Transformacja cz. 4: Wybory ’90 — Transcript

Dzień dobry państwu, minęła godzina 6:00.

Witamy w niedzielę 25 listopada, punktualnie o 6:00 otwarto w całym kraju lokale wyborcze.

No jakoś tam się zagłosuje może.

Właściwie to by się należało na Wałęsę, bo przecież wiele on zrobił dobrego już, coś mi znali kościół, czy mi znali religię, czy to, bo koleś mi nic nie znali, tylko żyło wszystko jak bydło.

Wałęsa z tych stron Mazowieckich?

No tak, Skrip zaraz tutaj blisko.

2 kilometry.

Kiedyś w 18 roku Piłsudski poprowadził to i prostował, teraz Wałęsa wyprostował to.

Wieczór wyborczy wyborów prezydenckich 90 roku.

Apogeum wojny na górze, w której walczą ze sobą Lech Wałęsa i Tadeusz Mazowiecki.

I mamy pierwsze wyniki.

Pierwsze miejsce według prognoz, według naszych badań, zajął Lech Wałęsa.

Ile procent głosów?

41% według naszych badań.

Tadeusz Mazowiecki uzyskał 20,5%.

Wesoło.

Proszę państwa i tutaj zdaje się będzie największa sensacja, na trzecim miejscu jest, tak jak się spodziewano, Stanisław Tymiński, który uzyskał również 20,5% głosów.

Dokładnie tyle samo ile Tadeusz Mazowiecki.

Co sprawiło, że dwóch liderów Solidarności zaczęło ze sobą walkę, kto ją wygrał i kim był Stanisław Tymiński?

Spójrzmy w przeszłość, która doprowadziła nas do dzisiejszego dnia.

Mianowicie obejrzyjmy kolejny odcinek kalendarium.

Powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego, o którym opowiadaliśmy w zeszłym odcinku, rozpoczęło szersze zjawisko, jakie znamy pod nazwą jesień ludów lub upadek komunizmu.

Jeszcze w czerwcu na Węgrzech rozpoczynają się obrady trójkątnego stołu, które prowadzą do wolnych wyborów.

Rozmowy o demokratyzacji odbywają się w zasadzie we wszystkich krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

To wszystko doprowadza 9 listopada 89 roku do upadku symbolu powojennego podziału Europy.

Upadek muru berlińskiego sprawia, że realna staje się wizja zjednoczenia Niemiec i nie jest to informacja dobra dla Polski.

Chodzi o naszą zachodnią granicę.

Po zakończeniu II wojny światowej granice przedwojennej Polski zostały, jak wiemy, zmienione.

Wschodnie ziemie zostały nam odebrane i przyłączone do ZSRR.

Zrekompensowano nam to ziemiami zachodnimi.

Nowa zachodnia granica Polski przebiegała na Odrze i Nysie.

Takie były ustalenia podczas konferencji w Poczdamie.

Ale zaznaczono, że dokładny kształt tej granicy zostanie potwierdzony na kolejnej powojennej konferencji.

Do tej konferencji jednak nigdy nie doszło i powstał problem.

Powojenne Niemcy były podzielone na zachodnie RFN i wschodnie NRD.

I o ile NRD potwierdziło w 50 roku nową granicę, to zachodnie Niemcy nie miały takiego zamiaru.

Co więcej, partie polityczne w RFN wprost zapowiadały, że po zjednoczeniu Niemiec ziemie utracone zostaną odzyskane.

Nigdy granicy na Odrze i Nysie, głosuj na CDU.

Tak powinno zawsze pozostać, nie, FDP walczy o zjednoczenie Niemiec.

Zasadniczo zjednoczenie Niemiec określano w RFN jako połączenie RFN z NRD oraz dodanie do tych ziem tych utraconych na rzecz Polski.

Dopiero w 1970 roku Władysławowi Gomułce udało się podpisać umowę z zachodnimi Niemcami, która uznawała granicę na Odrze i Nysie.

Nie ustalono jednak, co wydarzy się w przypadku zjednoczenia Niemiec.

Uznawano taki scenariusz za mało realny.

W momencie, gdy pada mur berliński, kanclerz Niemiec Helmut Kohl jest w Polsce na zaproszenie premiera Mazowieckiego.

Polski premier błyskawicznie rozpoczyna rozmowy dotyczące naszej zachodniej granicy.

Kohl unika jasnego stanowiska.

Kohl nie wzbudzał zaufania, był niewiarygodny.

Profesor Jerzy Sułek był odpowiedzialny w rządzie Mazowieckiego za politykę niemiecką.

Żeby się z panem do rozmowy przygotować, to widzi pan ja to mam.

Dwa, trzy, trzy wieczory siedziałem nad tym.

Uczestniczył w rozmowach Kohla z Mazowieckim.

Byłem tak zwany note taker, czyli taki, który robi zapis.

Jest przy rozmowie, rozmowa jest cztery oczy.

Są oczywiście tłumacze, ale tłumacze to jest pewna.

To jest tak jakby ich nie było.

Podczas rozmowy Tadeusz Mazowiecki próbował wymóc na kanclerzu Niemiec akceptację zachodniej granicy.

Helmut, opowiedz coś więcej, przyjmij.

Sens był taki, jakieś większe zobowiązanie, prawda?

W tym sensie, że jak dojdzie do zjednoczenia Niemiec, to Republika Federalna pod twoim kierownictwem.

Uzna tę granicę, wypowie się za jej ostatecznym uznaniem.

Czy potwierdzeniem, tak?

On kluczył.

A on się wywijał.

Jemu mówię, że nie może, bo ma stanowisko prawne.

A stanowisko prawne, czego on nie powtórzył, bo może by się pomylił, ale wszyscy wiedzieliśmy jaki jest, że Niemcy istnieją nadal w granicach 37 roku.

Rzesza.

Formalnie.

Pod względem prawnym.

To stanowisko Kohla było szokiem.

Szokiem.

Przy drugiej rozmowie to samo, przy trzeciej już było wiadomo, że niewiele ugramy.

Kanclerz Kohl nie chce jednoznacznie potwierdzić nienaruszalności granicy na Odrze i Nysie.

Na konferencji prasowej po spotkaniu z Hansem Modrowem powiedział w Bonn, że w tej sprawie wypowie się dopiero wspólny niemiecki parlament.

I w tym momencie o interesy Polski ubiegły się Wielka Brytania i Stany Zjednoczone.

Podczas jednego ze spotkań prezydent USA George Bush mówi do Kohla wprost.

Bez zgody RFN na granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej nie będzie zjednoczenia Niemiec.

Po amerykańsku, wie pan, pałą przez łeb, czyli bardzo konkretnie, zupełnie bez żadnych niedomówień.

Tak jak pan zacytował, prawda?

Ostatecznie 14 listopada 90 roku dochodzi do podpisania traktatu potwierdzającego zachodnią granicę Polski.

Warto tutaj przypomnieć postać ministra spraw zagranicznych Krzysztofa Skubiszewskiego.

To architekt sukcesu w negocjacjach z Niemcami, a zarazem ojciec niezależnej polskiej dyplomacji.

Strategicznym celem naszej polityki jest wejście do wspólnot europejskich.

Strategicznym celem.

Był bardzo surowy jako szef.

Bardzo surowy, niemiły, takiego szefa nie można polubić, wie pan.

Ale ja go polubiłem.

Wie pan za co go polubiłem?

Za co?

Za to samo co za polubiłem bardzo Tadeusza Mazowieckiego.

Wie pan, ja byłem 40 parę lat w służbie dyplomatycznej.

Nie spotkałem nigdy, ani przedtem, ani potem, takich dwóch przykładów.

Żeby człowiek myślał tylko o państwie, o służbie dla państwa.

I jak może się przysłużyć, co trzeba zrobić, żeby pomóc tej Polsce.

Przykład zachodniej granicy pokazuje z jakiej wagi sprawami musiał już w pierwszych dniach swoich rządów mierzyć się Tadeusz Mazowiecki.

Tymi najbardziej palącymi były oczywiście sprawy gospodarcze.

W 89 roku Polska była jednym z najbiedniejszych krajów Europy.

Nasz PKB był niższy od ukraińskiego.

Dodatkowo nad Polską ciążył ogromny dług zagraniczny.

Zaciągnięty jeszcze przez ekipę Gierka.

Polska potrzebowała anulowania części długu.

Potrzebowała pomocy.

I Międzynarodowy Fundusz Walutowy był gotowy jej udzielić.

Ale w zamian oczekiwano reform.

Mazowiecki musi zdecydować w jaką stronę one pójdą.

Czy będzie to szybka i bolesna dla społeczeństwa droga do wolnego rynku?

Czy tak zwana trzecia droga, miks socjalizmu z kapitalizmem?

Byłem zdecydowanie przeciwny jakimkolwiek z takim socjalistycznego lewicowego rodowodu.

Wymyślanym koncepcjom jakiegoś trzeciego systemu.

Zapada decyzja o szybkiej drodze do kapitalizmu.

Zanim jednak będzie można wprowadzić te reformy, trzeba opanować inflację.

Co ciekawe, inflacja ta była efektem rozmów okrągłostołowych.

Tutaj muszę zrobić mały wykład.

W gospodarce socjalistycznej zarówno ceny produktów, jak i płace były sterowane przez państwo.

I starano się, by wszystkich było stać na wszystko.

Taki system był oczywiście niewydolny i prowadził do braków w sklepach.

Co jakiś czas starano się ratować tę sytuację, podnosząc ceny.

Było to jednak niepopularne i prowadziło do buntów społecznych.

To przecież podwyżka cen mięsa spowodowała protesty na wybrzeżu w 70 roku, czy w sierpniu 80 roku, które doprowadziły do powstania Solidarności.

Podczas rozmów okrągłego stołu strona Solidarnościowa, nie wiedząca jeszcze, że wkrótce przejmie władzę, wywalczyła tak zwaną indeksację płac.

Oznaczało to, że od teraz wypłaty ludzi miały być powiązane z cenami produktów.

To znaczy wzrost cen powodował automatyczny wzrost płac, który miał rekompensować zmianę.

W teorii wydaje się to sprawiedliwe.

Jednak gdy rząd Rakowskiego uwolnił ceny żywności, rozpoczął się dramat.

Wolny rynek wywindował ceny mięsa w górę, a indeksacja sprawiała, że rosły też płace.

Powstał mechanizm nakręcający drukowanie pieniądza.

Czyli inflacja.

A w zasadzie hiperinflacja, bo pod koniec 89 roku wyniosła ona w skali rocznej 250%.

Złotówka stawała się nic nie znaczącym papierkiem.

Od którego ludzie uciekali do dolara.

On mnie spytał co Waldek trzeba zrobić.

Ja mu powiedziałem Tadeusz.

Pierwsza rzecz jaką musisz zrobić, to musisz wyciągnąć ludziom z portfeli mniej więcej 1/3 pieniędzy.

Zgromadzić ją wielką kupę pod Pałacem Kultury i podpalić.

Rozwiązaniem miało być odejście od indeksacji i zablokowanie wzrostu płac za pomocą specjalnego podatku.

Miało to sprawić, że rynek wymusi obniżenie cen i inflacja wyhamuje.

To sposób skuteczny, ale też dotkliwy dla ludzi.

I on początkowo się bardzo żachnął i powiedział, że przecież ludzie na to nie pozwolą.

Powiedziałem no nie masz innego wyjścia.

Jeżeli tego nie zrobisz, to nie zrobisz niczego.

Powstało pytanie, kto będzie w stanie przeprowadzić tak drastyczne i niepopularne reformy?

Początkowo wybór padł na osobę, która była najważniejsza przy okrągłym stole, gdy chodzi o stolik ekonomiczny.

I to był profesor Trzeciakowski.

Który był takim ekonomistą lewicującym.

Nie zgodził się.

Drugą osobą był Cezary Józefiak, profesor Cezary Józefiak z Łodzi.

On był absolutnym zdeklarowanym zwolennikiem tego typu operacji.

I też się nie zgodził.

No i wtedy Mazowiecki powiedział, wiesz, jeśli nikogo nie znajdziemy, to będziesz musiał to wziąć.

I to się na mnie zwaliło.

Nie miałem poczucia, że ja po prostu dam temu radę.

Wtedy w nocy w domu chyba przy sporej ilości koniaku Balcerowicza wymyśliłem.

Leszek Balcerowicz, wtedy 42-letni ekonomista, pracujący nad koncepcją urynkowienia socjalistycznej gospodarki.

No i rzeczywiście umówiłem go z Mazowieckim.

Uczestniczyłem przy tej rozmowie.

Bardzo dobra rozmowa.

Leszek był klarowny, mówił dokładnie co powinno być zrobione, niczego nie ukrywał przed tym.

Mazowiecki mu powiedział na wstępie: Panie Leszku, szukam mojego Erharda.

Ludwik Erhard w latach 49-63, minister gospodarki RFN, uznawany za twórcę powojennego cudu gospodarczego Zachodnich Niemiec, podniesienia ich z ruin II wojny światowej do rangi ekonomicznej potęgi.

No i się zgodziłem, ale zgodziłem się przede wszystkim dlatego, że tak jak gdybym nie wiedząc się przygotowywał, bo miałem zespół.

W którym pracowałem co najmniej przez 10 lat i kilkanaście osób.

Chodzi o grupę ekonomistów, z którą Leszek Balcerowicz jeszcze w końcówce lat 70 opracował plan urynkowienia gospodarki socjalistycznej.

Przez trzy lata dla czystej zabawy intelektualnej przygotowali program reformy.

Gdyby tego nie było, to bym się nigdy nie zgodził.

A tak to wchodziłem z kompetentnymi osobami.

Błyskawicznie zostaje opracowany pakiet ustaw wprowadzających reformy, które mają wejść w życie od stycznia 90 roku.

Nasza propozycja to gospodarka oparta na mechanizmach rynkowych.

Gospodarka, której reguły są dla wszystkich jasne.

Trzeba zerwać z fałszywą grą, w której ludzie udają, że pracują, a państwo udaje, że płaci.

Wiadomo, że operacja ta nie odbędzie się bez znacznych kosztów społecznych.

Ostateczna decyzja spoczywa na Tadeuszu Mazowieckim.

Na kilka dni przed podjęciem decyzji przez Fundusz Walutowy o tym, że dają swoje błogosławieństwo i pieniądze.

Przyjechał tu szef ówczesnego Funduszu Walutowego, Kandessu.

I odbyła się rozmowa, w której ja brałem udział.

Kandessu tłumaczył Mazowieckiemu na czym będzie ten program polegał.

Mazowiecki słuchał.

I na koniec, na koniec Kandessu zadał mu pytanie: Panie Premierze, czy pan jest gotów to zrobić?

I Mazowiecki siedział tak, ręce tu między tak splecione między nogami.

Podumał, podumał i powiedział: Tak.

Jestem gotów to zrobić.

I wtedy Kandessu powiedział: Panie Premierze, Fundusz Walutowy jest z panem.

I to była duża rzecz.

To powiało historią.

Powiało historią.

No i się zaczęło i i i się zaczęło.

Poland is again leading the way, as the first country to abandon communism, it is also the first to embrace capitalism.

It is a task that has never been done before, a challenge that requires not just changing an economy, but also an entire way of life.

Początkowo był totalny bajzel.

When Poland, the euphoria over the collapse of communism has given way to impatience with the slow pace of economic change.

Zgodnie z planem podatek blokuje wzrost płac, ale to nie powstrzymuje wzrostu cen.

Zaczęły rosnąć dwa, trzy razy szybciej niż rosły do tej pory.

Nowa sytuacja jest szokiem dla Polaków.

Tyle lat człowiek robił, pracował i gówno z tej pracy ma.

Kiedy w połowie miesiąca wskaźnik wzrostu cen.

Jaki miał być osiągnięty za cały miesiąc, został przekroczony i ceny szły wyżej.

No to zaczęło to budzić nas, że tak powiem, niepokój.

Ceny wzrosły w styczniu bardziej niż planowaliśmy.

To nas oczywiście martwi.

To jest operacja ryzykowna.

To znaczy, że przy największym wysiłku może się nie udać.

Po prostu tak jak może to zbyt drastyczny przykład.

A o ile przy mi nie przychodzi do głowy.

Jak chirurg, który musi dokonać operacji, prawda, musi, prawda, bo pacjent jest i nie nie nie może czekać.

Wie, że nawet jak będzie się bardzo starał, to może się to nie udać.

Nie wiedziałem, że ja byłem tak szczery.

Miał pan to takie brzemię, można powiedzieć, że może się nie udać, tak?

No na tym polega ryzyko.

Jest jakieś ryzyko błędu.

I teraz to samo w operacjach wojskowych.

I teraz trzeba wiedzieć, skoro staramy się działać bezbłędnie.

Ale wiemy, że błąd jest możliwy.

To jaki błąd?

Ja się kierowałem i życzę tym, że lepiej, jeżeli w ogóle mam się pomylić.

To po stronie większej dawki zmian, niż mniejszej dawki zmian.

Odpowiedzią ekipy Balcerowicza jest jeszcze ostrzejsze wprowadzenie reform.

Terapia szokowa przynosi efekty.

Ceny w końcu zatrzymują się.

Ceny stanęły.

Praktycznie stanęły.

Ten błyskawiczny wzrost cen przez pierwsze trzy tygodnie, to było to, co powiedziałem Mazowieckiemu.

Wyciąganie ludziom pieniędzy z portfela, gromadzenie ich pod Pałacem Kultury i podpalenie.

To był ten pożar pieniądza.

Tak jak wcześniej ludzie mieli pieniądze, ale półki były puste, tak teraz półki zaczynają być pełne, tylko pieniędzy jest mniej.

Tu przez 45 lat byliśmy wszyscy przyzwyczajeni do tego, że my nie mamy kłopotu z pieniędzmi.

My mamy tylko kłopot z kupieniem czegoś.

Gra szła o to, żeby coś kupić.

I szok polega na tym, że wszystko jest, a ja na to nie mam pieniędzy.

Plan Balcerowicza do dziś dzieli Polaków.

Krytycy twierdzą, że zmiany były wprowadzane bez osłony społecznej, co spowodowało pojawienie się problemów, takich jak bezrobocie czy bezdomność.

Zwracają też uwagę na to, że reformy były wprowadzane zbyt szybko.

Wie pan, o jakiej sytuacja dramatyczna w gospodarce to jako racjonalne.

Wydawało się i oczywiste, że szybciej jest lepiej niż wolno.

My byliśmy zdecydowanymi przeciwnikami tak zwanego gradualizmu.

Wprowadzania tych zmian po kawałku, zawsze mówiliśmy, że to jest próba obcinania psu ogona po kawałku, żeby go mniej bolało.

Nie odcina się ogona psa na raty.

A my dodawaliśmy, krytykując to podejście, ale dlaczego od razu za głową?

Profesor Grzegorz Kołodko, wicepremier i minister finansów w latach 94-97 i 2002-2003.

Krytyk planu Balcerowicza, który zwraca uwagę na liczby.

Według założeń reforma miała spowodować spadek PKB o 3,1%.

A sprawiła, że gospodarka skurczyła się o 1/5.

Zakładano również, że bezrobocie wyniesie do 400 000.

I potem się ustabilizuje, a doszło do przekroczyło po kilku latach nawet 3 miliony.

Żeby ocenić koszty społeczne, to trzeba spojrzeć porównawczo na cały obszar postsowiecki, który przeżywał też transformację.

Spadek poziomu konsumpcji, spadek poziomu zatrudnienia, spadek PKB.

Był mniejszy, dużo mniejszy i trwał dużo krócej niż we wszystkich pozostałych krajach, które przechodziły transformację.

Pod tym względem koszty polskiej transformacji dotkliwe były najmniej dotkliwe od Łaby po Władywostok.

Mało się można pocieszać tym, że one gdzieś indziej były jeszcze więcej.

Jeśli ja postawię panu jako studentowi tróję, to pan się będzie cieszył z tego, że ona dostała dwóję.

Co to jest za podejście?

Trzeba się zastanawiać, dlaczego pan nie zasłużył na czwórkę.

Dlaczego skala recesji gospodarczej w Polsce była mniejsza niż w innych krajach naszego regionu?

Dlatego, że byliśmy najlepiej przygotowani do tej transformacji, daleko posunięte, jak na tamte czasy.

Liberalizujące i częściowo urynkawiające gospodarkę reformy lat 70, a zwłaszcza 80.

Znakomicie ułatwiły nam skok do tej nowej rzeczywistości.

Podczas skoku w nową rzeczywistość najboleśniej wylądowali pracownicy PGR-ów.

Najczęściej podnoszoną krytyką planu Balcerowicza jest kwestia PGR-ów.

Ogromnych gospodarstw rolnych, których likwidacja doprowadziła tysiące ludzi do bezrobocia i wielu dramatów.

Ja 33 lata przepracowałem, a tego ja teraz pytuję, naprawdę pytuję.

Nieraz to 80, 100 i płacę, no bo nieraz na chleb się nie ma.

No.

Ciężko mi panie, że nieraz to głupota przychodzi człowiekowi.

Żeby sobie strzelić w życie.

Jeśli chodzi o PGR-y, z PGR-ami należało zrobić coś innego niż uczyniono.

A co uczyniono?

Zniszczono je.

To był dramat nie do uniknięcia.

Z olbrzymimi kosztami społecznymi dla ludzi, którzy tam wcześniej pracowali.

Dwie trzecie tych ludzi, którzy pracowali w PGR-ach, tej pracy by nie utrzymali.

Ja, wie pan, nie znam żadnej koncepcji, która byłaby realną ekonomicznie alternatywą.

Należało z PGR-ów, a więc państwowych gospodarstw rolnych, zrobić rynkowe, wielkie, farmerskie przedsiębiorstwa.

Po prostu staliśmy wobec twardych realiów i algebry, że 2 + 2 to jest 4, a nie 6.

Likwidacja pomników Feliksa Dzierżyńskiego w listopadzie 89 roku zamienia się w publiczną demonstrację.

Dla wielu to symboliczny upadek komunizmu.

Co ciekawe, informacja ta jest transmitowana w ostatnim w historii wydaniu Dziennika Telewizyjnego, który również jest likwidowany.

Program kojarzący się z poprzednim systemem ma być zastąpiony przez nową jakość i nową ekipę.

Nerwy, nerwy, nerwy, nerwy.

Nie można, nie można.

Wiadomości.

Wiadomości.

18 listopada, sobota, wiadomości.

Dobry wieczór.

Mam nadzieję, że program ten będzie zdobywał z dnia na dzień państwa zaufanie.

Wiadomości w naszym nowym dzienniku będą dobre lub złe, oby tych ostatnich jak najmniej.

Ale zawsze prawdziwe.

To jedna z wielu symbolicznych zmian przełomu lat 89-90.

Milicja zaczyna być policją.

W godle znów pojawia się korona.

Zmianie ulega nawet nazwa naszego kraju.

Z Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, czyli PRL, zamienia się w Rzeczpospolitą Polską, czyli III RP.

Ale wiele osób oczekuje bardziej konkretnych zmian.

Zmian i rozliczeń.

Mazowiecki jako premier nie był zły, to był to był dużej klasy facet.

Ale troszeczkę mało odważny.

Według Janiny Jankowskiej Mazowiecki za mało stanowczo reagował na niszczenie dokumentów przez służby.

Dokumentów udowadniających różne zbrodnie poprzedniego systemu.

Kiedy zaczęli palić całą dokumentację Służby Bezpieczeństwa.

Tu w Konstancinie.

To on, ja pamiętam, ja to jest coś niesamowitego.

Ja prowadziłam program radiowy, bo już wróciłam do radia.

I i wiedziałam, że w tym samym momencie palone są dokumenty w Konstancinie ze stali.

To ludzie o tym wiedzieli.

Ludzie o tym wiedzieli.

I ja o tym mówiłam.

Tak jak w filmie Psy.

Można było mówić na antenie.

No tak.

A tutaj palą i nic się nie działo.

I nic się nie działo.

I nic się nie działo.

I Mazowiecki był premierem.

I on to akceptował, można powiedzieć.

Nie, nie pozwalał.

Mazowiecki nie wiedział.

O paleniu dokumentów, Mazowiecki nie wiedział o paleniu dokumentów.

Jak się dowiedział.

To Kiszczak poleciał ze stanowiska.

Faktycznie, 6 lipca 90 roku Tadeusz Mazowiecki odwołuje Czesława Kiszczaka z funkcji ministra spraw wewnętrznych.

Powodem jest niszczenie akt operacyjnych w sprawie zabójstwa Grzegorza Przemyka.

Wydarzenie to jednak jest w cieniu trwającej już wojny na górze.

Konfliktu między odstawionym na boczny tor Lechem Wałęsą, a urzędującym premierem.

Wojna na górze jest zasługą obu panów.

Drogi obu działaczy Solidarności rozchodziły się już od dłuższego czasu.

Tadeusz Mazowiecki na każdym kroku starał się pokazywać, że jest premierem niezależnym.

Czasami robił to wręcz ostentacyjnie.

Co frustrowało Lecha Wałęsę.

Garek premierowi.

Wiedział, że na pół był zaproszony.

Kto jest?

Dlaczego nie?

Panie premierze.

10 minut.

Nawet premier nie może.

Tadeusz był człowiekiem jak my wszyscy.

Powinien trochę odłożyć na bok tą swoją dumę.

Nie chcę mówić, mówić pychę.

Bo.

Ale dumę na pewno i poświęcić tej pielęgnacji stosunków z Lechem więcej uwagi.

W tym sporze większość intelektualnych elit staje po stronie Mazowieckiego.

Wałęsa może liczyć na poparcie drugiego garnituru Solidarności.

W szczególności braci Kaczyńskich, którzy nie ukrywają, że dążą do rozbicia Solidarnościowego obozu.

Bez kryzysu to tutaj się wiele nie zmieni.

To znaczy z tego wyniknie tutaj jakaś zmiana układu politycznego.

W maju 90 roku z inicjatywy Jarosława Kaczyńskiego powstaje ugrupowanie Porozumienie Centrum.

To w zasadzie korzenie partii Prawo i Sprawiedliwość.

Główne postulaty porozumienia to przyspieszenie reform oraz kandydatura Lecha Wałęsy na prezydenta Polski.

Kaczyński wiedział o tym, że Wałęsa ma za sobą bezpieczniacką przygodę.

Ujawnione dokumenty wskazują na to, że Wałęsa od roku 70 do 76 był współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa.

Był przez pewien czas, był po prostu donosicielem.

I Kaczyński o tym wiedział i stawiając na Wałęsę, wiedział, że stawia na człowieka, na którego ma haka.

A stawiał na niego nie po to, żeby lider wielkiej Solidarności został prezydentem.

Tylko żeby prezydentem został lider Solidarności, na którego on ma wielkiego haka i którym wobec tego on będzie mógł manipulować.

Bezpośrednio lub pośrednio swojego Sancho Pansy, czyli swojego brata.

Pomysł, by Wałęsa został prezydentem, jeszcze bardziej dzieli obie strony.

Co to znaczy wzywanie pana Turowicza tutaj do głosu?

Co gówniarz, przepraszam bardzo.

Do dzisiaj szliśmy razem.

Od dzisiaj różnimy się fundamentalnie.

Każdy z nas ma gorszą stronę i można się mu do tej gorszej strony odwołać.

I on może na to każdy z nas jest narażony na to, że pójdzie za tą gorszą stroną.

Więc pomyślałem sobie, że jeżeli tak jest, to trzeba zorganizować ruch ludzi dobrej woli.

I na takiej zasadzie zgłosiłem akces do tego ruchu.

W lipcu 90 roku środowisko bliskie Tadeuszowi Mazowieckiemu zakłada własne ugrupowanie, Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna.

W przyszłości ugrupowanie to przekształci się w Unię Wolności, której następcą będzie Platforma Obywatelska.

W ostatnich dniach sierpnia Porozumienie Centrum zbierało podpisy pod wezwaniem do odejścia generała Jaruzelskiego z urzędu prezydenta.

Pod koniec lata jasne jest, że generał Jaruzelski wkrótce zostanie zmuszony do złożenia urzędu.

Jedynym możliwym kontrkandydatem Lecha Wałęsy jest Tadeusz Mazowiecki.

Który jest coraz silniej namawiany przez swoje otoczenie do rzucenia rękawicy Wałęsie.

On się bał tego.

Ale był przez nas naciskany.

On na to poszedł, dlatego, że on nagle zrozumiał, że inaczej byłaby kompromitacja Polski.

Po prostu, gdyby Wałęsa nie miał kontrkandydata, to Polska jest krajem skompromitowanym.

Premier Tadeusz Mazowiecki w telewizyjnym wystąpieniu oświadczył, że zdecydował się kandydować na urząd prezydenta.

Powstaje jednak pytanie, jak wybrany zostanie prezydent.

Przypomnijmy, generała Jaruzelskiego wybierało Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone izby Sejmu i Senatu.

Taki model daje większe szanse Lechowi Wałęsie.

Tymczasem sondaże sprzyjają Mazowieckiemu.

Przez pewien czas sondaże wskazywały na jego wygraną.

Otoczenie Mazowieckiego decyduje więc o zmianie zasad.

Prezydent ma być wybrany w wyborach powszechnych.

To zmiana wzmacniająca mandat prezydenta, którą odczuwamy do dziś.

To był nasz błąd.

To był największy polityczny błąd rządu Mazowieckiego i osobiście Tadeusza Mazowieckiego.

Rozpoczyna się kampania wyborcza.

Ja mam bardzo niewielkie szanse wygrania z panem Wałęsą.

Ale jeżeli pan Mazowiecki przejdzie do drugiej tury, pan Mazowiecki nie ma żadnych szans wygrania z panem Wałęsą.

Z jednej strony jest mało przebojowy Tadeusz Mazowiecki.

W obecnej naszej sytuacji nie ma żadnych łatwych recept.

Nie ma żadnych magicznych zaklęć.

Nie ma żadnej drogi na skróty.

Z drugiej strony Lech Wałęsa, mówiący prostym językiem.

Ja słyszę tych naszych naprawdę wielkich bohaterów narodowych.

Wielki szacunek, panie, dystans, nasz, szacunek.

A pan patrzy pan jak na polityków.

To na polityków, to na polityków, to na polityków.

Ten prosty język lepiej trafia do mniej wyrobionych wyborców.

Ten człowiek, ja w nim widzę całą przyszłość.

Dlatego, że Wałęsa to jest człowiek szybki i szybko wszystko reaguje.

Nie to jak Mazowiecki, panie, bo malutko, zanim się namyśli.

Zanim się namyśli, to nasz Wałęsa bieda zje.

Ale on szybko reaguje.

I tylko będę głosował za Lechem Wałęsą.

Tak, no tak.

Za nikim więcej.

A Mazowiecki, on na człowieka nie patrzy.

W ogóle, bo tak człowiek on zawsze jest wredny.

I musi się po prostu w takich latach na nasze punkty.

To jest za stary.

A Wałęsa to jest jeszcze może do tego dojść.

Bo to młody człowiek.

Ja się zapytam.

Na ilu z państwa ja będę mógł liczyć w głosowaniu?

Proszę ręce do góry.

Telewizja Polska, proszę uprzejmie, niech pan premier zobaczy jak dużo popiera Wałęsę.

Dziękuję bardzo, bardzo dziękuję państwu.

Lech Wałęsa, Lech Wałęsa, Lech Wałęsa.

Słupki poparcia Wałęsy rosną.

W dniu wyborów w ekipie premiera chodzi już o to, żeby Mazowiecki mógł przejść do drugiej tury.

Nieoczekiwanie doskonały wynik uzyskuje Stanisław Tymiński.

To grozą wieje, no.

Po prostu dla mnie to plucie w twarz narodowi, no po prostu.

No, ktoś mi napluł w twarz, czyli pan Tymiński jest równoznaczny, idzie z panem Mazowieckim.

No na miłość boską, no.

To biznesmen, Polonus z Kanady.

A wtedy nagle bycie biznesmenem to był prawie tak jakby anioł Gabriel stąpił z nieba i zbawca.

Nasza gospodarka do tej pory jest to jak wół, którego trzeba pchać do przodu.

I nie ma ten wół sprzężenia zwrotnego.

Dlatego nie chce iść do przodu.

I nasza gospodarka się kurczy.

Wizerunek biznesmena z amerykańskim akcentem urzeka część Polaków.

Gdy napływają zaktualizowane dane, dochodzi do sensacji.

Lech Wałęsa 77%.

A Stanisław Tymiński dostał 23% głosów.

Trzeba pamiętać, że mnie i nam chodziło zawsze o zwycięstwo trochę inne.

To znaczy zbudowanie systemu, który by pasował do Europy, systemu, w którym by nam naprawdę żyło się tak jak jak innym krajom.

Nie jesteśmy ani gorsi, ani głupsi, tylko nie mieliśmy, nie mieliśmy dobrego systemu.

Zamierzam razem z państwem ten system zbudować i o to w tym wszystkim chodziło.

W ten sposób III RP uzyskuje pierwszego wybranego w wolnych wyborach prezydenta.

Za waszą pracę i za wasze zdrowie.

A w gardło nasze, moje i mojej żony.

By nim zostać Wałęsa rozbił obóz Solidarnościowy.

Wkrótce zemści się to na nim w postaci odradzającej się lewicy.

Ale to już temat na zupełnie inny odcinek.

PKB Polski w 1990 roku wynosił 66 miliardów dolarów.

Obecnie jest to prawie 700 miliardów, to jeden z wielu wskaźników pokazujących jak dużym sukcesem ekonomicznym była Polska transformacja.

W tej serii próbowałem przedstawić łańcuch przyczynowo-skutkowy tych wydarzeń.

Mówiąc o politykach, nie powiedziałem jednak o najważniejszym bohaterze polskich zmian.

Są nim zwykli ludzie, którzy u progu transformacji szli tak naprawdę w nieznane.

To oni ponieśli główne koszty transformacji i często nie doczekali jej efektów i to im zawdzięczamy dzisiejszą Polskę.

Wierzę w dobrą Polskę.

Wierzę w siłę tej dobrej Polski.

Tyle nam się udało, nie można było się spodziewać, że tyle się uda.

Że po prostu niech ręka boska broni, nie wolno tego zbanować.