Speaker None
Dzień dobry. Dzisiaj robimy coś, co obiecałem na lekcji poprzedniej, czyli stan wojenny w Polsce. To temat lekcji dzisiejszej, ale jest to temat dla klasy czwartej liceum, czyli generalnie mocno rozbudowany.
Lekcja o stanie wojennym w Polsce w 1981 roku, wprowadzeniu WRON, represjach wobec Solidarności i roli Kościoła oraz społeczeństwa.
Key Takeaways
- Stan wojenny był narzędziem represji wobec opozycji i Solidarności.
- Represje obejmowały internowania, cenzurę, godzinę milicyjną i brutalne tłumienie strajków.
- Społeczeństwo polskie mimo represji aktywnie sprzeciwiało się reżimowi i działało w podziemiu.
- Kościół katolicki i wsparcie międzynarodowe odegrały kluczową rolę w pomocy obywatelom.
- Symbolika WRON i wydarzenia z tego okresu pozostają ważnym elementem pamięci historycznej Polski.
Summary
- Stan wojenny w Polsce został wprowadzony 13 grudnia 1981 roku przez generała Wojciecha Jaruzelskiego, który powołał niekonstytucyjną WRON.
- Internowano ponad 10 000 działaczy Solidarności, w tym Lecha Wałęsę, a Jarosław Kaczyński nie był wtedy ważnym graczem.
- Wprowadzono godzinę milicyjną, cenzurę korespondencji i mediów, zamknięto szkoły, uczelnie oraz zawieszono działalność organizacji społecznych.
- Strajki robotnicze, zwłaszcza w kopalni Wujek, były brutalnie tłumione przez wojsko i ZOMO, co doprowadziło do śmierci 9 górników.
- Społeczeństwo poddane było represjom, ale mimo to buntowało się i działało w podziemiu.
- Władze komunistyczne prowadziły propagandę, m.in. oskarżając Lecha Wałęsę o współpracę z reżimem.
- Znaczącą rolę w pomocy obywatelom odegrał Kościół katolicki oraz wsparcie z RFN i USA.
- Symbolami stanu wojennego stały się zdjęcia, m.in. Chrisa Niedenthala z wozem pancernym na tle kina Moskwa oraz 'pięciu wspaniałych' internowanych działaczy Solidarności.
- Zamach na Jana Pawła II w maju 1981 roku miał wpływ na atmosferę polityczną przed wprowadzeniem stanu wojennego.
- Stan wojenny był okresem represji, ale także oporu i solidarności społecznej.
Full Transcript — Download SRT & Markdown
Speaker None
Więc jeżeli jesteś w klasie ósmej, to link masz do swojej lekcji pod spodem w opisie, a jeżeli chcesz posłuchać nieco więcej, to zostań. W każdym razie, zaczynamy.
Speaker None
Kiedy na lekcji poprzedniej mówiłem o tym, że Stanisław Kania będzie tylko przejściowo pierwszym sekretarzem, no dzisiaj sobie to tylko i wyłącznie potwierdzimy, ponieważ w październiku 81 roku
Speaker None
został on odsunięty od władzy, a władzę przejmuje zwolennik rozwiązania siłowego, czyli generał Wojciech Jaruzelski. Generalnie on staje się pierwszym sekretarzem, jako pierwszy sekretarz łamie prawo konstytucyjne w PRL-u.
Speaker None
Tak, nawet takie rzeczy się działy.
Speaker None
Ponieważ powołuje on do życia Wojskową Radę Ocalenia Narodowego, w skrócie WRON,
Speaker None
która była organem niekonstytucyjnym i generalnie nawet później
Speaker None
została uznana za grupę przestępczą o charakterze zbrojnym.
Speaker None
Ten skrót WRON pojawił się na wielu różnych plakatach, które będą wychodziły z polskiego podziemia.
Speaker None
Powiedzmy, że takiego demokratycznego.
Speaker None
Będzie wszędzie przekazywany ten Jaruzelski jako wrona.
Speaker None
Generalnie okulary będzie miała ta wrona i tak dalej, co będzie symbolizowało właśnie samego Jaruzelskiego.
Speaker None
Nawet później w latach 90-tych również będzie pojawiło się to, co będzie symboliką Jaruzelskiego, czyli wrona.
Speaker None
Taki Wałęsa na przykład będzie lwem.
Speaker None
Kaczyńscy będą dwoma wiewiórkami, bo była taka kiedyś bajka Chip i Dale,
Speaker None
która mówiła o wiewiórkach, więc to było nawiązanie troszeczkę do nich.
Speaker None
Mazowiecki, jako że mówił bardzo wolno, będzie żółwiem, ale to w swoim czasie jeszcze będziemy sobie pewnie analizowali.
Speaker None
Nas interesuje to, że wprowadzenie tego stanu wojennego przez Jaruzelskiego
Speaker None
odbyło się 13 grudnia w 81 roku z rana, kiedy dzieci oglądały bajki w telewizji.
Speaker None
Było takie pasmo dla dzieci.
Speaker None
Nawet to zostało przerwane.
Speaker None
Wszystkie inne rzeczy przechodzą na dalszy plan.
Speaker None
Jaruzelski mówi, że to jest zrobione dla nas.
Speaker None
Dla obywateli.
Speaker None
Dla naszego dobra.
Speaker None
No ale my wiedzieliśmy, że tak nie jest.
Speaker None
Tyle, że głośno tego mówić na początku nie mogliśmy.
Speaker None
Ponieważ, tak powiedziałem, to było zaplanowane.
Speaker None
I już w nocy z 12 na 13 grudnia, bo to wchodziło w życie o godzinie 00:00, czy 24:00, może tak.
Speaker None
Ale to rano było dopiero ogłoszone, to już wtedy tak naprawdę przez tą jedną noc ponad 10 000 osób,
Speaker None
czyli najaktywniejszych członków Solidarności, zostało internowanych.
Speaker None
Czyli aresztowana, zatrzymana, aresztowana, osadzona w punktach niebędących więzieniami, ale bez wyroku sądu, pilnowana pod bronią.
Speaker None
Także tak było między innymi z Lechem Wałęsą, z wielu, z wieloma innymi, powiedzmy, że przedstawicielami,
Speaker None
którzy byli od razu internowani.
Speaker None
I tutaj od razu znowu nawiążę do takiego pana jak Kaczyński.
Speaker None
Lech został internowany, Jarosław nie.
Speaker None
I to się potwierdza, co mówiłem wcześniej, że nie był on jakimś istotnym graczem.
Speaker None
Po prostu go pominięto.
Speaker None
I nie dlatego, że był sprytny.
Speaker None
Po prostu go pominięto.
Speaker None
Ale co się zmieniło w życiu Polaków?
Speaker None
No, wiele rzeczy.
Speaker None
Ponieważ obostrzenia, które były wprowadzone na co dzień do Polaków, były daleko idące.
Speaker None
Wprowadzono godzinę milicyjną.
Speaker None
Ona była między 22:00 a 6:00 rano.
Speaker None
Był to wtedy zakaz wychodzenia z domu.
Speaker None
Jeżeli ktoś wracał z pracy po 22:00, otrzymał on pieczątkę do specjalnej książeczki, o której godzinie opuszcza zakład pracy i miał wyliczony czas, w którym miał, w którym miał przejść od zakładu pracy do swojego miejsca zamieszkania.
Speaker None
W tym czasie mógł iść.
Speaker None
Był kontrolowany przez milicjantów.
Speaker None
To nic złego się nie działo.
Speaker None
No chyba, że był pijany, nie wiem, troszkę coś złego im odpowiedział.
Speaker None
No to był spałowany.
Speaker None
Ale to już jest kwestia zupełnie inna.
Speaker None
Zamknięto szkoły.
Speaker None
Zamknięto uczelnie.
Speaker None
Zawieszono działalność wszystkich organizacji społecznych, kulturalnych.
Speaker None
No, głównie chodziło o Solidarność.
Speaker None
Więc ona też była tutaj zawieszona.
Speaker None
Zmilitaryzowano zakłady pracy, instytucje, korespondencja podlegała cenzurze.
Speaker None
Mogli wszystko otwierać, czytać, co tam się dzieje.
Speaker None
Kontrolowano rozmowy telefoniczne.
Speaker None
Anulowano całkowicie połączenia międzymiastowe.
Speaker None
Czyli rodzina z jednej części Polski nie mogła skontaktować się z rodziną z innej części Polski.
Speaker None
Wstrzymano wszystkie wydawnictwa gazet, z wyjątkiem tych komunistycznych, jak Trybuna Ludu czy Żołnierz Wolności.
Speaker None
Więc generalnie wszystko zaczęło funkcjonować inaczej niż do tej pory.
Speaker None
Społeczeństwo było w szoku.
Speaker None
Ale nie na tyle, żeby się nie buntować.
Speaker None
Ponieważ strajki i tak wybuchały.
Speaker None
I jednym z takich najtragiczniejszych strajków będzie strajk górników w kopalni Wujek w Katowicach,
Speaker None
który miał miejsce 16 grudnia.
Speaker None
Podczas pacyfikacji strajku górniczego, oddziały wojska oraz ZOMO użyło ostrej amunicji.
Speaker None
W wyniku tego dziewięciu górników zostało zabitych, 23 zostało rannych.
Speaker None
To jest też bardzo istotny punkt, ponieważ kopalnia Wujek jest ważnym elementem całego stanu wojennego.
Speaker None
Ale podobnie było też w innych kopalniach.
Speaker None
Manifest Lipcowy w Jastrzębiu-Zdroju czy w kilku innych punktach,
Speaker None
gdzie takie strajki miały miejsce, jak Stocznia Gdańska, Huta Katowice czy Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie.
Speaker None
Wszystko było pacyfikowane, ale o tej kopalni Wujek jest najgłośniej.
Speaker None
Ze względu na dużą ilość, no, zabitych, którzy, no, niestety, ale polegli podczas tej,
Speaker None
tego strajku, nie walcząc z nikim.
Speaker None
Po prostu użyto amunicji, żeby ich spacyfikować.
Speaker None
Żeby im wybić z głowy po prostu ewentualne strajki w późniejszych miesiącach bądź też latach.
Speaker None
Brutalność służb milicji, wojska, ZOMO była bardzo duża.
Speaker None
Doprowadziło do tego, że nawet takie zamieszki, które były na ulicach pod kątem, powiedzmy, że jakiś manifestacji,
Speaker None
były też bardzo szybko i brutalnie tłumione.
Speaker None
Do tego stopnia, że do 28 grudnia właściwie wszystkie strajki zostały wygaszone.
Speaker None
Zaczęto pastwić się nad Solidarnością.
Speaker None
Nad przywódcami Solidarności.
Speaker None
Mówiło się w telewizji o tym, że na przykład Lech Wałęsa, wasz przywódca, poszedł na współpracę, wyjechał z kraju, aby sobie radzić.
Speaker None
Oczywiście był internowany.
Speaker None
Ale władze komunistyczne w swoich mediach propagandowych mówiły konkretnie to, co społeczeństwo miało usłyszeć.
Speaker None
Natomiast istotne jest to, że społeczeństwo rzeczywiście zaczęło coraz bardziej schodzić do podziemia.
Speaker None
Bało się tego, co może być później.
Speaker None
Dlatego też bardzo istotna pomoc, która tutaj płynęła z RFN-u, była dla nas istotna ze strony Stanów Zjednoczonych.
Speaker None
Ale i kościół odegrał bardzo, naprawdę, dużą rolę w tym stanie wojennym, ponieważ był przez społeczeństwo, przez obywateli, pomagał im.
Speaker None
I tutaj należy im to po prostu oddać.
Speaker None
Ale zanim pójdziemy dalej, trzy takie istotne zdjęcia.
Speaker None
To zdjęcie, które jest tutaj, jest takim symbolem właściwie stanu wojennego.
Speaker None
Zobaczcie, mamy zdjęcie Chrisa Niedenthala, który zrobił fotkę na tle kina Moskwa, gdzie grano Czas Apokalipsy.
Speaker None
A podczas Czasu Apokalipsy widzimy wóz opancerzony.
Speaker None
To było symbolem tego, co działo się w Polsce po 13 grudnia 81 roku.
Speaker None
Moskwa zleciła wprowadzenie stanu wojennego.
Speaker None
Stąd widzimy tutaj wóz opancerzony.
Speaker None
A to dla wielu Polaków był po prostu czas apokalipsy.
Speaker None
Wielu działaczy Solidarności, tak jak mówiłem, było internowanych.
Speaker None
I drugie zdjęcie charakterystyczne, tak zwanych pięciu wspaniałych.
Speaker None
To są internowani działacze Solidarności, gdzie będziemy mieli od lewej strony Henryka Wujca,
Speaker None
Lecha Dymarskiego, Janusza Onyszkiewicza, Jacka Kuronia, o którym wspomniałem też na lekcjach poprzednich, czy Jana Rulewskiego,
Speaker None
o którym też mówiłem na lekcji poprzedniej, bo był jakby kandydatem do przejęcia władzy jako przewodniczący Solidarności,
Speaker None
przegrywając w tym czasie z Lechem Wałęsą.
Speaker None
Oni nie dali się złamać, więc są symbolem tych pięciu wspaniałych.
Speaker None
Innym elementem zdjęcia bardzo istotnego, który też troszeczkę jakby wpłynął na Polaków i na komunistów również,
Speaker None
którzy, no, też w jakiś sposób wykorzystali to do swoich własnych działań.
Speaker None
Było to, co tu widzimy, czyli zamach na Jana Pawła II,
Speaker None
który miał miejsce w maju 1981 roku,
Speaker None
czyli przed wprowadzeniem stanu wojennego.
Speaker None
Turecki zamachowiec, Ali Agca, postanowił, że zabije Jana Pawła II.
Speaker None
Nie udało się, ponieważ zostało to
Speaker None
generalnie życie Jana Pawła oczywiście uratowane.
Speaker None
Ale nie wiemy do końca, kto to zlecił, bo Ali Agca wielokrotnie zmieniał swoje zeznania i być może to były bułgarskie służby na zlecenie,
Speaker None
powiedzmy, Związku Sowieckiego, być może coś innego, tego nie wiemy.
Speaker None
Ale to mocno zachwiało Polakami jeszcze w 81 roku, więc ten wprowadzenie stanu wojennego było na dobicie.
Speaker None
Więc początkowy szok i wygaszenie wszystkich strajków, jak mówiłem, do 28 grudnia,
Speaker None
doprowadziło do tego, że ludzie będą musieli przejść do podziemia.
Speaker None
Ale wracamy do tego drugiego zdjęcia,
Speaker None
gdzie mieliśmy tych pięciu wspaniałych.
Speaker None
Generalnie część z opozycjonistów, którzy byli działaczami Solidarności,
Speaker None
uniknęła takiego aresztowania.
Speaker None
Tak było na przykład z Władysławem Frasyniukiem, czy na przykład Bogdanem Lisem, czy Zbigniewem Bujakiem.
Speaker None
Generalnie oni później ukrywali się przed władzami i w pewnym momencie i tak będą później aresztowani.
Speaker None
Ale to pokazało, że Solidarność dalej jest nieugięta i powstawały różne podziemne, powiedzmy, że struktury Solidarnościowe,
Speaker None
które miały w jakimś stopniu zadziałać na wyobraźnię, powiedzmy, władz
Speaker None
i generalnie byli gotowi negocjować z rządzącymi,
Speaker None
po to, żeby uwolnić, no, tych, którzy byli internowani.
Speaker None
I tak powstał na przykład Regionalny Komitet Koordynacyjny.
Speaker None
Tutaj już był Borusewicz na czele z Aleksandrem Hallem.
Speaker None
I takie regionalne komitety koordynacyjne powstawały w wielu częściach państwa.
Speaker None
Pojawia się Solidarność Walcząca.
Speaker None
Pojawiło się wiele, a właśnie w tej Solidarności Walczącej był taki gość.
Speaker None
Być może kojarzymy wizualnie.
Speaker None
To był ojciec Mateusza Morawieckiego,
Speaker None
czyli Kornel Morawiecki.
Speaker None
Ale mieliśmy wiele innych przykładów, które gdzieś tam się musiały pojawiać.
Speaker None
Ale z pełną brutalnością ZOMO starała się i milicja, oczywiście,
Speaker None
wybić z głowy Polakom kolejne działania.
Speaker None
Generalnie za cały stan wojenny mówi się, że zostało zamordowanych, zabitych 56 osób.
Speaker None
Stosunkowo niewiele.
Speaker None
W stosunku do tego, co działo się na przykład w wydarzeniach grudniowych na Wybrzeżu.
Speaker None
Więc, no, umówmy się.
Speaker None
Tutaj mówimy sobie o stanie wojennym, który trwa do 83 roku.
Speaker None
W sposób już taki finalny.
Speaker None
Gdzie będzie on zakończony.
Speaker None
Okej, powoli zmierzamy do końca stanu wojennego i całej lekcji.
Speaker None
Ale stan wojenny został zawieszony w grudniu 82 roku.
Speaker None
W lipcu, 22 lipca, w święto narodowe, bo tam mieliśmy niegdyś manifest PKWN-u,
Speaker None
konstytucję PRL-u, a teraz zniesienie stanu wojennego.
Speaker None
Powtórzę jeszcze rok, 83 roku.
Speaker None
Będziemy mieli zniesienie już oficjalne stanu wojennego.
Speaker None
Jest to miesiąc po wizycie Jana Pawła II.
Speaker None
I tu należy oddać, że wizyty papieża w Polsce naprawdę, no, miały bardzo istotny wpływ na działania
Speaker None
zwykłego Polaka, który był katolikiem, który wręcz ubóstwiał papieża.
Speaker None
Ale też na władze.
Speaker None
I te władze pod presją społeczeństwa też musiały troszeczkę zelżyć swoje działania.
Speaker None
I tak było na przykład w 83, 4 roku, gdzie chcieli wyciągnąć rękę, powiedzmy, komuniści do społeczeństwa.
Speaker None
Zaczęli wypuszczać z więzienia więźniów politycznych.
Speaker None
Ale to tylko w niewielkiej ilości.
Speaker None
Po to, żeby pokazać, że Polska, no, może wrócić na arenę międzynarodową.
Speaker None
A nie wróci, a nie mogła wrócić też dlatego, że poprzez stan wojenny spadły na Polskę,
Speaker None
pomimo kryzysu gospodarczego, daleko idące takie sankcje polityczne i gospodarcze,
Speaker None
gdzie byliśmy odizolowani właściwie od Europy.
Speaker None
Więc od czasów Gierka, to my spadliśmy niemal na sam koniec klasyfikacji państw komunistycznych.
Speaker None
Ponieważ u nas działy się w tym czasie nieprzyjemne rzeczy.
Speaker None
My nazywaliśmy stan wojenny wojną polsko-jaruzelską.
Speaker None
Czyli generalnie nawiązywano do tego, że Jaruzelski jest zły, a mimo tego nie ustąpił ze stanowiska pierwszego sekretarza.
Speaker None
Więc, no, nie ma zamiaru ustępować.
Speaker None
Więc Polacy nie byli gotowi na jakąkolwiek współpracę.
Speaker None
Ale żeby była jasność, wcale nie jest tak, że po stanie wojennym już wszystko wróciło do normy i w ogóle było ekstra.
Speaker None
No nie mogło być ekstra.
Speaker None
Ponieważ dalej były podsłuchy, szantaże oraz morderstwa.
Speaker None
Mówi się, że w latach 80-tych zginęło kolejne 50 osób.
Speaker None
Z rąk milicji, ZOMO i tak dalej.
Speaker None
Jednak takim największym punktem dla Polaków, bardzo istotnym zresztą,
Speaker None
był rok 1983, ponieważ Lech Wałęsa otrzymuje wtedy
Speaker None
pokojową Nagrodę Nobla.
Speaker None
To był naprawdę szok dla komunistów,
Speaker None
że on takie coś otrzymuje.
Speaker None
Natomiast istotne jest to, że Nagrodę Nobla odbiera jego żona, Danuta oraz syn Bogdan.
Speaker None
Podczas uroczystości w Oslo, no, nie mógł
Speaker None
być osobiście Wałęsa obecny.
Speaker None
Dlatego, że wiedział, że jeżeli by wyjechał z Polski, co byłoby na rękę komunistom,
Speaker None
to utrudnił mu powrót do naszego kraju.
Speaker None
Dlatego też wysłał żonę i dziecko, myślę, że ku ich niezadowoleniu.
Speaker None
Ale to już jest zupełnie inna sprawa.
Speaker None
W każdym razie jest to bardzo istotna kwestia,
Speaker None
ponieważ o Wałęsie stało się głośno i, no, na mocy swojego nazwiska wypłynie później na prezydenta Polski.
Speaker None
Ale to jest późniejszy moment, o czym jeszcze będziemy mówili.
Speaker None
W roku następnym, 84, kiedy mówiłem o działaniu ZOMO,
Speaker None
o szantażach, pobiciach i tak dalej.
Speaker None
Szokiem dla polskiego społeczeństwa było to, że w październiku został zamordowany tak zwany kapelan Solidarności,
Speaker None
czyli Jerzy Popiełuszko.
Speaker None
On generalnie po ogłoszeniu strajku w Stoczni Gdańskiej bardzo często pojawiał się przy stoczni.
Speaker None
Gdzieś tam starał się spowiadać tych stoczniowców.
Speaker None
Odprawiał mszę przed stocznią.
Speaker None
A później nawet co miesiąc właściwie podczas kolejnych właściwie swoich działań celebrował mszę,
Speaker None
mówiąc o prawach człowieka, o prawach do wolności i tak dalej.
Speaker None
Kiedy organizował pielgrzymkę ludzi pracy na Jasną Górę, była ona obstawiona przez tajnych współpracowników,
Speaker None
którzy również donosili o tym, co tam się dzieje.
Speaker None
Był po prostu niewygodny.
Speaker None
Dlatego też postanowiono się go pozbyć.
Speaker None
I pozbyto się, ponieważ został on zmasakrowany właściwie i to ciało zostało później wydobyte z Wisły we Włocławku.
Speaker None
Funkcjonariusz został generalnie oskarżony, osądzony, ale nigdy nie powiedział, kto to zlecił.
Speaker None
Także też mamy dalej taką tajemnicę.
Speaker None
Można powiedzieć, że do czasów współczesnych.
Speaker None
Można powiedzieć, że w późniejszych latach, bo mówimy tutaj już o połowie lat 80-tych,
Speaker None
na wolność już wychodzi większość internowanych więźniów, to było ponad 200 osób.
Speaker None
Więc zaczęli coraz prężniej ujawniać się, można powiedzieć, że ci byli Solidarnościowcy.
Speaker None
I odbudowywać struktury związku.
Speaker None
Czyli tego NSZZ Solidarność.
Speaker None
Więc w sumie można powiedzieć, że cały misterny plan komunistów poszedł w piach.
Speaker None
Dlaczego?
Speaker None
Dlatego, że komuniści myśleli, że wprowadzeniem stanu wojennego
Speaker None
spacyfikują właściwie wszystkie ogniwa Solidarności.
Speaker None
To się absolutnie nie udało.
Speaker None
Ponieważ w drugim obiegu znowu pojawiła się prasa, pisma opozycyjne, literatura zakazana,
Speaker None
których komuniści nie chcieli w ogóle by widzieć.
Speaker None
Pojawiły się szersze dostępy do Radia Wolna Europa czy do Głosu Ameryki.
Speaker None
Pojawiły się również postacie nazwane bardami polskiego podziemia.
Speaker None
I tu będziemy mieli Przemysława Gintrowskiego, Jacka Kaczmarskiego czy Jacka Kleyffa.
Speaker None
To są ludzie, którzy będą tutaj bardzo istotne, powiedzmy, że treści w swoich pieśniach,
Speaker None
no, przemycać tak naprawdę.
Speaker None
Ponieważ Mury samego Jacka Kaczmarskiego, możemy sobie też to odtworzyć, stały się hymnem,
Speaker None
można powiedzieć, że pokolenia lat 80-tych i całej Solidarności.
Speaker None
Ale komuniści nie pozostawali bierni wobec tego,
Speaker None
ponieważ robili wszystko, żeby pokazać społeczeństwu, że mogą być też konkurencyjne
Speaker None
dla tej Solidarności związki zawodowe.
Speaker None
I tak powstaje OPZZ, czyli Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych,
Speaker None
utworzone w 1984 roku.
Speaker None
Starano się przechwycić członków Solidarności do siebie.
Speaker None
Ale generalnie ta fala, tego, tej niechęci do komunistów,
Speaker None
już właściwie była zbyt daleko idąca.
Speaker None
Generalnie przeciwko komunistom zaczęło działać również organizacje studenckie,
Speaker None
młodzi ludzie, patrioci.
Speaker None
Którzy organizowali różnego rodzaju happeningi.
Speaker None
Jednym z takich najbardziej kolorowych, charakterystycznych, była tak zwana Pomarańczowa Alternatywa.
Speaker None
Ona na początku lat 80-tych powstaje we Wrocławiu.
Speaker None
Ale ich słynne happeningi odbywały się później po całej Polsce.
Speaker None
Najpierw mamy takie zdjęcie.
Speaker None
Mamy zwykłe zdjęcie.
Speaker None
Przecz z pałami.
Speaker None
No, wiadomo, że gorące lata się zdarzały.
Speaker None
Ale podczas takiego happeningu literka U bardzo często ginęła w akcji.
Speaker None
Więc zostaje tylko napis precz z pałami.
Speaker None
Co było symboliką milicji.
Speaker None
Organizowali różnego rodzaju śmieszne święta.
Speaker None
Święto, nie wiem, garnków, święto rewolucji krasnoludków,
Speaker None
gdzie przebierali się w postacie z bajek i właściwie zmuszali milicjantów do gonienia
Speaker None
postaci z bajek, co miało też tych milicjantów mocno ośmieszyć.
Speaker None
Generalnie te happeningi odradzająca się Solidarność i do tego jeszcze kiepska sytuacja gospodarcza
Speaker None
doprowadziła właściwie komunistów do punktu wrzenia i do zmiany swojego postępowania.
Speaker None
Ale po kolei.
Speaker None
Mówimy o tym, że będziemy mieli już w latach 80-tych po stanie wojennym dramat,
Speaker None
jeżeli chodzi o towary nie tylko spożywcze.
Speaker None
Zaczęło brakować proszku do prania, tytoniu, benzyny.
Speaker None
Wszystko stało się produktem niemalże deficytowym.
Speaker None
To doprowadziło do tego, że na wszystko niemal pojawiły się kartki.
Speaker None
Te półki sklepowe wcale nie przejmowały właściwie na sile, bo one cały czas były puste.
Speaker None
Więc jeżeli nawet ktoś chciał kupić meble, chciał kupić, nie wiem, pralkę, lodówkę,
Speaker None
to nawet musiał stać kilka dni, kilka nocy w kolejce, żeby takie coś kupić.
Speaker None
Reglamentację wycofano dopiero od 1986 roku.
Speaker None
Ale kartki na przykład na takie mięso były do 1989 roku.
Speaker None
I ten rok jest dosyć istotny z kilku różnych punktów, ale najpierw może te bardziej istotne.
Speaker None
Dlaczego dojdzie później do Okrągłego Stołu?
Speaker None
Gdzie będziemy sobie mówili o tym przy następnym rozdziale.
Speaker None
Na pewno nasze zadłużenie wynosiło wtedy już prawie 40 miliardów dolarów.
Speaker None
To była ogromna kwota jak na tamte czasy.
Speaker None
Gdzie na czasy dzisiejsze jest też
Speaker None
niebagatelną.
Speaker None
Doprowadziło to do tego, że Jaruzelski, pomimo tego, że Solidarność cały czas działała,
Speaker None
odmawiał jej ponownego zalegalizowania.
Speaker None
To doprowadziło do tego, że społeczeństwo będzie musiało z kraju uciekać.
Speaker None
I w latach 80-tych, zresztą jemu to było na rękę.
Speaker None
Bo najczęściej uciekali ci, którzy byli przeciwnikami komuny.
Speaker None
Więc jedźcie.
Speaker None
Ale było to prawie milion ludzi, które opuściło.
Speaker None
I to doprowadziło do tego, że komuniści i tak w końcu zrozumieją, że trzeba coś zmienić.
Speaker None
I kiedy pierwsze reformy będą wdrożone jeszcze przez rząd samego Jaruzelskiego, to będzie jakby pierwszy etap reform gospodarczych do roku 85.
Speaker None
Starano się urealnić ceny w stosunku do tych cen światowych.
Speaker None
I już widać było, że to jest dramat.
Speaker None
Następnie pojawiały się pewne poprawki, które troszeczkę to niwelowały.
Speaker None
Ale to niewiele mogło zmienić.
Speaker None
Jaruzelski w 85 roku oddaje funkcję premiera Zbigniewowi Messnerowi,
Speaker None
który był ekonomistą, który miał pewnego rodzaju plany.
Speaker None
Ale wszystko tak naprawdę zmieniło się ze względu na to,
Speaker None
że w 85 roku dostali mocny cios w nerkę.
Speaker None
Ponieważ uciekło z Polski dwóch chłopców, którzy, no, schowani pod ciężarówką,
Speaker None
udali się na prom, a ten dopłynął do Szwecji, gdzie stało się bardzo głośno o tym fakcie.
Speaker None
Oczywiście komuniści starali się to ukryć.
Speaker None
Ale to było wręcz niemożliwe.
Speaker None
Ponieważ był to cios wizerunkowy i dostali tam azyl i tak naprawdę, można powiedzieć, że stali się bohaterami później filmu.
Speaker None
300 mil do nieba.
Speaker None
Gdzie, no, troszkę zmieniono te fakty, bo celem stała się Dania, nie Szwecja.
Speaker None
Ale to już jest inna kwestia.
Speaker None
Ten Messner, o którym mówiłem wcześniej, postanowił, że przystąpił do drugiego etapu reformy gospodarczej.
Speaker None
Zapowiadał wielkie zmiany.
Speaker None
Więc postanowił zaatakować, powiedzmy, społeczeństwo referendum.
Speaker None
Zorganizował je.
Speaker None
Myślał, że generalnie będzie to niewielka różnica.
Speaker None
Troszkę pokombinujemy i będzie na nasze.
Speaker None
Ale generalnie odpowiedzi były tak negatywne i odzew był tak duży,
Speaker None
że nie dało się tego, jakby, powiedzmy, że odbudować na,
Speaker None
nie wiem, jakość wizerunkową samego PRL-u.
Speaker None
Po prostu przyznano się wtedy do porażki.
Speaker None
I można powiedzieć, że 88 rok to jest kolejna zmiana na fotelu premiera.
Speaker None
Teraz będzie Mieczysław Rakowski.
Speaker None
To będzie człowiek, który będzie chciał wprowadzić wariant chiński.
Speaker None
Tak zwany socjalizm rynkowy.
Speaker None
Czyli chciał przeforsować pewnego rodzaju zmiany, które będzie
Speaker None
forsował taki pan jak Mieczysław Wilczek, bo to będzie nazwane ustawą Wilczka,
Speaker None
gdzie będzie ona kładła podwaliny pod wolny rynek w Polsce.
Speaker None
Ale to i tak nie będzie miało jakby większego znaczenia.
Speaker None
Ponieważ państwo zostawiło dla siebie tak naprawdę wszystkie najważniejsze dziedziny.
Speaker None
Takie jak wydobywnictwo surowców naturalnych, handel bronią czy produkcję spirytusu.
Speaker None
Generalnie w 89 w styczniu jeszcze przyjęto ustawę o prawie bankowym.
Speaker None
Więc zalegalizowano na przykład legalny obrót obcą walutą.
Speaker None
Te działania miały jakby umocnić władze komunistów.
Speaker None
A tak naprawdę i tak nie legalizując Solidarności,
Speaker None
cały czas strzelały sobie w kolano.
Speaker None
I już zmierzając do końca lekcji, komuniści pod wpływem między innymi nowego sekretarza,
Speaker None
Michaiła Gorbaczowa, postanowili, że w końcu muszą z tym Wałęsą
Speaker None
siąść do jakichkolwiek rozmów.
Speaker None
I Wałęsa rozmawia w tym czasie z generałem Kiszczakiem.
Speaker None
To jest ten, który jak zmarł jakiś czas temu, to z jego szafy wyleciały wszelkiego rodzaju dokumenty, które miały zniszczyć wizerunkowo Lecha Wałęsę.
Speaker None
No ale po wielu rozprawach sądowych, które Wałęsa wygrywał, bo podpis Bolek, którym był on opatrzony jeszcze w latach 70-tych,
Speaker None
kiedy, no, podpisał te dokumenty, ale później już jakby nie współpracował z komunistami oficjalnie,
Speaker None
to oni i tak preparowali dokumenty, podpisywali to.
Speaker None
On tu widzimy różnego rodzaju innym charakterem pisma.
Speaker None
Doprowadziły do tego, że Wałęsa jednak stanął na swoim.
Speaker None
Ale do rzeczy.
Speaker None
Ten Kiszczak wraz ze swoimi, powiedzmy, że towarzyszami, kompanami, zaczęli rozmawiać z Wałęsą.
Speaker None
I podjęto decyzję o tym, że należałoby siąść przy tak zwanym Okrągłym Stole.
Speaker None
To będzie taka formuła rozmów, w której generalnie uczestnicy będą traktowani jako równorzędni partnerzy.
Speaker None
I to będzie później transmitowane w telewizji.
Speaker None
Ale jeszcze chcieli ci komuniści w jakiś sposób uderzyć w Solidarność.
Speaker None
Rakowski chciał wprowadzić kilku opozycjonistów do swojego rządu, tworząc rząd koalicyjny.
Speaker None
Ale to się nie udało.
Speaker None
Następnie OPZZ będzie konkurując z Solidarnością,
Speaker None
próbowało zdyskredytować samego Wałęsę.
Speaker None
I to też się nie uda, ale o tym za chwileczkę.
Speaker None
Ponieważ wcześniej odbyły się jeszcze rozmowy w Magdalence.
Speaker None
W podwarszawskiej Magdalence, to doprowadziło do tego, że zakończyły się fiaskiem.
Speaker None
I te ciche rozmowy musiały pójść krok dalej.
Speaker None
Do głośnych, żeby społeczeństwo też o tym słyszało.
Speaker None
Przełomem miała być debata, która miała zdyskredytować Wałęsę,
Speaker None
o czym mówiłem przed paroma chwilami.
Speaker None
Ona odbyła się 30 listopada w roku 1988.
Speaker None
I tutaj mamy pierwszy live z udziałem Wałęsy.
Speaker None
Debata.
Speaker None
Po jednej stronie będzie szef OPZZ, Alfred Miodowicz, po drugiej stronie będziemy mieli Lecha Wałęsę,
Speaker None
jako szefa Solidarności.
Speaker None
Jak się okazuje, Miodowicz nie miał szans.
Speaker None
Wałęsa go tutaj, można powiedzieć, że politycznie zjadł.
Speaker None
I to doprowadziło do kolejnych zmian.
Speaker None
W styczniu 89 roku znowu nastąpiła zmiana.
Speaker None
Wprowadzono pluralizm polityczny.
Speaker None
Czyli legalność, właściwie to działania innych partii politycznych, związków zawodowych,
Speaker None
stowarzyszeń, fundacji i tak dalej.
Speaker None
To był pierwszy krok w kierunku zmian ustrojowych w Polsce,
Speaker None
które będą klepnięte na owym Okrągłym Stole.
Speaker None
Ale o nim to będziemy mówili sobie na lekcjach następnych.
Speaker None
Dziękuję i do widzenia.
Topics:stan wojennyPolska 1981Wojciech JaruzelskiWRONSolidarnośćinternowaniagodzina milicyjnastrajk w kopalni WujekLech WałęsaKościół katolicki
