MÙA ĐÔNG 1991 - TẬP 1: THAY ĐỔI THẾ GIỚI | Phim tài liệu sự kiện 30 năm Liên Xô tan rã

Đất nước của Lenin.

Liên bang không thể tách rời.

В силу сложившейся ситуации

Mùa đông năm 1991, Liên Xô sụp đổ.

Một chấn động địa chính trị khủng khiếp nhất thế kỷ 20.

Liên bang muôn năm, Liên bang đã chết.

Vì sao Liên Xô sụp đổ?

Vì sao Việt Nam đứng vững?

Chúng ta đã dự báo, đã chủ động nắm bắt và làm những gì để vượt qua khủng hoảng đỉnh điểm này?

Con đường của Việt Nam.

Có những bài học nào không bao giờ được phép quên?

Có những nguyên tắc bất di bất dịch là kim chỉ nam để Việt Nam vững bước trên con đường đã chọn.

HTV và M21 trân trọng giới thiệu.

Mùa đông 1991.

Tập 1: Thay đổi thế giới.

16h32 - 18/8/1991. Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp đã cắt liên lạc khu trại nghỉ dưỡng của Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev.

Mát-xcơ-va, ngày 18 tháng 8 năm 1991.

Đảo chính.

12 quan chức cấp cao, dẫn đầu bởi Phó Tổng thống Gennady Yanayev, cùng lãnh đạo cơ quan an ninh KGB Vladimir Kryuchkov, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Boris Pugo, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Dmitriy Yazov, Thủ tướng Valentin Pavlov, chiếm quyền điều hành đất nước khi Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev đang đi nghỉ ở Crimea.

Đó là những người không tán thành với chính sách cải tổ của Gorbachev và dự thảo hiệp ước liên bang mới.

Họ sau đó nhanh chóng thành lập một Ủy ban khẩn cấp Nhà nước.

Rồi đưa ông Yanayev lên vị trí Tổng thống Liên Xô tạm quyền.

Gần 4.000 binh sĩ, 362 xe tăng, 427 phương tiện bọc thép và xe chiến đấu bộ binh tiến vào Mát-xcơ-va.

Hàng chục xe tăng áp sát tòa nhà của Hội đồng Tối cao và Chính phủ Liên Xô.

Những người này đồng thời ban bố sắc lệnh khẩn cấp toàn quốc, giới nghiêm thủ đô Mát-xcơ-va với hy vọng kiểm soát được chính phủ.

Thật khó tin, nhưng đó là sự thật.

Cuộc đảo chính lại diễn ra ngay trên chính quê hương của Cách mạng tháng Mười.

Thật khó tin, nhưng đó chính là tiếng chuông báo hiệu cho một thảm họa địa chính trị lớn nhất thế kỷ 20 sắp xảy ra.

Điều mà chỉ vài năm trước đó không một ai có thể tưởng tượng nổi.

Thành trì của chủ nghĩa xã hội.

Sân bay vũ trụ Baikonur, Cộng hòa XHCN Xô viết Kazakhstan, Liên bang Cộng hòa Xô viết.

21h33, ngày 23/7/1980.

Tàu Soyuz 37 cất cánh, đưa nhà du hành Phạm Tuân trở thành người Việt Nam.

Và cũng là người châu Á đầu tiên tiến vào vũ trụ.

Khi tên lửa rời mặt đất, thiết bị sinh trắc đo được nhịp tim của Phạm Tuân ở ngưỡng 76 nhịp/phút.

Không có chỗ cho sợ hãi.

Mà thay vào đó là sự bình tĩnh phi thường.

Đó là bản lĩnh đã được tôi luyện qua cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

Đó là niềm tin vào sức mạnh của khoa học kỹ thuật và lòng tận tình của nước bạn Liên Xô.

Đó cũng là bởi hành trang mà ông mang theo có nắm đất quê hương.

Di chúc Bác Hồ và cờ Tổ quốc Việt Nam yêu dấu.

Sự kiện người Việt Nam chinh phục không gian diễn ra tròn 5 năm sau khi Việt Nam đánh bại chế độ thực dân mới của Mỹ.

Để giành độc lập thống nhất đất nước.

Và chỉ một năm sau khi Trung Quốc mở cuộc chiến tranh biên giới với Việt Nam.

Ở Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết, khi hoàng hôn buông xuống thành phố Kaliningrad.

Thì bình minh ngày mới sẽ ló dạng tại miền phía Đông.

Không chỉ là quốc gia rộng lớn nhất thế giới.

Liên Xô còn là một trong những siêu cường hùng mạnh nhất lịch sử.

Là hạt nhân khai phá con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

Là trụ cột của hòa bình.

Là thành trì của cách mạng, là chỗ dựa vững chắc cho những lực lượng đấu tranh giải phóng dân tộc.

Với riêng Việt Nam, Liên Xô có những hỗ trợ và tình cảm đặc biệt.

Mỗi sự kiện quan trọng trên đất nước hình chữ S đều tạo ra những phản ứng rất nhanh trên đất nước Xô viết.

Chính Tổng Bí thư Lê Duẩn đã phát biểu trong chuyến thăm Liên Xô của Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Việt Nam.

Tháng 10 năm 1975 rằng ngay từ khi Cách mạng Việt Nam còn trong trứng nước.

Cho đến kỷ nguyên rực rỡ của độc lập tự do và chủ nghĩa xã hội.

Đảng của Lenin và nhân dân Liên Xô luôn luôn là những người đồng chí và anh em đáng tin cậy.

Hết lòng giúp đỡ Cách mạng Việt Nam.

Với nhiều người Việt Nam, Liên Xô đó là biểu tượng của ước mơ.

Của khát vọng, của những gì tốt đẹp nhất.

Và với cả nhân loại, Liên Xô từng là điểm tựa của quyền được sống, quyền được mưu cầu hạnh phúc cho mỗi dân tộc, mỗi con người.

Liệu Liên Xô có đứng vững không?

Tuy nhiên, ít người ngờ được rằng chỉ vỏn vẹn trong vòng vài năm.

Sau khi ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Việt Xô, những biến đổi to lớn đã diễn ra trên đất nước Xô viết.

Sự sụp đổ của Liên Xô không diễn ra ngay lập tức.

Mà đó là kết quả của một chương trình kinh tế và tư tưởng được lên kế hoạch kỹ càng.

Perestroika, đó là một chương trình dài hạn.

Được chính thức khởi đầu từ năm 1985 nhằm khắc phục những điểm yếu còn tồn tại trong hệ thống Xô viết.

Để tạo thêm sức mạnh cho quốc gia xã hội chủ nghĩa hùng hậu nhất thế giới.

Tuy nhiên, mọi sự đã không diễn ra theo ý định chủ quan của những người khởi xướng.

Trong một lần Tổng cục Chính trị có bồi dưỡng báo cáo viên tại Hà Nội.

Và lần đó thì mời Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Liên Xô tại Việt Nam.

Ông có nói chuyện về cải tổ.

Câu cuối cùng.

Chúng ta đánh giá mà đọng mãi cho đến ngày nay với tôi.

Đó là gì?

Nếu sự nghiệp cải tổ thành công thì Gorbachev là Lenin thứ hai của Liên Xô.

Nhưng nếu sự nghiệp cải tổ thất bại thì Gorbachev sẽ trở thành kẻ phản bội tồi tệ nhất trong lịch sử phong trào cộng sản công nhân quốc tế.

Khẩu hiệu cải tổ, dân chủ, công khai từng thu hút sự quan tâm của giới trí thức.

Nhưng chính những lớp người tin qua đó cũng không thể lý giải được ý nghĩa sâu xa của những từ trong câu khẩu hiệu này.

Và không chỉ dừng lại ở sự hỗn loạn riêng tại Liên Xô.

Đến cuối thập niên 80, cuộc cải tổ Perestroika bắt đầu từ Mát-xcơ-va.

Sau khi lan tỏa tới khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã thổi bùng cuộc khủng hoảng hệ thống.

Các Đảng Cộng sản cầm quyền ở Đông Âu nhanh chóng để mất chính quyền vào tay lực lượng chống đối.

Sự đứt gãy này bắt đầu từ những mắt xích yếu nhất là Ba Lan và Hungary vào giữa năm 1989.

Đến đầu năm 1990, khối các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã chính thức bị xóa tên khỏi bản đồ địa chính trị thế giới.

Kịch bản của ba thập kỷ trước đã không lặp lại.

Chẳng có bất kỳ giải pháp nóng nào từ người anh cả đỏ để vãn hồi sự tồn tại của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu.

Nó giống hệt như cái bài phát biểu của Mikhail Gorbachev năm 1986 và 1987 tại thành phố Vladivostok.

Khi ông nói là Liên Xô cũng không thể nào tiếp tục được theo cái con đường cũ, tức là không thể nào tiếp tục cái sự hỗ trợ của mình.

Cho các nước trong phe xã hội chủ nghĩa ở châu Á, ở châu Phi, ở châu Mỹ Latinh và ngay cả tại Liên bang Xô viết.

Và vì vậy thì mỗi nước có cái con đường đi của mình.

Thưa các đồng chí, tôi đề nghị tổ chức một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với Tổng thống Liên Xô ông Gorbachev.

Ông Gorbachev đơn giản là không có đủ phẩm chất để lãnh đạo đất nước tiến về phía trước.

Không thể đòi hỏi một người nhiều hơn những gì họ có thể làm.

Và ông Gorbachev đã làm tất cả những gì có thể sau khi phá vỡ sức mạnh vĩ đại của đất nước và sự đoàn kết của các dân tộc.

Ông ta đã đi khắp thế giới để ăn xin.

Những khó khăn bộc lộ ngay trên chính đất nước của Lenin.

Cũng làm kinh ngạc nguyên thủ các nước tư bản chủ nghĩa đối đầu.

Hồi ký Lý Quang Diệu, người cha lập quốc của Singapore có đoạn ghi về Liên Xô như sau.

Khi Thủ tướng Nikolai Ryzhkov đến thăm Singapore vào tháng 2 năm 1990, ông đại diện cho một đất nước và một chính phủ khác hẳn trước đây.

Ông không có sự tự cao và thái độ phách lối của vị lãnh đạo một quốc gia hùng mạnh.

Ông xin vay 50 triệu đô la để mua các hàng tiêu dùng của Singapore.

Tôi không đồng ý.

Đến lúc Thủ tướng của Liên Xô phải viện đến một Singapore bé nhỏ để vay 50 triệu đô la, ắt hẳn họ đã để mất lòng tin của các nước lớn khác.

Cho Liên Xô vay là vô ích.

Thì khi chúng tôi sang ấy thì đi cửa hàng để xem, để nhìn ấy thì hầu như không có hàng hóa gì.

Cả cái mẫu dịch viên ngồi là chỉ buôn chuyện.

Thỉnh thoảng lắm một tháng một hai lần có hàng hóa đổ về thì xếp hàng dài.

Đấy.

Nó khó khăn như thế.

Những ông thầy giáo của tôi, những cán bộ tình báo của Liên Xô cũng học với tôi.

Thì họ đều vẽ ra một cái bức tranh rất là đen tối.

Và họ nói với tôi là với cái cương vị của họ, họ hiểu rằng phía bên kia đã đạt được những lợi thế.

Còn phía bên này thì Đảng, Nhà nước và quân đội Liên Xô đang bị bịt mắt.

Vì không tin vào tình báo.

Nhưng Liên Xô vẫn là một trong hai siêu cường quốc bên cạnh Hoa Kỳ.

Vì vậy, dù tận mắt chứng kiến những vấn đề to lớn của đất nước này vào năm 1990.

Nhưng Lý Quang Diệu cũng như rất nhiều người khác vẫn cho rằng Mát-xcơ-va có thể đạt được thành tựu lớn.

Nếu duy trì cải cách thêm từ 3 đến 5 năm nữa.

Thế nhưng ở Việt Nam thì đã có những người nghĩ đến những cái biến động mới.

Ở Liên Xô mà không ai có thể lường được.

Những diễn biến của khối xã hội chủ nghĩa đã tạo ra những tác động không nhỏ tới Việt Nam.

Trên thực tế, từ năm 1989, câu hỏi liệu Liên Xô có đứng vững không đã được Đảng Cộng sản Việt Nam đưa vào chương trình thảo luận.

Nhưng với vai trò và vị thế đặc biệt, đối tượng thảo luận được giới hạn trong một phạm vi rất hẹp với thái độ hết sức thận trọng.

Vậy thấy đây là một vấn đề rất mới vì chúng ta không hề làm tình báo với Liên Xô.

Chúng ta với Liên Xô là bạn thân.

Có thể nói là một trong một chừng mực nào đó thì chúng ta cũng là học trò của Liên Xô.

Thế nhưng mà tôi rất bất ngờ khi nghe Đại tướng Lê Đức Anh hỏi tôi là vậy thì liệu Liên Xô có biến động không?

Và kịch bản nó sẽ như thế nào?

Thì lúc bấy giờ cái thông tin về Liên Xô không đầy đủ.

Chỉ là những cái thông tin về bề ngoài thôi.

Thông tin về xã hội.

Và chúng tôi với những cái thông tin ấy chỉ báo cáo cái tình hình cái bề nổi của tình hình Liên Xô lúc bấy giờ.

Sau khi báo cáo xong thì ông Ba Quốc có một cái phát biểu rất là bất ngờ.

Ông báo cáo Đại tướng Lê Đức Anh, tức anh là tôi thì chưa đi Liên Xô.

Tôi cũng không hiểu nhiều về Liên Xô.

Nhưng mà với những gì mà chúng ta đang nhìn thấy, với kinh nghiệm của tôi trong hậu địch.

Thì Mỹ nếu đứng ngoài cái việc này thì không còn là Mỹ nữa.

Nó sẽ tận dụng tối đa cái thời cơ này.

Để nó xóa sổ Liên Xô.

Ông Ba Quốc nói rất mạnh, tôi là cấp dưới trực tiếp của ông cũng giật mình.

Lúc ấy ai mà nghĩ đến cái chữ xóa sổ Liên Xô.

Kịch bản chi tiết hơn, Bravo 1 đảo chính giả, rồi đến Bravo 2 phản đảo chính.

Trong đó phản đảo chính mới là câu chuyện cuối cùng như những gì đã từng xảy ra với gia đình Ngô Đình Diệm, Nguyễn Khánh, Dương Văn Minh của chính quyền Sài Gòn trước đây.

Bravo 1 là gì?

Là một cái cuộc đảo chính giả do một cái nhóm đứng lên đảo chính lật đổ chính quyền đương thời.

Nhưng Bravo 2 mới là câu chuyện cuối cùng là một cái lực lượng đã âm mưu từ đầu.

Để nó nhân danh chính quyền, nó lật đổ, nó chống lại cái lực lượng đảo chính và đồng thời nó xóa sổ luôn cái chính quyền đương nhiệm.

Nó gọi là phản đảo chính.

Như vậy, việc tiên lượng trước về những diễn biến tại Liên Xô, Đông Âu đã giúp các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam có sự chuẩn bị và đối sách cụ thể cho mọi tình huống.

Sự kiện 19 tháng 8.

Tháng 4 năm 1991, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô và cũng là Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev.

Đã bỏ qua Trung ương Đảng và Xô viết Tối cao để tổ chức cuộc gặp gỡ trực tiếp lãnh đạo 9 nước Cộng hòa trong Liên bang.

Mục đích của họ là giải thể Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Từ bỏ chủ nghĩa xã hội.

Trên lãnh thổ của Liên bang Xô viết bị giải thể sẽ hình thành nên một liên minh lỏng lẻo giữa các nước Cộng hòa độc lập.

Sự kiện này thường được biết đến với cái tên Tuyên bố 9+1.

Lễ ký kết chính thức của Hiệp ước Liên minh được dự kiến vào ngày 20 tháng 8 năm 1991.

Đây là sự trả đũa thô bạo lên ý nguyện của nhân dân Liên Xô.

Bởi bất chấp tình trạng vô vàn khó khăn của đất nước, trong tháng 3 năm 1991 đã diễn ra cuộc trưng cầu dân ý trên toàn Liên bang Nga.

Hơn 76% vẫn muốn bảo lưu Liên bang Xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Không có một cơ sở pháp lý nào để ký kết hiệp ước, chính xác hơn để xem xét hiệp ước đó.

Như văn bản pháp quy bắt buộc phải thực hiện, bởi vì mọi thứ chỉ hợp pháp.

Khi quyết định đó được thông qua bởi Xô viết Tối cao Liên Xô.

Nếu không thì hiệp ước đó là vi hiến.

Tháng 6 năm 1991, Boris Yeltsin, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô.

Thủ lĩnh số 1 của phe cấp tiến cực hữu nổi lên trong suốt quá trình cải tổ.

Đã trúng cử để trở thành Tổng thống đầu tiên của Liên bang Nga.

Giữa Mát-xcơ-va xuất hiện tình trạng hai chính quyền song song tồn tại.

Ngay lập tức, ông ta đưa ra các biện pháp quyết liệt hòng tách Nga độc lập hoàn toàn Liên Xô.

Đồng thời ký mệnh lệnh chấm dứt hoạt động của các tổ chức Đảng trong các cơ quan Nhà nước, đoàn thể quần chúng.

Làm sao Liên Xô có thể tồn tại nếu thiếu đi Liên bang Nga?

Vậy nhưng Đảng Cộng sản Liên Xô và Nhà nước Liên bang của ê-kíp Gorbachev không hề có hành động ngăn cản Yeltsin.

Lúc đó, trong thời kỳ Xô viết, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga.

Là nước Cộng hòa chính chiếm 50% dân số cả nước.

Nắm giữ 50% nền kinh tế đất nước.

Nếu ta nói hình tượng, trong ba rúp mà nước Nga làm ra.

Trong ba rúp đó, chúng ta tiêu hai rúp cho cuộc sống như ăn uống.

Làm đường xá, nhà ở, tóm lại là dùng cho tất cả.

Đó là những gì chúng ta giữ lại cho cuộc sống trong nước.

Còn một rúp thì đưa cho các nước Cộng hòa khác.

Belarusia cũng y như thế.

Sản xuất ra nhiều hơn chỉ tiêu.

Tất cả các nước Cộng hòa còn lại thì tiêu dùng nhiều hơn những gì họ sản xuất ra.

Trước tình thế Tổ quốc lâm nguy, Đảng Cộng sản Liên Xô sắp bị vô hiệu hóa.

Hệ thống Xô viết đã kích hoạt lớp phòng vệ cuối cùng.

Sáng ngày 19 tháng 8 năm 1991.

Nhân lúc Mikhail Gorbachev đi nghỉ tại Crimea.

Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp do Phó Tổng thống Gennady Yanayev đứng đầu đã đưa ra tuyên bố.

Trên đài phát thanh và sóng truyền hình phát đi lời kêu gọi gửi nhân dân Liên Xô.

Trong đó có đoạn Tổ quốc vĩ đại của chúng ta đang đứng trước thảm họa diệt vong.

Đất nước trở nên không thể kiểm soát nổi.

Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp tuyên bố cần phải có những biện pháp mạnh mẽ để nhanh chóng đưa đất nước và xã hội ra khỏi cơn khủng hoảng.

Lệnh thiết quân luật được ban ra.

Xe tăng của Sư đoàn Cận vệ Tamansk tràn ngập Mát-xcơ-va.

Tuy nhiên, ngay vào thời điểm quyết định đó, Boris Yeltsin với tư cách Tổng thống Nga bất ngờ xuất hiện.

Ông ta dẫn theo lực lượng phe dân chủ chặn đầu xe tăng.

Lao lên tháp pháo.

Và với danh nghĩa Tổng thống Nga kêu gọi phản đối đảo chính.

Tất cả các quyết định thay mặt cho cái gọi là Ủy ban khẩn cấp được coi là bất hợp pháp và vô hiệu trên lãnh thổ của Liên bang Nga.

Trong khi phe của Yeltsin đã chiếm giữ Nhà Trắng, tức tòa nhà Xô viết Tối cao.

Quân đội và xe tăng, thiết giáp mà Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp đưa vào thủ đô.

Dường như bất động.

Các kế hoạch ném bom hay sử dụng đặc nhiệm đột kích vào Nhà Trắng.

Đều bất khả thi vì những đơn vị vũ trang đồng loạt từ chối thực hiện nhiệm vụ.

Nhóm cầm đầu Ủy ban lâm vào tình trạng bối rối.

Không giấu được sự run rẩy và ngập ngừng trên sóng truyền hình.

Trái ngược lại, Boris Yeltsin thể hiện một hình ảnh vô cùng mạnh mẽ và dứt khoát bằng các bài tuyên bố và tối hậu thư.

Dư luận đã bị lôi kéo về phía Yeltsin với phong trào bảo vệ Nhà Trắng.

Hàng vạn người dân trên các thành phố lớn tràn ra đường phản đối đảo chính.

Ngày 21 tháng 8 năm 1991, cuộc chính biến đã chính thức thất bại.

Phó Tổng thống Liên Xô (1990-1991) Gennady Yanayev.

Chúng tôi thực hiện cuộc chính biến nhưng không theo logic của một cuộc đảo chính.

Chúng tôi sẽ thiếu chỗ Gorbachev cho đến khi ông ta quay lại sau một tháng.

Vì vậy, chúng tôi nói với ông ấy.

Gorbachev, hãy đi nghỉ ngơi trong một tháng, chúng tôi quen biết ông và chúng tôi sẽ không bao giờ bỏ rơi ông.

Vì vậy, hãy nghỉ ngơi và bình tĩnh.

Trong toàn bộ sự kiện, Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô giữ thái độ bàng quan, thậm chí là tiêu cực, muốn tránh liên lụy.

Năm 1991, Đảng không những không lãnh đạo dẫn dắt đất nước như dưới thời Lenin hay Stalin.

Mà đã quân hồi vô phèng.

Ngay cả Chủ tịch KGB cũng không chỉ đạo được đội đặc nhiệm Alpha.

Bộ trưởng Quốc phòng cũng không ra lệnh được cho quân đội.

Và cả Bộ trưởng Nội vụ cũng không ra lệnh được việc cắt đường dây điện thoại.

Bạn có biết khi đó có bao nhiêu Đảng viên trong Đảng Cộng sản Liên Xô không?

19 triệu.

Và 19 triệu Đảng viên này không thể bảo vệ ngay cả bản thân mình hay Nhà nước.

Bức tượng của Felix Dzerzhinsky, người sáng lập lực lượng an ninh Liên Xô.

Bị những người biểu tình tháo dỡ.

Ngày 22 tháng 8 năm 1991, Mikhail Gorbachev quay trở lại Mát-xcơ-va.

Dù đã quay trở lại, nhưng quyền lực của Gorbachev đã bị tổn hại nghiêm trọng.

Trước thảm kịch kinh hoàng, có những người Xô viết đã chọn cách kết liễu cuộc sống của mình.

Nguyên soái Sergei Fyodorovich Akhromeyev, Tổng Tham mưu trưởng quân đội Liên Xô, thành viên trong Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp.

Đã để lại những dòng đầy đau đớn trước khi tự treo cổ.

Tôi không thể sống khi Tổ quốc của tôi đang chết dần và mọi thứ mà tôi luôn coi là ý nghĩa của cuộc đời mình đều bị phá hủy.

Tôi đã chiến đấu đến cùng.

Như một hệ quả tất yếu, sau sự kiện 19 tháng 8 năm 1991, Đảng Cộng sản Liên Xô phải hứng chịu những đòn tấn công mang tính chất kết liễu.

Như để vạch rõ ranh giới với Đảng, Mikhail Gorbachev từ chức Tổng Bí thư.

Yêu cầu Trung ương Đảng Cộng sản tự giải tán.

Đó là vào khoảng cuối tháng 8.

Giọng nói của Gavriil Popov được nghe thấy trên đài phát thanh.

Anh ta nói rằng quyết định đó đã được thống nhất với Gorbachev.

Và tất cả nhân viên của Ban Chấp hành Trung ương phải rời khỏi trụ sở trong vòng một giờ.

Và tôi nhớ rằng khi chúng tôi đang rời đi, chúng tôi đã gặp khoảng 3.000 thanh niên say xỉn và Đảng không hề đứng ra bảo vệ bộ máy của mình.

Đấy là cách mà bộ máy của Ban Chấp hành Trung ương bị xóa sổ.

Tháng 11 năm 1991, ngay trước lễ kỷ niệm Cách mạng tháng Mười.

Boris Yeltsin ban bố mệnh lệnh cấm hoàn toàn hoạt động của Đảng Cộng sản Liên Xô và Đảng Cộng sản Nga trên lãnh thổ Liên bang Nga.

Trong Đảng dấy lên làn sóng đốt thẻ Đảng.

Để tìm kiếm những vị trí trong cơ cấu chính quyền mới.

Liên bang muôn năm, Liên bang đã chết.

Ngày 18 tháng 11 năm 1991, nguyên Thủ tướng Anh Margaret Thatcher.

Đã có buổi nói chuyện nổi tiếng tại Houston, Hoa Kỳ.

Trong đó có đoạn Liên Xô là một quốc gia tạo nên sự uy hiếp nghiêm trọng đối với phương Tây.

Vì vậy, chúng ta luôn áp dụng hành động nhằm làm suy yếu kinh tế Liên Xô.

Tạo ra vấn đề nội bộ của họ.

Trong những ngày cuối cùng trước khi rời Kremlin.

Gorbachev lao vào những cuộc điện đàm với các nhà lãnh đạo phương Tây.

Hòng tìm kiếm sự quan tâm, an ủi và thiện chí.

Từ những người được ông ta cho là bạn và đối tác lâu năm.

Trong buổi tối mùa đông giá lạnh ngày 25 tháng 12 năm 1991, Tổng thống Liên Xô không còn thực quyền Mikhail Gorbachev.

Đọc diễn văn từ chức trên đài truyền hình.

Lá Quốc kỳ búa liềm trên nóc Điện Kremlin bị lặng lẽ hạ xuống, đánh dấu sự tiêu vong hoàn toàn của Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Sau 74 năm tồn tại.

Cái khuôn mặt những người trung niên ngoài 50 tuổi đổ ra đó.

Đặc biệt là ngoài 60 tuổi thì khuôn mặt của họ đau khổ lắm.

Mà tôi nghiệm ra trên đời này có hai sự đau khổ ghê gớm.

Một là thất tình.

Lúc trẻ là thất tình, thất tình là nhìn cái mắt người thất tình là biết ngay.

Nhưng cái đau đớn thứ hai đau khổ hơn nhiều, tàn tạ hơn nhiều.

Đấy là mất niềm tin.

Mà ở Liên Xô lúc đó không phải là mất niềm tin mà sụp đổ lý tưởng.

Ngay cả với một người đã đứng về phía Yeltsin trong những ngày tháng 8 như nữ thi sĩ nổi tiếng Yulia Drunina.

Nhưng khi nhận ra được chính hành động đó đã góp phần đẩy Tổ quốc thân yêu.

Vào cơn co giật cuối cùng.

Bà cũng để lại bức thư tuyệt mệnh.

Tôi chọn cái chết, chẳng rõ nước Nga đang lao nhanh dưới độ nghiêng thế nào.

Tôi không thể và cũng không muốn thấy.

Ẩn số lịch sử.

Tạo ra vô số thành công kỳ vĩ, nhưng bất ngờ lớn nhất mà Liên Xô mang lại.

Chính là sự biến mất đột ngột của đất nước này trên vũ đài chính trị thế giới.

Chủ nghĩa xã hội hiện thực đã bị xóa sổ ngay trên chính quê hương của nó.

Mặt trời đã lụi tàn, sinh ra hố đen sâu thẳm, các Đảng và tổ chức vệ tinh trong hệ thống.

Bị nuốt chửng trong dòng xoáy khổng lồ ấy.

Hơn 30 triệu Đảng viên trên toàn thế giới từ bỏ thẻ Đảng.

Phần nhiều các Đảng bị biến thành Đảng đối lập, thậm chí không còn khả năng tác động tới đời sống chính trị xã hội.

Vào năm 1991, chúng ta gần như vẫn đang bị bao vây cấm vận toàn diện.

Chỉ còn Liên Xô và Đông Âu là còn được hỗ trợ Việt Nam.

Chúng ta chưa thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội.

Tôi nghĩ đây là một cái thử thách lớn nhất của Đảng ta.

30 năm qua, đã có nhiều nỗ lực giải đáp được đưa ra.

Nhưng mong muốn được nhìn thấy bức tranh tổng thể và đi vào chiều sâu của bước ngoặt địa chính trị quan trọng nhất cuối thế kỷ 20.

Chưa khi nào dừng lại.

Bộ phim tài liệu này mong muốn khoả lấp một phần khoảng trống ấy.

Và nỗ lực đi tìm đáp án đích thực cho câu hỏi vì sao Việt Nam đã thoát hiểm ngoạn mục khi bị dồn đến chân tường.

Đó sẽ là những nội dung được đề cập tiếp theo trong bộ phim.