**اؤزل یایین- گاتش اوتورومو - اون‌ایکی شهریور بیانیه سینین ایل دؤنومو - شنبه ۱۴ شهریور — Transcript & Summary | SozAI** Source: https://sozai.app/transcript/ozel-yayin-gatesh-otorumo-12-shahrivar-anniversary/ 12 Şəhrivər bəyannaməsinin ildönümü münasibətilə Güney Azərbaycan milli hərəkatının tarixi və önəmi müzakirə olunur. ## Key Takeaways - 12 Şəhrivər bəyannaməsi Cənubi Azərbaycanın milli azadlıq və dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsidir. - Milli hökumət qısa müddətdə mühüm sosial, siyasi və mədəni islahatlar həyata keçirmişdir. - Repressiyalar və xarici amillər milli hərəkatın müvəqqəti süqutuna səbəb olmuşdur. - Bugünkü milli oyanış 12 Şəhrivər ideyalarının davamıdır və ana dilində təhsil hüququ əsas tələblərdəndir. - Milli birlik və təşkilatçılıq Güney Azərbaycan türk millətinin gələcəyi üçün vacibdir. ## What the video covers - Video 12 Şəhrivər bəyannaməsinin 78-ci ildönümünə həsr olunub və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin quruluşu qeyd edilir. - Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurasının onlayn toplantısı yayımlanır. - 12 Şəhrivər bəyannaməsi Cənubi Azərbaycanın milli iradəsinin oyanışı və siyasi manifesti kimi təqdim olunur. - Milli hökumətin qısa müddətdə həyata keçirdiyi dil, maarifçilik, siyasi hüquqlar və iqtisadi islahatlar vurğulanır. - Hökumətin süqutu və repressiyalar nəticəsində baş verən faciələrə toxunulur. - Milli oyanış hərəkatının 12 Şəhrivər ideyalarından qaynaqlandığı bildirilir. - Tədbirdə müxtəlif təşkilatların nümayəndələri çıxış edir və milli mübarizənin aktual məsələləri müzakirə olunur. - Tarixi və müasir milli təşkilatçılıq, dövlətçilik və mədəniyyət məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılır. - Milli yaddaşın qorunması və ana dilində təhsil hüququnun önəmi vurğulanır. - Video milli hərəkatın gələcək perspektivləri və birliyin vacibliyi ilə bağlı çağırışlarla yekunlaşır. ## Chapters 1. 00:00 Giriş və tədbirin məqsədi 2. 01:27 12 Şəhrivər bəyannaməsinin tarixi və əhəmiyyəti 3. 09:43 Milli hökumətin islahatları və sosial dəyişikliklər 4. 13:43 Milli hökumətin süqutu və repressiyalar 5. 19:24 Milli oyanış və 12 Şəhrivər ideyalarının müasir əhəmiyyəti 6. 21:44 Milli təşkilatçılıq və dövlətçilik məsələləri 7. 23:31 Milli birlik və gələcək perspektivlər 8. 29:35 Tədbirin yekunu və çağırışlar Answers ## Questions about this video 12 Şəhrivər bəyannaməsi nədir və niyə önəmlidir? 12 Şəhrivər bəyannaməsi 1945-ci ildə Cənubi Azərbaycanda milli iradənin oyanışını ifadə edən siyasi manifestdir. Bu sənəd ana dilinin rəsmiləşməsi, regional idarəetmənin yerli xalqa verilməsi və dövlətçilik tələblərini ehtiva edir. Milli hökumət hansı islahatları həyata keçirmişdir? Milli hökumət qısa müddətdə ana dilində tədris, qadınlara seçki hüququ, aqrar islahatlar və fəhlə hüquqlarının təminatı kimi mühüm sosial və siyasi islahatlar həyata keçirmişdir. Bu video kimlər üçün faydalıdır? Video Güney Azərbaycan milli hərəkatı, Azərbaycan tarixi və milli azadlıq mövzularına maraq göstərənlər, həmçinin ana dilində təhsil və milli təşkilatçılıq məsələlərini öyrənmək istəyənlər üçün faydalıdır. ## Full Transcript — Download SRT & Markdown 01:27 Speaker A Qonaqlar, əziz həmvətənlər və tədbir iştirakçıları. Hamınızı salam, əziz vətəndaşlar. Ümid edirəm təkrardan səs gəlsin. Bəli, şənbə günü, Şəhrivər ayının 14-ü. 01:50 Speaker A Bu gün özəl bir yayınımız olacaq. 12 Şəhrivər bəyannaməsinin ildönümü ilə bağlı Azərbaycan Demokrat Firqəsinin quruluşu. 02:00 Speaker A Bu gün Azərbaycanımızın böyük günlərindən birinin ildönümüdür. Onun üçün Güney Azərbaycan Təşkilatları Əməkdaşlıq Şurasının qateşin onlayn toplantısını ekrana verəcəyik. Mən beləliklə çalışacağam ekrandakı Zoom toplantısını yayına verim. Əziz həmvətənlər, birazdan mən bu toplantını yayına vermiş olacağam. Onun üçün sizlərdən indi üzr istəyirəm. Bir neçə dəqiqəyə toplantı başladıqdan sonra mən bu toplantını sizlərə təqdim etməyə çalışacağam. Bəli, mən bu dəqiqə toplantını ekrana verdim. 02:28 Speaker A Aradaşlar, hamımızı 12 Şəhri və 5 Sentyabr olan o milli hökumətimizin 12 maddəlik bəyannaməsi ilə bağlı hamımızı xoş gördük və bir daha bir arada görməyimizə çox şadıq. Ümid edirəm ki, bu iki saatda hamınızı və sair qonaqlarımız da ki, sıradan gələcəklər, 02:47 Speaker A hamımız üçün kifayət qədər, müəyyən qədər də, kifayət qədər də olmasa müəyyən qədər də ayrılmış olacaq ki, hər kəs öz ürək sözünü və öz təşkilatına mənsub olduğu təşkilatın da peyamını, mesajını millətimizə, Güney Azərbaycan Türk millətinə və bütün dünyada yaşayan türk millətimizə 03:08 Speaker A çatdırmış olmuş oldu. Bizə sıralama belə ilk olaraq Güney Azərbaycan Təşkilatlarının Əməkdaşlıq Şurasında olan təşkilatları sıra ilə yəni bağlı Aydın xanıma mən belə bir qısa məlumat verim ki, adla bağlı yəni əlifblə bağlı belə sıralanma oldu ki, ilk öncə Azərbaycan Demokrat Firqəsi sayın 03:26 Speaker A Abdullah və Əmir Hakimi, ikinci sırada Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatçısı sayın Məcid bəy Araz, Məcid Bəcavadi, üçüncü sırada Azərbaycan Mərkəz Partiyası sayın Saleh bəy Kamrani, dördüncü sırada isə Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı sayın Arş bəy Varidust, beşinci isə Güney Azərbaycan Demokrat 03:51 Speaker A Partiyası Sahib Mahmud bəy Bilgin. Və altıncı olaraq və sonuncu olaraq Güney Azərbaycan Qurtuluş Partiyası Elza bəy Qaradağlı idi ki, o da yoldadır, Bakıya gəlir, uçaqdadır. Bəlkə də indi yetişər indi evə. Amma hər halda mən bir məqsim var idi, bəlkə mən oxudum, on icazəslə. 04:12 Speaker A Buyurun, Aydə xanım. Onda sözü öz-öncə sayın Abdullah Əmin Haşimiyə verəlim. Dostlar, reqlamentimiz üç il beş dəqiqədir. Xahiş edirəm bu beş dəqiqəni aşmayaq, özə ki, hamı yeni növbə çatsın və sıradan qonaqlarımız olacaq. Onları da sual-cavaba yer vermiş olaq. 04:33 Speaker A Çox sağ olun, hörmətli Əli bəy, yorulmayasınız. Təşəkkür edirəm. Hörmətli dostlar, Azərbaycan Demokrat Firqəsinə və təşkilat nümayəndələrinin çıxışlarına keçmədən öncə hər birinizdən xahiş edirik ki, Məşrutə hərəkatından bu günədək Azərbaycan Milli Hərəkatının şəhidlərinin xatirəsini bir dəqiqə sükutla birlikdə anaq. 04:58 Speaker A Bəli. Allah rəhmət eləsin və məhbuslarımıza, məhbusda olanlarımıza tezliklə azadlıq diləyirik. İndi isə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yazını çatdırması üçün Məmməd Hüseyn bəyə söz veririk. Buyurun, Məmməd Hüseyn bəy, söz sizdədir. 06:01 Speaker A Sağ olun, Aydə xanım. 12 Şəhrivər, 1324, Cənubi Azərbaycanda milli iradənin oyanışı. Salam, dəyərli tədbir iştirakçıları. 06:21 Speaker A Öncə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri hörmətli Rəhim müəllim Hüseynzadə və ADF-nin Mərkəzi Komitəsinin üzvlərinin səmimi salamlarını sizə çatdırıram. Və ADF-nin beynəlxalq əlaqələr məhsulu Abdulla Əmir Haşimi Cavanşir müəllimin hazırladığı və göndərdiyi ADF-nin Mərkəzi Komitəsinin yazısını sizə oxuyacağam. 06:33 Speaker A 1945-ci il sentyabrın 3-ü, İran təqvimi ilə 12 Şəhrivər 1324-cü il. Bu tarix Cənubi Azərbaycanın siyasi və mənəvi həyatında kəskin dönüş nöqtəsidir. Həmin gün Təbriz şəhərində Seyid Cəfə Peşəvərinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin yaradılmasını elan edən tarix 12 Şəhrivər bəyannaməsi 06:58 Speaker A yayımlandı. Pəhləvi rejiminin on illiklər boyu yürütdüyü sərt assimilyasiya, dil qadağan etmə və iqtisadi istismar siyasətinə qarşı qaldırılan bu sənəd sadəcə siyasi manifest deyil, bir xalqın varlıq bəyannaməsi idi. Sənəd Cənubi Azərbaycanın İran tərkibində dövlətçilik, ana dilinin rəsmiləşməsini və regional idarəetmənin yerli xalqa 07:27 Speaker A verilməsini tələb edirdi. 12 Şəhrivər bəyannaməsi qısa müddətdə kütləvi milli hərəkata çevrildi və həmin il dekabrın 12-də 21 Azad Azərbaycan Milli Hökumətinin qurulması ilə nəticələndi. 07:55 Speaker A Bu hökumətin cəmi bir il ərzində həyata keçirdiyi islahatlar müstəsna elmi və mədəni əhəmiyyətə malik idi. 08:10 Speaker A Dil və maarifçilik. Azərbaycan türkcəsi dövlət və təhsil dili elan edildi. Məktəblərdə ana dilində tədrisə başlandı və Təbriz Universiteti təsis edildi. 08:18 Speaker A Siyasi hüquqlar. Bütün Yaxın Şərqdə ilk dəfə olaraq qadınlara səs vermə və seçilmək hüququ verildi. İqtisadiyyat, aqrar islahatlar aparıldı. Xalqa məxsus torpaqlar kəndlərə paylandı. Fəhlə hüquqları qanunla təmin edildi. 08:30 Speaker A Bu dövr xalqın mədəni intibahı və dövlətçilik şüurunun formalaşması kimi tarixə düşdü. Lakin bu mütərəqqi inkişafın ömrü qısa oldu. Qlobal geosiyasi şəraitin dəyişməsi, xarici dəstəyin kəsilməsi və Tehran rejiminin hərbi müdaxiləsi nəticəsində 1946-cı ilin sonlarında 21 Azə 1325 milli hökumət 08:51 Speaker A süquta uğradı. Hərbi əməliyyatlar və ondan sonrakı repressiyalar nəticəsində on minlərlə insan qətlə yetirildi və sürgün edildi. Təbriz sonrakı repressiyalar nəticəsində on minlərlə insan qətlə yetirildi və Təbriz meydanlarında [boğazı təmizləmə] ana dilində yazılmış kitablar tonqallarda yandırıldı. Bu hadisə Cənubi 09:19 Speaker A Azərbaycan tarixinin ən böyük travmalarından və faciələrindən biri kimi yaddaşlara həkk olundu. Milli hökumət fiziki olaraq məhv edilsə də, 12 Şəhrivər bəyannaməsinin formalaşdığı ideoloji dəyər gün də yaşayır. Bu gün Cənubi Azərbaycanda davam edən milli oyanış hərəkatının konseptual əsasları birbaşa 1324-cü ilin ideyalarından 09:43 Speaker A qaynaqlanır. Müasir azərbaycanlıların tələbləri, ana dilində təhsil hüququ, mədəni irsin qorunması, mərkəzi hökumətin, iqtisadi və ekoloji məsələlər olaraq urmaya görülür. 10:05 Speaker A Ayrı-seçkiliyə son qoyulması 12 Şəhrivər sənədinin fəlsəfəsinin müasir dövrə uyğunlaşdırılmış təcəssümüdür. 12 Şəhrivər sadəcə tarixi bir təqvim deyil. O, bu gün milyonlarla insanın kimliyini qorumaq, şovinizmə qarşı sivil və hüquqi mübarizə aparmaq üçün istinad etdiyi əsas milli yaddaş kodudur. 3 10:18 Speaker A Sentyabr 2026. Diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm. Təşəkkür edirəm. Əhməd Hüseyn bəy. Çox sağ olun. Var olun. Yaxşısınız. 10:40 Speaker A Siz də. Buyurun. Aydə xanım. Buyurun. Təşəkkür edirik. İndi isə sözü Azərbaycan Milli Dirəniş Təşkilatına hörmətli Məcid bəy Cavadiyə veririk. 10:55 Speaker A Buyurun, hörmətli Məcid bəy. Salamlar və sayqılar. Xoş gördük, dəyərli konfrans iştirakçıları. Öncəliklə bu konfransı təşkil etməyə necə deyərlər çox zəhmət çəkən, əmək verən dəyərli Aydə xanıma və dəyərli Əli bəyə çox təşəkkür edirəm və təbii ki, Gəşin bütün yönətiminə təşəkkür 11:08 Speaker A edirəm ki, bu önəmli gündə bu tədbiri təşkil ediblər və bu vasitə ilə də təbii ki, Araz News ekranlarından bizi eşidən və başqa Ba media vasitələri ilə də, təbii ki, sosial media vasitələri ilə də bizi görən bütün vətəndaşlarımızı salamlayıram. 11:33 Speaker A 12 Şəhrivər təbii ki, tariximiz anlamında, tariximiz baxımından çox-çox anlamlı və mənalı bir gündür. Və həqiqətən də tariximizin, yəni Azərbaycanın mücadilə tarixinin, modern mücadilə tarixinin millətləşmə sürəcinin çox kritik bir ətraf nöqtəsidir. 11:54 Speaker A 12 Şəhrivər Azərbaycan Demokrat Firqəsi qurulubdur və tariximizə öz, necə deyərlər, izini buraxıbdır. Təbii ki, bu məsələnin tarixi baxımından nə qədər çox danışsaq yeridir. Amma mən istəyirəm təbii ki, indi burda məndən öncəki dəyərli dostumuz da çox önəmli məqamlara toxundu. Əminəm ki, məndən sonrakı 12:16 Speaker A çıxışçılarımız da tarixi açıdan dəyərli məqamlara toxunacaqlar. Amma mən elə Azərbaycan Milli hökumətinin və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin bu günə olan necə deyərlər bağlantısını, təsirini qısaca ələ almaq istəyirəm. 12:41 Speaker A 12 Şəhrivər bizim hərəkat tariximizdə bəlkə də təşkilatçılığın səmbol günüdür, simvol günüdür. Biz Rzaxanın hakimiyyətə gəlməsindən sonra ən böyük təşkilatımız olan dövlət qurumumuzu itirdikdən sonra əsasında millət olaraq təşkilatçılığımızı əldən verdik. Çünki bilirsiniz ki, dövlət də ən böyük təşkilatdır. 12:59 Speaker A Bir millətin ən üst səviyyəyə təşkilatıdır dövlət. 13:24 Speaker A Bir millətin ən üst səviyyəyə təşkilatıdır dövlətdə. 12 şəhriə biz əslində yenidən modern təşkilatçılığa halda Bəli. Mikrofon açıqdır dostların birisinin. O yüzdən sanıram Əli bəyin mikrofonu açıqdır. Səs yansır. 13:46 Speaker A 12 şəhri biz yenidən millətimizin modern təşkilatçılıq sürəcinin başladığının şahidiyik və düşünürəm ki, çox önəmli bir sürəc bu. millətimizin tarixi açısından 12 şəhrivərlə başlamışdır və bu gün də əgər millətimizin, mücadiləmizin şüarı Azadlıq, Ədalət, milli hökümət isə və biz bunu 14:11 Speaker A təşkilatçılığa dayandıraraq, təşkilatçılıq əsasında, təşkilatçılıq mehvərində yürütməyi düşünürüksüsə ki, ən doğrusu da budur zatən təşkilatsız heç bir mücadə yürüməz. Biz əsasında bunu elə bəlkə də 12 şəhriyə necə deyərlər başlanğıc nöqtəsinə borcluyuq. 14:30 Speaker A Bu gün onlarca və bəlkə yüzlərcə siyasi məhbusumuz zindanlarda, Tehranın zindanlarında, Təbrizin zindanlarında, Urumiyyənin və sair şəhərlərimizin zindanlarındadırlar. 14:44 Speaker A Və bunların bir çoxu da həqiqətən də elə təşkilatçılıqla və təşkilati mücadilə ilə bağlı zindanlardadırlar, həbslərdədirlər. Əlbəttə, mən təşkilat deyəndə burda biz təbii ki mədəni və sivil təşkilatçılıqdan danışırıq. 14:59 Speaker A Azərbaycan Milli Hərəkəti tamamən sivil, demokratik, mədəni bir hərəkətdir və hər cür şiddətdən, xüşunətdən uzaq bir hərəkətdir. Onun üçün, yəni təşkilatçılıq deyəndə belə anlaşılmasın ki, bizim indi içəridə həbsdə olan dostlarımız hansısa terror eyləmlərinə və yaxud şiddət, xüşunət içərikli eyləmlərə heç bir 15:23 Speaker A şəkildə əl atmayıblar. Və elə İranın öz qanunlarına görə də onların haqları var ki, bu mütəşəkkil mücadilələrini sivil və demokratik yöntəmlərlə davam etdirsinlər. 15:37 Speaker A Ona görə də mən elə burda yenə bir daha məhduslarımızı, yürüşver Mehrəlibəylini, Əlibəy Babayını, Əzimi Qədimi, Abbas Lisanini və sairləri hamısını sayqı ilə anıram. O insanlar Azərbaycan milli hökumətinin və demokrat firqəsinin yolunu davam edən insanlardılar. Onun şüarı olan, o hökümətdən, o firqədən 16:03 Speaker A ilham alınan, əsinlənən, azadlıq, ədalət, milli hökümət şüarının yolundan gedən insanlardılar. Onların hamısını yad etmək, sahib çıxmaq bizim görəvimizdir. Və təbii ki, bunun da bilincində və fərqində olmalıyıq ki, bu yolun elə başlanğıcı 12 şəhrivərlə olmuşdur. Beləliklə, sizləri bir daha 16:23 Speaker A salamlayıram, sayqılarımı sunuram. Çox sağolun. Təşəkkür, Rayim Məcid bəy. Var olasız, sağ olasız. Aydə xan davamını gətirin lütfən. 16:40 Speaker A başla. Çox sağolun əziz bəy. Var olun, sağolun. İndi isə Azərbaycan Mərkəz Partiyası və sayın Saleh bəy Kamranı, buyurun lütfən. 16:51 Speaker A Salamlar, sayğılar. Hər kəsə xoş gördük və bu günkü münasibətlə hamınızı təbrik deyirəm. 12 Şəhvər bəyannaməsi ki, əslində ondan sonra da Azərbaycan milli hökumətinin yaranmasının ardıca onu gətirdi. əslində demək olar modern anlamda müasir tariximizin Azərbaycan, Güney Azərbaycan bölgəsində bir yeni dövlətçiliyin 17:18 Speaker A təməlini atan bəyaniyələr fikirlər idi ki, və bizim modern, yəni min ildən sonra hökumətimizi, dövlətimizi İran, bu günləri İran adlanan ölkədə əldən verdikdən sonra bölgəsəl modeldə, yəni Güney Azərbaycan ustanlarında yeni dövlətçilik modelini ortaya qoydu və bizə miras buraxdı. Həmçə ki, ondan 17:43 Speaker A öncə də xiyabanı hərəkətində, yəni milli hökumət qədər də olmasa bir altı aylıq dövlət modeli, bölgəsəl dövlət modeli ortaya çıxmışdı. 17:56 Speaker A Məmulən Azərbaycan Milli Hərək Literaturunda bu gündən danışılanda gəlirik bu gün niyə yarandı, niyə şikayət edir və bu gün də bu dövlət nə işlər, nə işləri başara bildi? Əlbəttə ki, başardığı çox işləri var idi ki, mənim nəzərimdə ən böyük Azərbaycan türkcəsini 18:20 Speaker A rəsmi etməsi əlbəttə ki, ən böyük dəyəri ortaya qoyduğu bir dövlət modelini, bölgesəl dövlət modelini ortaya qoyması idi. Ancaq mən diqqətinizi bir nöqtəyə çəkmək istəyirəm. O da bu dövləti yıxanlar böyük uluslararası cinayətlərə əl tapdılar. Yəni cinayətlərin hər ruslarası cinayətlərin həru dövləti yıxmaq üçün 18:48 Speaker A mərkəzi dövlət tərəfindən o zaman gerçəkləşdi. Yəni həm soyqırım oldu, kütləs oldu, həm savaş suçu işlədilər, həm də bəşəriyyətin əleyhinə olan suçlar yaşandı. Və bu günə qədər də o suç hər hansı bir dövlət tərəfindən, rəsmi orqan tərəfindən, bir məhkəmə tərəfindən 19:13 Speaker A təəssüflə rəsmiyyətə tanınmamışdı. Bu günün bu cinayətlərin tanınması əvvəl gec qalmış ədalətin yenidən bərpa olmasına çox köməklik toxunar. 19:31 Speaker A İkincisi, milli hökumətin dəyərini həm Azərbaycan, Günə Türk millətinə, həm də dünyada tanıtdırmasına səbəb olar və həm də o cinayətdən hal müdafiə eləyənlər, yəni dəstəkləyənlər, təşviq eləyənlər, tərğib eləyənlər, o günü mərasim tutanlar, o günü qurtlayanlar da müxtəlif ölkələrdə və sonra yaranacaq 20:04 Speaker A Güney Azərbaycan məhkəmələrində cəzalarını çəkməsinin yolu açılar. Amma biz niyə buna müvəffəq olmamışıq? Yəni milli hökumətin ancaq necə yaranmasından danışmışıq? Milli hökumətin əzizləmişik. Yəni klassik bəhsləri daha çox aparmışıq. Amma əməl məsələsində mütəəssüfanə bir başarımız olmayıb. 20:35 Speaker A Bu cinayəti tanıtdırmaq üçün əlbəttə ki, ilk öncə onun teorik bəhsləri yaranmalıdır ki, hardasa bir 20 il, 20 il bundan öncə mən öz, öz yəni gücüm yetdiyi qədər bir 25 səhifəlik məqalə yazdığım. Hüqu məqalə və Dilmaç nəşriyyəsində səkkizinci nəşrində 21:01 Speaker A Sayın Sərrafinin üzr məhsullu ilə yayınlandı. Mütəsan ondan sonra da o əşyəni bağladılar. Əslində bu cinayətə yetişmək üçün, yəni məhkəmələrə müraciət eləmək üçün bütün ölkələrin, yəni BMT-nin üzvü olan və olmayan məsələn bəzi ölkələr Suis kimi hamısının səlahiyyəti vardı ki, bu 21:22 Speaker A cinayətə baxsın və tanısın. Amma bilirsiz ki, ruslararası şərtlər buna uyğun deyil. Məsələn, Avropa ölkələrinin birində və ya Amerikada belə bir təşəbbüsü başlatsaq, əvvəl çox ciddi həzinəsi var. Yəni mali həzinəsi var. 21:41 Speaker A Hüquqi şirkətlər buə girməlidirlər və çox ağır həzinəsi var. İkinci məsələ siyasi məsələdir. Yəni ola bilər ki, bu ölkələr yanaşmayalar, milli mənfəətlərindən dolayı yanaşmayalar. Amma mən lüzum də demirəm ki, yanaşmazlar. Hər halükarda bu işi bu şəkildə görmək olar. Ancaq mənim 22:04 Speaker A intizarım bütün bu 190 neçə ölkənin ki, VMT-nin üzvüdür ilk öncə Azərbaycan cümhuriyyətindən. Çünki Azərbaycan və ikinci də Türkiyə Cümhuriyyətinə. 22:17 Speaker A Azərbaycan Cümhuriyyətinin məhkəmələrinin tamamilə bu məsələyə baxması üçün zati səlahiyyəti vardı. Yəni Bakıda olan məhkəmə və hər yerdə olan Ankarada, İstanbulda yəni bu iki ölkənin hansı məhkəməsi olur olsun bizim üçün çox xəzinəsi də olmaz. Və bu iki ölkədə bu cinayətin necə törəndiyini məxsusən 22:41 Speaker A Azərbaycan Cümhuriyyəti çox yaxşı yəni zəmini var, bilgisi var və bu məsələdə bizə köməklik eləyə bilərlər. Əslində köməklik də deyil. bu məhkəmələri belə bir davaları qəbul eləmələri uluslararası təəhhüdləridir və borcularıdır. Dünyanın hər yerində bir cinayət olursa, bunların zati səlahiyyətləri vardır 23:07 Speaker A və bu məsələyə baxmaq zorundadırlar. İndi mən burda bir yəni önərim var qataş üzvlərinə. ən azı özəlliklə qataj üzvlərinin bəzi üyələri ya Bakıda yaşayırlar və ya ora çox gedib gəlirlər. 23:26 Speaker A Mənim üçün Türkiyədə bunu bu cinayəti tanıtdırmaq üçün bu iki ölkənin məhkəmələrində bu davanı açmaq üçün bərabərcəsinə bir təşəbbüsdə bulunulmasını mən təklif edirəm və mən özüm də həm Azərbaycan Mərkəz Partiyasının başqanı olaraq, həm də bir vəkil və hüquqçu olaraq da bu işdə 23:51 Speaker A əlimdən gələni eləməyə hazıram. Yəni biz bir əməli bir iş Azərbaycan Güney Azərbaycan dövlətçiliyini tanıtdırmaq üçün və onun faydalarını millətimizə göstərmək üçün ən kəskin yol, ən qısa yol bunun olduğunu düşünürəm və hamınızdan da bu məsələyə diqqət çəkməyinizi xahiş edirəm. 24:16 Speaker A Təşəkkür eledirəm məni dinlədiyiniz üçün. Çox sağolun. Biz də təşəkkür edirik, sayın Tale bə Kamranı. Çox sağolun. Ümid edirəm ki, sizin bu təklifiniz dəyərləndirək qayş toplantılarında və bir sonu da ortaya çıxar inşallah. 24:33 Speaker A Buyurun, Aydə xanım. Sağ olun, sayın Saleh bəy. İndi isə hörmətli Arəş bəy, Makaridust, Azərbaycan öyrənci hərəkatı. Buyurun lütfən. 24:46 Speaker A Salamlar, sayılar. Hörmətli yoldaşlar, Gatək Zoom toplantısının iştirakçıları, əzizlər və tariximizə könül verən qəhrəman Azərbaycan Türk milləti. 24:56 Speaker A Bu gün biz burada təqvimlərimizin sadəcə bir gününü qeyd etmək üçün deyil, millətimizin müasir tarixində ən yadda qalan ən kəskin dönüm nöqtələrindən biri 1324-cü ilin 12 şəhər rivəlini Azərbaycan Demokrat vergəsinin qurulduğu günü anmaq üçün yığışmışıq. Bu gün də atılan addımlar nəticəsində Seyid Cəfər 25:16 Speaker A peşələrinin rəhbərliyi ilə qurulan Azərbaycan Milli Hökuməti Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının yeni bir dövrünü başlatdı. O qısa ömürlü hökümət də bizə göstərdi ki, Azərbaycan milləti azad, tərəqqip və ədalətə əsaslanan bir toplum qurmağı qabiliyyətinə malikdir. 25:34 Speaker A Yüz illər boyu qadağan olunan ana dilimiz məktəblərə, dövlət idarələrinə gəldi. Topraqlar kəndlərə paylanıldı. Orta Doğuda ilk dəfə olaraq qadınlara seçmə və seçilmə haqqı verildi. Təəssüf ki, bu tarixi təcrübə hərbi müdaxilə və soyqırımlarla dayandırıldı. Bundan sonra da Azərbaycana qarşı ayrı seçilik və 25:53 Speaker A müstəhləkçilik siyasət şiddətlə davam etdi. 1357-ci ilin inqilabı isə bu zülmə soyun qoymaq əvəzinə istibdadı bu dəfə din və məzhəb pərdəsi altında yenidən yaratdı və davam etdirdi. Ancaq hörmətli yoldaşlar 10 illiklər boyu sürdürülən basqılara, edamlara, həbslərə baxmayaraq 12 şəhrivər və 21 Azər idalları heç vaxt 26:17 Speaker A aradan getmədi. Bu gün bu Zum toplantısında bizi bir araya gətirən güc məhz o idaların 21-ci əsrin dilinə və Güney Azərbaycanın yelin nəslinin ortaq istəyinə çevrilməsidir. Bu gün qarşımızda duran Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı tam da 12 şəhrivərin məktəbinin çağdaş davçısıdır. Bizim bugünkü 26:36 Speaker A mübarizəmiz yatək bəyanatında da açıqca vurğulandığı kimi sadəcə bir keçmiş həsrəti deyil. Azərbaycan millətinin siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni gələcəyini təyin etmək haqqının manifestidir. Öz müqəddəratını təyin etmək təməl və uluslararası bir haqqdır və heç bir güc bu haqqı millətimizin 26:55 Speaker A əlindən əbədi olaraq ala bilməz. Bu gün bu gün hakimiyyətin macərapərəst və salaşçıız siyasətləri xalqımıza ağır bədələr ödətmişdir. Güney Azərbaycanda bunun nəticəsi artmış Güney Azərbaycanda bunun nəticəsində artmış işsizlik, dərinləşmiş yoxsulluq və sosial böhranlardır. 27:14 Speaker A Millətimiz bu diktator və savaş sistemin ayaqda qalmasının bədəlini ödəməlidir. Bununla yanaşı, Urmuyyə gölünün bilərəkdən qurudulması, meşələrimizin məhvi və təbii sərvətlərimizin talan edilməsi gələcək nəsillərimizin həyatını təhdid edir. 12 Şəhrivər ruhu bizdən bu günü, bu gün həm dilimizə, həm də 27:34 Speaker A torrağımıza, soyumuza və sərvətimizə sahib çıxmağımızı tələb edir. Əzizlər, biz necə bir gələcək istəyirik? Biz azadlıq, ədalət, demokrasinin hakim olduğu bir sistem istəyirik. Heç bir vətəndaş milli mənsubiyyətinə, dilinə, dininə, cinsiyyətinə və ya siyasi əqidəsinə görə ayrısiləyə məruz qalmamalıdır. 27:56 Speaker A Biz dinin dövlətdən ayrılmasını savunur və inanırıq ki, heç bir din xalqın iradəsi üzərində hökmallarlıq edə bilməz. Eyni zamanda Azərbaycanda yaşayan bütün milli və dini azınlıqlar haqlarını qoruyaraq gələcəyimizi qarşılıqlı hörmət və pluralizm üzərində qurmaq istəyirik. 28:15 Speaker A Diktatorluqdan qurtulmaq üçün də İranda yaşayan bütün əzilmiş millətlər arasında əməkdaşlığı və həmrəyliyi tarixi bir zərurət hesab edirik. SüN söz olaraq qəhrəman Azərbaycan Türk milləti. Bu gün bizim hər zamankından daha çox həmrəyliyə, əksatlanmaya və milliyə məsuliyyətə ehtiyacımız var. 28:34 Speaker A Yasinlarımızdakı fərqlər bizi ortaq milli ammaclarımızdan yayındırmamalıdır. Biz Azərbaycanın bütün aydınlarını, gənclərini, qadınlarını və siyasi qüvvələrini millətimizin azadlığı yolunda birləşməyə çağırırıq. Bu gün 12 şəhrivər və milli hökumətin tarixi təcrübəsindən ilham olaraq bəyanatımızın o təməl və dəyişməz prensibi ilə meydanlardan, Zoom toplantılarından və 28:57 Speaker A dünya kürsülərindən bir daha səsləndiririk. Azadlıq, ədalət və milli hökumət Azərbaycan millətinin haqqıdır. Yaşasın Azərbaycan, yaşasın Azərbaycanın Türk milləti. Bərpa olsun. Azadlıq, ədalət, milli hökumət. 29:13 Speaker A Çox təşəkkür edirəm sayın Arəş bəy. Ümid edirəm ki, əvvə sizin səs adınızı doğru düzgün tələffüs elədim də. Var olasız. 29:21 Speaker A Çox sağolun. Tşəkirəm. Ayə xanım, buyurun. Çox sağolun sayın Araş bəy. Var olun. Var olsun Nazov. Hörmətli dostlar, növbəti çıxış Güney Azərbaycan Demokrat Partiyasındandır. Hörmətli Mahmud bəy, Bilgin, buyurun lütfən. 29:36 Speaker A Çox təşəkkür edirəm, Ayda xanım. Mən bütün iştirakçıları və ha belə bizi dinləyən soydaşlarımızı sevgi və saygıla salamlayıram. Dəyərli dostlar, 21 Azər necə ki vurğulandı, millətimizin həyatında, yaşayışında, tarixində parlaq bir səfə kimi olub. 21 azəri gedən yol 12 il şəhrivədən gedib. Demək 30:00 Speaker A ki, 12 il şəhri mücadiləsi onu yaradan gün bizim üçün tarixi bir nüqtədir. O əsasda bir neçə nöqtəyə baxaq görək ki, nə cür 12 şəhvə yığandı. 12 şəhvədə neçə amil baris oldu yığandı. Birincisi İran hakimiyyətinin zəifləşməsi. 30:20 Speaker A Demək ki, İran hakimiyyəti güclü olsa 12 şəhri yaranması imkansız idi. Çün qəddar pəhləvi rejimi mütləq qoymaz idi ki, Azərbaycan milli fəalları bir araya gəlsin. Bəs demək hakimiyyətin zəifləşməsi mərkəzdə həmişə bizə bir stratejik fikir olmalıdır. Dövlətçiliyə getmə mərkəzin zəifləşməsindən keçir. Bu 30:43 Speaker A birinci faktdır. İkinci fakt Cənubi Azərbaycanda, Güney Azərbaycanda eyni şəraitin yaranmasıdır və eyni şərait birinci iqtisadi fəlakət, sonra bu qədər təbiz və zülmülək millətimizin haqqında olur. Milləti daha artıq mərkəzdən qırıb və öz taleyini ələ almaq üçün həvəs yaranmasıdır. 12 Şəhrivər ərəfəsində bu 31:10 Speaker A həvəs yaranmışdı. İndi isə baxsaq, görsəq yenə də elə o cür bir şərait yaranıb və qat-qat o gündən daha on minlər insanımız demək özünə gəlib. yüz minlər insanımız bozul əlaməti ilə haray haray mən türkəm haraylır və zehni şərait eyni şərait hazır olaraq zehni 31:33 Speaker A şərait də hazırdır və bu şəraitin yanında bir pazel ki əsl rəhbəriyyətdir peşəbəri gəlməsi böyük fakt qayıdır Tehranda 14-cü məclisdə peşəvərini eşiyə ötürmələrindən yəni demək ki mərkəz Azərbaycan nümayəndəsini dəfn etdir. 31:53 Speaker A Və beləliklə peşə gəlir öz yurduna və öz yurdunda dəyişikli düşüncələri bir araya gətirərək eləyə bilir 12 şəhri bəyaniyyətinə qol çəksin. 32:05 Speaker A Biz mərkəzin zəifləşməsi içəridə millətimizin eyni durumu və zehni məsələlərinin hazırlanması ilə yanaşı rəhbəriyyət məsələsinin demək şəraitindəyik. Amma bizdə şərait çoxdur. 32:19 Speaker A Həm siyasi təşkilatlarımız vardır ki, elə Göhəş o alternativlərdən birisidir. Həm də Gətəşlə bərabər demək günün peşəvərləri vardır ki, Yuş Mehrəlibəyli insanlarımız zindanlardadırlar və bunlarda o çıxış vardi ki, eləyə bilərlər. O pazel olarlar ki, təşkilatları bir araya gətirirlər. Çünki il Şəhyevə göstərtdi 32:47 Speaker A ki, təşkilatlanma və millətləşmənin yönü orqanizatorluqdan keçir. Və bizim yürüş Mehrəlibəylilərdə o düşüncə vardı ki, tək bir şəxsiyyət yox, bəlkə cəmi hərəkət etmə. Bəs demək ki, bizdə bu pazel də vardi ki, eləyə bilə bu cəmimizi o boşluq ki, var 33:08 Speaker A rəhbəriyyət baxımından, o rəhbəriyyətin boşluğunu da prusa içində həll edək. Ayqı bir faktdır ki, 12 Şəhvlərə zəminə yaratdı 21 azə yetişə. O da ilk imkanlardan və mərkəz məsələsindən sonra dış məsələləri idi. O zamanın şəraitində əgər Amerika və şurinin təzədadüdarı 33:30 Speaker A əsasında iki buluşun şəraitində belə bir imkan yaranmışdı ki, biz dövlətsizliyə varaq, o imkan indi isə daha güclü şərait əlimizdə vardı. Niyə şurəvi yarımyolda buraxsa da, türk dünyası, Azərbaycanımız, Türkiyəmiz bizim bu dediyim şərait uyğun gələndən sonra bizi yarımçılıq buraxmazlar. 33:52 Speaker A Əvvəl özümüz, öz məsələlərimizi həll etmək, öz birliyimizi qorumaq, peşəvəri orqanizatorluq vasitəsiə bir araya gəlmək, mərkəzin zəifləşməsi, sonra diş amili də bizim yanımızda. Və beləliklə görsənir ki, dövlətçiliyin yaranması, 12 Şəhrivədən 21 Hazirə getmək yolu çox aydın tarix bizə öyrədib 34:16 Speaker A ki, hansı mexanizmlə gedə bilər. Dəyərli dostlar, səfə, tarix qəşəng, aydın gözümüzün qabağında heç o yan bu yana çalmaq lazım deyil. Lazım deyil ki, rejim hakimiyyətin içində rəhbər axtaraq. Hakimiyyətdən umaq ki, bizi bu assimilasion durumundan, məhv olmaq durumundan qurtarın və yardım edin bizə. 34:41 Speaker A İş, güc öz əlimizdədir. Özümüzə dayanacağıq. öz birliyimizlə, öz iş birliyimizlə əl-ələ verərək eləyə biləcəyik ki, gələcək də ələ alaq. Yetər ki, inanaq, özümüzə güvənək. Özümüzə güvənsəq 12 şəhrivəli yaratmaq əlimizin içində və öz əlimizdədir. Təşəkkür edirəm. 35:06 Speaker A Mən də təşəkkür edirəm. Salam Mahmud bəy. Ayidə xanım fedirəm ki növbət düny Azərbaycan Partiyasınan biri mən elə siz təqdim eləməkdən deməli mən izin versəz mən partiyamız adına və Elzar bəyin burda olmadığına görə mən o bəanı yəni və öz fikrinizi və bu günlə barə mən 35:26 Speaker A bildimizlə buyurun buyurun hörmətli Əli bəy. Təşəkkür edirəm. Hörmətli xanımlar və cənablar dəyərli soydaşlar əziz mübarizə yoldaşlarım. 35:37 Speaker A Bu gün bizə sadəcə bir partiyanın yaradılmasının ildönümünü qeyd etmirik. Biz Güney Azərbaycan tarixində xalqın öz taleyinə sahib çıxmaq iradəsinin siyasi təşkilata, siyasi təşkilatın isə milli hakimiyyətə çevrildiyi tarixi bir gün qeyd edirik. 35:57 Speaker A 3 sentyabr 1945 və ya 12 şəhri və 1324. Elə bu gün Təbrizdə 77 nəfərlik bir qrup tərəfindən Azərbaycan demokrat firqəsi yaradıldı. 36:11 Speaker A Həmin gün Seyid Cfər Peşvərliyevinin rəhbərliyi ilə Azərbaycan demokrat firqəsinin yaranması və xalqımıza ünvanlanan 12 maddəlik müraciət Güney Azərbaycanın siyasi tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı idi. 36:28 Speaker A Bu sənədi imzalayanlar arasında məşrutə Hərəkatının və Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərəkatının iştirakçılarının övladlarını da görmək mümkün idi. Deməli, bu tarixi ardıcıllığın nəsildən nəsilə keçən azadlıq mübarizəsinin təbii davamı idi. Firqə xalqın dil, mədəniyyət, istiqlali inkişaf, iqtisadi inkişaf, yerli idarəçilik və demokratik 37:01 Speaker A hüquqlarının siyasi gündəminə, siyasi gündəmi mərkəzinə belə gətirdi, çıxardı. Amma mən bu gün xüsusilə bir məqamı vurğulamaq istəyirəm. 12 Şəhrivə yalnız siyasi hadisə deyildi. O hüquqi siyasi bir iddia idi. Çünki Güney Azərbaycanın özünü idarə etmə tələbi həmin dövrün hüquqi reallığının ayrı bir hüquqi 37:29 Speaker A reallıqdan ayrı bir deyildi. Yəni eyni bir hissə idi. Yəni eyni bir-birinin içəydilər. İranın məşrutə konstitusiyasının 29-cu maddəsi əyalət və vilayətlərin xüsusi mənafelərinin, əyalət və vilayət əncümələrinin vasitəsilə idarə olunmasını nəzərdə tuturdu. 37:51 Speaker A konstitusiyasının 90,91 və 90-cı maddələri isə əyalət və vilayət əcməllərinin yaradılmasını, onların xalq tərəfindən seçilməsini və ictimai islahatlara nəzarət hüququnu təsbl edirdi. 38:11 Speaker A Deməli, Peşəvərinin qarşısında kağız üzərində qalmasına üzr istəyirəm. Deməli, peşəin qarşısında duran məsələ hüquqsuzluqdan hüquq yaratmaq deyildir. Məsələ mövcud hüquqların kağız üzərində qalmasına son qoymaq və onları bizə arz siyasi həyata keçirmək idi. Pirgənin başında dayanan Seyid Cəbər Peşvəri xalqına daxili 38:39 Speaker A azadlıq, muxtariyyət və ana dilində təhsil hüququ tələb etdi. Və cəmi üç ay sonra, 12 dekabr 1945-ci ildə Təbriz şəhərimizində 21 azərdə Azərbaycan milli hökuməti meydana gəldi. 38:57 Speaker A Bir ilin içində tarix göstərdi ki, Azərbaycan Milli Hökuməti ana dilində təhsil və dövlət idarəçilikin idarəçiliyindən Azərbaycan türkçülüyinə istifadəsini həyata keçirdi. Torpaq islahatları apardı. əmək qanunvericiliyində mühüm dəyişikliklər elədi. Qadınların hüquqi bərabərliyini genişləndirdi. Bank və iqtisadi idarəetmə sahəsində yeni institutlar 39:27 Speaker A yaratdı. yolların, səhiyyənin və təhsil inkişafını inkişafına yönəlmiş tədbirlər gördü və bunların hamısını bir il ərzində həyata keçirdi. 39:40 Speaker A Bir il ərzində görülən bir işlər onu göstərdi ki, xalq hakimiyyəti sadəcə bir şüar deyil, öz taleyini, öz əlini alan xalq nələrə qadirdir, onu gördük. 39:55 Speaker A Bütün bunlar cəmi bir il ərzində baş verdi. Bu səbəbdən mən hesab edirəm ki, 12 şəhriyərin ən böyük dərsi budur. 40:05 Speaker A Millət yalnız öz hüquqlarını tələb etməklə kifayətlənməməlidir. Həmin hüquqları həyata keçirə bilmək siyasi iradəyə, təşkilata və dövlətçilik düşüncəsinə sahib olmalıdır. 40:20 Speaker A Və burada peşəvərinin siyasi irsinin başqa bir mühüm tərəfi ortaya çıxır. 1945-ci il Azərbaycan hərəkatı özünü hüquqi və siyasi arqumentlərlə ifadə edib. Hətta 1946-cı ilin aprelində Tehran hökuməti və Tehran hökuməti də Azərbaycanla bağlı razılaşma əyalət əcümənlərinin konstitusion səlahiyyətlərinə istinad 40:49 Speaker A edirdi. ABŞ Dövlət Departamentinin həmin dövrə aid arxiv sənədlərində də bu razılaşmanın 1907-ci il qanunu və İran konstitusiyasının 29, 90, 91, 92 və 90-cı maddələri arasında qurulduğu qeyd olunurdu. 41:08 Speaker A Bu tarix bizə də bir çox aydın göstərir. Güney Azərbaycan məsələsi nə bir günün, nə bir şəxsin, nə də bir nəslin məsələsidir. 41:21 Speaker A Bu hüquq azadlıq, milli ləyaqət, ana dili və öz taleyini müəyyən etmək hüququ uğrunda uzunmüddətli mübarizənin tarixidir. 41:34 Speaker A Bu gün beynəlxalq hüquqda da xalqların öz müqəddəratını təyin etməsi prinsipi BMT-nin nizamnaməsinin birinci maddəsində təsbit olunmuşdur. BMT-nin insan hüquqları sistemində də xalqların siyasi statusunu sərbəst müəyyən etmək və iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını sərbəst həyata keçirmək hüququna açıq şəkildə tanınır. 42:03 Speaker A Ona görə 12 şəhrivər bizim üçün yalnız keçmişi, keçmişin xatirəsi deyil. 12 şəhrivər gələcəyə verilmiş bir siyasi və milli yaddaş milli yaddaşa yazılmış bir dövlətçilik dərsidir. 42:23 Speaker A peşəvəri dövrünün nəsli bizə göstərdi ki, bir xalq öz dilinə sahib çıxarda, öz təşkilatını qurub sahibləndikdən öz idarəsini siyasi proqrama çevirəndə və hakimiyyət məsuliyyətini üzərinə götürəndə tarix dəyişə bilir. Bu gün bizim vəzifəmiz də həmin tarixi romantik xatirəyə çevirmək deyil. onu öyrənmək, 42:52 Speaker A onu onun uğrunda və səhvlərini təhlil etmək, uğurlarını öyrənmək, hüquqi və demokratik dövlətçilik düşüncəsini də daha da inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə daha güclü siyasi ir qoymaqdır. Əziz so söydaşlar, 12 il şəhrivə bizə deyir: azadlıq təsadüf deyil, təşkilatlanmış iradənin 43:19 Speaker A nəticəsidir. Ədalətin isə hədiyyə deyil, hüquqla qanunun haqqıdır. Hüquqla qorunan haqqıdır. Üzr istəyirəm. Milli hakimiyyət isə yalnız şüar deyil, məsuliyyət, institut və dövlətçilik mədəniyyətidir. 43:37 Speaker A Bu gün 12 şəhri və 85-ci, 81-ci il dönümü ərəfəsində Seyid Cəfər Peşəvərinin və Azərbaycan Milli Hökumətinin bütün qurucularının tarixsəsini hörmətlə ehtiya edib. 43:53 Speaker A Və inanıram ki, tarixdə bir dəfə doğulan milli iradə əgər nəsillər onu yaşadırsa, heç vaxt ölməyəcəm. 12 Şəhrivər mübarək olsun. Yaşasın Güney Azərbaycan azadlıq və milli hüquq mübarizəmiz. Yaşasın azadlıq, ədalət və milli iradəmiz. 44:14 Speaker A Təşəkkür edirəm Ayidə xanım. Buyurun. Var olun. Sağ olun. Hörmətli Əli bəy, eşqi yaşasın. Var olun. Və hörmətli dostlar, təşkilat nümayəndələrinin çıxışlarının sonuncusuna, Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyasına gəlirik. 44:31 Speaker A Və səhv etmirəmsə, Güney Azərbaycan İstiqlal Partiyasını bu gün burda Yasir, Yasir ləqəbi ilə görünən sayın Araz bəy Həsənoğludur. 44:42 Speaker A Yox, Ayidə xanım, üzr istəyirəm. Onlar öncədən bildirdilər ki, Saleh bəy olmayacaq və çıxış etməyəcəklər. onların məyyəti yazdığı sürətdə sonra sununacaqdır. Müqarəşək. 44:53 Speaker A Təşəkkür edirəm. Çox sağolun Əli bəy düzəlişə görə. O halda hörmətli iştirakçılar indi isə dəyərli ziyalılarımızın, tədqiqatçılarımızın və elmi siyasi fəallarımızın bir sırası hansı ki, bu gün bizlə burda bir yerdədir. Onların fikirlərini dinləyəcəyik. Və ilk öncə mənim siyahəmdə mən hörmətli Eluca xanım 45:14 Speaker A atallını görürəm. Hörmətli yazarımız, dəyərli Elca xanım, buyurun lütfən. Səs sizdədir. Çox sağolun Aydə xanım. Bütün dostları salamlayıram. Xoş gördük. Bəli, mən həmişə yazılarımda da deyirəm. Biz 70 ildən sonra devrilmiş Azərbaycan cümhuriyyətini geri aldıq və inanıram ki, güneydə də 45:43 Speaker A 80 il bundan qabaq devrilmiş Güney Azərbaycan milli hökumətini geri alacağı imperiyalar gec-tez süquta uğrayır və siyasət odur ki, şəraiti düzgün dəyərləndirib ondan bəhrələnə biləsən. 46:02 Speaker A İnanıram ki, günü Azərbaycandakı milli azadlıq hərəkatı bu imperi, yəni İran adlı imperiyanın dağılmasından yaxşıca bəhrələnə biləcək və milli hökumətimizi geri alacaq. Biz yeni dövlət qurmayacağıq. Qurulmuş möhtəşəm dövlətimizi, öz qanında boğulmuş dövlətimizi geri alacağıq. Buna gün kimi əminəm. 46:29 Speaker A Və bir daha təbrik edirəm bu gün münasibətilə. Bir xalq dövlət veribsə, dövlət yaradıbsa tarixdə, tarixə dövlət veribsə, bu o deməkdir ki, onun siyasi iqtedadı var, təşkilatçılığı var. Bu heç nədən yaranmır. 46:56 Speaker A Tarix yalnız elm deyil. tarix həm də dərsdir. Biz tariximizi öyrəndikcə qürurlu oluruq. Gerçəkdən bugünkü gün bizim üçün bir qürurlu tarixdir. 47:14 Speaker A Əgər izin versəydizsə, mən son bütöv Azərbaycan yolu kitabımı təqdim edərdim. Və burda da Güney Azərbaycanın qarşısında duran problemləri göstərmişəm. Əslində bu problemləri Asif ata Ullyurd Hərəkatı kitabında deyil. 47:38 Speaker A Uluyurd hərəkatı bütöv Azərbaycan kitabında göstərib. Mən isə bədi formada, bədi və publisik formada bunu geniş şəkildə şərh etdim ki, daha geniş oxucu kütləsinə çatsın. Bunun birincisi Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının qarşısında duran üç problem var ki, birincisi farsçılıqdır. 48:03 Speaker A İkincisi islamçılıq, dinçilik. Kiminsə inamına toxunmuruq. Üçüncüs isə Avropanın bizə sırıdığı demokratiyadır. Bunu geniş şəkildə İran Hizbullasındanda kitabımın ikinci romanında üç və üç tələbdə də göstərmişəm niyə islam inqilabını etdilər. Yəni İranı təliəyə salmaq üçün geniş danışmayacam burda çünki çıxışçılar da çoxdur. Arzu edirəm 48:33 Speaker A ki, imkanı olanlar kitabı özləri oxusunlar, çünki orda daha geniş şərh var. Bir daha təbrik edirəm və inanıram ki, güclərimizi birləşdirəcəyik. Həm təşkilati baxımından, həm qələm baxımından, həm natiqlik baxımından və Güney Azərbaycanda öz qanında boğulmuş milli hökumətimizi yenidən bərpa edəcəyik. Var olun 49:00 Speaker A dostlar, həmişə sizin sıranızdayam. Çox təşəkkürlər Elzə xanım. Hər zamankı kimi dəvətimizi hər zaman icabət edirsiniz. 49:10 Speaker A Sağ olun, var olun. Biz də sizlərlə fəxr edik. Yeni kitabınız da mütləq alıb oxuyacaıq inşallah. Ayda xanım, sıra hamısı qonağımızdadır. 49:19 Speaker A Elc xanım, bir daha bizimlə burda olduğunuza görə mən öz növbəmdə də təşəkkür edirəm. Siyahı əsasən növbəti bizim çıxışçımız hörmətli doktor Faiq müəllim Ələkbərlidir. 49:30 Speaker A Faiq müəllim, buyurun lütfən. Salam. Hər vaxtınız xeyirli olsun. Hər birimizi xoş gördük. Azərbaycan xalqının tarixində bir çox önəmli hadisələr, olaylar olub. Şübhəsiz 20-ci əsrdə də belə bir mühüm hadisələrdən biri 12 şəhərivərdir. Çünki 12 şəhərvər 195-ci ildən bu pəvilərin Azərbaycan xalqına yürütdüyün, 50:03 Speaker A Azərbaycan türklərinə qarşı yürütdüyü assimilasiya siyasətinə bir dur demək idi. Əlbəttə, bundan öncə də biz bir çox milli mücadilələr verdik. 50:14 Speaker A Pəhləblər rejiminin əslətinə bəzən hətta inananlar olsa da belə. Ancaq bütövlükdə tarixin gedişi göstərdi ki, pəhləvlər rejimi əslində bir şovizm üzərində qurulubdur. Onlar bu məsələni demokratiyada onu geyindirməyə çalışdılar. 50:36 Speaker A Digər nə bilim aryançılıq üzərində qurdular. Guya böyük bir mədəniyyətə sahibdilər. Hasanilərdən, həmənlərdən və sair və ilaxır. Ancaq göstərdilər ki, öz iç üzvlərini onsuz da göstərirdilər. Ancaq yəni zaman-zaman hər ortaya çıxdı və Azərbaycan xalqı Təbrizimiz, urmumuz və digər böyük şəhərlərimiz olmaqla yenidən 51:05 Speaker A 12 şəhər, yəni əslində bəyannaməsində doğrudan açıq şəkildə göstərilir. Nədən Azərbaycan xalqı, Azərbaycan türkləri yenidən bir milli mücadiləyə başladılar və belə bir təşkilatı əvvəlcədən əslində mövcud idi. Əlbəttə, Azərbaycan demokratik firqəsi sadəcə onu bir güc halına gətirirlər. Bu çox önəmlidir. 51:27 Speaker A Mən düşünürəm ki, [boğazı təmizləmə] məhz 12 şəhərivər bizi indi biz milli hökümət deyirik. Ancaq mənim düşüncəmə görə də əslində bu milli hökümət elə bir demək olar ki, bir milli dövlət idi. 51:42 Speaker A Sadəcə biz sovet dövründə biz bunu daha çox belə təbliğ elədilər. bizim Azərbaycanda, yəni quzey Azərbaycanda. Ancaq bu bir milli dövlət idi. Biz tarixdə çox dövlətlər yaratmışıq və biz də yəni 1945-ci ilin 21 azərində də belə bir dövlət yaratdı. 52:05 Speaker A Ona görə inşallah əlbəttə inşallah o gün uzaqda deyil. Rəhmətli bizim böyük insanımız, böyük qədibimiz Mirzə İbrahimov demişkən, onun həmişə o əsəri mənim gözümün önündədir. 52:20 Speaker A Orda səslənən fikirlər. Doğurdan da orda deyilən kimi rəhmətlik Fün İbrahimin dili dediyi kimi, yəni o gün uzaqda deyil ki, Azərbaycanımız yenidən bir bütöv olsun, Azərbaycan xalqı bütövlükdə azad olsun. Yəni 12 şəhrivər yenidən bizə bir bütövlükdə bütöv Azərbaycan xalqını yenidən bir 52:42 Speaker A qurtuluş yenidən bir qurtuluş ərmağanı olacaqdır. Mən sadəcə burda demək istəyirəm ki, biz insanlarımızı, mənim düşüncəm budur, hansısa ideyalar yaxşıdır və hansısa ideyalar pis deyildir, onun üzərində qurmamalıyıq. 52:57 Speaker A Əgər Azərbaycan xalqı bütövlükdə azad olunacaq istənilən ideyanı biz özümüzə xidmət etməyə kökləməliyik. Əks təqdirdə o ideya pisdir, bu ideya yaxşıdır dedikdə sadəcə başqa qüvvələrin, imperialist qüvvələrin, yəni sürünəcəyik. Yəni heç bir əldə etməyəcəyik. Mən düşünürəm ki, ideyalar bizə xidmət etməlidir, ideyalar 53:22 Speaker A xalqımıza xidmət etməlidir və inşallah bu cür nəsli formalaşdırırıq və ümid edirəm ki, istər dini ideya olsun, istər sosial ideya olsun, istər iqtisadi ideya olsun, hər hansısa ideyanın sonucunda məhz insanlığa söykənəcək bir ruhla biz Azərbaycanımızı bir edəcəyik. 50-60 milyonu xalqımız da inşallah yenidən öz 53:46 Speaker A bütövlüyünə qovşacaqdır. Mən buna ona görə inanmıram ki, məhz bu bir xəyaldır. Biz bunu etmişik və yenə də edəcəyik. 53:56 Speaker A Sağolun, var olun. 12 şəhvlərimiz də mübarək olsun. Təşəkkür edirəm Faiq müəllim. Çox sağolun. Sizə bir daha minnətdarlığımızı bildirib ki, hər zaman dəvətimizə qəbul edirsiz də var olasız. 54:10 Speaker A Aydə xanım. Bəli, əziz həmvətənlər, Azərbaycan təşkilatlarının [boğazı təmizləmə] Zoom toplantısını ekrana vermişdik. Şəhrivər ayının 12-si münasibətilə Azərbaycan Milli Demokrat Ferqəsinin quruluşunun bəyaniyəsinin, ilk bəyaniyəsinin yayılma münasibətinə verilən bəyaniyə ki, orda Azərbaycan Demokrat Firqəsi və Seyid Cəfər Peşəvərinin rəhbərliyində bu partinin yaranması və quruluşunu 55:06 Speaker A orda elan etdilər və ondan sonra hara gəldi, çatdı? 21 azər hərəkatında, 21 azər ittifaqlarında artıq Cənubi Azərbaycanın, Güney Azərbaycanın özünə aid bir höküməti oldu. Bir, necə deyərlər, üzr istəyirəm, özünə aid höküməti olmuş oldu. İndi bu dəqiqə isə onun üzərindən on illər keçir. Artıq 55:44 Speaker A Güney Azərbaycan demək olar ki, öz hökümətini itirib şah rejimi böyük bir ordu ilə Azərbaycana hücum çəkib və 25 min nəfər Azərbaycanın gəncini, qocasını, cavanını və aydınlarını öldürüb. 56:02 Speaker A Onun xaricində Azərbaycanın böyük aydınları məcbur oldular Şumali Azərbaycana keçsinlər. Ordansa Azərbaycanın aydınlarını Stalin tutub zindana salıb Qazaxıstana, Siberiyaya təbid elədi. Hələ də ki, hələdir o nəsillərdən yaşayan insanlarımız hələ də Şumali Azərbaycanda, quzey Azərbaycanda yaşayırlar. Siz bəlkə görmüş olasınız 56:31 Speaker A sosial mediyada bir dənə video yayımlanmışdı. Birə video pəxş olmuşdu ki, ərdəbilli bir dənə qoca kişi Qazağıstanda yaşayır və hələ də ərdəbili yaddan çıxartmayıb. 56:45 Speaker A Bu nə deməkdir? O da bu o deməkdir ki, bizim o zaman 1324-də olan hökumətimizdə xidmət eləyən əfsərlərimiz, sərbazlarımız həqiqətən vətən sevgisi ilə Azərbaycan üçün savaşırdı. Amma bu hökümət siyasi təşkilatların qatılımçılarının dediyinə əsasən və onlara dayanaraq deyirəm, Amerikanın və o zamankı şurinin siyasi 57:17 Speaker A çəkişməsinin, siyasi çıxarlarının qurbanı oldu. Və belə deyim, Azərbaycan milli hökuməti 1324-də yaranan Azərbaycan milli hökuməti birinci soyuq savaşın, yəni Cəngərdin birinci münaqişəsinə təbdil oldu və Amerika əmələn Şurini Həmliyi Atomi ilə təhdid elədi. dedi, sən əgər aramızda imzalanan İranın xəritəsindən 57:46 Speaker A çıxmasan, İranın torpaqlarından çıxmasan, biz sizin əleyhinizə, yəni şurinin əleyhinə atom bombası istifadə eləyə bilərik. Və beləliklə də, qızıl ordu çıxdıqdan sonra Azərbaycan hökuməti bir neçə ay İranın mərkəzi hökuməti ilə danışıqlar apardı. 58:07 Speaker A öz muxtariyyətini qorumaq üçün Azərbaycan Milli Ordusu elan elədi ki, Azərbaycan sərhədlərini, mərzlərini qoruyacaq. Amma nə yazıq ki, o zaman əlimizdə silah az idi. O zaman çox bacarıqlı deyildik. O zaman çox amşlikdə deyildik. Və açıqcası həm qonşu ölkələr, həm beynülməli qüvvələr bais oldu ki, 58:30 Speaker A bizim hökümətimiz yıxılsın. Amma bizim digər siyasi fəalların dediyi kimi, biz bu ittifaqdan dərs almalıyıq, tarixdən dərs almalıyıq. 58:44 Speaker A Gün bu gün deyil. Gün hər zaman 1324 olmayacaq. 1325 olmayacaq. Hər zaman 1325-in 21 azəri kimi şah ordusu gəlib bizləri əzə bilməyəcək. Biz tarixdən dərs alıb və təkrardan öz muxtariyyətimizi, öz federalizmimizi əldə eləyə bilərik. 59:05 Speaker A Beləliklə də bizə bu gün ayrılan müddətin axırına gəlmiş olduq. Əziz həmvətənlər, Azərbaycanın harasında yaşayırsınızsa, arzu eləyirəm özünüz və ailənizin yanında xoş saatlar keçirmiş olasınız. 59:23 Speaker A İnşallah bir sonrakı günlərdə təkrardan sizlərlə bərabər olacağıq və çalışacağıq ki, İranın və Azərbaycanın gündəmini [musiqi] və sizə mühüm olan və ayrıca da bizə də mühüm olan mövzularını bərabər danışaq. 59:38 Speaker A Sağ olun, axşamınız xeyir. [musiqi][mahnı oxuma] Həqiqət uğrunda ölümlər [musiqi] ilə ölümü kamına çəkdi şəhidlər. O şənbə gecəsi, o qətl günü mümkünə [musiqi] döndərdi. Topics: 12 Şəhrivər Azərbaycan Demokrat Firqəsi Güney Azərbaycan Milli Hərəkat Milli Hökumət Ana dilində təhsil Milli azadlıq Tarixi bəyannamə Milli təşkilatçılıq Milli yaddaş --- This is the markdown twin of https://sozai.app/transcript/ozel-yayin-gatesh-otorumo-12-shahrivar-anniversary/ — the same content, without the markup. Published by SozAI (https://sozai.app). Reuse and quotation are allowed with attribution and a link back. Machine-readable index: https://sozai.app/llms.txt · data API: https://sozai.app/api/