LO 4- Polska czasów Gierka. To jak się w końcu wtedy ży… — Transcript

Analiza rządów Edwarda Gierka w Polsce lat 70., inwestycje, zmiany społeczne i gospodarcze oraz ich wpływ na życie codzienne Polaków.

Key Takeaways

Rządy Gierka przyniosły krótkotrwałą poprawę życia i konsumpcji w Polsce.
Intensywne inwestycje infrastrukturalne miały duże znaczenie społeczne, ale ekonomicznie były nierentowne.
Polityka zagraniczna Gierka była bardziej otwarta i aktywna niż jego poprzedników.
System gospodarczy oparty na zagranicznych licencjach szybko się zdezaktualizował, co doprowadziło do kryzysu.
Dekada Gierka pozostawiła trwały ślad w polskiej architekturze i mentalności społecznej.

Summary

Edward Gierek objął władzę w Polsce w 1970 roku po wydarzeniach grudniowych na Wybrzeżu.
Gierek pochodził z Sosnowca i był pierwszym sekretarzem KC PZPR, wcześniej działającym na Śląsku.
Jego rządy charakteryzowały się intensywnymi inwestycjami, m.in. budową Portu Północnego, rafinerii w Gdańsku, Trasy Łazienkowskiej, Gierkówki i odbudową Zamku Królewskiego.
Wprowadzono licencje na produkcję towarów, takich jak Fiat 126p (Maluch) i Coca-Cola, co poprawiło dostęp do dóbr konsumpcyjnych.
Poprawił się poziom życia i konsumpcja społeczna do około 1974 roku, jednak inwestycje nie zwracały się ekonomicznie.
Wprowadzono masową budowę wielkopłytowych bloków mieszkalnych, co zmieniło strukturę mieszkaniową Polski.
Gierek prowadził aktywną politykę zagraniczną, nawiązując kontakty z zachodnimi przywódcami i otwierając granice z NRD i Czechosłowacją.
Polacy zyskali większy dostęp do paszportów i możliwość podróży zagranicznych, co wpłynęło na rozwój nieformalnego handlu.
Propaganda sukcesu przedstawiała Polskę jako dziesiątą potęgę gospodarczą, co było niezgodne z rzeczywistością.
Problemy gospodarcze narastały, ponieważ zakupione licencje szybko się starzały, a Polska nie mogła skutecznie sprzedawać swoich produktów za granicą.

Full Transcript — Download SRT & Markdown

Speaker A

Dzień dobry. Dzisiaj będziemy sobie mówili o Gierku, czyli o gościu z Sosnowca, który rządził Polską. Temat to Polska czasów Gierka, jest to temat dla klasy czwartej liceum, a dla klasy ósmej temat podobnie brzmiący jest w opisie pod filmem. A was licealiści zapraszam do oglądania.

Speaker A

Możecie być towarzysze przekonani, że my tak samo jak wy jesteśmy ulepieni z tej samej gliny i nie mamy innego celu jak ten, który żeśmy zdeklarowali i to jest podstawowy program naszego działania. Jeśli nam pomożecie, to sądzę, że ten cel uda nam się wspólnie osiągnąć. Jak? Pomożecie?

Speaker A

Na wejściu musimy sobie powiedzieć dwie kwestie. Pierwszą rzeczą to jest to, że był film Gierek, takie coś i nie oglądamy. Generalnie dramatyczna wersja, taka słodko-cukierkowa, mówiąca o tym, jak to Gierek był świetny, jak to był bohaterem narodowym, a źli współpracownicy po prostu nim manipulowali. Tak do końca nie było.

Speaker A

Drugą kwestią jest to, że Gierek, przypominając sobie lekcję poprzednią, przejmuje władzę w roku 70 po wydarzeniach grudniowych na Wybrzeżu. Wtedy Gomułka traci stanowisko, oficjalnie się go zrzeka, ale był do tego zmuszony i Breżniew wybiera naszego bohatera lekcji dzisiejszej, czyli Edwarda Gierka na pierwszego sekretarza.

Speaker A

To był gość, który rządził w Katowicach, był tam z takim, powiedzmy, że pierwszym sekretarzem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach Jerzy Ziętek, i sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka, i sekretarz KW PZPR w Katowicach Edward Gierek i generalnie no całkiem nieźle się w tej roli najwyraźniej sprawdzał, skoro go wybrano do rządów w całej Polsce. Także pokrótce taki wstęp sobie zrobiliśmy, możemy przejść do rzeczy.

Speaker A

Jako że mówiłem, że pochodzi Gierek z Sosnowca, to właśnie tutaj na Zagłębiu Dąbrowskim, na Śląsku ogólnie, będzie widać największy postęp inwestycyjny, który on tutaj będzie wrzucać. Na pewno jest to człowiek, który miał dobry plan, ale go źle zrealizował.

Speaker A

Tym planem było to, że zakupujemy po prostu z zagranicy, dzięki pożyczkom, pewnego rodzaju licencje, możliwości, produkujemy te towary, a następnie sprzedajemy.

Speaker A

Czyli to był plan na zarobek.

Speaker A

Ale niestety coś poszło nie tak.

Speaker A

O tym troszkę później.

Speaker A

Na pewno te licencje, które pojawiły się za czasów Gierka, będą dawały szansę na normalne życie w Polsce, ponieważ symbolem jego modelu gospodarki był na pewno Maluch, czyli Fiat 126p. Generalnie było tego dużo produkowanego.

Speaker A

Na początku trzeba było zapisywać się w kolejkach oczekujących na takiego Malucha, ale powiedzmy, że w latach 80-tych, kiedy ta produkcja dalej funkcjonowała, no to ten Maluch był podstawowym samochodem jeżdżącym po polskich drogach.

Speaker A

Maluchiem jechało się nad morze, jechało się w góry, nawet za granicę, jeżeli była taka możliwość.

Speaker A

Więc ja sobie tego nie wyobrażam dzisiaj, jak można się w Malucha zapakować, ale kiedyś można było i jeżdżono.

Speaker A

Natomiast generalnie, jeżeli chodzi o produkcję, na przykład tego samochodu, to ona była w Tychach, była w Bielsku-Białej i generalnie była to licencja zakupiona od Włochów i ich samochodzik wyglądał bardzo podobnie.

Speaker A

My go troszeczkę zmieniliśmy i to było rzeczą taką naszą, można powiedzieć.

Speaker A

Ale my tego nie sprzedawaliśmy za granicę.

Speaker A

I tu jest już pierwszy taki problem, o którym będę mówił też za chwilkę.

Speaker A

Na pewno zakupiliśmy licencje, choćby na Coca-Colę.

Speaker A

Coca-Cola stała się wręcz marzeniem Polaków i można było przecież to marzenie zrealizować.

Speaker A

No, mamy nawet plakaty, które zachęcały do wypicia takiej Coca-Coli, bo jest to coś niezwykłego.

Speaker A

I takiego, no, zachodniego powiewu Zachodu można było poczuć, no właściwie to we własnych ustach.

Speaker A

Natomiast w latach do 74 roku tak mniej więcej rzeczywiście dochód narodowy wzrósł.

Speaker A

Wzrosła też konsumpcja społeczna, ludzie zaczęli kupować więcej.

Speaker A

Więc żyło im się w sumie to nawet i lepiej.

Speaker A

No ale niestety sytuacja była w pewnym momencie już bardzo negatywna.

Speaker A

Ponieważ inwestycje szły dalej, ale nie widać było w perspektywie tego, że mogą się w jakikolwiek sposób zwrócić.

Speaker A

I tak na przykład zbudowano Port Północny i rafinerię w Gdańsku.

Speaker A

Zbudowano Trasę Łazienkowską w Warszawie, zbudowano tak zwaną Gierkówkę, czyli trasę łączącą Warszawę z Katowicami.

Speaker A

Odbudowano wreszcie Zamek Królewski w Warszawie, co jest symbolem odbudowy Polski zniszczeń w Polsce po II wojnie światowej.

Speaker A

Powstał gmach Dworca Centralnego w Warszawie, czy kopalnia węgla brunatnego w Bełchatowie. To są inwestycje, które miały się zwracać.

Speaker A

Jednak ten intensywny rozwój, no, będzie miał pewnego rodzaju hamulce.

Speaker A

Ponieważ, jak mówiłem przy Gomułce, budowano niewielkie osiedla robotnicze, które będą, jakby, zachęcały ludzi ze wsi do przyjazdu do miasta, bo będziesz pracował, to dostaniesz mieszkanko.

Speaker A

No, i to było pewnego rodzaju zachętą.

Speaker A

Natomiast za Gierka, właściwie, Polska poszła krok dalej.

Speaker A

Tutaj dojdziemy do dziesięciopiętrowych wieżowców, tak zwanej wielkiej płyty i to będzie punktem zwrotnym.

Speaker A

Ponieważ gierkowskie rządy zapisały się w sumie to w historii do dzisiaj.

Speaker A

Przecież bardzo duża grupa z nas, nie wiem, czy oglądający, czasem nie większość, w takich blokach mieszka albo mieszkali ich dziadkowie, rodzina.

Speaker A

Więc generalnie jest to symbol dekady Gierka, czyli dziesięciolecia rządów.

Speaker A

I tak naprawdę czasy Gierka są dobrze wspominane przez ludzi na Zagłębiu, ale myślę, że i też w całej Polsce, chociaż pewnie zazdrościli to, że na Zagłębiu powodziło się Polakom nieco lepiej, no bo były mieszkania, były kopalnie, były huty, więc można było jakoś w sposób normalnie funkcjonować.

Speaker A

Ale myślę, że i w innych częściach Polski można mówić o pewnej zmianie postępowania, jeżeli chodzi o pierwszego sekretarza, bo taką zmianę przyniósł właśnie ów Gierek.

Speaker A

Prowadził on bardzo ożywioną politykę zagraniczną.

Speaker A

Często wylatywał z kraju, jeździł po Europie, po świecie, a że posługiwał się bardzo płynnie językiem francuskim, no to dogadywał się z prezydentami francuskimi.

Speaker A

Dogadywał się z kanclerzami z RFN-u.

Speaker A

Mało tego, jako pierwszy polski komunistyczny przywódca spotkał się z papieżem, to był Paweł VI, ten, którego Gomułka niegdyś nie wpuścił, i generalnie w latach 70-tych do Polski przyjechało aż trzech kolejnych prezydentów Stanów Zjednoczonych.

Speaker A

I bardzo dużo, no, przywódców państw europejskich, więc, no, jest to pewnego rodzaju zmiana w postępowaniu, w polityce zagranicznej.

Speaker A

Mało tego, w 72 roku otwarto właśnie granice z NRD, a rok później z Czechosłowacją, więc to, co mówiłem, można było jechać za granicę.

Speaker A

To było naprawdę dobrą zmianą, tak można by to było powiedzieć, w sumie, mówiąc językiem współczesnym.

Speaker A

A nawet idąc krok dalej, można powiedzieć, że Polacy wykorzystywali ten fakt, że te granice były otwarte, ponieważ Polacy byli znani z handlu, z kombinowania i przywozili na przykład z bazarów europejskich, no, towary, które w Polsce w sklepach były niedostępne.

Speaker A

My nawet mieliśmy ułatwiony dostęp do paszportów, nawet tych turystycznych.

Speaker A

No, ale jakoś mówię o handlu, no to pewnie zmieniało się to w mało legalne źródło dochodu.

Speaker A

Gierek w pewnym momencie zauważył, że idzie to w złym kierunku.

Speaker A

Pomimo tego, że byliśmy w sumie drugim krajem w Europie, gdzie była możliwość przejścia z odbiornika czarno-białego, mówię o telewizorze, na kolorowy, to nie każdego było na to stać.

Speaker A

Ale za pomocą czarno-białego odbiornika można było przykryć swoje niepowodzenia tak zwaną propagandą sukcesu.

Speaker A

Polacy usłyszeli tam, że byliśmy dziesiątą potęgą gospodarczą na świecie.

Speaker A

Co było bzdurą.

Speaker A

Ponieważ w tym czasie, kiedy my kupowaliśmy licencje za granicą, one były z konkretnego roku, były wtedy nowością, ale w kolejnych latach w świecie kapitalizmu te licencje, które my wykupiliśmy w Polsce, będą teoretycznie celem do sprzedania tego za granicę, to to już będzie przestarzałe.

Speaker A

Bo na Zachodzie te licencje już są dawno wyciągnięte z obiegu, mamy nowe modele na przykład radioodbiorników, czy też telewizorów.

Speaker A

Czy czegokolwiek innego, co było kupione, więc przede wszystkim, nawet takiego Malucha, przecież nikt by nie kupił, bo technika poszła do przodu.

Speaker A

A u nas stoi w miejscu.

Speaker A

Więc nie było co właściwie gdzie sprzedawać.

Speaker A

Dlatego Gierek postanowił wrócić do tego, co było w latach 50-tych.

Speaker A

Głównym problemem wzrostu cen.

Speaker A

Czyli znowu przywrócono modę na przemysł ciężki.

Speaker A

Zbudowano największą inwestycję lat 70-tych, czyli Hutę Katowice, po to, żeby ludzie mieli możliwość podjęcia pracy.

Speaker A

Tym bardziej, że w latach 70-tych był bardzo duży wyż demograficzny.

Speaker A

Popytajcie na przykład swoich rodziców, swoich dziadków, jak w latach 70-tych wyglądała kwestia, choćby mówiąc brutalnie, rozmnażania się Polaków.

Speaker A

Jak wielu mieli Polacy potomków.

Speaker A

Bo ten wyż będzie utrzymywał się jeszcze tak do połowy lat mniej więcej 80-tych.

Speaker A

Ale punktem zwrotnym no nie był ten wyż, był kryzys paliwowy, który miał swój punkt zwrotny w roku 73.

Speaker A

Pociągnęło to niestety za sobą kolejne elementy gospodarki, choćby to, że poszły do góry bardzo mocno oprocentowania kredytów.

Speaker A

W związku z tym my staliśmy się po prostu już niewypłacalni.

Speaker A

Na właściwie rok 1980 mieliśmy zaległości na tamten czas, jak to były ogromne pieniądze, gdzie dzisiaj stanowią ogromne środki.

Speaker A

24 miliardy dolarów w plecy.

Speaker A

Więc było to dosyć dużo.

Speaker A

Więc no nic innego nas nie czekało, jak na przykład kryzys gospodarczy.

Speaker A

To doprowadziło do tego, że no będą kolejne właściwie strajki, już drugie właściwie za czasów Gierka.

Speaker A

Jeszcze zaraz o nich będziemy sobie bardziej szczegółowo mówili.

Speaker A

Natomiast generalnie doszło do punktu, gdzie my tak naprawdę nie będziemy mogli samodzielnie decydować o tym, w którą stronę pójdziemy.

Speaker A

Przypominam, że jesteśmy cały czas uzależnieni od Moskwy.

Speaker A

Musimy sobie przypomnieć, że w tym czasie rządzi Breżniew.

Speaker A

Oczywiście w Związku Sowieckim i to on miał swoją doktrynę Breżniewa i to przecież on tak naprawdę wymyślił sobie coś, co będzie wiązało się z ograniczoną suwerennością państw socjalistycznych.

Speaker A

Czyli, że nie możemy robić wszystkiego tego, co byśmy chcieli.

Speaker A

Więc po czasach dobrych przyjdą te gorsze, takie przełomowe.

Speaker A

Najpierw jeszcze może te lepsze momenty za czasów Gierka.

Speaker A

W 75 roku jest nowy podział administracyjny w naszym państwie.

Speaker A

Obowiązuje on do 1999, bo będzie to zmiana województw.

Speaker A

Gierek wprowadził 49 województw, a w 99 roku będziemy mieć 16.

Speaker A

Ale to jest to, co mamy teraz aktualnie, te 16 województw.

Speaker A

Natomiast można powiedzieć, że ta reforma była o tyle, powiedzmy, że lepsza, bo wcześniej było 17 na 49, że w tym momencie lepiej można było zadbać o konkretny teren, na którym to województwo się znajdowało.

Speaker A

Za czasów Gierka było to naprawdę dosyć istotne.

Speaker A

Ale to jest jedna rzecz.

Speaker A

Kolejną kwestią jest to, że lata 70-te, które były elementem propagandy sukcesu, a nie miał na to wpływu absolutnie żadnego Gierek.

Speaker A

Ale się tym chwalono w telewizji.

Speaker A

Były sukcesy polskich sportowców.

Speaker A

I tak będziemy mieli ich dosyć dużo i tak w kolejnych igrzyskach olimpijskich nasi sportowcy zajmowali miejsca w pierwszych dziesiątkach w różnych dyscyplinach.

Speaker A

Generalnie w 72 roku było to Monachium, później 76 Montreal, 80 Moskwa.

Speaker A

I tu jest rzecz charakterystyczna.

Speaker A

Ponieważ tam był tak zwany gest Kozakiewicza.

Speaker A

Czyli generalnie gest, który wykonał nasz skoczek o tyczce, Władysław Kozakiewicz, który zdobył tam złoty medal.

Speaker A

I był to dwukrotny gest przy wygwizdaniu właściwie jego osoby przez radzieckich kibiców.

Speaker A

No, o tym geście można sobie poczytać, był on na pewno dwuznaczny.

Speaker A

Na pewno idziemy sobie też do sukcesów naszego piłkarstwa.

Speaker A

Ponieważ to mieliśmy drużynę dowodzoną przez Kazimierza Górskiego, która w 72 roku właśnie na igrzyskach zdobyła złoty medal.

Speaker A

I to jest naprawdę bardzo daleko idący sukces.

Speaker A

Następnie w Mistrzostwach Świata dwa lata później zdobyła trzecie miejsce.

Speaker A

Więc one były rozgrywane w RFN-ie, tak na marginesie, czyli na zagranicznych bojarach byliśmy.

Speaker A

Tam królem strzelców był Grzegorz Lato, gdzie był Kazimierz Deyna, był Jan Tomaszewski, Andrzej Szarmach, Włodzimierz Lubański.

Speaker A

No, generalnie wszyscy stali się ikonami i legendami polskiego sportu.

Speaker A

Dokładnie to polskiej piłki nożnej.

Speaker A

Wielkim sukcesem było też.

Speaker A

Aha, jeszcze jedna rzecz.

Speaker A

Takich sukcesów to my pewnie szybko nie powtórzymy na Mistrzostwach, na igrzyskach i tak dalej.

Speaker A

Natomiast te, które były do powtórzenia i są powtarzane przez polskich siatkarzy, był na przykład rok 1976, gdzie nasi siatkarze zdobyli złoty medal.

Speaker A

I w finale pokonali Związek Sowiecki.

Speaker A

To dopiero był sukces.

Speaker A

Także te sukcesy były, jeszcze pod kątem kulturalnym, na pewno za czasów Gierka rodziły się polskie legendy muzyki.

Speaker A

I tak można powiedzieć, że na przykład tą panią, którą myślę, że kojarzymy, co roku na Sylwestra się odmraża.

Speaker A

W roku na przełomie 22 i 23 odmroził ją tym razem Polsat.

Speaker A

Czyli Maryla Rodowicz.

Speaker A

Pojawił się Krzysztof Krawczyk.

Speaker A

Pojawiły się jeszcze inne postacie, które będą związane z polską muzyką przez kolejne lata.

Speaker A

Ale to jest kwestia już, powiedzmy, że dodatkowa.

Speaker A

Na pewno kwestie sukcesów mamy za sobą i idziemy do tych nieco gorszych momentów.

Speaker A

Mówiłem, że podział administracyjny był w 75 roku.

Speaker A

A rok później mamy nowelizację Konstytucji PRL-u.

Speaker A

Zawarto tam informacje o tym, że będzie przewodnia rola PZPR-u, tak, świetna zmiana.

Speaker A

I nierozerwalna przyjaźń ze Związkiem Sowieckim.

Speaker A

Te fragmenty wywołały oburzenie polskich środowisk opozycyjnych, Kościoła Katolickiego.

Speaker A

I doprowadziło też to do tego, że będziemy mieli pewne elementy, które będą, no, składały się w ogóle na wydarzenia roku 76.

Speaker A

Na ten czerwiec, bo do nich powolutku przechodzimy.

Speaker A

Na pewno podniesiono ceny, ceny na żywność, a wcześniej na cukier, pojawiły się kartki na cukier.

Speaker A

Więc tu pojawia się rola cinkciarza, czyli gościa, który kombinował i sprzedawał albo waluty.

Speaker A

Żeby w Peweksach można było sobie coś kupić, ale też była kwestia tego, że ludzie kombinowali.

Speaker A

I na przykład kupowali cukier po określonej cenie, bo wiedzieli, mieli informację, że ta cena wzrośnie do góry, a później sprzedawali go z zyskiem.

Speaker A

Ale w mniejszej cenie niż ta, która była dostępna w sklepach.

Speaker A

Bo na kartce, no to można było sobie ten cukier wziąć w ograniczonej ilości.

Speaker A

A za gotówkę było, no, nieograniczona ilość, ale tylko i wyłącznie pozornie.

Speaker A

Bo przecież tego w sklepach zbyt wiele po prostu nie było.

Speaker A

Więc 1976 roku w czerwcu ogłoszono podwyżki cen żywności, cen mięsa.

Speaker A

I to wywołało na pewno dosyć dużą falę niezadowolenia.

Speaker A

Mamy pierwszy kryzys za czasów Gierka.

Speaker A

Zanim jednak przejdziemy sobie do tego kryzysu, musimy sobie przypomnieć, co znikało najszybciej z półek sklepowych, jak się pojawił Covid.

Speaker A

Czyżby to nie był papier toaletowy?

Speaker A

Ludzie zgłupieli na tym punkcie i to był prawdopodobnie, przynajmniej według mnie, wynik tego, że pamiętali, co działo się za czasów Gierka.

Speaker A

Papier toaletowy był towarem deficytowym, ludzie paradowali, jak udało się kupić rolki papieru.

Speaker A

To było coś, co było niezwykle istotne, bo przecież podcierać się można na różne sposoby.

Speaker A

No, ale mamy toalety, które mogą na przykład takie gazety niestety, ale nie przepuścić przez rurkę.

Speaker A

Ale do rzeczy.

Speaker A

Generalnie za czasów Gierka brakowało na półkach sklepowych właściwie to wszystkiego.

Speaker A

Pojawiały się długie kolejki, pojawiały się kartki.

Speaker A

Ale chciano z tym zawalczyć poprzez propagandę sukcesu.

Speaker A

To się nie udało.

Speaker A

Pojawiały się na przykład komercyjne sklepy, które miały lepsze zaopatrzenie, ale niestety wyższe ceny.

Speaker A

Następnie mieliśmy kwestię tego, że będą się pojawiać Pewexy.

Speaker A

I tutaj ci cinkciarze, handlujący walutą, dolarami konkretnie, umożliwiali zakup przez danego człowieka artykułów Zachodu.

Speaker A

Tam też można było poczuć powiew tego Zachodu.

Speaker A

Kupując, nie wiem, czekolady pełnomleczne, orzechowe czekolady, czy na przykład dżinsy.

Speaker A

Postacie wycierusów, pojawiły się Wranglery, pojawiły się Lee i tak dalej.

Speaker A

Więc było to rzeczywiście czymś niezwykłym, ale no nie wszystkim było dane kupić coś w Peweksie.

Speaker A

No bo ciężko było o dolary.

Speaker A

A można było zakupić jeszcze poprzez specjalne bony towarowe, które były dostępne niestety, ale dla nielicznych.

Speaker A

To potęgowało frustrację i pokazywało Polakom, że wcale ten Gierek taki dobry nie jest.

Speaker A

Rozpoczęła się fala strajków w roku 76 w czerwcu, czyli wydarzenia czerwcowe.

Speaker A

Strajki rozpoczęły się 25 czerwca w sumie to w podwarszawskim Ursusie, w Płocku oraz w Radomiu.

Speaker A

To były wydarzenia, które będą nazywane wydarzeniami czerwcowymi.

Speaker A

Często też wydarzeniami radomskimi.

Speaker A

Generalnie strajk rozpoczął się w Radomiu w zakładach metalowych Łucznik, a w Łuczniku naprawdę produkowano wiele różnych rzeczy.

Speaker A

I był to ważny zakład.

Speaker A

Zresztą jeden z najważniejszych w tym mieście.

Speaker A

W samym Radomiu doszło do punktu wrzenia, ponieważ 20 000 ludzi z 30 różnych przedsiębiorstw wyszło na ulicę.

Speaker A

I szło pod Komitet Wojewódzki.

Speaker A

Tam chcieli rozmowy z kimś z kierownictwa, nikt nie wyszedł, więc podpalono Komitet Wojewódzki.

Speaker A

A odpowiedzią była pacyfikacja ZOMO i MO.

Speaker A

Zginęło w sumie tylko dwóch ludzi i 200 zostało rannych, mówię w sumie tylko, ponieważ w tych wcześniejszych wydarzeniach było wojsko na ulicy.

Speaker A

Które, no, strzelało też do ludzi.

Speaker A

A tutaj Gierek był dobroduszny i powiedział, że my do protestujących to strzelać nie będziemy.

Speaker A

Dlatego wymyślono tak zwane ścieżki zdrowia.

Speaker A

Ścieżki zdrowia to był rodzaj, no, w sumie to tortury, który polegał na tym, że bito aresztowanego pałkami, kiedy on był zmuszany do biegu pomiędzy szpalerem funkcjonariuszy.

Speaker A

I każdy go okładał.

Speaker A

Więc generalnie ścieżka zdrowia, można tak przewrotnie powiedzieć, że leczyła ludzi z zapalczywości wobec władzy.

Speaker A

Bo oni później trafiali do szpitala, a kiedy, no, wychodzili z tego szpitala, to już nie mieli pracy.

Speaker A

Byli zwalniani z tej pracy, dostawali tak zwany wilczy bilet, czyli taką opinię, która utrudniała tak naprawdę znalezienie zatrudnienia w innym miejscu niż to wcześniejsze.

Speaker A

No, generalnie nie pacyfikowano wojskiem, więc w sumie nie było chyba tak źle w porównaniu do poprzednich.

Speaker A

No, ale były przede wszystkim protesty.

Speaker A

To nie mogło ujść na sucho Gierkowi.

Speaker A

Wtedy też narodziła się właściwie to opozycja antykomunistyczna.

Speaker A

I tak będziemy mieli powstanie KOR-u, czyli Komitetu Obrony Robotników.

Speaker A

Rok 1976.

Speaker A

Nazwiska myślę, że warto pamiętać, tam był Jacek Kuroń, był Jan Józef Lipski, był też Jan Lityński.

Speaker A

I był też pan, który teraz jest, no, specyficzny.

Speaker A

I był to Antoni Macierewicz.

Speaker A

Generalnie oni wszyscy brali udział w spotkaniach, na których spotykali się również inni przedstawiciele.

Speaker A

Jak na przykład Zbigniew Romaszewski, Zofia Romaszewska, która wciąż jest doradczynią prezydenta Dudy.

Speaker A

Był Adam Michnik, był Jan Olszewski.

Speaker A

Można było ich tutaj wymieniać naprawdę bardzo dużo, ponieważ oni stanowili osiłę polskiej opozycji, wydawali taki, a powiedzmy, że dwutygodnik pod tytułem Robotnik.

Speaker A

W którym zapisywano działania KOR-u, który tak naprawdę zaczął działać po prostu jawnie.

Speaker A

I czym się zajmowali?

Speaker A

Na pewno niósł pomoc tym, którzy byli aresztowani, szykanowani jako robotnicy.

Speaker A

Zbierał fundusze na rzecz rodzin, którzy byli zwalniani z miejsc pracy albo uwięzieni, żeby te rodziny miały za co żyć.

Speaker A

Organizowano pomoc medyczną dla tych ludzi, ale też i ujawniano, chociaż nie wiadomo w sumie to czemu miało służyć, bo nikt i tak by ich nie słuchał, łamania przez władze praw człowieka.

Speaker A

To będzie wiązało się z tym, że działacze KOR-u będą działać na wielu płaszczyznach.

Speaker A

A to będzie denerwować bardzo mocno komunistów, między innymi Gierka.

Speaker A

Ale pod naciskiem, można powiedzieć, że bardziej moskiewskim, bo Gierek jest specyficzny.

Speaker A

Dlatego był też od władzy po prostu później odsunięty.

Speaker A

I ci, którzy byli działaczami KOR-u, jako że, mówię, działało to niemalże jawnie, mieli utrudnione życie, ponieważ oni oraz ich rodzina, ich najbliżsi, ich koledzy, współpracownicy i tak dalej, musieli spotykać się z represjami władzy.

Speaker A

Na przykład były to podsłuchy, były to szantaże, były to, na przykład, odmowy wydawania paszportów, a mówiłem, że przecież było to ułatwienie.

Speaker A

Szykanowano rodziny i w szkołach i wszędzie.

Speaker A

Więc generalnie, kiedy doszło do tragedii w 77 roku i jeden ze studentów, który współpracował z KOR-em, został zabity.

Speaker A

Był to Stanisław Pyjas.

Speaker A

Powstało SKS, czyli Studenckie Koło Solidarności.

Speaker A

To miało doprowadzić do tego, że kolejnym krokiem jest powstanie innych organizacji.

Speaker A

I tak będziemy mieli KOR, który przekształcił się w, no, podobną nazwę, bo to był to Komitet Samoobrony Społecznej KOR.

Speaker A

W 77 roku powstaje ROPCiO.

Speaker A

Taka fajna nazwa.

Speaker A

Czyli Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela.

Speaker A

I tu będziemy mieli Andrzeja Czumę oraz Leszka Moczulskiego na czele.

Speaker A

Kolejnym krokiem będzie stworzenie przez pana Moczulskiego partii.

Speaker A

Czyli wreszcie pierwszej antykomunistycznej w ogóle w całym bloku wschodnim partii, która nazywała się KPN, czyli Konfederacja Polski Niepodległej.

Speaker A

To będzie wiązało się z tym, że no, stanie się głośno o tym, że Polacy przestają się bać.

Speaker A

I nawet te organizacje wychodzą poza Warszawę.

Speaker A

Na przykład w 78 roku powstaje WZZ.

Speaker A

Czyli Wolne Związki Zawodowe.

Speaker A

Na Górnym Śląsku będziemy mieli gościa, który nazywał się Kazimierz Świtoń.

Speaker A

Na Wybrzeżu będziemy mieli Bogdana Borusewicza, zresztą senator na rok 23.

Speaker A

Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz, Lech Wałęsa, czy Krzysztof Wyszkowski.

Speaker A

Będziemy mieli bardzo dużo tych nazwisk, więc trzeba będzie sobie je w głowie po prostu gdzieś w jakiś sposób uporządkować.

Speaker A

I oni wszyscy będą brali sobie za cel obronę praw pracowniczych i obywatelskich.

Speaker A

I to doprowadziło do pewnego rodzaju zamieszania w Polsce.

Speaker A

Bo mamy wydarzenia, które będą wiązały się z tym, co dzieje się u nas, ale też i za granicą.

Speaker A

Ponieważ w 78 roku papieżem zostaje Polak.

Speaker A

Ale o tym za chwileczkę.

Speaker A

A w międzyczasie to wszystko jest jakby powiązane poniekąd z takim mniejszym strachem wobec rządzących i to jest też pewnie powód tego, że Gierek będzie odsunięty od władzy, ponieważ on z tym nie walczył.

Speaker A

On siedział cicho i w sumie pozwalał na tworzenie się takich organizacji antykomunistycznych.

Speaker A

A w międzyczasie starano się również walczyć z monopolem komunistycznym.

Speaker A

Na nauczanie, powiedzmy, że na poziomie akademickim.

Speaker A

Powstawały uniwersytety latające, które dawały możliwości podjęcia nauki w nieco innym kontekście niż te proponowane przez władze komunistyczne.

Speaker A

Pojawiła się na przykład niezależna oficyna wydawnicza NOWA.

Speaker A

Która, no, wydawała nieocenzurowane wydawnictwa, które w Polsce miały albo drugi obieg, albo były po prostu niewydawane.

Speaker A

Był to na przykład Archipelag Gułag, była to Zbrodnia Katyńska w świetle dokumentów.

Speaker A

Czy po prostu dzieła Miłosza, które były zakazane w Polsce, czy Gombrowicza.

Speaker A

Czy na przykład Tadeusza Konwickiego.

Speaker A

Było tego bardzo dużo.

Speaker A

I generalnie Gierek miał poniekąd związane ręce.

Speaker A

Ponieważ w 75 roku PRL stała się jednym z sygnatariuszy Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Pokoju w Europie, czyli KBWE.

Speaker A

Dzięki temu polskie władze zobowiązały się do przestrzegania praw człowieka oraz podstawowych wolności.

Speaker A

Jak wolność słowa, przekonań religijnych i tak dalej.

Speaker A

To zobowiązało ich do tego, żeby, no, poniekąd w jakiś sposób przymykać oko na to, co dzieje się tuż obok władzy, można powiedzieć.

Speaker A

Jak już powiedziałem, Gierek przymykał oko na jedno, ale pozwolił też na drugie.

Speaker A

Na przykład na to, że Kościół Polski będzie w lepszym, powiedzmy, że położeniu niż za czasów Gomułki czy tam na przykład Bieruta.

Speaker A

Starał się on dobrze z tym Kościołem współpracować.

Speaker A

Już na początku swoich rządów spotkał się z Wyszyńskim, ustalił, że będzie można zrobić taką hierarchię kościelną na ziemiach odzyskanych, co do tej pory było wręcz niemożliwe.

Speaker A

Następnie punktem przełomowym, o którym wspomniałem wcześniej, był 78 rok.

Speaker A

16 października Karol Wojtyła, czyli arcybiskup Krakowski, został wybrany na papieża i będzie on przyjmował imię Jana Pawła II.

Speaker A

Był to punkt przełomowy nie tylko dla Polaków, ale też i dla Watykanu, ponieważ był to pierwszy papież od 500 lat nie pochodzący z Włoch.

Speaker A

A wtedy zdecydowano się na tych włoskich, bo mieliśmy schizmę, choćby tą zachodnią, gdzie mieliśmy rezydującego papieża w Awinionie, tak na marginesie, jakbyście chcieli o tym wiedzieć.

Speaker A

Oczywiście, jakby ktoś pytał.

Speaker A

Ale do rzeczy, Gierek wiedział, że obok wyboru Polaka papieża nie można przejść obojętnie.

Speaker A

Wysłał więc listy gratulacyjne do Jana Pawła II, następnie wysłał delegację rządową, która miała uczestniczyć w uroczystej inauguracji pontyfikatu papieskiego.

Speaker A

A w polskiej telewizji nadano obszerną relację z tych wydarzeń, więc to był punkt przełomowy.

Speaker A

I Breżniew niezbyt przychylnie do tego podchodził i on wiedział, co to może dla Polaków znaczyć.

Speaker A

Doskonale wiedział.

Speaker A

A Gierek przekonał go do tego, że wizyta papieża w Polsce będzie dobrym wyjściem dla polskiego społeczeństwa.

Speaker A

I w 79 roku mamy pierwszą pielgrzymkę, warto pamiętać, bo do tego się często na maturze też odnosi.

Speaker A

Czy też nauczyciele do tego się odnoszą.

Speaker A

Będzie ona trwać osiem dni, będą to spotkania z władzami państwowymi, ale przede wszystkim z ludźmi.

Speaker A

Ponieważ podczas mszy, jaką będzie wygłaszał papież, będzie zgromionych ponad półtora miliona ludzi.

Speaker A

I to wiedział Breżniew, a my sobie uświadomiliśmy, jaką siłę jako Polacy, jako społeczeństwo możemy stanowić, idąc razem, ramię w ramię.

Speaker A

I to będzie widoczne później w latach 80-tych, ale o tym za chwileczkę.

Speaker A

Na pewno jeszcze zakończymy sobie jednym cytatem papieskim, gdzie widzieliście go wielokrotnie, pewnie jadąc przez ulicę.

Speaker A

Ponieważ na billboardach było zapisane: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi.

Speaker A

Tej ziemi.

Speaker A

To były słowa papieża, które zostały wygłoszone na Placu Zwycięstwa w Warszawie i stało się tak naprawdę poniekąd zapowiedzią tego, co w Polsce będzie się działo.

Speaker A

Czy rzeczywiście będziemy mówili o wolności i tak dalej, czy już wszystko się skończy?

Speaker A

Na pewno nie, ponieważ trzeba będzie swoje pocierpieć.

Speaker A

Ale o tym będziemy sobie mówili już w temacie następnym.

Speaker A

Dziękuję.

Speaker A

I do widzenia.

Topics:Edward GierekPolska lata 70PRLinwestycje gospodarczeMaluchpolityka zagranicznawielka płytakonsumpcja społecznapropaganda sukcesuhistoria Polski

Get More with the Söz AI App

Transcribe recordings, audio files, and YouTube videos — with AI summaries, speaker detection, and unlimited transcriptions.

App Store Google Play

Or transcribe another YouTube video here →