Speaker A
Хей, балапандар, барлықтарыңызға сәлем! Бұл менің YouTube каналым, қош келдіңдер!
Бұл видео тіс құрылысы, түрлері және дамуы туралы толық ақпарат береді, ҰБТ биологиясына дайындыққа арналған.
Key Takeaways
- Тіс құрылысын және оның бөліктерін білу ҰБТ үшін маңызды.
- Тіс тек тамақ жеу үшін ғана емес, сөйлеуге де қажет.
- Балаларда сүт тістері бар, олар тұрақты тістерге ауысады.
- Тіс резервтері бір рет қана беріледі, сондықтан тістерді сақтау керек.
- Ақыл тістер көбінесе проблемалар тудырады және артық мүше болып табылады.
Summary
- Тіс ас қорыту жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады және тамақ жеу мен сөйлеуге қатысады.
- Тістің үш негізгі бөлімі бар: тіс қаптамасы (коронка), мойны және түбірі.
- Тіс үш қабаттан тұрады: эмаль (сыртқы қабат), дентин (ортаңғы қабат) және пульпа (жұмсақ ұлпа, қан тамырлары мен нервтер орналасқан).
- Ересек адамда 32 тіс болады, олар төрт типке бөлінеді: күрек тістер, ит тістер, кіші азу тістер және үлкен азу тістер.
- Балаларда сүт тістері болады, олар 6-9 айда шығып, 3 жасқа дейін толық дамиды.
- Сүт тістері 6-7 жасқа қарай түсіп, орнына тұрақты тістер шығады.
- Тістердің резервтері бір рет қана беріледі, жұлынған тіс орнына қайта шықпайды.
- Ақыл тістер 18-20 жас аралығында шығып, көбінесе артық және мәселе тудыратын болады.
- Тіс күтімі мен емдеуге ерекше көңіл бөлу керек, өйткені тіс емдеуге көп ақша кетеді.
- ҰБТ-ға дайындық барысында тіс құрылысын, түрлерін және даму кезеңдерін нақты білу маңызды.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker A
Ал менің есімім Алика, және мен биологиядан дайындайтын репетитормын.
Speaker A
Бүгін мен сендерге мені көптен бері көп оқушылар сұрап жүрген тақырыпты алып келдім.
Speaker A
Және ол біз тіс жайында не білуіміз керек, яғни тістің құрылысы жайында болмақ.
Speaker A
Мен сабақты бастамастан бұрын, алдымен комментарийға жазып кетіңдерші, кім бізде стоматолог болғысы келеді?
Speaker A
Мен стоматолог болғым келеді деп жазсаңдар болады.
Speaker A
Біліп жүрейік, кім стоматолог болғысы келеді, чтобы кейін оларға барып емделу үшін.
Speaker A
Хорошо, ендеше бастайық.
Speaker A
Ең алдымен тіс жайында айтпастан бұрын, мен сендерге бір затты ескертуім керек.
Speaker A
Тіс ол ас қорыту жүйесінің бір бөлігі.
Speaker A
Яғни, тіс арқылы біздің тағамымыз механикалық ұсақталады, потом сілекеймен, тілмен шаланып араласып жұтылады.
Speaker A
Яғни, тіс бізге тамақты жеу үшін қажет орган.
Speaker A
Но только тамақты жеу үшін ғана қажет емес.
Speaker A
Сонымен қатар дыбыстарды шығарып сөйлеу үшін.
Speaker A
Мысалы, бізде сақау адамдар бар ғой, сақау адамдар.
Speaker A
Яғни, тістері дұрыс орналаспаған, тістері қисық болған адамдардың дыбыстарының өзі дұрыс шықпайды.
Speaker A
Сол себептен ол тек қана тамақ жеу үшін ғана қажет емес.
Speaker A
Сонымен қатар дыбыстарды шығару үшін де қажет.
Speaker A
Енді осы өте маңызды орган, и қазіргі заманда емдеуге көп ақша кететін, Малика апай біледі, көп ақша жұмсайсыңдар тісіңді емдеу үшін.
Speaker A
Сол орган жайында оқимыз, ол біздің тісіміз.
Speaker A
Ендеше, әрбір тіс бізде үш бөлімнен тұрады екен.
Speaker A
Сендердің назарларыңды мына бір бөлім деген сөзге аударғым келіп тұр.
Speaker A
Өйткені тағы да осындай үш түрлі бір зат бар, оны кейін өтеміз.
Speaker A
Сонымен бірінші бөлім ол бізде тіс қаптамасы.
Speaker A
Қызыл иектен шығып тұратын бөлігі дейді.
Speaker A
Яғни, мынау біздің көріп тұрған нәрсеміз, мынау ақта тұрған мынау біздің осы бір нәрсеміз тіс қаптамасы.
Speaker A
Орысша айтқанда коронка деп атайды.
Speaker A
Яғни, біздің көзімізге ең бірінші көрінетін нәрсе аппақ болып көрініп тұрады.
Speaker A
Ол тіс қаптамасы.
Speaker A
Келесі ол мойны, қызыл иекпен жабылған бөлігі дейді.
Speaker A
Міне, тістің мына бір жақтан мына бір жаққа дейін қызыл иекпен, яғни десна, яғни тіс жуған кезде кейде қанап кететін бөлігі, міне, сол бізде мойны деп аталады.
Speaker A
Келесі түбірі, ол бізде орысша корень деп аталады.
Speaker A
Тіс ұяшығына бекінген бөлігі, яғни, міне, мына бір бөлігі, мына бір нәрсе бізде тістің түбірі деп аталады.
Speaker A
Сонымен, әрбір тіс бізде үш түрлі бөлімнен тұрады екен.
Speaker A
Ол бізде қызыл иектен шығып тұратын тіс қаптамасы, қызыл иекпен жабылған бөлімі ол бізде мойны, және тіс ұяшығына бекінген бөлігі тістің түбірі.
Speaker A
Енді әрбір тіс үш қабаттан тұрады.
Speaker A
Қабат деген слой деген мағынаны білдіреді.
Speaker A
Бөлім дегеніміз это раздел, отдел деп түсінсеңдер болады.
Speaker A
Ал қабат ол қаншама слойдан тұрады деген сөз.
Speaker A
Енді қараңдар, бірінші сыртқы қабаты бізде кіреуке немесе эмаль деп аталады.
Speaker A
Міне, ол біздің көзімізге аппақ болып көрініп тұрады.
Speaker A
Біз оны тазалаймыз.
Speaker A
Я, мынау бізде эмаль деп аталады.
Speaker A
Барынша бүкілдік термин болса, мен үйреткен сабақтардың конспектілерін жазып, суреттерін салып алыңдар.
Speaker A
Келесі ортаңғы қабаты бізде дентин деп аталады.
Speaker A
Немесе ол бізде нағыз сүйек ұлпасы.
Speaker A
Міне, дентин, көріп тұрсыңдар ғой, нағыз сүйектің ұлпасы.
Speaker A
Келесі ең ішкі қабаты тістің жұмсақ ұлпасы деп аталады.
Speaker A
Немесе ол бізде пульпа.
Speaker A
Назар аударыңдар, нені көріп тұрсыңдар?
Speaker A
Сендер көріп тұрсыңдар капиллярларды.
Speaker A
Яғни, ол тісті қоректендіреді, тісті өсіреді, я.
Speaker A
Одан кейін барып нервы, яғни жүйке жүйесі.
Speaker A
Көп білерің наверное уже емдеттіңдер тістеріңді, немесе сендердің жақындарың емдетті.
Speaker A
Тістің нервысын алып тастады, пломба салған кезде деген нәрсе естіген боларсыңдар, я.
Speaker A
Так вот, осы қан тамырлары мен нерв орналасқан бөлігі, яғни жұмсақ бөлігі бізде пульпа деп аталады.
Speaker A
Сонымен, тістің жалпы үш бөлімін, үш қабатын анықтадық.
Speaker A
Ал енді адамның өзінде неше тіс болады, және оның қандай түрлері бар?
Speaker A
Яғни, немесе типтері деп атасақ болады.
Speaker A
Жалпы адамда екі жақ бар, я, ол бізде астыңғы жақ және үстіңгі жақ.
Speaker A
Әр жақта 16 тістен болады, және барлығын қосындысы 32 болады.
Speaker A
Бұл уже ересек адамдікі.
Speaker A
Мына бір суретке назар аударатын болсақ, бізге екі түрлі жақты берген.
Speaker A
Үстіңгі и мынау астыңғы жақ.
Speaker A
Енді қараңдар.
Speaker A
Тістердің бірінші типі кесетін жиегі бар күрек тістер.
Speaker A
Яғни, күрек тістер дегеніміз, міне, мына бір А деген әріппен беріліп тұрған бізде күрек тістер.
Speaker A
Яғни, кесетін жиегі бар дегеніміз осы бізде күрек тістер болып табылады.
Speaker A
Олар арқылы біз мысалы, қиярды, етті, бүйтіп кесіп, нанды кесіп жеуіміз мүмкін.
Speaker A
Яғни, санасақ болады: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8.
Speaker A
Яғни, біздің екі жағымызды қосқан кезде 8 түрлі күрек тіс бар екен.
Speaker A
Былай айтқанда, әрбір жақта 4-4 тістен бар.
Speaker A
Келесі пішіні үшкірлеу келетін ит тістер.
Speaker A
Немесе вампирлардың тістері, немесе жануарларға байланысты ит тістер деп атаған.
Speaker A
Олардың саны төртеу.
Speaker A
Олар бізде мына бір жақта Б әріппен беріліп тұр, міне: біреу, екеу, үшеу, төртеу.
Speaker A
Міне, төрт түрлі тіс бар.
Speaker A
Енді олар адамдарда, мысалы, қатты дамыған, сиректерде вообще бұл тіс жоқ.
Speaker A
Бұл көбінесе жыртқыш жануарлардың дамыған, не үшін қажет екенін, и так түсінікті, жыртқыштарды алған кезде прямо веналарын, тамырларын тесіп тастап, өздерін жемтіктерін өлтіру үшін.
Speaker A
Келесі кіші азу тістері, олардың саны сегіз.
Speaker A
Кіші азу тістері мына жақта бізде В әріппен беріліп тұр, міне.
Speaker A
1, 2, 3, 4, 1, 2, 3, 4.
Speaker A
Олар бізге шайнау үшін қажет.
Speaker A
Я, біз тістеп жұлған затымызды шайнап, ұнтақтап даже жұтуымыз керек.
Speaker A
Дәл сондай қызмет атқаратын тағы да бір тіс.
Speaker A
Ол бізде үлкен азу тістері, олардың саны вообще 12.
Speaker A
Міне, қараңдар, мына жақта үшеу, мына жақта үшеу.
Speaker A
Яғни, үстіңгі жақта алтау болса, автоматты астыңғы жақта алтау болады.
Speaker A
Неге мен мына жақта үстіңгі жақта, астыңғы жақта деп айтып жатырмын?
Speaker A
ОБТ-да міндетті түрде шатастыратын сұрақтар болады: үстіңгі жақтың оң жағында неше тіс орналасады?
Speaker A
Үстіңгі жақтың сол жағында неше тіс орналасады?
Speaker A
Мысалы, үстіңгі жақтың оң жағында кіші азу тістерінің саны деген сияқты.
Speaker A
Сондықтан да міндетті түрде осы суретті салып, тістердің формасын салып, сандарын жазып қойыңдар.
Speaker A
Енді біздің қарастыратын тістердің типі үлкен кісілерге болды.
Speaker A
Біз бәріміз білеміз, кішкентай бала туған кезде бірден өзінің 32 жарқыраған тісімен тумайды.
Speaker A
Ода вообще тіс жоқ болады.
Speaker A
Сонда кішкентай балалардың тістері қашан пайда болады?
Speaker A
Алғашқы тістер 6-9 айында шыға бастайды, және 3 жасқа толғанда толық шығып бітеді.
Speaker A
Осы жасқа дейін шыққан тістердің барлығын сүт тістері деп атайды.
Speaker A
Әрбір жақ сүйекте 10 тістен барлығы 20 тіс шығады.
Speaker A
Ойлаңдаршы, ересек адамда 32 тіс болса.
Speaker A
Кішкентай балаларда 10-нан 20 тіс болады екен.
Speaker A
Одан кейін барып, бұл сүт тістері 6-7 жасқа қарай түсе бастайды.
Speaker A
Естеріңізде шығар, өздеріңнің бірінші, екінші сыныптарыңда, когда сендердің тістерің түсіп қалып.
Speaker A
Осындай вообще алдыңғы тіссіз, аташка, башка болып жүрген кездеріңді.
Speaker A
Так вот, енді осы тістер бізде 6-7 жасқа қарай түсіп бітеді екен де, 12-14 жасқа қарай тұрақты тістер шығады екен.
Speaker A
Тұрақты тістердің резерві болады.
Speaker A
Және олар мына бір суреттегідей берілген.
Speaker A
Это просто страшно, я.
Speaker A
Қараңдар, тістердің резервтері қалай сақталады бізде, и олар кейін жылжып, жылжып, жылжып.
Speaker A
Мына жақтағы тісті түсіріп, соның орнына шығады екен.
Speaker A
Былай бір реально өсімдік өсіп шыққан сияқты.
Speaker A
Но мен мына жақта көп адам адасатын затты айтып кетейін.
Speaker A
Бұндай резерв өмірде бір-ақ рет беріледі.
Speaker A
Яғни, мен даже сондай сауатсыз ата-аналарды көрдім, который баласының тісін жұлды да, и тісі кейін өсіп кетеді деген тәрізді.
Speaker A
Жоқ.
Speaker A
Жоқ, өспейді ол тіс.
Speaker A
Тіс бір-ақ рет түседі, бір-ақ рет шығады.
Speaker A
Болды.
Speaker A
Кейін ол тісті жұлды тастасаң, орнына тіс өспейді, сол себептен сен там стоматологқа барып миллиондаған ақша төлеп уже имплант салу керексің.
Speaker A
Так что, балапандар, өздеріңнің тістеріңді сақтаңдар, және ата-аналарыңмен тұрғанда тістеріңді емдетіп алыңдар, кейін мен сияқты үлкен болғанда өте көп ақша құртатын боласыңдар тістеріңе.
Speaker A
И қараңдар, ең соңғы азу тістері, яғни біздің ең соңғы қатарда тұрған азу тістеріміз 18-20 жаста, кейде одан да кеш шығады.
Speaker A
Оларды ақыл тістер деп атайды.
Speaker A
Ақыл тістердің ақылмен ешқандай қатысы жоқ.
Speaker A
Және олар біздің денемізде артық мүше болып табылады.
Speaker A
И біздің жағымызға ол тістер симайды.
Speaker A
Сол себептен көбінесе адамның тісін ауыртып, жағын ісітетін жағдайға жеткізіп шығады.
Speaker A
И оларды постоянно жұлып тастайды.
Speaker A
Мысалы, мен тісіме брекет салдырмастан бұрын, төрт жақтағы төрт түрлі ең соңғы азу тістерімді.
Speaker A
Яғни, ақыл тістерімді толық шығып біткенде оларды жұлып тастадым.
Speaker A
Не себептен?
Speaker A
Өйткені олар менің жағымда артық тіс болғандықтан, олар тістердің қисаюын алып кетті.
Speaker A
Сол себептен мен брекет тақтым, осы тістерімді, не, алып тастадым.
Speaker A
Бұрындары, бұрындары бұл тістер бізге жақсылап шикі етті шайнау үшін қажет болған.
Speaker A
Ал эволюция өте-өте мыңдаған жылдарда адамдар уже шикі етті жемейтін болды.
Speaker A
Олар піскен, дәмді, жұмсақ тағамдар жейтін болды.
Speaker A
Сол себептен бұл тіс біздің денемізде артық мүше болып қалды.
Speaker A
Және оның последствиясы жаман, өйткені тезірек алып тастамасаң, біріншіден ол ауыртады өте қатты.
Speaker A
Екіншіден тістердің қатарын қисайтады, сосын адамға брекет тағуға тура келеді.
Speaker A
Бірақ та кейбір адамдардың жақтарының сыйымдылығы нормальный, и кейбір адамдарға олардың ақыл тістері мешать етпейді.
Speaker A
Бұл әркімде индивидуально болады.
Speaker A
Но егер де сендерге мешать етіп тұрса, и сендердің стоматологтарың бұл тісті жұлып тастау керек деп айтса, жұлып тастаңдар.
Speaker A
Ол тістен и так ешқандай пайда жоқ.
Speaker A
Ал енді менің сүйікті емес темам болса, тісжегі немесе кариес.
Speaker A
Кариес болған кезде ол бізде дентин қабатын зақымдайды.
Speaker A
Қараңдар, көріп тұрсыңдар ғой, мынау бізде эмаль, мынау бізде дентин.
Speaker A
Мынау бізде пульпа қабаты.
Speaker A
И тісжегі кариес тісті зақымдаған кезде ол дентинге жетеді.
Speaker A
Но мына жақта білмейтін адамдар үшін айтып кетейін.
Speaker A
Тісі құртап кетті деп айтады.
Speaker A
Тісі құртап кетті, көп тәтті жеді деген тәрізді.
Speaker A
Мен сендерге айтып берейін.
Speaker A
Егер де даже адам көп тәтті зат жемесе де, тек қана овощпен, фруктымен қоректене берсе де, ол тісіне кариес түсуі мүмкін.
Speaker A
Не себептен?
Speaker A
Потому что кариес, немесе қазақша айтқанда тісжегі дегеніміз.
Speaker A
Ол адамның аузындағы бактерия деген сөз.
Speaker A
Қараңдар.
Speaker A
Адамның аузында бактерия болады.
Speaker A
Егер де адам әр тамақтан кейін аузын шайып жүрмесе, жатар алдында, тұрған кезде тісін жақсылап жуып, бүкіл қалдықтардан тазартпаса.
Speaker A
То оның аузында, тісінде қалған бактериялар сол жақтағы тамақтың қалдықтарымен қоректеніп.
Speaker A
Өздерінің артық заттарын тіске бөліп тастайды екен.
Speaker A
Яғни, содан адамның аузынан жағымсыз иіс шығады.
Speaker A
И потом сол бөлінген жаман заттар тістің эмаль қабатын ерітіп, дентинге дейін барады.
Speaker A
Ең соңында нервқа тигенде, айбай тісім деп шығады.
Speaker A
Одан кейін мен тіс, егер де бұл сүт тістері болмаса, оны емдеу керек.
Speaker A
Оны прямо пломбылау керек, и тісті сақтап қалуға тырысу керек.
Speaker A
Сонымен, балапандар, бүгінгі менің кішігірім тістер жайындағы тақырыбым аяқталды.
Speaker A
Бұл барлық мектеп программасында берілетін оқушыларға арналған мәлімет.
Speaker A
Пожалуйста, бүкіл информацияны жазып ал, суреттерін салып ал.
Speaker A
Ал егер де менімен бірге осылай қызықты әрі түсінікті биологияны оқығыларың келсе.
Speaker A
Пожалуйста, осы каналға жазылыңдар, және менің инстаграмыма подписаться етуді ұмытпаңдар.
Speaker A
Ал сендердің лайк пен комментарий күтем.
Speaker A
Барлығыңа пока.
Topics:тістіс құрылысыҰБТ биологиясүт тістерітұрақты тістертіс түрлерібиологиятіс емдеуақыл тістертіс қабаттары
![[아이온2] 담당자 분들 꼭 보셔야합니다. 마도성 PVE 치명적인 문제점 정리. — Transcript](https://i.ytimg.com/vi/naemKok4kCI/maxresdefault.jpg)
