộng lại.
Speaker A
Thứ hai, đây là điều cực kỳ quan trọng, chính máy móc đã tạo ra điều kiện tất yếu để những người công nhân bắt buộc phải gắn bó chặt chẽ với nhau, quy định lẫn nhau.
Speaker A
Đây là tiền đề quan trọng để hình thành nên giai cấp công nhân vào cuối thế kỷ thứ 18. Thứ hai, về cách thức tiến hành quá trình lao động sản xuất.
Speaker A
Trước khi máy móc xuất hiện, những người công nhân làm việc trong các công trường thủ công, tính chất lao động của họ hoàn toàn mang tính thủ công, sử dụng các công cụ lao động thô sơ, đơn giản.
Speaker A
Chính tính chất này của công cụ lao động quyết định tính cá nhân hóa của quá trình lao động, tức công cụ lao động cản trở việc phân công lao động chi tiết.
Speaker A
Từ đó những người công nhân không hình thành được sự gắn kết cả về mặt lao động lẫn về mặt tâm lý và quan hệ xã hội.
Speaker A
Trong khi đó, khi máy móc bắt đầu xuất hiện và ngày càng trở nên hiện đại hơn, lao động thủ công được thay thế bởi lao động máy móc.
Speaker A
Công trường thủ công được thay thế bởi công xưởng rồi nhà máy rồi xí nghiệp. Tính hiện đại của máy móc tỉ lệ thuận với mức độ phân công lao động.
Speaker A
Quá trình phân công lao động càng ngày càng trở nên chi tiết hóa, mỗi người công nhân chỉ đảm nhiệm một khâu rất nhỏ trong quá trình sản xuất.
Speaker A
Chính điều đó làm cho tính cá thể của sản phẩm dần mất đi, được thay thế bởi tính xã hội hóa. Bởi vì, mỗi sản phẩm được tạo ra không phải là kết tinh sức lao động của một người hay một số người, mà là kết tinh của tất cả những người lao động ở các quy trình khác nhau.
Speaker A
Đây là một cột mốc quan trọng cần hết sức lưu ý. Bởi lẽ, sự xuất hiện của máy móc không chỉ làm thay đổi tính chất của quy trình sản xuất trong chủ nghĩa tư bản, mà nó còn thay đổi bản chất của người lao động hiện đại so với người lao động trong quá khứ.
Speaker A
Lúc này, lao động hoàn toàn không thể mang tính cá nhân nữa mà bắt buộc phải mang tính xã hội hóa. Chính tính xã hội hóa này mới là yếu tố quan trọng quyết định mâu thuẫn không thể điều hòa trong chủ nghĩa tư bản.
Speaker A
Mâu thuẫn này các em có thể dừng video một chút để nhớ lại, vì chúng ta đã học trong học phần triết học và các thầy cô cũng đã ôn lại cho chúng ta trong buổi học đầu tiên của học phần chủ nghĩa xã hội khoa học.
Speaker A
Vậy, chỉ cần sâu chuỗi những sự kiện trong lịch sử, chúng ta đã nhìn rõ sự khác biệt vô cùng lớn giữa công nhân và giai cấp công nhân.
Speaker A
Và hết sức lưu ý, sứ mệnh lịch sử chỉ dành cho giai cấp công nhân chứ không dành cho những người công nhân riêng lẻ. Vấn đề này cần được làm rõ để tránh khỏi những nhận định thiển cận liên quan đến trình độ, phẩm chất của công nhân ở từng thời điểm lịch sử khác nhau.
Speaker A
Ngay sau đây, chúng ta sẽ cùng làm rõ khái niệm giai cấp công nhân thông qua thuật ngữ, thuộc tính và cuối cùng là định nghĩa.
Speaker A
Đầu tiên về thuật ngữ, trong các tác phẩm của mình, các Mác và Phidrich Angen đã sử dụng rất nhiều thuật ngữ khác nhau để chỉ giai cấp công nhân.
Speaker A
Như giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp, vân vân.
Speaker A
Nhưng tất cả các thuật ngữ trên đều nhấn mạnh rằng, giai cấp công nhân là con đẻ của nền công nghiệp tư bản chủ nghĩa, là lực lượng đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến và hiện đại.
Speaker A
Đó là về thuật ngữ.
Speaker A
Còn về thuộc tính, đây là nội dung quan trọng nhất của phần khái niệm giai cấp công nhân.
Speaker A
Để xác định được thuộc tính của bất kỳ giai cấp nào trong lịch sử, chúng ta đều phải căn cứ vào hai phương diện cơ bản.
Speaker A
Thứ nhất, về kinh tế xã hội, các em cần xác định được tập đoàn người ấy khác biệt với các nhóm người khác như thế nào khi họ tạo ra sản phẩm cho xã hội.
Speaker A
Họ sử dụng công cụ lao động là gì? Công cụ lao động ấy có tính chất như thế nào?
Speaker A
Họ tạo ra sản phẩm là gì khi vận hành công cụ lao động ấy?
Speaker A
Đối với giai cấp công nhân, điểm khác biệt cơ bản của họ so với các giai cấp khác về phương diện kinh tế, đó là họ sử dụng công cụ lao động phải là máy móc.
Speaker A
Đây là công cụ lao động có tính chất công nghiệp.
Speaker A
Và theo trình độ phát triển của xã hội, tính chất công nghiệp ấy càng ngày càng trở nên hiện đại hơn, có tính xã hội hóa cao hơn.
Speaker A
Vấn đề này, như cô đã nhận định ở trên, máy móc càng hiện đại thì quá trình phân công lao động càng diễn ra chi tiết.
Speaker A
Tức là mỗi người lao động chỉ đảm nhận một khâu rất nhỏ trong quy trình sản xuất, đảm bảo tính chuyên môn hóa ngày càng cao.
Speaker A
Vậy những người lao động không mang thuộc tính này đều không thuộc về giai cấp công nhân.
Speaker A
Tư duy thực tế dựa trên thuộc tính này, các em cũng sẽ dễ dàng nhận thấy, những người lao động làm việc trong các ngành dịch vụ hoặc các nghề nghiệp đặc thù như bác sĩ, giáo viên.
Speaker A
Về cơ bản, chúng ta không quan sát được họ vận hành máy móc ở đâu cả.
Speaker A
Nhưng trên thực tế, họ vẫn thuộc về giai cấp công nhân, vì tính xã hội hóa trong quá trình lao động của họ.
Speaker A
Hơn nữa, công việc của họ đang góp phần tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp phía sau phát triển mạnh mẽ hơn, trôi chảy hơn.
Speaker A
Ở vấn đề này, các em cần đặc biệt chú trọng đến từ khóa trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành máy móc để tránh có nhận định sai lệch về việc một người lao động gắn với nghề nghiệp nào đó có thuộc về giai cấp công nhân hay không.
Speaker A
Tóm lại, thuộc tính ở phương diện kinh tế xã hội được phát biểu đầy đủ như sau.
Speaker A
Giai cấp công nhân là một tập đoàn người trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành các công cụ lao động có tính chất công nghiệp, có tính xã hội hóa và tính hiện đại ngày càng cao.
Speaker A
Để xem xét vị trí của giai cấp công nhân trong quan hệ sản xuất, chúng ta cần xác định rõ họ có sở hữu tư liệu sản xuất không?
Speaker A
Trong lịch sử, các giai cấp đã tồn tại sẽ được chia làm hai nhóm, có sở hữu tư liệu sản xuất và không sở hữu tư liệu sản xuất.
Speaker A
Các giai cấp hoàn toàn không sở hữu tư liệu sản xuất chỉ có nô lệ và công nhân.
Speaker A
Do đó, ở điểm này, vấn đề giai cấp công nhân là những người không có tư liệu sản xuất không được đưa vào để đánh giá là thuộc tính của giai cấp công nhân vì nó không phải là thuộc tính riêng có của họ.
Speaker A
Chỗ này, chúng ta cần xác định điểm khác biệt cơ bản của giai cấp công nhân so với nô lệ là ở điểm nào?
Speaker A
Chính là họ là những người lao động tự do, họ tự do trong việc bán sức lao động của mình cho nhà tư bản để kiếm sống.
Speaker A
Đó là thuộc tính.
Speaker A
Xét trên phương diện kinh tế xã hội.
Speaker A
Bây giờ bước đến phương diện thứ hai, đó là phương diện chính trị xã hội.
Speaker A
Ở phương diện này, các em cần xác định tập đoàn người ấy tức giai cấp nào đó có phải là giai cấp thống trị không hay là giai cấp bị trị trong xã hội?
Speaker A
Giai cấp công nhân là sản phẩm của xã hội tư bản, nơi họ buộc phải bán sức lao động vì không sở hữu tư liệu sản xuất.
Speaker A
Tức về mặt này, họ đã phải chịu sự chi phối của giai cấp tư sản.
Speaker A
Do đó, về chính trị, họ tất yếu trở thành giai cấp bị trị, cụ thể chịu sự thống trị của giai cấp tư sản.
Speaker A
Sau khi đã phân tích thuộc tính cơ bản của giai cấp công nhân, các em hãy thử xác định xem thuộc tính trên phương diện nào sẽ có khả năng biến đổi theo không gian và thời gian.
Speaker A
Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy khi suy luận một chút, đó chính là thuộc tính trên phương diện chính trị xã hội.
Speaker A
Bây giờ chúng ta sẽ cùng chuyển sang slide tiếp theo để xác định xem thuộc tính ấy sẽ biến đổi như thế nào.
Speaker A
Các em có thể dễ dàng xác định được giai cấp công nhân tồn tại trong hai hình thái kinh tế xã hội.
Speaker A
Đó là hình thái tư bản chủ nghĩa và hình thái cộng sản chủ nghĩa.
Speaker A
Tuy nhiên, để phân tích được sự biến đổi về phương diện chính trị xã hội của giai cấp công nhân, chúng ta sẽ cần chia nhỏ thành ba giai đoạn.
Speaker A
Ở giai đoạn đầu tiên, bởi vì giai cấp công nhân là con đẻ của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, nên tất nhiên, thuộc tính trên cả hai phương diện đều trùng khớp hoàn toàn với những gì mà chúng ta đã vừa phân tích ở slide trước.
Speaker A
Điểm mà các em cần đặc biệt lưu ý là trong giai đoạn này, họ hoàn toàn không sở hữu tư liệu sản xuất.
Speaker A
Nên lẽ đương nhiên, họ phải đi làm thuê, phải chịu sự bóc lột giá trị thặng dư và tất nhiên, về mặt chính trị, phải chịu sự thống trị của giai cấp đang thuê mướn mình.
Speaker A
Nhưng khi bước sang thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ đang xây vô cùng phức tạp giữa các thành phần kinh tế với các chủ thể kinh tế khác nhau.
Speaker A
Thì số lượng giai cấp công nhân phải chịu sự thống trị của giai cấp tư sản không còn là 100% nữa.
Speaker A
Mà lúc này, các em sẽ thấy có một lượng từ xuất hiện ở đây.
Speaker A
Đó chính là một bộ phận công nhân.
Speaker A
Vậy, câu hỏi đặt ra là một bộ phận công nhân đó là ai?
Speaker A
Câu hỏi này cần sự suy luận, nên thầy cô sẽ để dành thời gian để các em tự tìm ra câu trả lời nhé.
Speaker A
Gợi ý là các bạn hãy dựa vào các thành phần kinh tế đang tồn tại ở các nước đang quá độ lên chủ nghĩa xã hội để tìm ra câu trả lời cho câu hỏi này.
Speaker A
Đến giai đoạn thứ ba, giai cấp công nhân lúc này không còn là giai cấp bị trị trong xã hội.
Speaker A
Giai đoạn mà chúng ta đang nhắc đến đó chính là chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
Speaker A
Đây là giai đoạn mà họ đã trở thành giai cấp nắm giữ vai trò làm chủ.
Speaker A
Lưu ý, từ khóa ở đây là từ bị trị thành làm chủ, chứ không phải từ bị trị thành thống trị.
Speaker A
Bởi giai cấp công nhân không độc chiếm toàn bộ tư liệu sản xuất, mà họ sẽ cùng với nhân dân lao động để làm chủ nguồn tư liệu sản xuất chủ yếu.
Speaker A
Họ càng không dùng quyền sở hữu tài sản của mình để áp đặt và chi phối các giai cấp tầng lớp khác trong xã hội.
Speaker A
Như vậy, thông qua slide này, chúng ta đã xác định được thuộc tính ở phương diện chính trị xã hội của giai cấp công nhân sẽ có sự biến đổi theo từng giai đoạn lịch sử nhất định.
Speaker A
Nó liên quan đến quyền sở hữu tư liệu sản xuất của giai cấp này trong xã hội.
Speaker A
Từ việc phân tích các thuộc tính trên, chúng ta có thể dễ dàng xác định được khái niệm giai cấp công nhân sẽ được phát biểu như sau.
Speaker A
Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền đại công nghiệp.
Speaker A
Họ lao động bằng phương thức công nghiệp ngày càng hiện đại và gắn liền với quá trình sản xuất vật chất hiện đại.
Speaker A
Là đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao.
Speaker A
Họ là người làm thuê và do không có tư liệu sản xuất, họ buộc phải bán sức lao động để sống và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư.
Speaker A
Vì vậy, lợi ích cơ bản của họ sẽ đối lập với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản.
Speaker A
Đó là giai cấp có sứ mệnh phủ định chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới.
Speaker A
Đó là toàn bộ định nghĩa về giai cấp công nhân.
Speaker A
Tiếp theo, về đặc điểm nổi bật của giai cấp công nhân sẽ được xác định thông qua ba đặc điểm sau.
Speaker A
Thứ nhất, giai cấp công nhân là lao động bằng phương thức công nghiệp với đặc trưng là công cụ lao động phải là máy móc, tạo ra năng suất lao động cao, quá trình lao động mang tính chất xã hội hóa.
Speaker A
Thứ hai, giai cấp công nhân là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp, là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại.
Speaker A
Do đó, giai cấp công nhân là đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất tiên tiến, quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội hiện đại.
Speaker A
Thứ ba, nền sản xuất, nền đại công nghiệp và phương thức sản xuất tiên tiến đã rèn luyện cho giai cấp công nhân những phẩm chất đặc biệt về tính tổ chức, kỷ luật lao động, tinh thần hợp tác và tâm lý lao động công nghiệp.
Speaker A
Đó là một giai cấp cách mạng và có tinh thần cách mạng triệt để.
Speaker A
Đây là đặc điểm quan trọng để chúng ta có thể lý giải được câu hỏi mấu chốt của chương 2 như cô đã đề cập ở đầu video bài giảng.
Speaker A
Kết thúc hoạt động này, điểm mấu chốt các em cần nắm được chính là thuộc tính của giai cấp công nhân trên hai phương diện.
Speaker A
Thứ nhất đó là phương diện kinh tế xã hội và thứ hai đó là phương diện chính trị xã hội.
Speaker A
Vì đây là hai yếu tố cơ bản giúp chúng ta lý giải được sứ mệnh nội tại của giai cấp công nhân, vì sao họ lại là giai cấp tiên tiến nhất, có tinh thần cách mạng triệt để nhất trong lịch sử nhân loại.
Speaker A
Ở hoạt động sau, chúng ta sẽ tiếp tục khám phá sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân là gì và tại sao chỉ có giai cấp công nhân mới có đủ phẩm chất và năng lực để đảm nhiệm sứ mệnh ấy.
Speaker A
Hẹn gặp lại các em trong các hoạt động tiếp theo của học phần này.
Topics:giai cấp công nhânchủ nghĩa xã hội khoa họccách mạng công nghiệpphân công lao độngmáy móc công nghiệptư liệu sản xuấtmâu thuẫn xã hộichủ nghĩa tư bảnlịch sử công nhânthuộc tính giai cấp
